I SA/Wa 1455/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2022-01-28
NSAnieruchomościŚredniawsa
nieruchomościwywłaszczenieodszkodowaniedecyzja ostatecznastwierdzenie nieważnościprawo administracyjneKodeks postępowania administracyjnegoustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomościorzecznictwo

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii, uznając, że nie doszło do rażącego naruszenia prawa przy ustalaniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość rolną z 1986 roku, mimo późniejszych wątpliwości interpretacyjnych przepisów.

Skarga dotyczyła decyzji Ministra utrzymującej w mocy odmowę stwierdzenia nieważności decyzji z 1986 r. o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość. Skarżący zarzucali rażące naruszenie prawa przy ustalaniu odszkodowania, wskazując na wadliwe zakwalifikowanie gruntu jako rolnego zamiast budowlanego. Sąd uznał, że w dacie wydania decyzji istniały rozbieżności interpretacyjne dotyczące charakteru gruntu i sposobu ustalania odszkodowania, co wyklucza stwierdzenie rażącego naruszenia prawa. Dodatkowo, brak odwołania się przez poprzedników prawnych od pierwotnej decyzji odszkodowawczej przemawiał przeciwko stwierdzeniu nieważności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę J.G., K.K. i J.S. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] kwietnia 2021 r., która utrzymała w mocy decyzję Wojewody odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji z [...] grudnia 1986 r. o ustaleniu odszkodowania za przejętą na rzecz Państwa część nieruchomości. Skarżący domagali się stwierdzenia nieważności decyzji z 1986 r., zarzucając rażące naruszenie prawa, ponieważ odszkodowanie zostało zaniżone wskutek błędnego zakwalifikowania nieruchomości jako rolnej, podczas gdy miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego przewidywał dla niej cele budownictwa jednorodzinnego. Sąd, analizując sprawę, odwołał się do definicji rażącego naruszenia prawa, podkreślając, że wymaga ono oczywistości naruszenia, charakteru przepisu oraz skutków gospodarczych lub społecznych. Sąd stwierdził, że w dacie wydania decyzji z 1986 r. istniały rozbieżności w orzecznictwie dotyczące tego, czy o charakterze gruntu decyduje wpis w ewidencji gruntów, czy kryteria cywilnoprawne. Dopiero późniejsza uchwała Sądu Najwyższego z 1989 r. rozstrzygnęła te wątpliwości. W związku z tym, wybór przez organ jednej z ówcześnie dopuszczalnych wykładni nie mógł być uznany za rażące naruszenie prawa. Odnosząc się do sposobu ustalenia odszkodowania, sąd wskazał na wątpliwości interpretacyjne dotyczące § 5 i § 6 uchwały Rady Narodowej Miasta [...] z 1985 r. w sprawie szacowania gruntów. Stwierdzono, że uchwała nie precyzowała w sposób niebudzący wątpliwości mechanizmu szacowania gruntów rolnych o powierzchni do 0,5 ha, co uzasadniało zastosowanie § 5. Ponadto, sąd podkreślił, że poprzednicy prawni skarżących nie odwołali się od pierwotnej decyzji odszkodowawczej, co oznacza, że decyzja ta była do pogodzenia z zasadami praworządności i sprawiedliwości społecznej. W konsekwencji, sąd uznał, że nie doszło do rażącego naruszenia prawa i oddalił skargę.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, kwalifikacja gruntu jako rolnego na podstawie danych z ewidencji gruntów, w sytuacji istnienia rozbieżności interpretacyjnych co do charakteru gruntu i sposobu ustalania odszkodowania, nie stanowi rażącego naruszenia prawa uzasadniającego stwierdzenie nieważności decyzji.

Uzasadnienie

W dacie wydania decyzji istniały rozbieżności interpretacyjne dotyczące charakteru gruntu (rolny vs budowlany) i sposobu ustalania odszkodowania. Dopiero późniejsza uchwała Sądu Najwyższego rozstrzygnęła te wątpliwości. Wybór przez organ jednej z dopuszczalnych wówczas wykładni nie jest rażącym naruszeniem prawa. Dodatkowo, brak odwołania się od pierwotnej decyzji odszkodowawczej przemawia przeciwko stwierdzeniu nieważności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (19)

Główne

ppsa art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

kpa art. 156 § § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

uggiwn art. 12 § ust. 1

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

uggiwn art. 59 § ust. 1

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

uggiwn art. 59 § ust. 2

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

Uchwała Rady Narodowej Miasta [...] nr [...] z [...] grudnia 1985 r. § § 5

Uchwała Rady Narodowej Miasta [...] nr [...] z [...] grudnia 1985 r. § § 6

pusa art. 1 § § 1 i 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

ppsa art. 145 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

kpa art. 16 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Pomocnicze

kpa art. 138 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

kpa art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

kpa art. 8

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

kpa art. 77

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

kpa art. 107

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Rozporządzenie Rady Ministrów z 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych § § 1

Rozporządzenie Rady Ministrów z 14 grudnia 1984 r. w sprawie podatku rolnego

Zarządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 2 grudnia 1986 r.

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych art. 15zzs4 § ust. 3

Argumenty

Odrzucone argumenty

Zarzut rażącego naruszenia prawa poprzez błędną wykładnię art. 156 § 1 pkt 2 kpa i art. 59 ust. 1 uggiwn. Zarzut naruszenia przepisów postępowania (art. 7, 8, 77, 107 kpa) poprzez niezasadne uznanie, że istniał spór co do wykładni art. 59 ust. 1 uggiwn. Zarzut niezasadnego uznania, że powierzchnia przejmowanych działek uzasadniała zastosowanie § 5 uchwały. Zarzut wydania decyzji sprzecznej z dotychczasową linią orzeczniczą.

Godne uwagi sformułowania

O rażącym naruszeniu prawa decydują 3 przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Dla ustalenia czy kontrolowana decyzja została podjęta z rażącym naruszeniem prawa nie wystarczy stwierdzenie, że dokonano błędnej wykładni prawa, ale niezbędne jest wykazanie, że przekroczenie prawa nastąpiło w sposób jasny i niedwuznaczny. W sytuacji w której dana norma prawa budzi wątpliwości natury wykładniczej nie mamy do czynienia z rażącym naruszeniem prawa.

Skład orzekający

Anna Falkiewicz-Kluj

przewodniczący sprawozdawca

Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz

członek

Iwona Ścieszka

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Ustalanie, kiedy błędna wykładnia przepisów lub nieprecyzyjność norm prawnych może być uznana za rażące naruszenie prawa w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, zwłaszcza w kontekście wywłaszczeń i odszkodowań z lat 80-tych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego i faktycznego z lat 80-tych, z uwzględnieniem późniejszych zmian interpretacyjnych i orzecznictwa.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy historycznego wywłaszczenia i odszkodowania, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie nieruchomości i administracyjnym, zwłaszcza ze względu na analizę pojęcia rażącego naruszenia prawa w kontekście niejasnych przepisów z przeszłości.

Jak niejasne przepisy z PRL wpływają na odszkodowania za wywłaszczenia po latach?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 1455/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-01-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-07-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Anna Falkiewicz-Kluj /przewodniczący sprawozdawca/
Iwona Ścieszka
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 1782/22 - Wyrok NSA z 2025-09-30
Skarżony organ
Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.) Sędziowie: WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Asesor: WSA Iwona Ścieszka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi J.G., K. K. i J.S. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] kwietnia 2021 r., znak: [...], Minister Rozwoju, Pracy i Technologii, dalej "Minister", na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (D.U. 2020 r., poz. 256 ze zm.), dalej "kpa", utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] października 2019r., znak: [...]. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Wydziału Wywłaszczeń Wspólnego dla wszystkich dzielnic [...] Urzędu Dzielnicowego [...] z [...] grudnia 1986 r. nr [...] o ustaleniu odszkodowania za przejętą na rzecz Państwa część nieruchomości o pow. [...] ha z całości o pow. [...] ha, położonej w [...] przy ulicy [...], stanowiącej działki nr [...], dalej "nieruchomość".
Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący.
Decyzją z [...] listopada 1985 r. nr [...] Zastępcy Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Wspólnego dla wszystkich dzielnic [...] Urzędu Dzielnicowego [...] na podstawie art. 12 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (D.U: nr 22, poz. 99), dalej "uggiwn" zezwolił na dokonanie podziału i zatwierdził podział nieruchomości położonej w [...], obręb [...], objętej księgą wieczystą nr [...] i orzekł że grunt składający się z działek nr [...] o powierzchni w nim wymienionej i przejściu ich na własność Skarbu Państwa. Następnie wyżej opisaną decyzją z [...] czerwca 1989 r. ustalił odszkodowanie za przejęte działki na rzecz J. i L. S. w kwocie [...] zł. Decyzją z [...] października 1989 r. nr [...] Dyrektor Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miast [...] uchylił decyzję z [...] czerwca 1986 r.
Decyzją z [...] grudnia 1986 r. nr [...] ustalono ponownie odszkodowania w kwocie [...] zł.
Wnioskiem z [...] września 2017 r. J. G., K. K. i J. S. – spadkobiercy J. S., wnieśli o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] grudnia 1986 r. jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa gdyż przyjęto, że działki stanowiły grunty rolne podczas gdy w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego były one przeznaczone na cele budownictwa jednorodzinnego. Przyjęcie wadliwego przeznaczenia nieruchomości skutkowało zaniżeniem odszkodowania.
Decyzją z [...] marca 2018 r. znak [...] Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności. Decyzją z [...] marca 2019 r., znak: [...] Minister Inwestycji i Rozwoju uchylił tę decyzję. Decyzją z [...] października 2019 r. znak: [...] Wojewoda [...] odmówił ponownie stwierdzenia nieważności.
Odwołanie wnieśli J. G., K. K.i J. S.
Ponownie rozpoznając sprawę organ II instancji nie znalazł podstaw do uchylenia lub zmiany zaskarżonej decyzji.
Wskazał na następujące okoliczności faktyczne i prawne.
1. postępowanie nieważnościowe stanowił wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych a możliwość stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej możliwa jest wyłącznie przy spełnieniu przesłanek z art. 156 kpa;
2. badana pod tym względem decyzja odszkodowawcza została wydana na podstawie art. 12 ust. 1 uggiwn. Zgodnie z nim grunty wydzielone pod budowę ulicy z nieruchomości objętej podziałem przechodzą na własność Skarbu Państwa za odszkodowaniem wg zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. zasady ustalania odszkodowania określone zostały w art. 59 uggiwn: odszkodowanie za grunty pod zabudowę i grunty nie zabudowane ustalano wg zasad określonych dla poszczególnych miejscowości przez radę narodową stopnia wojewódzkiego; przy ustalaniu odszkodowania za grunty rolne lub leśne uwzględniano się ich położenie, wartość bonitacyjną, stopień wyposażenia w urządzenia techniczne służące do produkcji rolniczej lub leśnej oraz melioracji (art. 59 ust. 2; odszkodowanie powinno uwzględniać aktualnie kształtujące się ceny w obrocie gruntami;
3. przedmiotowa nieruchomość została zakwalifikowana jako rolna na podstawie danych z ewidencji gruntów. W dacie wydawania badanej pod kątem nieważności decyzji istniały rozbieżności co do sposobu określania charakteru gruntu; Z jednej strony wskazywano, że o charakterze tym przesądzają zapisy w ewidencji gruntów a z drugiej że decydują kryteria cywilnoprawne z kodeksu cywilnego i §1 rozporządzenia Rady Ministrów z 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych. (D.U. 1983, poz. 88 ze zm., dalej rozporządzenie); Rozbieżność tę rozwiała dopiero uchwała NSA składu 7 Sędziów z 26 stycznia 1989r., sygn. akt III AZP 15/88. Kwestionowana decyzja zapadła przed podjęciem uchwały SN z 26 stycznia 1989 r. a więc w czasie gdy istniał spór co do wykładni przepisu prawnego stanowiącego podstawę prawną orzeczenia. Opowiedzenie się przez organ po stronie jednej z dwóch koncepcji zgodnie z którą o rolniczym charakterze nieruchomości przesądzały zapisy w rejestrach gruntów nie może być uznane za rażące naruszenie przepisów prawa materialnego uzasadniające stwierdzenie nieważności;
4. odnosząc się do podnoszonych w odwołaniu kwestii wadliwego ustalenia odszkodowania organ wskazał, że odszkodowanie za grunt rolny obliczono na podstawie art. 59 uggiwn i uchwały Rady Narodowej Miasta [...] nr [...] z [...] grudnia 1985 r. Stawkę podstawową 1 ha gruntu ustalono na podstawie § 5 ww uchwały tj wg ceny 1 q żyta z uprawy kontraktacyjnej pomnożonej przez stawki szaunkowe 1 ha gruntów zaliczanych do odpowiednie klasy w II okręgu podatkowym, powiększoną 15 krotnie. Z uwagi na położenie gruntu w mieście ww stawka została powiększona o 50%. Podstawą ustalenia odszkodowania był rodzaj i klasa gruntów ustalona na podstawie wypisu z rejestru gruntów za grunt orny w klasach IIIb, IVa, IVb i V. Zgodnie z zarządzeniem Ministra Rolanictwa i Gospodarki Żywnościowej w dniu 2 grudnia 1986 r. stawki szacunkowe 1 ha gruntów wyrażone w kwintalach żyta wynosiły w II okręgu podatkowym odpowiednio: klasa III B-86, klasa IVa – 70, klasa IVb -52, klasa V-30. Stawki powiększono zgodnie z § 5 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 uchwały z 30 grudnia 1985 r. Okręg podatkowy natomiast oznaczano na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z 14 grudnia 1984 r. w sprawie podatku rolnego z którego wynika, że województwo [...] zostało zaliczone do II okręgu podatkowego. Natomiast cenę 1 kwintala żyta przyjęto z cennika skupu. Poza tym właściciele wywłaszczanej nieruchomości nie kwestionowali wysokości przyznanego odszkodowania – nie złożyli odwołania.
Odnosząc się do kwestii braku podstaw do zastosowania § 5 uchwały Rady Narodowej Miasta [...] nr [...] z [...] grudnia 1985 r. i konieczności zastosowania § 6, to kwestia ta nie może, zdaniem organu, prowadzić do stwierdzenia nieważności ponieważ w innych sprawach administracyjnych prowadzonych w trybie nadzorczym jak i odwoławczym w których ocenie podlegały decyzje odszkodowawcze wydane przez ten sam podmiot organy przy ustalaniu odszkodowania stosowały § 5 i brak jest dowodów wskazujących na to aby było to wadliwe. Poza tym reguły ustalania odszkodowania czy to na podstawie § 5 czy § 6 budzą wątpliwości interpretacyjne, które organ szczegółowo opisał w decyzji wskazując, że w uchwale istnieje luka prawna gdyż nie ma w niej mowy o gruntach o innej powierzchni niż zawarta w przepisach. Nie zostało określone w niej jak należy ustalać odszkodowanie za grunt rolny i leśny o pow. do 0,5 ha czy też za grunt o innym przeznaczeniu o pow. przekraczającej 0,5 ha. W takiej sytuacji gdy obowiązujące przepisy były nieprecyzyjne i nie obejmowały wszystkich możliwych stanów faktycznych nie można mówić o rażącym naruszeniu prawa. Skarżący nie wykazali aby zastosowanie § 5 uchwały z 30 grudnia 1985 r. zamiast § 6 miało wpływ na przyznaną kwotę odszkodowania.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiedli skarżący J. S., J. G., K. K.
Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie poprzez:
I. przepisów postępowania:
1. błędną wykładnię art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez przyjęcie, że w nie doszło do rażącego naruszenia prawa podczas gdy już pobieżna analiza przepisów prowadzi do wniosku że odszkodowanie zostało obliczone z pominięciem zasad określonych w art. 59 ust. 1 uggiwn;
2. art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 7, 8, 77 i 107 kpa w związku z niezasadnym uznaniem że w dniu wydawania decyzji istniał spór co do wykładni art. 59 ust. 1 uggiwn, co w konsekwencji wyklucza wg organu możliwość stwierdzenia nieważności pomimo rażącego naruszenia prawa i doprowadziło organ do utrzymania w obrocie prawnym decyzji zawierającej błędne wyliczenie odszkodowania a także pozbawionej analizy dotyczącej przeznaczenia gruntu zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego;
3. art. 6,7, 77 i 107 kpa poprzez nie rozpoznanie sprawy w sposób rzetelny, całościowy i zgodny z dotychczasowym orzecznictwem, co doprowadziło do pozostawienie w obrocie prawnym wadliwej decyzji oraz błędnego ustalenia, że powierzchnia przejmowanych działek uzasadniała zastosowanie § 5 uchwały;
4. art. 6, 7, 8, 77 i 107 kpa poprzez wydanie decyzji w tożsamym stanie faktycznym i prawnym sprzecznej z dotychczasową linią orzeczniczą, choć w obrocie prawnym funkcjonują ostateczne decyzje stwierdzające nieważność decyzji odszkodowawczych, co w rezultacie narusza zasadę praworządności i pogłębiania zaufania do organów państwa.
II prawa materialnego tj. art. 59 ust. 1 uggiwn oraz uchwały poprzez błędną wykładnię tych przepisów a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie i pominięcie w wycenie dokonanej w ramach postępowania odszkodowawczego aktualnych cen nieruchomości i ich położenia.
Wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i zobowiązanie organu do wydania decyzji w określonym terminie.
W uzasadnieniu skargi rozwinęli argumentację prawną.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga nie jest zasadna.
Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 1§1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019r., poz.2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145§1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jedn. Dz. U. z 2019r. poz. 28 dalej-"ppsa. Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia Sąd uznał, że nie zawiera ono tego rodzaju wad, które kwalifikowałyby je do uchylenia lub stwierdzenia nieważności. Organ dokonał prawidłowej wykładni przepisów prawa i doszedł do niewadliwych wniosków co do braku podstaw do stwierdzenia nieważności.
Zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jest ocena takiej decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, co wymaga ustalenia czy decyzja została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa), lub czy wypełnienia inne przesłanki nieważnościowe określone w art. 156 § 1 kpa. Postępowanie takie - o stwierdzenie nieważności decyzji - ma zatem odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjno-prawnego. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1996 r.,sygn. akt. III ARN 70/95 OSNP 1996/18/258).
Zagadnienie rażącego naruszenia prawa było wielokrotnie przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ostatecznie utrwalił się pogląd, że o rażącym naruszeniu prawa decydują 3 przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja ( m.in. orzeczenie NSA z 9 lutego 2005 r. OSK 1134/04, Lex 165717).
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał przy tym, że oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności zarówno skutki gospodarcze jak i społeczne naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa. Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji jest wyjątkiem od obowiązującej w postępowaniu administracyjnym wyrażonej w art. 16 kpa zasady trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. A zatem nie jest dopuszczalne "podciąganie" wypadków zwykłego naruszenia prawa pod naruszenie kwalifikowane, rażące, ani - tym bardziej - uznawanie za naruszające prawo w sytuacji - gdzie nie jest wyjaśnione, czy do naruszenia prawa w ogóle doszło. W konsekwencji takiego stanowiska w orzecznictwie sądowoadministracyjnymi utrwalił się pogląd, że dla ustalenia czy kontrolowana decyzja została podjęta z rażącym naruszeniem prawa nie wystarczy stwierdzenie, że dokonano błędnej wykładni prawa, ale niezbędne jest wykazanie, że przekroczenie prawa nastąpiło w sposób jasny i niedwuznaczny (tak m.in. WSA w Warszawie wyrok z dnia 4 marca 2004 r. IVSA 3121/02 Lex 156916).
Kierując się wyrażoną w art. 16 § 1 kpa zasadą trwałości decyzji administracyjnych, wątpliwości w zakresie zebranych dowodów czy podejmowanych czynności procesowych należy ocenić na korzyść ostatecznych decyzji a nie strony. Decyzja ostateczna jako wprowadzona do obrotu prawnego korzysta z domniemania legalności a nieważności nie można domniemywać. Oznacza to, że tylko w sytuacji w której zostanie wykazane, że decyzja obarczona jest jakąkolwiek z wad z art. 156 § 1 kpa istnieje podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Aby zatem strona wnioskująca o stwierdzenie nieważności mogła skutecznie postawić organowi zarzut działania z rażącym naruszeniem prawa musi wykazać, że kwestionowana decyzja jest obciążona wadą określoną w przepisie art. 156 § 1 kpa i pozostawienie jej w obrocie godzi w obowiązujący porządek prawny. W sytuacji w której dana norma prawa budzi wątpliwości natury wykładniczej nie mamy do czynienia z rażącym naruszeniem prawa.
Spór w tej sprawie sprowadza się przede wszystkim do rozumienia i wykładni art. 56 ust. 2 uggiwn i reguł ustalania odszkodowania określonych w § 5 i 6 uchwały nr [...].
Organ ustalając stan faktyczny istniejący na datę wydania omawianej decyzji ustalił, że nieruchomość została zakwalifikowana jako rolna na podstawie danych z ewidencji gruntów. Przepis art. 59 ustawy stanowiący podstawę materialną wydanej decyzji, po jego wprowadzeniu był wykładany odmiennie przez sądy administracyjne i powszechne. W orzecznictwie NSA przeważał pogląd że decydujące znaczenie dla określenia charakteru gruntu w rozumieniu przepisu ma wpis w ewidencji gruntów. Natomiast Sąd Najwyższy odsyłał do kryteriów cywilnoprawnych z kodeksu cywilnego i § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znaczenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (D.U. 1983, nr 19, poz. 86 ze zm.). Dopiero uchwala Sądu Najwyższego z [...] stycznia 1989 r., sygn.. akt [...] , rozstrzygnęła te wątpliwości poprzez wskazanie, że zawarte w art. 59 ust. 2 uggiwn sformułowanie "grunty rolne i leśne" zostało w nim użyte w znaczeniu przyjętym przez § 1ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 28 listopada 1964 r., a więc w odniesieniu do kryteriów cywilnoprawnych a nie wyłącznie na podstawie danych z ewidencji gruntów i budynków w których wskazano jej przeznaczenie. Dopiero od daty podjęcia tej uchwały wykładnia tego przepisu była jednolita. W niniejszej sprawie badana w trybie nieważnościowym decyzja była wydana zanim podjęto uchwałę, co oznacza że na gruncie art. 59 uggiwn organ mógł wybrać jedną z dwóch wykładni tego przepisu. To z kolei prowadzi do wniosku, że nie spełniona została podstawowa przesłanka uzasadniająca przyjęcie tezy o wydaniu decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Brak było jasnego, nie budzącego wątpliwości przepisu prawa materialnego, którego rozumienie nie budziło żadnych wątpliwości interpretacyjnych na tzw. "pierwszy rzut oka". (por. wyrok NSA z 28 marca 2018 r. I OSK 2238/17).
Drugą kwestią podnoszoną przez skarżących jest poprawność zastosowania w sprawie odpowiedniego paragrafu z uchwały Rady Narodowej miasta [...] z [...] grudnia 1985 r. Skarżący wskazują, że w wielu z podobnych sprawach organy stwierdzają nieważność decyzji odszkodowawczych z powodu rażącego naruszenia art. 59 ust. 2 uggiwn oraz ww. uchwały.
Sądowi w tym składzie z urzędu wiadomym jest, że na gruncie spraw o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miasta [...] w ówczesnym czasie stosowano § 5 a nie § 6 uchwały.
§ 5 uchwały dotyczył gruntów rolnych i leśnych, których obszar przekraczał 0,5 ha. § 6 natomiast dotyczył gruntów nie wymienionych w § 5 stanowiących odrębne nieruchomości lub ich część a których łączny obszar nie przekraczał 0,5 h. W tej sprawie natomiast, o czym była mowa wyżej, przyjęto przeznaczenie zgodne z zapisami w ewidencji gruntów i było to dopuszczalne a więc takie przeznaczenie należało przyjąć.
W ocenie Sądu treść uchwały, podobnie jak i art. 59 uggiw budzi wątpliwości interpretacyjne ponieważ jej analiza prowadzi do wniosku, że § 5 obejmuje grunty rolne i leśne o pow. od 0, 5 ha, natomiast zakres uregulowania § 6 wskazuje raczej, że dotyczy on innych gruntów niż grunty rolne i leśne. Świadczy o tym schemat i zasady wyliczania odszkodowania odsyłające do pojęcia nieruchomości lub ich części a przede wszystkim położenia (przy ulicy, w określonej odległości od środków komunikacji, w terenie do zabudowy, osiedli mieszkaniowych, atrakcyjnych dzielnic, wyposażenia w media). Wszystkie te cechy co do zasady nie odnoszą się do nieruchomości rolnych czy leśnych ale nieruchomości o innym przeznaczeniu. Nawiasem mówiąc i w tej uchwale wskazano w § 5 pkt 4, że rodzaj i klasę gruntu ustala się na podstawie ewidencji gruntów i budynków a nie na podstawie przeznaczenia i wykorzystywania danego gruntu.
Uzasadnione jest zatem stwierdzenie, że skoro uchwała nie wskazywała w sposób nie budzący wątpliwości mechanizmu szacowania nieruchomości rolnych o pow. do 0,5 ha to zasadnie organ mógł te ustalenia dokonać na podstawie § 5, który wprost wskazuje na rodzaj gruntów jakie w tym trybie podlegają szacunkowi.
Nawet jednak przyjmując tezę, że w tej sprawie zastosowanie powinien mieć § 6 a nie § 5 uchwały, to biorąc pod uwagę fakt, że poprzednicy prawni skarżących nie odwołali się od decyzji o ustaleniu odszkodowania – decyzja ta jest do pogodzenia z zasadami praworządności i sprawiedliwości społecznej. Ten aspekt jako jeden z warunków prowadzących do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych nie może być pominięty – o czym była mowa we wstępnej części uzasadnienia.
Sumując, w ocenie Sądu nie doszło do rażącego naruszenia art. 59 ust. 1 uggiwn bowiem ustalone i przyznane odszkodowanie zostało ustalone za grunt rolny, zgodnie z ustaleniami ewidencji gruntów i budynków a jego wysokość została ostatecznie zaakceptowana przez uprawnionych.
Organ nie naruszył wskazanych w pkt 2 skargi przepisów postępowania i prawidłowo uznał, że w dacie wydawania badanej w trybie nieważnościowym decyzji brak było jednolitej wykładni przepisu art. 59 ust. 1 uoggiwn, co uzasadnia przyjęcie, że nie mamy do czynienia z jasnym, jednoznacznym przepisem prawa materialnego stanowiącego podstawę prawną rozstrzygnięcia.
Jak to zostało wskazane wyżej, na gruncie spraw o tożsamym stanie faktycznym wydawanych przez ten sam podmiot – organy stosowały § 5 a nie 6 uchwały i to tę linię orzeczniczą należałoby uznać za dominującą (zarzut pkt 4 skargi).
Z tych względów i na podstawie art. 151 ppsa Sąd orzekł jak w wyroku.
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym miało miejsce w związku z obowiązywaniem stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Zgodnie bowiem z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), dodanego art. 46 pkt 21 ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Z uwagi na znaczny wzrost wykrytych zakażeń w całym kraju, objęcie Warszawy strefą zagrożenia czerwoną przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, a nie można było przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI