I SA/Wa 1462/14

I SA/Wa 1462/14 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2014-10-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2014-05-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Elżbieta Lenart /przewodniczący/
Jolanta Dargas /sprawozdawca/
Małgorzata Miron
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 549/15 - Wyrok NSA z 2017-01-25
Skarżony organ
Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U. 2013 poz 267
art. 126
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie: WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Małgorzata Miron Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2014 r. sprawy ze skargi E. J., J.J. i Z. J. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] marca 2014r. nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2014r. nr [...] potwierdzającą prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:
Wnioskiem z dnia 20 sierpnia 1980r. L. J., a wnioskiem z dnia 20 listopada 1980r. Z. Z. i J. J. wystąpili o przyznanie ekwiwalentu z tytułu pozostawienia przez H. J. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Wnioskiem z dnia 15 kwietnia 2004r. L. J. wystąpił o przyznanie ekwiwalentu z tytułu pozostawienia nieruchomości przez H. J. Z. Z w oświadczeniach z dnia 4 maja 1988r. i z dnia 2 września 2005r. wskazała L. J. jako osobę uprawnioną do rekompensaty za mienie pozostawione przez H. J. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Wnioskiem z dnia 8 kwietnia 2008r. L. J. wystąpił o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez H. J. nieruchomości położonej w miejscowości S., województwo [...].
Wojewoda [...] w postanowieniu z dnia [...] kwietnia 2008r. pozytywnie ocenił wniosek L. J. jako spełniający wymogi określone w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005r.
L. J. zmarł w dniu [...] lipca 2008r., a jego następcami prawnymi są: E. J., J. J. i Z. J.
W piśmie z dnia 8 października 2010r. E. J. zwróciła się o rozpatrzenie dodatkowych dokumentów potwierdzających, że H. J. była właścicielką większej nieruchomości niż wymieniona w orzeczeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego.
Wojewoda [...] w postanowieniu z dnia [...] stycznia 2013r. uznał, że wniosek L. J., J. J. i Z. Z. o rekompensatę za mienie pozostawione przez H. J. w S. spełnia przesłanki do potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz E. J, J. J. i Z. J..
Do akt postępowania został przedłożony operat szacunkowy z dnia 22 kwietnia 2013r. zgodny z postanowieniem Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2013r. jak również operat szacunkowy z dnia 23 kwietnia 2013r. dotyczący innej nieruchomości niż wskazana w ww postanowieniu.
Wojewoda [...] w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2013r. odmówił przeprowadzenia dowodu z opinii z dnia 23 kwietnia 2013r. na okoliczność ustalenia faktycznej powierzchni nieruchomości pozostawionej przez H. J. w S. przy ul. [...]
Decyzją z dnia [..] stycznia 2014r. nr [...] Wojewoda [...] :
1) potwierdził, że E. J., J. J.i Z. J. przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez H. J. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości S. woj. [...] w 1/3 części każdemu z nich.
2) stwierdził, że wartość nieruchomości pozostawionych zwaloryzowana na dzień wydania decyzji wynosi [...] zł.
3) wysokość rekompensaty obliczona jako 20 % wartości pozostawionych nieruchomości wynosi [...] zł, w tym dla :
- E. J. [...] zł realizowana w formie świadczenia pieniężnego na rachunek bankowy,
- J. J. – [...] zł realizowana w formie świadczenia pieniężnego na rachunek bankowy,
- Z. J. –[...] zł realizowana w formie świadczenia pieniężnego na rachunek bankowy.
Wnioskiem z dnia 20 stycznia 2014r. skarżący wnieśli o uzupełnienie decyzji w zakresie różnicy wynoszącej [...] m kw. powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego, pomiędzy powierzchnią wynikającą ze wszystkich zgromadzonych w sprawie dokumentów ([...] m kw.), a uznaną przez organ powierzchnią ([...] m kw.) wynikającą z orzeczenia PUR.
Ponadto E. J., J.J i Z.J. wnieśli odwołanie od decyzji Wojewody [...]zaskarżając ją w części dotyczącej punktu 2 i 3, w jakiej odmówiono skarżącym prawa do podwyższonej rekompensaty w zakresie obejmującym rzeczywistą powierzchnię nieruchomości ([...] m kw.). Jednocześnie skarżący oświadczyli, że nie zaskarżają decyzji w zakresie już przyznanej nią części należnej rekompensaty, która niezwłocznie powinna być im wypłacona. W odwołaniu zaskarżono również postanowienie z dnia [...] stycznia 2013r. w zakresie, w jakim nie rozstrzyga ono o żądaniu co do uwzględnienia wszystkich przedłożonych dowodów, tj. dowodów świadczących o tym, że powierzchnia pozostawionej nieruchomości jest większa, aniżeli powierzchnia tej nieruchomości wynikająca z orzeczenia PUR.
W odwołaniu zaskarżono także postanowienie z dnia [...] grudnia 2013r. zarzucając mu niczym nieuzasadnioną odmowę przeprowadzenia dowodu z opinii z dnia [...]kwietnia 2013r., a jednocześnie pominięcie drugiego wniosku dowodowego o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego ds. budownictwa na okoliczność ustalenia rzeczywistej powierzchni nieruchomości.
Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] stycznia 2014r. odmówił uzupełnienia decyzji.
Rozpatrując sprawę niniejszą Minister Skarbu Państwa wskazał, że zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej podstawowymi dokumentami świadczącymi o rodzaju i powierzchni pozostawionej nieruchomości na dzień opuszczenia tej nieruchomości przez jej właścicieli są: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białorusi, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw. Dyspozycja art. 6 ust. 4 i 5 ustawy wymienia dowody, które mają pierwszeństwo przed innymi dowodami. Minister ustalił, że z orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział w [...] z dnia [...] września 1945r. wynika, że H. J. pozostawiła w S.nieruchomość składającą się z parceli budowlanej o pow. [...] m kw., murowanego, skanalizowanego domu mieszkalnego o wymiarach 14 m x 10 m, krytego blachą cynkową, murowanego garażu o wymiarach 5 m x 6 m krytego blachą czarną, komórki drewnianej na podmurowaniu o wymiarach 3,5 m x 3 m krytej dachówką. Z ww orzeczenia wynika, że zostało ono wydane po przesłuchaniu świadków. W aktach sprawy znajduje się protokół sporządzony w dniu 27 września 1945r. podpisany przez dwóch świadków. Organ odwoławczy wskazał, że ww orzeczenie jest zgodne co do rodzaju i powierzchni nieruchomości pozostawionej z wnioskiem z dnia 26 września 1945r. złożonym przez H. J. do Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w [...]. W ocenie Ministra H. J. jako właścicielka mienia dysponowała najbardziej wiarygodną wiedzą co do pozostawionego przez nią majątku, a we wniosku z dnia 26 września 1945r. wskazała, że pozostawiona przez nią nieruchomość była położona w S. przy. ul. [...]oraz opisała stan i składniki pozostawionej nieruchomości, co zostało potwierdzone w zeznaniach dwóch świadków. Organ II instancji ustalił, że strony postępowania przedłożyły tłumaczenie poświadczonego za zgodność z oryginałem w dniu 2 listopada 2009r. przez Państwowy Komitet Gospodarki Komunalno-Mieszkaniowej S. Międzymiastowe Biuro Inwentaryzacji Technicznej: planu budynku położonego przy ul. [...] w S. (piwnicy, piętra-parteru oraz pierwszego piętra wykonane w skali 1:200) oraz "Objaśnienia powierzchni wewnętrznych do planu" budynku przy ul. [...] w S., z którego wynika, że całkowita powierzchnia ww budynku wynosi [...] m kw. (data sporządzenia dokumentów rok 1948), tłumaczenie "Tabeli wspomagającej nr 1 dla celów określenia poziomu zużycia budynków według stanu technicznego elementów konstrukcyjnych oraz ponownej wyceny" dotyczącej budynku położonego w S. przy ul. [...] nr [...], z którego wynika, że powierzchnia użytkowa budynku wynosi [...] m kw., w tym powierzchnia mieszkalna [...] m kw.(data sporządzenia dokumentu rok 1948).
Minister ustalił również, że z materiału dokumentacyjnego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, że ul. [...], [...] oraz ul. [...] w S. to ta sama ulica, której nazwy ulegały zmianie (okoliczność bezsporna).
Organ odwoławczy stwierdził, że z ww dokumentów nie wynika, że właścicielką nieruchomości w nich wymienionej była H. J., bowiem dokumenty te określają rodzaj i powierzchnię nieruchomości w 1948r., a H. J. opuściła S. w 1944r. Zgodnie zaś z art. 11 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. wartość nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej określa się według stanu na dzień ich pozostawienia oraz według cen albo kosztów odtworzenia na dzień sporządzenia wyceny.
Minister wskazał, że z protokołów przesłuchania J.J. z dnia 29 sierpnia 2013r. i E. J. z dnia 12 kwietnia 2013r. wynika, że H. J. była właścicielką nieruchomości położonej w S. przy [...] składającej się z budynku mieszkalnego o pow. [...] m kw., garażu oraz komórki. Minister podniósł, że zeznania tych osób co do powierzchni budynku mieszkalnego nie pokrywają się z pozostałymi dokumentami tj. orzeczeniem PUR z dnia 27 września 1945r., wnioskiem H. J. z dnia 26 września 1945r., protokołem podpisanym przez dwóch świadków, z których wynika, że H. J. była właścicielką nieruchomości położonej w S. przy ul. [...], w skład której wchodził budynek mieszkalny o wymiarach 14 m x 10 m, garaż oraz komórka. W związku z tym, że skarżący wiedzę dotyczącą sprawy czerpały z przekazów rodzinnych oraz przedłożonych przez nich dokumentów, a nie jest ona oparta na ich osobistych obserwacjach, Minister zeznaniom tym odmówił wiary. W cenie organu II instancji najbardziej wiarygodnym dokumentem wskazującym rodzaj i powierzchnię nieruchomości pozostawionej w S. na dzień jej opuszczenia przez H. J. jest orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział w [...] z dnia 27 września 1945r. Stanowi ono dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. i organ administracji jest zobowiązany uznać to, co wynika z jego treści. Zdaniem Ministra w przedmiotowej sprawie dokumenty przedłożone przez stronę nie podważają orzeczenia PUR-u mocy dowodowej, w związku z czym należy uznać, że Wojewoda [...] prawidłowo potwierdził stronom postępowania posiadanie prawa do rekompensaty w oparciu o stan nieruchomości wskazany w orzeczeniu PUR-u.
Odnosząc się do postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2013r., Minister stwierdził, że zostało ono wydane zgodnie z ustaleniami faktycznymi opartymi na zgromadzonym materiale dowodowym, tj. w oparciu o orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział w [...] z dnia 27 września 1945r., a odnosząc się do postanowienia organu wojewódzkiego z dnia 20 grudnia 2013r. organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 78 § 2 k.p.a. organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania przeprowadzenia dowodu, które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy. Minister wskazał, że w niniejszym postępowaniu wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w przedmiocie powierzchni pozostawionej nieruchomości nie został złożony w toku przeprowadzania dowodów lecz po przedłożeniu przez strony operatu szacunkowego i wniosek ten dotyczy okoliczności już stwierdzonej na podstawie orzeczenia PUR z dnia 27 września 1945r. W tej sytuacji zdaniem Ministra organ I instancji mógł odmówić przeprowadzenia wnioskowanego dowodu. Jeśli chodzi o postanowienie Wojewody z dnia [...] stycznia 2014r. odmawiające uzupełnienia decyzji z dnia [...] stycznia 2014r., to organ II instancji stwierdził, że zawiera ona wszystkie elementy wymagane przez ustawę z dnia 8 lipca 2005r., bowiem wskazuje ustalone w postępowaniu mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP, jego wartość, osoby uprawnione do rekompensaty oraz kwoty rekompensat.
Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...]z dnia [...] stycznia 2014r. w przedmiocie częściowej odmowy przyznania rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli E.J, J. J. i Z.J. zarzucając :
I. nieważność zaskarżonej decyzji w zakresie w jakim Minister Skarbu Państwa ponownie rozpoznał sprawę i orzekł co do niezaskarżonej odwołaniem części i w związku z tym ostatecznej części decyzji Wojewody [...], gdy tymczasem związany był zakresem zaskarżenia i uprawniony do rozpoznania sprawy tylko co do zaskarżonej decyzji w zakresie pkt 2 i 3 i tylko w części w jakiej odmówiono skarżącym przyznania prawa do podwyższonej rekompensaty;
II. błędne ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę wydanej decyzji, a wynikające przede wszystkim z wadliwości w ocenie dowodów, przejawiające się w szczególności :
a) błędnym ustaleniem, że "opinia rzeczoznawcy majątkowego" J. Z. z dnia 23 kwietnia 2013r. dotyczy "wyceny innej nieruchomości niż wskazana w postanowieniu z dnia 30 stycznia 2013r., gdy tymczasem opinia ta dotyczy tej samej nieruchomości i została sporządzona w oparciu o wszystkie zgromadzone w sprawie dowody oraz odzwierciedla rzeczywistą powierzchnię opuszczonej nieruchomości;
b) błędnym ustaleniem, że powierzchnia pozostawionej nieruchomości wynosi zaledwie [...] m kw. i ma wartość [...] zł, gdy tymczasem z całokształtu zgromadzonego w sprawie i nie budzącego wątpliwości materiału dowodowego wynika, że powierzchnia ta wynosi [...] m kw., a nieruchomość ma wartość [...] zł.
III. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:
1. art. 6 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 8 lipca o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP poprzez błędną wykładnię i błędne przyjęcie, że tylko dowody wymienione w tym przepisie mogą mieć moc dowodową, gdy tymczasem przepis ten nie jest przepisem zawierającym w sobie katalog o charakterze numerus clausus oraz że pierwszeństwo dowodów wskazanych przez ustawodawcę w powołanym przepisie wyłącza inne dowody mogące świadczyć o faktach mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, gdy tymczasem żaden przepis ustawy nie wyłącza innych dowodów jako przysłużających się prawidłowemu rozpoznaniu istoty sprawy i wydaniu słusznego merytorycznego rozstrzygnięcia;
2. art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez bezpodstawne uprzywilejowanie orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w stosunku do innych dowodów świadczących o rodzaju i powierzchni nieruchomości pozostawionych podczas, gdy orzeczenia PUR nie stanowią wyłącznego dowodu na pozostawienie nieruchomości, a stanowią jeden z możliwych dowodów, na co wskazuje zawarty w nim zwrot "w szczególności", a zgodnie z ogólną regułą zawartą w art. 75 § 1 k.p.a. fakt pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP może być dowodzony wszelkimi dopuszczalnymi dowodami;
3. art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. poprzez jego niezastosowanie, co doprowadziło do błędnego przyjęcia rozszerzającego okresu, w jakim wymagane było zamieszkiwanie na byłym terytorium RP (a tym samym posiadanie tytułu własności do opuszczonej nieruchomości ), tj. upatrywania konieczności posiadania tytułu własności do opuszczonej nieruchomości jeszcze w roku 1948, gdy tymczasem prawo własności musiało przysługiwać w dniu 1 września 1939r., a ponadto H. J. opuściła nieruchomość w 1944r.
IV. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
1. rażące naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez dowolną, a nie swobodną oraz niewyczerpującą i nie wszechstronną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a wyrażające się w szczególności poprzez:
a) uznanie jako wiarygodnych zgromadzonych w sprawie dowodów na okoliczność zmiany nazw ulicy w S., przy której zlokalizowana była nieruchomość H. J., a pominięcie tych dowodów w korelacji z przedłożonymi przez wnioskodawców dowodami na okoliczność rzeczywistej powierzchni opuszczonej nieruchomości, gdy tymczasem prawidłowa ocena wszystkich zgromadzonych dowodów w sposób jednoznaczny wskazuje na tożsamość lokalizacji, a zatem i tożsamość opuszczonej nieruchomości;
b) całkowicie nieuzasadnione nieuwzględnienie zeznań wnioskodawców złożonych w toku postępowania tylko na tej podstawie, że nie są one oparte na osobistych obserwacjach tych osób i rzekomo nie pokrywają się z innymi dokumentami w sprawie, gdy tymczasem przesłuchanie wnioskodawców odbyło się w trybie art. 86 k.p.a., a zatem jako przesłuchanie stron, podczas którego wnioskodawcy przedstawili dodatkowe dowody w sprawie i przytoczyli istotne wyjaśnienia, które powinny zostać przez organ potraktowane jako pełnowartościowy dowód w sprawie;
c) poprzez przyjęcie nieprawidłowego stanowiska, że wydanie orzeczenia w oparciu tylko o część materiału dowodowego, tj. wyłącznie w oparciu o orzeczenie PUR następuje zgodnie z ustaleniami faktycznymi opartymi na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym tj. w oparciu o orzeczenie PUR, a zatem poprzez wewnętrznie sprzeczną argumentację i wadliwą ocenę dowodów oraz nierozpoznanie całokształtu sprawy i wadliwe przyjęcie, że całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stanowi jeden tylko dowód (orzeczenie PUR), a zatem jawne i nieuzasadnione pominięcie istotnych dowodów zgromadzonych w sprawie;
d) pominięcie tej okoliczności, że organ I instancji nie otrzymał do chwili wydania decyzji odpowiedzi z Centralnego Historycznego Archiwum Państwowego [...], do których zwrócił się o udostępnienie dokumentów;
e) błędne uznanie, że w przypadku pojawiających się wątpliwości co do stanu faktycznego dopuszczalne jest zaniechanie prowadzenia przez organ dalszego postępowania wyjaśniającego;
f) błędne uznanie, że w przypadku gdy przedłożone przez strony postępowania dowody dotyczące pozostawienia nieruchomości (względnie powierzchni tych nieruchomości), budzą wątpliwości, organ jest zwolniony z obowiązku wyczerpującego zgromadzenia i zbadania materiału dowodowego w sprawie i uprawniony do wydania decyzji w oparciu o materiał potwierdzający ustalenia faktyczne najmniej korzystne dla strony, podczas gdy organ ma obowiązek przeprowadzić szczegółowe postępowanie wyjaśniające we własnym zakresie;
g) błędnym i niepopartym jakimkolwiek istotnym argumentem przyjęciu, że wnioskodawcy nie wykazali inicjatywy dowodowej w stopniu pozwalającym na to, aby moc dowodowa orzeczenia PUR została przez strony podważona, podczas gdy to właśnie skarżący ze swej inicjatywy podjęli wszelkie możliwe kroki celem odnalezienia dodatkowych dokumentów i po ich uzyskaniu przedłożyli je organowi, który powinien wziąć je pod uwagę;
2. naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieprawidłowe sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji i wybiórcze odniesienie się do podniesionych zarzutów;
3. naruszenie art. 142 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.;
4. naruszenie art. 8 i 80 k.p.a. poprzez dokonanie oceny powierzchni nieruchomości pozostawionej w sposób powierzchowny;
5. naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez przyjęcie za udowodnioną powierzchnię nieruchomości opuszczonej tylko w oparciu o orzeczenie PUR;
6. naruszenie art. 78 § 2 k.p.a. poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że przedstawione przez skarżących dodatkowe dowody nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy;
7. naruszenie art. 111 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 k.p.a. i w zw. z art. 8 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. poprzez nieuwzględnienie zażalenia na postanowienie Wojewody [...] o odmowie uzupełnienia decyzji;
8. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 6, 8, 9 i 12 k.p.a.
Skarżący wnieśli o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Skarbu Państwa w części, w jakiej utrzymuje ona w mocy ostateczną decyzję Wojewody [...] tj. odnośnie pkt 1 tej decyzji w całości zaś w części co do jej pkt 2 i 3 tj. w zakresie, w jakim przyznano skarżącym prawo do zaniżonej wartości rekompensaty, o uchylenie decyzji Ministra Skarbu Państwa w pozostałej części jak również decyzji Wojewody [...] w nieostatecznej części tj. wyłącznie w zakresie jej pkt 2 i 3, w części, w której odmówiono skarżącym potwierdzenia prawa do rekompensaty w łącznej wysokości [...] zł zamiast przyznanej ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji jak również decyzji ją poprzedzającej.
W uzasadnieniu skargi rozwinięto przedstawione wyżej zarzuty.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
W piśmie procesowym z dnia 3 czerwca 2014r. skarżący uzupełnili argumentację skargi, jednocześnie podtrzymując zarzuty i wnioski w niej zawarte jak również w replice z dnia 8 października 2014r. na odpowiedź na skargę Ministra Skarbu Państwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną, ponieważ zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa i Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego wyrażone w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji.
Uzasadniając powyższe stanowisko należy wskazać, że określenia faktów mających znaczenie dla sprawy dokonuje organ administracji publicznej w oparciu o przepis prawa materialnego, będący podstawą prawną rozstrzygnięcia sprawy.
Przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz.1418 ze zm.) w sposób szczegółowy wskazują na istotne dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości stwierdzając w art. 6 ust. 4 i ust. 5, że mogą to być w szczególności: urzędowy opis mienia (art. 6 ust. 4 pkt 1), orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny (art. 6 ust. 4 pkt 2), a w przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2 dowodami, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi – w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami – właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty (art. 6 ust. 5).
Zestawienie przepisów art. 6 ust. 4 i 5 pozwala na wyciągniecie wniosku, że ustawa daje pierwszeństwo dokumentom urzędowym, a dopiero w razie ich braku oświadczeniom świadków, złożonym pod określonymi rygorami. Jednak należy mieć na uwadze, że art. 6 ust. 4 nie wymienia dowodów enumeratywnie, a tylko stwierdza, że mogą to być w szczególności dokumenty w nim wskazane, tak samo w przypadku oświadczeń świadków, o czym mowa w ust. 5, gdyż i ten przepis mówi o tym, że mogą to być tego rodzaju dowody. Z art. 6 ust. 4 i 5 nie można zatem wyprowadzić wniosku, że wykluczone jest w postępowaniu dotyczącym realizacji prawa do rekompensaty przeprowadzenie dowodów innych, aniżeli wymienione w tych przepisach, a przewidzianych w k.p.a. Dowody te mają tylko pierwszeństwo przed innymi, ich złożenie przez wnioskodawcę może okazać się wystarczające do wykazania przesłanek, od których zależy prawo do rekompensaty, a tym samym zamykające postępowanie w tym zakresie.
Mając na uwadze powyższe wymogi rację należy przyznać Ministrowi Skarbu Państwa, że w niniejszej sprawie skarżący nie wykazali okoliczności dotyczących faktu pozostawienia budynku mieszkalnego o pow. 575,4 m kw. przez ich poprzednika prawnego H. J.
Za dowody potwierdzające fakt pozostawienia przez H. J. budynku mieszkalnego o pow. [...] m kw. nie mogły być uznane przedłożone przez skarżących: plan budynku położonego w S. przy ul. [...] oraz "Objaśnienia powierzchni wewnętrznych do planu" budynku przy ul. [...] w S, z którego wynika, że całkowita powierzchnia budynku wynosi 918 m kw., ponieważ dokumenty te pochodzą z 1948r. Nie może zostać uznana także "Tabela wspomagająca nr 1 dla celów określenia poziomu zużycia budynków według stanu technicznego elementów konstrukcyjnych oraz ponownej wyceny" dotycząca budynku położonego w S. przy [...], z której wynika, że powierzchnia użytkowa budynku wynosi [...] m kw., w tym powierzchnia mieszkalna [...] m kw., ponieważ dokument ten pochodzi z 1971r.(karta 135 verte akt administracyjnych). Jak wynika zaś z treści art. 11 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. wartość nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ustala się według stanu na dzień ich pozostawienia oraz według cen albo kosztów odtworzenia na dzień sporządzenia wyceny. W sprawie okolicznością bezsporną jest, że H. J. opuściła S. w 1944r., a więc stan nieruchomości pozostawionej zgodnie z treścią powołanego przepisu należy badać na datę jej opuszczenia przez właścicielkę, a nie jak podnoszą skarżący na datę sporządzenia przedłożonych przez nich dokumentów.
Trafne jest zatem stanowisko organu odwoławczego wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że jedynym dowodem świadczącym o pozostawieniu spornej nieruchomości przez H. J. poza obecnymi granicami Państwa jest dowód w postaci dokumentu urzędowego, którym jest orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzkiego Oddziału w [..] z dnia 27 września 1945 r., sporządzone na podstawie wniosku właścicielki H. J. z dnia 26 września 1945r. i zeznań dwóch świadków, z którego wynika, że H. J. pozostawiła w S. nieruchomość składającą się z parceli budowlanej o powierzchni [...] m kw., murowanego, skanalizowanego domu mieszkalnego o wymiarach 14 m x 10 m, krytego blachą cynkową, składającego się z pięciu ubikacji mieszkalnych, murowanego garażu o wymiarach 5 m x 6 m krytego blachą czarną, komórki drewnianej na podmurowaniu o wymiarach 3,5 m x 3 m krytej dachówką. Z orzeczenia tego nie wynika co prawda jaka była powierzchnia domu, jak również ile miał kondygnacji, jednakże z załączonego do akt operatu szacunkowego z dnia 22 kwietnia 2013r. wynika, że wymiary budynku (14 m x 10 m) jak i podana liczba pomieszczeń mieszkalnych (5 ubikacji mieszkalnych) wskazują, że był to budynek jednokondygnacyjny o powierzchni użytkowej [...] m kw. Dodać należy, ze również syn H. J. L. J. we wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z dnia 8 kwietnia 2008r. (karta 83 akt administracyjnych) dokonał opisu nieruchomości pozostawionej w sposób analogiczny do wskazanego przez H. J. we wniosku z dnia 26 września 1945r. jak i w orzeczeniu PUR z dnia 27 września 1945r. dodając jedynie, że dom był z użytkowym mieszkalnym poddaszem, co potwierdza ustalenia organów orzekających, że pozostawiony budynek mieszkalny był jednokondygnacyjny. Wiedza zaś L.J. musiała pochodzić z jego osobistych obserwacji i może zostać uznana za wiarygodną zważywszy na to, że L. J. urodził się w 1924r., a więc w dacie opuszczenia przez matkę S. w 1944r. miał lat 20. Brak jest w tej sytuacji jakichkolwiek podstaw do kwestionowania wiarygodności jego oświadczenia, jak również wiarygodności wniosku H.J. z dnia 26 września 1945r. Jak słusznie zauważył organ II instancji to H. J. jako właścicielka mienia pozostawionego dysponowała najbardziej wiarygodną wiedzą co do jego rodzaju i stanu. Ponieważ dane dotyczące rodzaju i powierzchni nieruchomości pozostawionej wskazane przez wnuków H. J. J. J. (protokół przesłuchania z dnia 29 sierpnia 2013r.) i E.J. (protokół przesłuchania z dnia 12 kwietnia 2013r.) nie pokrywają się z danymi wskazanymi przez osobę bezpośrednio zainteresowaną i posiadającą w spornej kwestii najbardziej wiarygodną wiedzę, nie pochodzą jak słusznie zauważył Minister z bezpośrednich obserwacji tych osób, nie mogą być uznane za wiarygodne źródło informacji o nieruchomości pozostawionej.
Nie można zatem dopatrzyć się błędu w rozumowaniu organów orzekających.
Kontrolując zaskarżoną decyzję należy także podkreślić, że kodeksowa zasada swobodnej oceny dowodów przez organy administracyjne, wynikająca z art. 80 k.p.a., wyłącza zasadniczo możliwość odmiennej oceny przez sąd administracyjny wiarygodności i mocy dowodowej zebranego w sprawie materiału, chyba że ustalenia zawarte w decyzji mają charakter dowolnych (por. wyrok NSA z dnia 8 lipca 1998 r., sygn. akt III SA520398; LEX nr 44809). Sąd administracyjny nie jest bowiem organem III instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór, w ramach realizacji zasady swobodnej (a nie dowolnej) oceny dowodów, jest słuszny, gdyż Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 1998 r., sygn. akt l SA/k.r. 36/97; LEX nr 34108). Innymi słowy, jeżeli postępowanie dowodowo-wyjaśniające i dokonana na tej podstawie ocena stanu faktycznego sprawy są przeprowadzone poprawnie, to nie narusza prawa decyzja administracyjna wydana w tej sprawie. Wówczas Sąd, w ramach kontroli orzeczniczej organu administracji publicznej, nie może zakwestionować takiego rozstrzygnięcia, gdyż, jak to wyżej wskazano, sprawuje on kontrolę tylko pod kątem legalności orzeczenia, nie zaś jego słuszności.
Nie można zatem uznać za uzasadniony zarzut naruszenia swobodnej oceny dowodów tylko dlatego, że wnioski organu oparte o materiał dowodowy zgromadzony w aktach są inne, niż twierdzenia strony, przy zachowaniu przez organ administracji reguł logiki prawniczej, jednoznacznego uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia a także oparcia się na całości materiału dowodowego rozpatrywanego we wzajemnej łączności ze sobą. Doktryna, jak też orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje w sposób jednoznaczny, iż organy winny kierować się wówczas wiedzą oraz tzw. doświadczeniem życiowym, przy zastosowaniu reguły logiki prawniczej i wynikającego z nich imperatywu uwzględniania wpływu udowodnienia jednej okoliczności na inne. Przy spełnieniu wyżej wymienionych przesłanek organ administracji publicznej może odmówić mocy dowodowej tym środkom dowodowym, nawet jeśli spełniają przepisane prawem wymagania.
Należy uznać więc stanowisko organów w tym zakresie za uzasadnione i zgodne z prawem. Na gruncie kodeksu postępowania administracyjnego wszystkie środki dowodowe mają takie samo znaczenie. Kodeks nie dzieli dowodów na ważniejsze i mniej ważne czy też mające większą lub mniejszą moc dowodową. Dlatego równie ważne jest przedstawienie dowodów z dokumentu jak i dowodów osobowych – zeznań świadków czy też przesłuchania stron. Natomiast organ rozpoznający sprawę obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzeć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dokonać oceny dowodów zgodnie z zasadą swobodnej oceny wyrażoną w art. 80 k.p.a.
Dlatego nieuwzględnienie przez organy wielkości mienia wskazanego przez skarżących poza tym, które objęte jest urzędowym opisem mienia pozostawionego odpowiada prawu, a kwestionowanie tego przez skarżących jest nieuzasadnione. Z tych też względów organ I instancji nie był zobligowany do dopuszczenia dodatkowych dowodów wnioskowanych przez skarżących, tj. operatu szacunkowego z dnia 23 kwietnia 2013r. dotyczącego wyceny nieruchomości o powierzchni wskazywanej przez nich, ale nie uznanej przez organ, jak również dowodu z opinii biegłego ds. budownictwa w celu ustalenia powierzchni budynku mieszkalnego na podstawie dowodów, które nie zostały uznane przez organy orzekające, tym bardziej, że ustalenie powierzchni tego budynku okazało się możliwe na podstawie danych wskazanych przez H. J. i zawartych w orzeczeniu PUR.
Odnosząc się do postanowienia Wojewody [...] z dnia [...]stycznia 2013r. wydanego na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. podkreślić należy, że organ jest nim związany, co wynika z art. 110 w zw. z art. 126 k.p.a.
Postanowienie takie nie ma charakteru dowodowego i nie może być w każdym czasie zmienione bądź uchylone (art. 77 § 2 k.p.a.). Organ administracji jest związany( od dnia doręczenia lub ogłoszenia) wydanym postanowieniem jako aktem kształtującym sytuację prawno proceduralną adresatów, a wyjątkowo także sytuację prawnomaterialną stron postępowania administracyjnego. Minister Skarbu Państwa zasadnie stwierdził, że przedmiotowe postanowienie wbrew zarzutom skargi zostało wydane zgodnie z ustaleniami faktycznymi opartymi na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym (zdaniem Sądu prawidłowo ocenionym), a stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia.
Jeśli chodzi o postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2014r. odmawiające uzupełnienia decyzji z dnia 3 stycznia 2014r. należy stwierdzić, że stanowisko organów orzekających w tej kwestii jest również prawidłowe. Decyzja ta zawiera bowiem wszystkie elementy wymienione w art. 8 ustawy z dnia 8 lipca 2005r., a więc wskazuje osoby (skarżących), którym potwierdza prawo do rekompensaty, zwaloryzowaną na dzień wydania decyzji wartość nieruchomości pozostawionych, wysokość rekompensaty oraz wybraną formę realizacji prawa do rekompensaty (wskazaną przez skarżących formę świadczenia pieniężnego płatnego na rachunek bankowy). Wydana decyzja jest decyzją pozytywną, bowiem potwierdza skarżącym prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez ich poprzedniczkę prawną nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, nie uwzględnia jedynie wskazywanej przez skarżących powierzchni budynku mieszkalnego, przyjmując jednocześnie istnienie tego budynku, ale o powierzchni mniejszej, co wynika z prawidłowych ustaleń faktycznych organu. W takiej sytuacji organ nie jest uprawniony do wydania decyzji odmownej, bowiem przepis art. 7 ust. 2 ustawy "zabużańskiej" wyraźnie określa w jakich przypadkach organ administracji jest uprawniony do wydania decyzji odmownej tj. w przypadku niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2, a żaden z przypadków tam wskazanych w niniejszej sprawie nie zachodzi.
Brak jest również podstaw w ocenie Sądu do stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Skarbu Państwa, ponieważ jak wynika z jej treści utrzymuje ona w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...], a w związku z tym, że zaskarżony został jej pkt 2 i 3, niczym niepoparte są twierdzenia skarżących, że Minister przekroczył zakres zaskarżenia.
Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, po rozważeniu podniesionych przez skarżących zarzutów, Sąd uznał, że nie dają one podstaw do postawienia organom orzekającym zarzutu naruszenia prawa i podważenia legalności zapadłych w sprawie decyzji, bowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.