I SA/Wa 1483/23

I SA/Wa 1483/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-11-30
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-07-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Kamil Kowalewski
Marta Kołtun-Kulik
Przemysław Żmich /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 269
art. 27 ust. 1, art. 32 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z  sytuacją na rynku energii elektrycznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) sędzia WSA Marta Kołtun – Kulik asesor WSA Kamil Kowalewski Protokolant starszy specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2023 r. sprawy ze skargi T. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 23 maja 2023 r. nr KOC/1758/Sr/23 w przedmiocie dodatku elektrycznego oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania T.O., decyzją z 23 maja 2023 r. nr KOC/1758/Sr/23 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z 20 marca 2023 r. nr 824.1.36 orzekającą o odmowie przyznania T.O. dodatku elektrycznego.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
T. O. wnioskiem złożonym 1 grudnia 2022 r. wystąpił o wypłatę dodatku elektrycznego, o którym mowa w ustawie z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektry-cznej. We wniosku złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń T. O. podał, że zamieszkuje i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe pod adresem: [...], ul. [...], mieszkanie nr [...], a głównym źródłem ogrzewania, zgłoszonym lub wpisanym do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz.U. z 2022 r. poz. 438 ze zm.) jest ogrzewanie elektryczne – bojler elektryczny. Do wniosku dołączono deklarację CEEB złożoną 6 października 2022 r., w której wpisano jako źródła ciepła kolejno: miejska sieć ciepłownicza (CO i CW), ogrzewanie elektryczne/bojler elektryczny, 2 urządzenia - z funkcją CO, pompa ciepła (CO).
Pismem z 25 stycznia 2023 r. organ zwrócił się do wnioskodawcy o uzupełnienie wniosku poprzez dołączenie dokumentu potwierdzającego końcowego odbiorcę zakupu energii elektrycznej oraz wskazanie głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego.
Do pisma z 27 stycznia 2023 r. wnioskodawca dołączył kopię umowy sprzedaży energii elektrycznej na swoje nazwisko oraz wskazał, że głównym źródłem ogrzewania jest ogrzewanie elektryczne. W deklaracji do CEEB złożonej przez Aviator sp. z o.o., dotyczącej całego budynku mieszkalnego przy ul. [...][...] jako zainstalowane i eksploatowane źródło ciepła wpisana jest miejska sieć ciepłownicza.
W związku z niezgodnością wpisów w CEEB organ przeprowadził u wnioskodawcy 14 lutego 2023 r. wywiad środowiskowy, który potwierdził, że w lokalu zainstalowane są kaloryfery, w pokojach również "urządzenia grzewcze", w tym i ogrzewanie podłogowe i pompa ciepła na balkonie. Wnioskodawca nie wyraził zgody na wykonanie dokumentacji fotograficznej.
Po przeprowadzonym wywiadzie T. O. wyjaśnił, że nie prowadzi w lokalu działalności gospodarczej. Wskazał, że kaloryfery zamontowane przez dewelopera w jego mieszkaniu nie mają związku z ustawą przyznającą dodatki elektryczne.
Prezydent [...] decyzją z 20 marca 2023 r. orzekł o odmowie przyznania T. O. dodatku elektrycznego. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że mieszkanie wyposażone jest przez dewelopera w grzejniki podłączone do sieci miejskiej i ustawione na "2". Ponadto zainstalowane jest ogrzewanie podłogowe w kuchni i łazience oraz 3 urządzenia nadmuchowe. Organ ocenił, że głównym źródłem ciepła jest ogrzewanie z sieci miejskiej, zaś dodatkowe urządzenia służą komfortowi mieszkańców. W związku z tym Prezydent uznał, że dodatek elektryczny nie mógł być przyznany.
Od decyzji odwołanie wniósł T. O.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z 23 maja 2023 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z 20 marca 2023 r. W uzasadnieniu wskazało, że zasady i tryb przyznawania i wypłacania dodatku elektrycznego, w przypadku gdy główne źródło ogrzewania jest zasilane energią elektryczną, określone zostały w ustawie z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej (Dz.U. z 2023 r. poz. 269) – dalej zwanej "ustawą".
Dalej Kolegium podało, że art. 1 ustawy stanowi, że ustawa reguluje m.in.: 1) szczególne zasady rozliczania z niektórymi odbiorcami końcowymi energii elektrycznej; 2) zasady i tryb ustalania wysokości cen energii elektrycznej dla odbiorców uprawnionych do ich stosowania oraz właściwość organów w tych sprawach; 3) zasady i tryb przyznawania i wypłacania rekompensat dla podmiotów uprawnionych, w tym z tytułu stosowania upustu za obniżenie zużycia energii elektrycznej przez odbiorców uprawnionych do jego otrzymania, oraz właściwość organów w tych sprawach.
Według art. 2 ustawy odbiorca uprawniony, to odbiorca końcowy w rozumieniu art. 3 pkt 13a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz.U. z 2022 r. poz. 1385 ze zm.), dokonujący zakupu energii elektrycznej w celu jej zużycia na potrzeby gospodarstw domowych. Zgodnie z art. 3 pkt 13a Prawa energetycznego odbiorca końcowy, to odbiorca dokonujący zakupu paliw lub energii na własny użytek; do własnego użytku nie zalicza się energii elektrycznej zakupionej w celu jej magazynowania lub zużycia na potrzeby wytwarzania, przesyłania lub dystrybucji energii elektrycznej oraz paliw gazowych zakupionych w celu ich zużycia na potrzeby przesyłania, dystrybucji, magazynowania paliw gazowych, skraplania gazu ziemnego lub regazyfikacji skroplonego gazu ziemnego. Z kolei odbiorca energii elektrycznej w gospodarstwie domowym, to zgodnie z art. 3 pkt 13b Prawa energetycznego odbiorca końcowy dokonujący zakupu energii elektrycznej wyłącznie w celu jej zużycia w gospodarstwie domowym.
SKO w [...] wskazało, że art. 27 ustawy stanowi: 1. Dodatek elektryczny przysługuje odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym, w rozumieniu art. 3 pkt 13b ustawy – Prawo energetyczne, w przypadku gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego jest zasilane energią elektryczną i źródło to zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a i ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz.U. z 2022 r. poz: 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania zgłaszanych lub wpisanych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. 2. W przypadku, gdy gospodarstwo domowe zamieszkuje pod adresem zamieszkania, w którym jest wykorzystywana energia elektryczna pochodząca z mikroinstalacji, w rozumieniu art. 2 pkt 19 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii, która jest rozliczana zgodnie z zasadami określonymi w art. 4 tej ustawy, dodatek elektryczny nie przysługuje. 3. Przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się: 1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo 2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe).
Zgodnie z art. 30 ustawy: 1. Dodatek elektryczny dla gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 27 ust. 1, wynosi 1000 zł. 2. W przypadku gdy zużycie energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w tym samym miejscu zamieszkania w 2021 r. wyniosło więcej niż 5 MWh, dodatek elektryczny wynosi 1500 zł. 3. Wniosek o wypłatę dodatku elektrycznego składa się w terminie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 1 lutego 2023 r. 4. Wnioski o wypłatę dodatku elektrycznego złożone po dniu 1 lutego 2023 r. pozostawia się bez rozpoznania. 5. Dodatek elektryczny wypłaca się w terminie do dnia 31 marca 2023 r.
Według art. 31 ustawy: 1. Wniosek o wypłatę dodatku elektrycznego składa się w gminie właściwej ze względu na miejsce zamieszkania osoby składającej ten wniosek. 2. Wniosek o wypłatę dodatku elektrycznego składa się na piśmie lub za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. z 2020 r. poz. 344).
Art. 32 ustawy przewiduje, że: 1. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 72a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków. 2. Jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 27 ust. 3 odpowiednio pkt 1 i 2. Przepis art. 34 ust. 2 stosuje się. 3. Wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy. 4. W toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego. 5. Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, lub uniemożliwienie jego przeprowadzenia, stanowi podstawę do odmowy przyznania dodatku elektrycznego.
Kolegium wskazało, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że T. O. złożył wniosek w imieniu własnym, jest odbiorcą końcowym energii elektrycznej, stroną umowy o odbiór energii elektrycznej.
Złożona przez niego deklaracja do CEEB jest częściowo zbieżna z deklaracją złożoną przez podmiot, który oddał budynek do użytkowania i instalował źródła ciepła - w obydwu wymieniono podłączenie lokalu do sieci miejskiej.
Zdaniem organu odwoławczego organ l instancji słusznie przyjął, że zainstalowane przez wnioskodawcę źródła ciepła są źródłami dodatkowymi, podnoszącymi komfort mieszkańców. Lokal podłączony jest do sieci miejskiej, która zasila cały blok wielomieszkaniowy, i to źródło ciepła należało uznać za źródło główne.
SKO w [...] stwierdziło, że postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone właściwie i zgodnie z przepisami prawa.
Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 23 maja 2023 r. T. O. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ II instancji celem wyjaśnienia przez niego sprawy w całości, w zakresie wszystkich zarzutów skarżącego oraz wszystkich powołanych przez niego twierdzeń, do których organ II instancji się nie ustosunkował, ani też nie przedstawił ich oceny; 2) zasądzenie na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych; 3) wyznaczenie rozprawy celem rozpoznania niniejszej sprawy; 4) przeprowadzenie dowodu z dokumentu: "Poradnik dla gmin dotyczący wypłaty dodatku elektrycznego", źródło: https://www.gov.pl/web/klimat/dodatek-elektryczny - na fakt, że organy obu instancji dokonały sprzecznej z zamysłem ustawodawcy interpretacji przepisów (sprzeczność z zasadami wykładni autentycznej), gdyż Ministerstwo Klimatu i Środowiska określiło jednoznacznie, że to wnioskodawca oraz wywiad środowiskowy są głównymi źródłami informacji o głównym źródle ciepła, z którego korzysta mieszkanie, a nie nieaktualna na dzień wydawania decyzji deklaracja zarządcy budynku. Skarżący wskazał, że jest to dokument pochodzący ze strony rządowej, który powinien być znany organom, jednakże został przez nie zignorowany. To właśnie zaleceniami tego dokumentu kierował się wnioskodawca wypełniając wniosek, mając też na względzie pouczenie o odpowiedzialności karnej za złożenie nieprawdziwych informacji. T. O. uważa, że przeprowadzenie dowodu z tego dokumentu nie wpłynie na długość postępowania, a jego dopuszczenie jest niezbędne, aby wykazać sprzeczność wykładni prawa materialnego dokonaną przez organy obu instancji z wykładnią autentyczną prawa, pochodzącą bezpośrednio od Ministra. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7, art. 77 oraz art. 80 kpa poprzez błędną, nielogiczną i niepełną ocenę dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy i niepoczynienie ustaleń, co do faktycznego stanu korzystania z urządzeń grzewczych w mieszkaniu skarżącego: a) protokołu oględzin z 14 lutego 2023 r., który jednoznacznie określa, że w każdym pomieszczeniu są zainstalowane źródła ciepła pobierające prąd, o których skarżący oświadczył, że je zainstalował w lokalu, wliczając w to pompę ciepła, ogrzewanie podłogowe, klimatyzację z funkcją grzania, b) wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego z 1 grudnia 2022 r. oraz uzupełniającego pisma T. O. z 27 stycznia 2023 r. zawierających oświadczenie T. O. złożone pod groźbą odpowiedzialności karnej, że jego głównym źródłem ogrzewania w mieszkaniu jest ogrzewanie elektryczne, a nie ogrzewanie miejskie, c) deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania z 6 października 2022 r., która wyraźnie wskazuje, że oświadczenie dewelopera (zarządcy budynku) złożone do CEEB nie było aktualne na dzień złożenia wniosku oraz że po odbiorze lokalu T. O. zainstalował systemy grzewcze działające na prąd elektryczny oraz pompę ciepła, oraz że w skutek tych usprawnień złożył on deklarację zmieniającą deklarację dewelopera, d) kompleksowej umowy sprzedaży energii elektrycznej i świadczenia usług dystrybucji dla klientów indywidualnych nr 7001796306, faktura VAT nr 222750778895 z 1 stycznia 2023 r. za okres od 18 listopada 2022 r. do 24 grudnia 2022 r. z której wynika, że miesięczne zużycie energii elektrycznej w mieszkaniu skarżącego wyniosło 509,33 zł, a doświadczenie życiowe nakazywało w sposób logiczny ocenić, że jednoosobowe gospodarstwo domowe nie ma możliwości wygenerowania tak dużych kosztów zużycia energii elektrycznej poza tylko ogrzewaniem elektrycznym, e) sprawozdania z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez organ l instancji, rachunków za prąd, umowy na dostawę prądu, oświadczenia T. O. w sprawie głównego źródła ciepła. Skarżący podał, że zarzut naruszenia ww. przepisów polega na niedokonaniu przez organ Il instancji jakiejkolwiek oceny dowodów. Jego zdaniem organ ll instancji ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że: "Lokal podłączony jest do sieci miejskiej, która zasila cały blok wielomieszkaniowy, i to źródło ciepła należy uznać za źródło główne", co świadczy o tym, że organ nie dokonał jakiejkolwiek analizy stanu faktycznego sprawy; 2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 32 ust. 4 ustawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego danego gospodarstwa domowego i oparcie rozstrzygnięcia na nieaktualnej deklaracji CEEB.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o: 1) oddalenie skargi; 2) rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym pod nieobecność reprezentanta Kolegium. W uzasadnieniu - odnosząc się do zarzutu braku poczynienia ustaleń faktycznych w postępowaniu przez organ Il instancji oraz braku właściwej oceny dowodów – SKO w [....] stwierdziło, że dowody zebrane przez organ I instancji nie budzą wątpliwości. Zastrzeżeń nie zgłosił również skarżący w odwołaniu, choć ocenił je odmiennie. Kolegium zaznaczyło, że w sprawie sporne jest uznanie, które źródło ciepła zainstalowane w lokalu mieszkalnym w budynku wielomieszkaniowym jest źródłem głównym. Kolegium podzieliło ocenę zawartą w decyzji, uznając również za słuszny argument oparty na obowiązującym miejscowym planie zabudowy, który przewiduje jako źródło ogrzewania miejską sieć ciepłowniczą. W tej sytuacji wszelkie zainstalowane przez mieszkańca dodatkowe urządzenia dające ciepło uznać należało za urządzenia dodatkowe, podnoszące komfort w lokalu mieszkalnym.
T. O. obecny na rozprawie wraz z pełnomocnikiem oświadczył, że kaloryfery założone w mieszkaniu nie są zablokowane dla właściciela lokalu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest nieuzasadniona, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa, w stopniu uzasadniającym jej wycofanie z obrotu prawnego.
W niniejszej sprawie kluczowa kwestia sporna pomiędzy Samorządowym Kolegium Odwoławczym w [...], a T. O. dotyczyła tego, co w gospodarstwie domowym skarżącego winno stanowić główne źródło ogrzewania, w przypadku gdy lokal mieszkalny nr [...], jako część budynku wielomieszkaniowego, zasilany jest źródłem ogrzewania z centralnej miejskiej sieci ciepłowniczej (źródłem ciepła jest woda), do której podłączony jest cały budynek przy ul.[....][...], a w lokalu tym zostały także zainstalowane, z inicjatywy właściciela lokalu, źródła ogrzewania zasilane przez energię elektryczną (pompa ciepła, klimatyzatory z funkcją grzania, elektryczne ogrzewanie podłogowe).
Chodzi zatem o to, czy głównym źródłem ogrzewania tegoż lokalu mieszkalnego jest system ogrzewania, zaprojektowany i wykonany jako stała i czynna instalacja ogrzewcza całego budynku mieszkalnego i tym samym, w sposób pochodny, lokalu mieszkalnego nr [...], czy takim głównym źródłem ogrzewania tego lokalu są urządzenia grzewcze zasilane energią elektryczną, zamontowane przez właściciela lokalu we własnym zakresie i – jak twierdzi - przez niego wykorzystywane.
Odnosząc się do tego zagadnienia trzeba wskazać, że art. 27 ust. 1 w zw. z art. 1 pkt 4 ustawy przewiduje, że dodatek elektryczny przysługuje odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w rozumieniu art. 3 pkt 13b ustawy - Prawo energetyczne, w przypadku gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego jest zasilane energią elektryczną, i źródło to zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu – w przypadku głównych źródeł ogrzewania zgłoszonych lub wpisanych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 ustawy.
Trzeba wskazać, że ustawa, ani inne przepisy prawa (np. dotyczące: prawa energetycznego, efektywności energetycznej budynków, warunków technicznych budynków) - nie definiują pojęcia "głównego źródła ogrzewania" budynku lub lokalu mieszkalnego.
Z kolei wpisy w Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB) nie są miarodajne do tego, aby tylko na ich podstawie dokonać gradacji źródeł ogrzewania istniejących w danym lokalu mieszkalnym.
Skarżący nie dostrzega tego, że ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz.U. z 2022 r. poz. 438 ze zm.) nie przewiduje możliwości wpisu do CEEB danego źródła ogrzewania jako źródła "głównego", czy "podstawowego" (art. 27a ust. 2 pkt 1 lit. a i b, ust. 2 pkt 3 lit. b ustawy). W Ewidencji tej wpisuje się (np. na podstawie danych zgłoszonych w deklaracji dotyczącej źródeł ciepła – formularzu A) wszystkie zainstalowane w budynku mieszkalnym/lokalu mieszkalnym źródła ciepła, niezależnie od tego, czy są używane, czy też nie.
Organ wykonawczy gminy przyznający dodatek elektryczny nie jest zatem związany samym tylko stanem wpisów widniejących w CEEB w zakresie ustalenia, które źródło ciepła jest głównym źródłem ogrzewania. W razie wątpliwości w tym zakresie organ ten jest uprawniony do weryfikacji wniosku o przyznanie dodatku elektrycznego na podstawie własnej oceny sytuacji faktycznej wnioskodawcy ustalonej w jego miejscu zamieszkania. Przyznanie dodatku elektrycznego jest możliwe także wówczas, gdy główne źródło ogrzewania nie zostało zgłoszone lub wpisane do CEEB (art. 32a ust. 2 ustawy).
Zatem przy weryfikacji okoliczności dotyczących istniejącego w lokalu mieszkalnym "głównego źródła ogrzewania" znaczenie mają kryteria obiektywne związane z tym, w jaki stały system grzewczy (centralny, indywidualny) wyposażony został przez wykonawcę budynku dany lokal mieszkalny i czy system ten nadaje się do użytkowania. Nie ma tu znaczenia w jaki sposób system ten oddziałuje na środowisko.
Zdaniem Sądu w przypadku lokali mieszkalnych usytuowanych w budynkach wielomieszkaniowych ogrzewanych z centralnej sieci ciepłowniczej w systemie wodnego ogrzewania, głównym źródłem ogrzewania lokalu mieszkalnego i wszystkich jego pomieszczeń, jest instalacja grzewcza znajdująca się w lokalu mieszkalnym (np. przyścienne grzejniki), będąca elementem instalacji ogrzewczej całego budynku mieszkalnego.
W takim przypadku każdy inny system ogrzewania lokalu mieszkalnego, w szczególności polegający na zainstalowaniu z inicjatywy właściciela lokalu, za zgodą wspólnoty mieszkaniowej, następnych urządzeń grzewczych (np. klimatyzatorów z funkcją grzania, pompy ciepła, elektrycznego ogrzewania podłogowego) należy traktować jako dodatkowy system grzewczy, tj. uzupełniający (w zakresie dogrzewania lokalu) albo rezerwowy (uruchamiany w przypadku awarii centralnego systemu ciepłowniczego).
Według § 132 ust. 1 rozporządzenia MI z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2022 r. poz. 1225) budynek, który ze względu na swoje przeznaczenie wymaga ogrzewania, powinien być wyposażony w instalację ogrzewczą lub inne urządzenia ogrzewcze, niebędące piecami, trzonami kuchennymi lub kominkami. Zgodnie z § 42 rozporządzenia MSWiA z dnia 16 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych (Dz.U. Nr 74, poz. 836 ze zm.) wprowadzenie jakichkolwiek zmian instalacji i urządzeń centralnego ogrzewania w lokalu wymaga wcześniejszego uzyskania zgody właściciela budynku.
Zatem głównym (podstawowym, stałym) źródłem ogrzewania w budynku wielomieszkaniowym jest, w przypadku nowych budynków, instalacja grzewcza (np. niepodlegający samodzielnej modyfikacji system centralnego ogrzewania z sieci ciepłowniczej), a dopiero w innym przypadku – inne urządzenia grzewcze.
Nie jest natomiast wykluczone to, że w przypadku budynków wielomieszkaniowych, niepodłączonych do centralnej sieci ciepłowniczej, głównym źródłem ogrzewania w danym lokalu mieszkalnym może być źródło zasilane energią elektryczną. W praktyce w takich budynkach (tzw. stara zabudowa mieszkalna) występują w poszczególnych lokalach mieszkalnych różne podstawowe systemy grzewcze (np. piec na węgiel, piec gazowy, kocioł elektryczny), co jest uwarunkowane m.in. względami ekonomicznymi poszczególnych właścicieli lokali.
Trzeba mieć na uwadze, że budynek mieszkalny wielorodzinny, położony w [...] przy ul. [...][...] (zlokalizowany w dzielnicy [...] na osiedlu [...]) jest zasilany przez miejską sieć cieplną, co realizuje zapisy planu miejscowego (§ 20 pkt 3 tiret drugie uchwały Nr XXXIX/517/01 Rady Gminy [....] z dnia 30 marca 2001 r. w sprawie zatwierdzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego osiedla "[...]" w gminie [...] - Dz. Urz. Wojew. Mazow. z 2001 r. Nr 115, poz. 1530). Zainstalowane w poszczególnych lokalach mieszkalnych kaloryfery, jako element instalacji grzewczej centralnego ogrzewania nie są zatem wyposażeniem "domyślnym" mieszkań, jak wywodzi skarżący w odwołaniu, lecz wyposażeniem technicznym budynku, zaprojektowanym i wykonanym zgodnie z projektem budowlanym (art. 34 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane).
Wobec tego trafnie uznał Prezydent [...] i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], że T. O. nie jest uprawniony do otrzymania dodatku elektrycznego jako odbiorca energii elektrycznej w lokalu mieszkalnym nr [...] usytuowanym w budynku przy ul. [...], skoro znajdujące się w tym 3-pokojowym lokalu – pompa ciepła, ogrzewanie podłogowe, klimatyzatory z funkcją grzania, są alternatywnym źródłem ciepła względem głównego źródła ogrzewania pochodzącego z instalacji centralnego ogrzewania w systemie wodnym.
Odnosząc się do tego zagadnienia trzeba dodatkowo wskazać, że środki przeznaczone na państwowe wsparcie w zakresie wzrostu cen na ogrzewanie gospodarstw domowych energią elektryczną pochodzą z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 (art. 35 ust. 2 ustawy), który to Fundusz jest zasilany m.in. z wpłat jednostek sektora finansów publicznych i z budżetu państwa (art. 65 ust. 4 pkt 1 i 3 oraz ust. 5 pkt 8 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw – Dz.U. z 2020 r. poz. 568 ze zm.), a więc środkami publicznymi w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1634 ze zm.) – dalej zwanej "ufp". Zatem, zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 2 ufp, do tego Funduszu i podmiotów (organów wykonawczych gmin) dystrybuujących pomiędzy obywateli środki pieniężne na różnego rodzaju świadczenia pomocowe winny być stosowane przepisy ufp.
Z art. 44 ust. 3 pkt 1ufp wynika natomiast, że środki publiczne winny być wydatkowane w sposób celowy, oszczędny, efektywny. Nacisk na kontynuację "celowego" wsparcia gospodarstw domowych m.in. poprzez przyznawanie dodatków elektrycznych położono również w uchwale Nr 55 Rady Ministrów z dnia 25 kwietnia 2023 r. w sprawie wieloletniego Planu Finansowego Państwa na lata 2023-2026 (M.P. z 2023 r. poz. 461).
W ocenie Sądu wszystkie te argumenty mają decydujące znaczenie przy przyznawaniu pomocy wspierającej gospodarstwa domowe ogrzewające lokale mieszkalne przy użyciu instalacji lub urządzeń elektrycznych, jako wiodących źródeł ogrzewania.
Jak wynika z projektów uzasadnień ustaw normujących zasady przyznawania wsparcia dla gospodarstw domowych [druki sejmowe nr: IX.2471 – Dz.U. z 2022 r. poz. 1692 (dodatek węglowy), IX.2696 – Dz.U. z 2022 r. poz. 2236 (zakup preferencyjny węgla kamiennego), IX.2950 – Dz.U. z 2023 r. poz. 295, IX 2630 – Dz.U. z 2022 r. poz. 2127 (dodatek elektryczny)] wsparcie to kierowane jest do wszystkich obywateli (brak tzw. kryterium dochodowego jak przy świadczeniach z pomocy społecznej i niektórych świadczeniach rodzinnych), ale – jak wyraźnie podkreślił projektodawca - w sytuacji gdy skutkuje to "koniecznością" ponoszenia przez obywateli wyższych, nieakceptowalnych wydatków na rosnące ceny nośników ciepła w sezonie grzewczym. Skierowanie strumienia finansowego do obywateli na te cele miało przeciwdziałać wystąpieniu negatywnych skutków społecznych, w tym ubóstwa energetycznego. Zamiarem projektodawcy było umożliwienie zastosowania proponowanych rozwiązań, ze względu na "uzasadnioną" potrzebę łagodzenia skutków trwającego kryzysu energetycznego i gwałtownego wzrostu cen energii, konieczność zaspokojenia "podstawowych" potrzeb obywateli w odniesieniu do dostępności paliwa stałego.
Celem ustaw osłonowych, w tym ustawy normującej przyznawanie dodatku elektrycznego, jest zatem działanie celowe, w zgodzie z zasadami dobra wspólnego i sprawiedliwości społecznej wynikającymi z art. 1 i 2 Konstytucji RP, tj. udzielanie państwowego wsparcia finansowego tylko tym obywatelom, którzy ze względu na takie, a nie inne, posiadane w lokalu główne źródło ogrzewania, zostali "przymuszeni" do zakupu danego rodzaju nośnika grzewczego na ogrzanie gospodarstwa domowego.
Zdaniem Sądu w tej klasie osób uprawnionych do dodatku elektrycznego nie znajdował się T. O.
Jak wynika z akt sprawy skarżący jest programistą, prowadzi działalność gospodarczą na własny rachunek. Faktyczne miejsce prowadzenia działalności gospodarczej nie znajduje się w lokalu mieszkalnym nr [...] przy ul. [...]. T. O. w lokalu mieszkalnym, poza posiadanym i nadającym się do eksploatacji ogrzewaniem z sieci ciepłowniczej, zainstalował w mieszkaniu dodatkowy system ogrzewania zasilany energią elektryczną. Twierdzi (protokół oględzin z 14 lutego 2023 r.), że z własnej woli ogrzewał mieszkanie urządzeniami elektrycznymi, mimo, że powszechnie wiadomo, że tego typu ogrzewanie jest droższe, niż ogrzewanie z centralnej sieci ciepłowniczej w systemie wodnym. Przy czym w swojej deklaracji o źródłach ciepła dotyczącej lokalu mieszkalnego nr 127 z 6 października 2022 r. podał, jako źródła ciepła zainstalowane i eksploatowane, - miejską sieć ciepłowniczą, - ogrzewanie elektryczne, - pompa ciepła.
Skoro zatem skarżący świadomie i dobrowolnie korzysta z droższego, dodatkowego źródła ogrzewania elektrycznego, to znaczy, że jego decyzja w tym zakresie motywowana jest okolicznościami innymi, niż "konieczność" używania ogrzewania elektrycznego, w sytuacji dużego wzrostu cen energii elektrycznej spowodowanego pandemią i agresją Federacji Rosyjskiej na Ukrainę.
Zatem – zdaniem Sądu - skarżący pozostaje poza zakresem podmiotowym ustawy. Jak wynika już tylko z samego tytułu ustawy – jest to ustawa szczególna, której celem jest "ochrona" odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej. Ustawa ta dotyczy więc takich odbiorców, którzy ze względu na zainstalowany w lokalu mieszkalnym elektryczny główny system grzewczy, są "przymuszeni" do zakupu energii elektrycznej na ogrzewanie mieszkania i w konsekwencji do ponoszenia, z przyczyn niezależnych od nich, zwiększonych kosztów w związku z rosnącymi cenami energii elektrycznej.
Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd nie podziela stanowiska skarżącego, że organy obu instancji dokonały interpretacji przepisów ustawy sprzecznej z zamysłem ustawodawcy (sprzecznej z zasadami wykładni autentycznej), w szczególności dokonanej przez Ministra Klimatu i Środowiska w Poradniku dla Gmin dotyczącego dodatku elektrycznego. Sąd zwraca uwagę, że wykładnia autentyczna dokonywana jest przez twórcę tekstu prawnego. W niniejszej sprawie Minister Klimatu i Środowiska nie był twórcą ustawy (był nim Sejm RP), ani nawet jej projektodawcą (była nim Rada Ministrów). Wobec tego stanowisko jakie prezentuje Minister Klimatu i Środowiska odnośnie interpretacji przepisów ustawy nie mogło być przesądzające w niniejszej sprawie.
Organy orzekające w sprawie i Sąd nie kwestionują tego, że oświadczenia składane przez właściciela lokalu mieszkalnego w deklaracji o źródłach ciepła na potrzeby zgłoszenia źródła ogrzewania do CEEB oraz we wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego mogą mieć znaczenie dla sprawy przy ocenie jakie źródło ciepła jest głównym źródłem ogrzewania w danym lokalu mieszkalnym.
Jednakże przeprowadzone w niniejszej sprawie oględziny lokalu mieszkalnego wykazały, że skarżący posiada w mieszkaniu czynną instalację centralnego ogrzewania z miejskiej sieci ciepłowniczej, a także urządzenia grzewcze zasilane energią elektryczną – pompa ciepła, klimatyzatory, ogrzewanie podłogowe. Te wszystkie źródła ogrzewania (instalację CO i urządzenia elektryczne) skarżący wykazał jako zainstalowane i eksploatowane w deklaracji składanej do CEEB.
Skarżący nie zanegował tego, że w całym sezonie grzewczym 2022/2023 w ogóle nie używał instalacji centralnego ogrzewania do ogrzania lokalu mieszkalnego nr [...]. Przeprowadzone z udziałem skarżącego oględziny lokalu mieszkalnego w trakcie wywiadu środowiskowego potwierdziły istnienie grzejników naściennych w pomieszczeniach lokalu mieszkalnego.
Organy nie negowały tego, że T. O. eksploatuje do ogrzewania lokalu mieszkalnego nr [...] posiadane urządzenia elektryczne. Negowały natomiast to, że te urządzenia elektryczne stanowią główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego skarżącego.
W takiej sytuacji organy słusznie uznały, że w lokalu mieszkalnym nr [...] centralna instalacja grzewcza (ogrzewanie wodne) jest głównym źródłem ogrzewania, natomiast urządzenia grzewcze zasilane energią elektryczną stanowią dodatkowe źródło ogrzewania.
To, że skarżący traktuje urządzenia elektryczne jako ogrzewanie wiodące, twierdząc, że tylko właściciel lokalu decyduje, co jest w jego mieszkaniu głównym źródłem ogrzewania, jest nieprzekonywujące w świetle: 1) poczynionych wyżej wywodów dotyczących wykładni użytego w art. 27 ust. 1 ustawy pojęcia "główne źródło ogrzewania", 2) eksponowanych przez projektodawcę ustawy - istoty i celu wsparcia osłonowego dokonywanego ze środków publicznych, na które składają się wszyscy obywatele, 3) zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.
Wobec tego Sąd oddalił wniosek dowodowy zawarty w pkt II skargi na okoliczności w nim zawarte, jako niemające istotnego znaczenia w sprawie.
Zdaniem Sądu poradnik Ministra Klimatu i Środowiska nie ma charakteru aktu prawnego. Organy gminy przyznające dodatki elektryczne mogą wziąć pod uwagę wewnętrzne stanowisko Ministra w omówionych w tym poradniku kwestiach, jednakże w sensie prawnym nie są nim związane. Organ wykonawczy gminy wypłaca dodatek elektryczny realizując zadanie z zakresu administracji rządowej. W procedurze wydatkowania tego typu środków organ gminy współpracuje bezpośrednio z właściwym wojewodą (art. 35 ust. 1-4, art. 35a ust. 1, art. 36 ust. 2 ustawy). Minister Klimatu i Środowiska nie jest nad organem wykonawczym gminy organem wyższego stopnia w rozumieniu art. 17 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, czy też organem nadzoru (art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie – Dz.U. z 2023 r. poz. 190).
Dla niniejszej sprawy nie miało znaczenia to jakie koszty zużycia energii elektrycznej poniósł T. O. w związku z ogrzewaniem lokalu urządzeniami elektrycznymi. Organy nie kwestionowały tego, że skarżący używał do ogrzewania mieszkania tego typu źródła ciepła. Twierdziły jedynie, że tego typu urządzenia w okolicznościach niniejszej sprawy (przy wyposażeniu lokalu w zdatną do użytkowania instalację centralnego ogrzewania) należało potraktować jako dodatkowe źródło ogrzewania, z czym skład orzekający w niniejszej sprawie zgadza się.
Podnoszona w skardze kwestia stanu wpisów w CEEB nie miała dla niniejszej sprawy przesądzającego znaczenia, skoro zarówno [...] sp. z o.o., jak i T. O. podali, że zainstalowane i eksploatowane źródło ciepła pochodzi z miejskiej sieci ciepłowniczej. Zatem wpisów w tym zakresie nie można było uznać za nieaktualne. Zgłoszenie przez samego T. O. do CEEB dodatkowo źródeł ciepła zasilanych energią elektryczną nie podważa jego zgłoszenia dotyczącego źródła ciepła z miejskiej sieci ciepłowniczej.
Rację ma skarżący, że art. 32 ustawy wymienia takie środki dowodowe jak: 1) wniosek o wypłatę dodatku elektrycznego, 2) dane zgłoszone lub wpisane do CEEB, 3) wywiad środowiskowy, ale nie jako jedyne dowody, lecz jako typowy zestaw dowodów stosowanych w różnych sprawach o przyznanie osobom fizycznym przez organy administracji publicznej świadczeń pieniężnych o charakterze pomocowym.
Zgodnie z art. 34 ust. 3 ustawy w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się (wprost) przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a więc i art. 75 § 1 kpa przewidujący otwarty katalog środków dowodowych. Zatem dokonane w trakcie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z udziałem strony oględziny lokalu mieszkalnego nr [...] na okoliczność ustalenia głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego (art. 85 § 1 kpa) mogły stanowić podstawę do dokonania oceny tego zagadnienia i uznania, że dowód ten ma w tej kwestii znaczenie przesądzające w powiązaniu z danymi deklarowanymi przez T. O. w deklaracji o źródłach ciepła.
Z ustawy wynika, że sam wywiad środowiskowy odnosi się wyłącznie do wyjaśnienia wątpliwości na temat okoliczności dotyczących: 1) ilości zamieszkujących pod danym adresem zamieszkania gospodarstw domowych – art. 28 ust. 2b ustawy, 2) rodzaju prowadzonego przez odbiorcę energii elektrycznej gospodarstwa domowego (jednoosobowe, wieloosobowe) - art. 32 ust. 2 i 4 w zw. z art. 27 ust. 3 ustawy, 3) wszystkich przesłanek przyznania dodatku elektrycznego, ale tylko w sytuacji niezgłoszenia przez odbiorcę energii elektrycznej wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego – art. 32a ustawy.
Faktem jest – jak słusznie podniósł T. O. w skardze - że decyzje organów obu instancji nie zostały w sposób wszechstronny i dokładny uzasadnione. Naruszenie to nie miało jednak istotnego wpływu na wynik sprawy. Zaprezentowane w wydanych decyzjach stanowiska organów mają pokrycie w materiale dowodowym sprawy, który dokumentuje istotne okoliczności niezbędne do wydania merytorycznej decyzji kończącej postępowanie o przyznanie dodatku elektrycznego w sposób negatywny dla strony.
Sąd dostrzegł to, że ustawa umożliwia przyznanie dodatku elektrycznego także z urzędu, co wynika z art. 32a ust. 1 ustawy. W ocenie Sądu przepis ten ma charakter proceduralny, ponieważ przyznawanie świadczeń pieniężnych danemu obywatelowi ma – co do zasady – charakter wnioskowy (wszczynane jest na wniosek strony). Z przepisu tego nie można wywodzić, że umożliwia on przyznanie dodatku elektrycznego każdemu odbiorcy energii elektrycznej i w każdym deklarowanym przez niego stanie lokalu mieszkalnego. Art. 32a ust. 1 ustawy przewiduje ułatwienie proceduralne, korzystne dla obywateli i nie wprowadza żadnych materialnoprawnych przesłanek decydujących o zasadności żądania strony.
Materialnoprawnymi przesłankami przyznania dodatku elektrycznego są: konieczność ochrony przez Państwo tylko tego odbiorcy energii elektrycznej, który, ze względu na wyposażenie lokalu mieszkalnego w instalację lub inne urządzenie zasilane energią elektryczną, jako główne źródło ogrzewania, był przymuszony do zakupu energii po zawyżonych cenach.
Biorąc powyższe pod uwagę i uznając zarzuty skargi za nieskuteczne Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.