I SA/Wa 922/19

I SA/Wa 922/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-10-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-04-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dariusz Pirogowicz /przewodniczący/
Joanna Skiba /sprawozdawca/
Monika Sawa
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Grunty warszawskie
Sygn. powiązane
I OSK 466/22 - Wyrok NSA z 2024-04-17
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie WSA Monika Sawa WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skarg Miasta [...], [...] S.A. z siedzibą w [...] oraz Z. D., W.C., A.W., I.K. i M. W. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie przyznania prawa użytkowania wieczystego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na rzecz skarżącego Miasta [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na rzecz skarżącej [...] S.A. z siedzibą w [...] kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 4. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na rzecz skarżących Z. D., W. C., A. W., I. K. i M. W. solidarnie kwotę 765 (siedemset sześćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich (dalej jako "Komisja" lub "organ") decyzją z [...] lutego 2019 r. nr [...] uchyliła decyzję Prezydenta [...] (dalej jako "Prezydent") z [...] lutego 2000 r. nr [...] i przekazała sprawę Prezydentowi do ponownego rozpatrzenia (pkt 1) oraz nakazała [...] przejęcie zarządu nieruchomością położoną przy ul. [...] w [...], oznaczoną jako dz. nr [...] w obrębie [...], na zasadach określonych w art. 184a-186a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (wówczas Dz.U. z 2018 r. poz. 2204 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.g.n." (pkt 2).
Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Nieruchomość położona przy ul. [...] w [...], objęta księgą hip. nr [...], zgodnie z zaświadczeniem Sądu Grodzkiego w [...] Oddziału Ksiąg Wieczystych z [...] maja 1948 r. nr [...] stanowiła własność K. Z., na podstawie aktów kupna z [...] sierpnia 1931 r. i [...] października 1932 r. Grunt ten oznaczony jest obecnie jako dz. nr [...] i nr [...] w obrębie [...]. Działka nr [...] ma pow. [...] m2 i znajduje się na niej [...]-kondygnacyjny budynek mieszkalny o pow. [...] m2, wybudowany w 1912 r. W budynku jest [...] lokali mieszkalnych, sklep oraz kawiarnia o łącznej pow. [...] m2. Zgodnie z dokumentacją przekazaną przez zarządcę, na dzień [...] października 2018 r. [...] lokale zostały wyodrębnione, przy czym ich wyodrębnienie nastąpiło przed [...] marca 1999 r. Spośród lokali niewyodrębnionych [...] jest wynajmowanych, a [...] to pustostany. B. O. [...] w ramach inwentaryzacji zniszczeń prowadzonej w latach 1945-1946 stwierdziło, że budynek położony przy ul. [...], liczący wówczas [...] kondygnacji, posiada jedynie lekkie uszkodzenia dachu spowodowane uderzeniami pocisków oraz drobne uszkodzenia w pomieszczeniach lokatorskich, przy czym budynek został już w tym czasie oddany do użytku. W 1946 r. przeprowadzono remont dachu. W latach 1993-1999 na remonty budynku przeznaczono kwotę [...] zł netto. Z kolei dz. nr [...] o pow. [...] m2 stanowi podwórko przed ww. budynkiem.
K.Z. w dniu [...] czerwca 1948 r. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy na okres 80 lat do nieruchomości oznaczonej nr hip. [...]. Prezydium Rady Narodowej [...] orzeczeniem administracyjnym z [...] lipca 1954 r. nr [...], działając na podstawie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50 poz. 279), powoływanego dalej jako "dekret", odmówiło właścicielowi przyznania prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości. W uzasadnieniu orzeczenia wskazało, że zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego teren nieruchomości przeznaczony jest pod budownictwo społeczno-mieszkaniowe. W tej sytuacji korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela nie da się pogodzić z jego przeznaczeniem określonym w ww. planie.
K.Z. w odwołaniu z [...] sierpnia 1954 r. wskazał, że dotychczasowe wykorzystanie nieruchomości w pełni pokrywa się z przeznaczeniem zawartym w planie zagospodarowania przestrzennego, jako że na gruncie znajduje się budynek mieszkalny, w którym mieszkają lokatorzy.
Ministerstwo Gospodarki Komunalnej decyzją z [...] grudnia 1954 r. nr [...] utrzymało w mocy orzeczenie administracyjne z [...] lipca 1954 r., wskazując, że jest ono słuszne i zgodne z przepisami, a zatem nie zachodzi podstawa do jego zmiany.
A. W. (następca prawny byłego właściciela) wnioskiem z [...] marca 1996 r. wystąpiła o stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...] lipca 1954 r., jako rażąco naruszającego art. 7 ust. 2 dekretu, poprzez nieprzyznanie prawa własności czasowej dotychczasowemu właścicielowi nieruchomości, mimo że korzystanie przez niego z gruntu dało się pogodzić z jego przeznaczeniem według planu zagospodarowania.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z [...] maja 1999 r. nr [...] stwierdził, że decyzja Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z [...] grudnia 1954 r. w określonej w aktach notarialnych części dotyczącej sprzedanych lokali nr [...],[...],[...] i [...] w budynku przy ul. [...] oraz udziałów przypadających właścicielom tych lokali w części budynku i jego urządzeniach, które służą do wspólnego użytku ogółu mieszkańców, a także gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste nabywcom tych lokali, została wydana z naruszeniem prawa, a w pozostałej części stwierdził nieważność tej decyzji. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że Ministerstwo Gospodarki Komunalnej nie przeprowadziło jakiegokolwiek postępowania w przedmiocie weryfikacji, czy korzystanie z przedmiotowego gruntu dało się pogodzić z planem zagospodarowania przestrzennego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] grudnia 1999 r. nr [...] uchyliło orzeczenie z [...] lipca 1954 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji stwierdziło, że w sprawie nie ustalono, jaki plan zagospodarowania przestrzennego obowiązywał w dniu wydania ww. orzeczenia, a zatem organ nie mógł ustalić, czy korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z tym planem, mimo że był do tego zobowiązany na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent decyzją z [...] lutego 2000 r. nr [...], na podstawie art. 7 ust. 1-3 dekretu:
1) ustanowił na 99 lat użytkowanie wieczyste do udziału wynoszącego o [...] części gruntów o pow. [...] m2, oznaczonego jako dz. nr [...] z obrębu [...] na rzecz: W. C. w niepodzielnej części [...], Z.D. w niepodzielnej części [...], A.W. w niepodzielnej części [...], P. R. w niepodzielnej części [...], S. R. w niepodzielnej części [...], T. F. w niepodzielnej części [...], S. R. w niepodzielnej części [...], S. R. w niepodzielnej części [...], J. R. w niepodzielnej części [...], S. R. w niepodzielnej części [...], E. R. w części [...], Z. P. w niepodzielnej części [...], B. J. w niepodzielnej części [...], H. Z. w niepodzielnej części [...], M. T. w niepodzielnej części [...], J. R. w niepodzielnej części [...] i M. R. w niepodzielnej części [...], określając jednocześnie, że zgodnie z Planem Ogólnym Zagospodarowania Przestrzennego [...] grunt ten znajduje się w zespole urbanistycznym "[...]", który ma służyć zabudowie mieszkaniowo-usługowej i administracji, a także, że na gruncie znajduje się budynek mieszkalny [...]-kondygnacyjny wybudowany przed 1945 r., w którym to budynku umowami zawartymi w formie aktów notarialnych zostały sprzedane najemcom lokale mieszkalne nr [...],[...],[...] i [...] wraz z udziałem wynoszącym [...] części budynku i jego urządzeń, które służą do wspólnego użytku ogółu mieszkańców wraz z ustanowieniem prawa użytkowania wieczystego do udziału wynoszącego [...] części ww. gruntu, jak również, że obecnie budynek ten zgodnie z art. 5 dekretu stanowi odrębną od gruntu nieruchomość pozostającą własnością dotychczasowych właścicieli z wyłączeniem sprzedanych najemcom lokali mieszkalnych wraz z ww. udziałem w części wspólnej budynku oraz gruntu;
2) ustalił opłatę symboliczną z tytułu użytkowania wieczystego do gruntu opisanego w pkt 1 w wysokości [...] zł - stanowiącą 0,3% ceny gruntu - płatną z góry w terminie do [...] marca każdego roku, z zastrzeżeniem, że opłaty symbolicznej nie pobiera się za rok, w którym zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego gruntu, a także, że wysokość czynszu symbolicznego może ulec zmianie;
3) zawarł klauzulę, że w przypadku zbycia prawa użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich przez wieczystych użytkowników, o których mowa w pkt 1 decyzji, ww. opłatę symboliczną osoby te uiszczają na zasadach ogólnych określonych w ustawie o gospodarce nieruchomościami, przy czym nie dotyczy to nabywania prawa użytkowania wieczystego w drodze dziedziczenia oraz jego zbycia na rzecz osoby bliskiej,
4) określił warunki zawarcia umowy notarialnej.
W uzasadnieniu decyzji Prezydent wskazał, że budynek położony na nieruchomości spełnia przesłanki z art. 5 dekretu, bowiem zgodnie z wypisem i wyrysem z Planu Ogólnego Zagospodarowania Przestrzennego [...], obowiązującego od [...] marca 1993 r., przedmiotowy grunt położony jest w jednostce urbanistycznej oznaczonej symbolem [...] i służyć ma zabudowie usługowo-mieszkaniowej, usługom administracji, a ponadto jest to obszar ochrony charakteru urbanistyczno-architektonicznego, w związku z czym wyklucza się działania zmieniające układ przestrzenny i zabudowy. W związku z tym Prezydent uznał, że nieruchomość spełnia warunki z art. 7 ust. 2 dekretu.
Burmistrz Gminy [...] postanowieniem z [...] sierpnia 2001 r. nr [...] zmienił pkt 1 decyzji z [...] lutego 2000 r. w ten sposób, że sprostował oczywistą omyłkę przez wpisanie jako osoby, na rzecz której ustanowiono użytkowanie wieczyste – H.P., zamiast H. Z.. W uzasadnieniu postanowienia stwierdził, że H. Z. w dniu [...] marca 2000 r. zawarła ponowny związek małżeński, w związku z czym jej poprzednie nazwisko zostało wskazane w decyzji Prezydenta omyłkowo. A. W., W.C., S.R., T.F., E. R., S. R., J. R., S. R., B.J., Z. P., M. T., H. P. i K. W. w dniu [...] września 2002 r. wystąpili o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] maja 1999 r. W uzasadnieniu wniosku wskazali, że w dacie wydania tej decyzji organ nie miał wiedzy, że po J.Z. dziedziczył Skarb Państwa - Naczelnik Gminy w [...]. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast postanowieniem z [...] marca 2003 r. nr [...] wznowił ww. postępowanie, zaś Minister Infrastruktury decyzją z [...] sierpnia 2004 r. nr [...], utrzymaną w mocy decyzją z [...] grudnia 2004 r. nr [...], odmówił uchylenia decyzji z [...] maja 1999 r. uznając, że przedmiotem wznowionego postępowania była ocena legalności orzeczenia administracyjnego z [...] lipca 1954 r., nie zaś ustalenie wysokości udziałów spadkowych, a zatem okoliczność nabycia spadku przez Skarb Państwa po J.Z. nie jest okolicznością istotną do rozpatrzenia tej sprawy. Ponadto Skarb Państwa brał udział w ww. postępowaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 21 marca 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 404/05 oddalił skargę A.W. na decyzję z [...] grudnia 2004 r.
A. W. i K. W. w dniu [...] października 2004 r. wystąpili do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Prezydenta z [...] lutego 2000 r. W uzasadnieniu wniosku wskazali, że w decyzji nieprawidłowo oznaczono udziały wnioskodawców, bowiem udziały [...], wynikające z uzyskania do nich praw Skarbu Państwa z dniem [...] maja 1990 r., błędnie określono jako udziały w części [...], mimo że po nabyciu praw spadkowych po J.Z. z udziału tego zostały sprzedane udziały w części [...], co oznacza, że [...] jest obecnie właścicielem udziału w części [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postanowieniem z [...] listopada 2004 r. nr [...] stwierdziło swoją niewłaściwość do rozpoznania ww. wniosku i przekazało sprawę według właściwości Prezydentowi. Postępowanie w przedmiocie wniosku o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z [...] lutego 2000 r. nie zostało zakończone do dnia wszczęcia postępowania rozpoznawczego przez Komisję, bowiem zostało zawieszone.
P. R., S.R., T. F., S. R., S. R., J. R., S.R., E. R., Z. P., B. J., H. Z., M. T., J. R. i M. R. w dniu [...] marca 2005 r. wystąpili także o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta z [...] lutego 2000 r. w części dotyczącej określenia wysokości udziałów przypisanych poszczególnym osobom, na rzecz których prawo wieczystego użytkowania było ustanowione. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] września 2013 r. nr [...] umorzyło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji reprywatyzacyjnej, na skutek cofnięcia wniosku.
[...] S.A. z siedzibą w [...] wnioskiem z [...] stycznia 2014 r. wystąpiła do Prezydenta o zmianę decyzji z [...] lutego 2000 r. nr [...], w ten sposób, że w miejsce P. R., S.R., T. F., S. R., S. R., J. R., S.R., E. R., Z. P., B. J., H. Z., M. T., J. R. i M. R. należy wpisać wnioskodawcę, jak również ustalić opłatę z tytułu ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowego gruntu. Do wniosku dołączono oświadczenia A. W., W. C., K. W. i Z. D. wyrażające zgodę na zmianę decyzji z [...] lutego 2000 r.
Prezydent decyzją z [...] marca 2014 r. nr [...], w trybie art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (wówczas Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., w dacie wydania decyzji przez Komisję - Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.":
w pkt I zmienił pkt 1 decyzji z [...] lutego 2000 r. w ten sposób, że ustanowił na 99 lat prawo użyłkowania wieczystego, w udziale [...] części do gruntu o pow. [...] m2, oznaczonego jako dz. nr [...], na rzecz W. C. w udziale [...] części gruntu, Z. D. w udziale [...] części gruntu, A. W. w udziale [...] części gruntu i [...] S.A. w udziale [...] części gruntu, określając jednocześnie, że przedmiotowy teren jest objęty miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, w którym przedmiotowa nieruchomość znajduje się w obszarze oznaczonym symbolem [...];
w pkt II zmienił pkt 2 decyzji z [...] lutego 2000 r., poprzez ustalenie czynszu symbolicznego z tytułu ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu opisanego w pkt 1 decyzji dekretowej w wysokości [...] zł netto, płatnego w terminie do [...] marca każdego roku, z zastrzeżeniem, że czynszu tego nie pobiera się za rok, w którym zostanie ustanowione prawo użytkowania wieczystego gruntu, a w pozostałym zakresie uchylił ten punkt;
w pkt III zmienił pkt 3 decyzji z [...] lutego 2000 r. nadając mu brzmienie: "w przypadku zbycia prawa użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich przez wieczystych użytkowników, o których mowa w pkt 1, czynsz symboliczny z tytułu użytkowania wieczystego gruntu nabywcy uiszczają na zasadach określonych w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Nie dotyczy to nabywania prawa użytkowania wieczystego w drodze dziedziczenia oraz jego nabycia przez osobę bliską";
w pkt IV pozostawił pozostałe punkty ww. decyzji bez zmian.
W uzasadnieniu decyzji Prezydent podkreślił, że zgodnie z art. 30 § 4 K.p.a. w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni, a ponadto stwierdził, że za przeprowadzeniem wnioskowanych zmian przemawia słuszny interes stron i w efekcie w sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki z art. 155 K.p.a.
[...] S.A. z siedzibą w [...] w dniu [...] marca 2014 r. wystąpiła z wnioskiem o sprostowanie decyzji z [...] marca 2014 r. wobec pominięcia przy określeniu udziału K. W..
Prezydent postanowieniem z [...] kwietnia 2014 r. nr [...], na podstawie art. 113 § 1 K.p.a., sprostował decyzję z [...] marca 2014 r. w ten sposób, że w pkt I ustanowił na 99 lat prawo użytkowania wieczystego w udziale [...] części do gruntu o pow. [...] m2, położonego w [...] przy ul. [...], oznaczonego jako dz. nr [...], na rzecz W.C. w udziale [...] części gruntu, Z. D. w udziale [...] części gruntu, A.W. w udziale [...] części gruntu, K. W. w udziale [...] części gruntu oddawanego w użytkowanie wieczyste i [...] S.A. w udziale [...] części gruntu, określając jednocześnie, że przedmiotowy teren w planie miejscowym znajduje się w obszarze oznaczonym symbolem [...].
Prezydent wnioskiem z [...] grudnia 2017 r. wystąpił do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] o stwierdzenie nieważności m.in. decyzji Prezydenta z [...] lutego 2000 r. i [...] marca 2014 r. wskazując, że w sprawie doszło do rażącego naruszenia art. 155 K.p.a. Postępowanie w przedmiocie powyższego wniosku nie zostało zakończone do dnia wszczęcia postępowania rozpoznawczego przez Komisję, bowiem zostało ono zawieszone.
Komisja postanowieniem z [...] października 2018 r., działając na podstawie art. 15 ust. 2 i ust. 3 w zw. z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości [...], wydanych z naruszeniem prawa (Dz.U. z 2018 r. poz. 2267), powoływanej dalej jako "ustawa z 9 marca 2017 r.", wszczęła z urzędu postępowanie rozpoznawcze w sprawie dotyczącej m.in. decyzji z [...] lutego 2000 r. nr [...], prostującego ją postanowienia z [...] sierpnia 2001 r. nr [...] oraz decyzji z [...] lutego 2014 r. nr [...] zmieniającej ww. decyzję z [...] lutego 2000 r. i prostującego ją postanowienia z [...] kwietnia 2014 r. nr [...].
Następnie decyzją z [...] lutego 2019 r. nr [...], Komisja uchyliła decyzję z [...] lutego 2000 r. nr [...] i przekazała sprawę Prezydentowi do ponownego rozpatrzenia (pkt 1) oraz nakazała [...] przejęcie zarządu nieruchomością położoną przy ul. [...] w [...], oznaczoną jako dz. nr [...] w obrębie [...] (pkt 2). W uzasadnieniu decyzji wskazano, że decyzja reprywatyzacyjna narusza art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu, bowiem Prezydent nie zbadał przesłanki posiadania nieruchomości na chwilę złożenia wniosku przez dawnych współwłaścicieli. Z art. 7 ust. 1 dekretu wynika natomiast, że przesłanka "posiadania" odnosi się nie tylko do prawnych następców właściciela, lecz również do dotychczasowego właściciela gruntu. Prezydent nie przeprowadził w tym zakresie odpowiedniego postępowania dowodowego, choć miał taką możliwość, chociażby poprzez wystąpienie do odpowiednich instytucji państwowych (np. Archiwum Państwowego w [...]) o dokumentację dotyczącą pobytu i działalności osób ubiegających się o prawo własności czasowej w chwili składania wniosku na terenie [...]. Zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego oraz nieprzedstawienie w uzasadnieniu decyzji okoliczności, na podstawie których Prezydent uznał, że wszystkie przesłanki dekretowe zostały spełnione, skutkowało uchyleniem decyzji reprywatyzacyjnej na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 4a i 4b ustawy z 9 marca 2017 r. oraz art. 7 ust. 1 dekretu. Komisja zauważyła, że Prezydent przy wydaniu decyzji reprywatyzacyjnej naruszył także prawo stron do czynnego udziału w postępowaniu, bowiem za stronę uznał jedynie spadkobierców wnioskodawcy dekretowego, nie uwzględnił zaś właścicieli wyodrębnionych lokali nr [...],[...],[...] i [...] w budynku położonym przy ul. [...], będących jednocześnie współużytkownikami wieczystymi gruntu. Podmiotom tym przysługiwało natomiast, zgodnie z art. 10 § 1 w zw. z art 28 K.p.a., prawo do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, w tym do brania udziału w przeprowadzaniu dowodów oraz do zaskarżania wydawanych w nim orzeczeń. Zdaniem Komisji, wydanie przez decyzji z [...] lutego 2000 r. doprowadziło również do skutków rażąco sprzecznych z interesem społecznym, ponieważ gmina zaprzestała wykonywać względem lokatorów przedmiotowej nieruchomości ciążące na niej obowiązki wynajmującego. W obecnym stanie prawnym brak jest natomiast podstaw, by przyjąć, że w wyniku wydania decyzji reprywatyzacyjnej umowy najmu komunalnego wygasają albo przechodzą na rzecz beneficjentów ww. decyzji. W konsekwencji lokatorzy komunalni zostali pozbawieni ochrony przysługującej im na mocy przepisów prawa miejscowego, dotyczących wysokości czynszów komunalnych, a ich sytuacja została zrównana z sytuacją najemców rynkowych, mimo że umowy najmu lokali z zasobu mieszkaniowego gminy nie zostały im wypowiedziane ani po wydaniu decyzji reprywatyzacyjnej, ani po jej wykonaniu. Komisja ustaliła natomiast, że zarząd nieruchomością po wydaniu przedmiotowej decyzji był prowadzony w sposób, który naruszał prawa lokatorów. Z dokumentacji przekazanej przez zarządcę nieruchomości oraz zeznań świadków wynika, że wysokość czynszu w budynku przy ul. [...] w latach 2002-2009 wzrosła blisko 13-krotnie, tj. z przedziału [...] zł/m2 do [...] zł/m2. Podwyżka czynszu w żaden jednak sposób nie przekłada się na poprawę warunków mieszkaniowych. Z materiału dowodowego wynika, że w budynku wiele rzeczy wymaga remontu, pojawiają się zwilgocenia na ścianach, przecieka instalacja ciepłownicza, brak jest oświetlenia w piwnicy, a w jednej z klatek piwnica została wyłączona z użytku, w budynku znajduje się zniszczony i przeciekający strych, z którego następnie dochodzi do zalania mieszkań w wyniku obfitych opadów deszczu, jak również nie zostały zachowane wszystkie środki bezpieczeństwa związane chociażby z zabezpieczeniem instalacji elektrycznej przy przeciekającym hydroforze. Ponadto z zeznań świadków wynika, że sposób gospodarowania nieruchomością przez beneficjentów decyzji w znaczny sposób utrudnia, a niekiedy wręcz uniemożliwia swobodne korzystania z części wspólnej budynku. Powyższe jest związane z wynajęciem części lokali podmiotom zajmującym się produkcją filmów, które sprzęt filmowy praktycznie cały czas przetrzymują w części wspólnej budynku w sposób, który znacząco utrudnia swobodne poruszanie się po nim. W zeznaniach większości świadków pojawiają się informacje na temat udostępniania niektórych lokali alkoholikom i narkomanom, którzy zachowywali się hałaśliwie i agresywnie, naruszając w ten sposób zasady współżycia społecznego. Zdaniem Komisji, powyższe okoliczności są istotne także z tego względu, że utrzymanie budynku przy ul. [...] w należytym stanie wiąże się ze szczególnym interesem społecznym związanym z faktem, że w latach 1993-1999 [...], realizując zadanie publiczne, tj. tworzenie warunków do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych wspólnoty samorządowej, dokonała remontów budynku o łącznej wartości [...] zł netto. Uznać więc należy, że następcy prawni byłego właściciela, uzyskując prawa do nieruchomości muszą w korzystaniu swojego prawa mieć na względzie czynności prawne i faktyczne dokonywane na tej nieruchomości przez inne podmioty, w tym zwłaszcza podmioty publiczne realizujące zadania publiczne w interesie społecznym. Tymczasem kolejni właściciele nie wywiązywali się z obowiązków, jakie wiążą się nierozłącznie z posiadaniem prawa własności do nieruchomości. Taka postawa stała w rażącej sprzeczności z zasadą ochrony interesu społecznego, co skutkowało uchyleniem decyzji reprywatyzacyjnej na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 6 ustawy z 9 marca 2017 r. Na koniec Komisja zauważyła, że decyzja reprywatyzacyjna nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy z 9 marca 2017 r. Gospodarowanie nieruchomością odbywa się bowiem w celach prywatnych i jest związane z zarządem prywatnego budynku mieszkalnego, a nie celach publicznych, o których mowa w art. 6 u.g.n. Ponadto od momentu wydania decyzji reprywatyzacyjnej nie doszło do przeniesienia własności albo użytkowania wieczystego gruntu. Jedynymi czynnościami prawnymi w przedmiocie praw związanych z decyzją reprywatyzacyjną było zawarcie dwóch umów sprzedaży udziałów w roszczeniu do zawarcia umowy o oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste. Sprzedaż ww. roszczeń nie jest natomiast tożsama ze sprzedażą prawa użytkowania wieczystego. W ocenie Komisji powyższe ustalenia skutkować musiały uchyleniem decyzji reprywatyzacyjnej i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia Prezydentowi, na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 3 ustawy z 9 marca 2017 r. Prezydent zobowiązany został do przeprowadzenia, przy ponownym rozpoznaniu wniosku dekretowego, postępowania dowodowego w zakresie ustalenia, czy w dacie złożenia wniosku dawny właściciel posiadał gruntu i do opisania tych okoliczności w uzasadnieniu wydanej decyzji, a następnie do ustalenia, czy można ustanowić prawo użytkowania wieczystego do gruntu na rzecz następców prawnych ww. osoby. Powinien on również zapewnić udział w postępowaniu wszystkim stronom, w szczególności właścicielom lokali wyodrębnionych, będącym zarazem współużytkownikami wieczystymi gruntu, a którzy zostali pominięci w postępowaniu dekretowym. W uzasadnieniu pkt 2 decyzji Komisja wskazała, że zasadnym jest podjęcie wszelkich czynności celem realnego zabezpieczenia praw lokatorów oraz zapewnienia prawidłowego gospodarowania mieszkaniowym zasobem gminy. Wyrazem tego jest instytucja zarządu nieruchomością, wprowadzona art. 40e ustawy z 9 marca 2017 r. W wyniku przejęcia zarządu nieruchomością przez [...] będzie ono władne uregulować kwestię czynszów lokali oraz statusu lokali komunalnych.
Na decyzję Komisji z [...] lutego 2019 r. nr [...] skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli: Miasto [...] (sygn. akt I SA/Wa 922/19), [...] S.A. z siedzibą w [...] (sygn. akt I SA/Wa 923/19) oraz Z. D., W. C., A.W., I.K. i M.W.(sygn. akt I SA/Wa 924/19).
Miasto [...] zaskarżyło decyzję z [...] lutego 2019 r. w zakresie obejmującym wskazane poniżej części jej uzasadnienia, zarzucając Komisji naruszenie:
art. 107 § 3 w zw. z art. 6, 7, 8 § 1, 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a i 4b ustawy z 9 marca 2017 r., poprzez zawarcie bezpodstawnych stwierdzeń w uzasadnieniu decyzji, tj. w tytule pkt III.1 (str. [...]) w całości; w pkt III.1.1 (str. [...]) w zakresie: "(...) Prezydent [...] naruszył przepisy postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7, art. 77 § 1, art 107 § 3 k.p.a. w związku z art 7 ust. 1 dekretu, poprzez nieustalenie przesłanki posiadania gruntu przez dotychczasowego właściciela lub następcę prawnego dawnego właściciela w chwili złożenia wniosku dekretowego; w pkt III.1.4 (str. [...]-[...]) w całości; w pkt III.1.5 (str. [...]-[...]) w zakresie: "Przepis art. 7 ust. 1 i 2 dekretu zawiera pozytywne przesłanki, które muszą wystąpić łącznie, aby wniosek dekretowy mógł rozstać rozpoznany na korzyść dotychczasowego właściciela, następców prawnych właściciela lub osób prawa jego reprezentujących. Są nimi: posiadanie gruntu w dacie złożenia wniosku, złożenie wniosku w przepisanym sześciomiesięcznym terminie oraz korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela dające się pogodzić z przeznaczeniem tego gruntu według planu zabudowania (zagospodarowania przestrzennego) (...)" oraz "Zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego, wyrażonym w wyroku z dnia 19 lipca 2016 r., sygn. akt Kp 3/15 «Określając wynikające z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu [...] przesłanki roszczenia o ustanowienie prawa rzeczowego, nie można pominąć żadnego z elementów treści tych przepisów. Art. 7 ust. 1 dekretu [...], jako uprawnionych wskazuje wprawdzie "dotychczasowego właściciela gruntu" i "jego prawnego następcę", jednocześnie jednak możliwość zgłoszenia przez nich wniosku o przyznanie prawa rzeczowego wyraźnie uzależnia od posiadania gruntu; verba legis: "Dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu". Przepis uprawnia do złożenia wniosku także osoby "ich prawa reprezentujące" w tym wypadku nie stawiając wymogu posiadania nieruchomości. Z porównania określenia obu kategorii uprawnionych wynika, że druga kategoria uprawnionych do zgłoszenia wniosku obejmuje przedstawicieli ustawowych i pełnomocników (uprawnieni formalnie) właścicieli i ich następców prawnych (uprawnieni materialnie), którzy - dla skuteczności wniosku - musieli być posiadaczami gruntu». Nadto Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że «o pozycji wnioskodawcy decydowała treść art. 7 ust. 2 dekretu [...], z którego można wyczytać obowiązek gminy uwzględnienia wniosku, jeśli zachodzi wskazana w przepisie przesłanka pozytywna (posiadanie gruntu) i nie zachodzi przesłanka negatywna (sprzeczność z planem zabudowy)». (...)"; w pkt III.1.6 (str. [...]-[...]) w całości; w pkt III.1.7 (str. [...]-[...]) w całości; w pkt III.1.8 (str. [...]) w całości; w pkt III.1.9 (str. [...]-[...]) w całości; w pkt III.1.10 (str. [...]-[...]) w całości; w pkt. III.1.11 (str. [...]) w całości; w pkt III.5 (str. [...]) w zakresie: "Według Komisji, w sprawie zaistniały przesłanki z art. 30 ust. 1 pkt 4a, pkt 4b oraz pkt 6 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. W konsekwencji Komisja uznała, że decyzja reprywatyzacyjna podlega uchyleniu w całości. Komisja wyjaśnia, że dla wzruszenia decyzji reprywatyzacyjnej wystarczające było stwierdzenie tylko jednej przesłanki uregulowanej w art. 30 ust. 1 powołanej ustawy. W niniejszej sprawie za uchyleniem decyzji reprywatyzacyjnej przemawiało jednak więcej powodów, co zostało wykazane powyżej" oraz "Po pierwsze, decyzja z dnia [...] lutego 2000 r. nr [...] została wydana pomimo nieustalenia przez Prezydenta [...] posiadania przez dotychczasowego właściciela, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu"; w pkt III.7.2 (str. [...]) w całości; w pkt III.7.3 (str. [...]-[...]) w całości; w pkt III.8. (str. [...]) w zakresie: "(...) Prezydent [...] powinien przeprowadzić odpowiednie postępowanie dowodowe w zakresie ustalenia, czy zaistniała przesłanka determinująca pozytywne rozpoznanie wniosku dekretowego w postaci posiadania gruntu w dacie złożenia wniosku przez dawnego właściciela nieruchomości K.Z. i fakty te opisać w decyzji administracyjnej, a następnie ustalić, czy w związku z tymi ustaleniami, zgodnie z art. 7 ust. 1 dekretu, można przyznać użytkowanie wieczyste następcom prawnym K. Z.; podczas gdy: (a) spełnienie przesłanki posiadania nieruchomości przez dotychczasowego właściciela nieruchomości nie stanowi warunku sine qua non przyznania prawa użytkowania wieczystego jak to bezzasadnie przyjęła Komisja, wobec czego nie można zarzucić Prezydentowi, że nie zbadał okoliczności istotnej dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy w postaci spełnienia przesłanki posiadania gruntu przez dotychczasowego właściciela nieruchomości na chwilę złożenia wniosku dekretowego; (b) prawidłowa wykładnia przepisu art. 7 ust. 1 dekretu, zgodna z jednolitą linią orzeczniczą prezentowaną od początku obowiązywania dekretu do dnia dzisiejszego przez organy dekretowe i sądy administracyjne, znajdująca także potwierdzenie w doktrynie prawa wskazuje, że przesłanka posiadania nieruchomości nie dotyczyła byłych właścicieli nieruchomości (stąd nie była badana przy rozstrzyganiu wniosków dekretowych składanych przez właścicieli); (c) jedynym kryterium oceny zasadności wniosków było spełnienie przesłanki zgodności korzystania z gruntu z jego przeznaczeniem w planie zabudowy (zagospodarowania przestrzennego), określonej w art. 7 ust. 2 dekretu; (d) w konsekwencji Prezydent nie oceniając kwestii posiadania przez dotychczasowego właściciela nieruchomości i nie zamieszczając rozważań w tym zakresie w uzasadnieniu decyzji reprywatyzacyjnych nie dopuścił się nieprawidłowości; (e) prawidłowość decyzji Prezydenta winna być oceniana z uwzględnieniem przepisów obowiązujących w dniu jej wydania, a nie na podstawie przepisów wprowadzonych po jej wydaniu, tj. na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 4a i 4b ustawy z 9 marca 2017 r.;
art. 107 § 3 w zw. z art. 6, 7, 8 § 1, 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a. w zw. z art. 678 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (wówczas Dz.U. z 2018 r. poz. 1025 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.c.", w zw. z art. 4 pkt 4b u.g.n. w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a i 4b ustawy z 9 marca 2017 r., poprzez zawarcie bezpodstawnych stwierdzeń w uzasadnieniu decyzji, tj. w tytule pkt III.3 (str. [...]) w całości; w pkt III.3.1 (str. [...]) w zakresie: "W ocenie Komisji, zakwestionowana decyzja Prezydenta [...] doprowadziła do skutków rażąco sprzecznych z interesem społecznym"; w pkt III.3.5 (str. [...]) w zakresie: "(...) Wydanie przez Prezydenta [...] decyzji reprywatyzacyjnej z dnia [...] lutego 2000 r. nr [...] doprowadziło do skutków rażąco sprzecznych z interesem społecznym, ponieważ gmina, nie mając ku temu podstawy prawnej, zaprzestała wykonywać względem lokatorów przedmiotowej nieruchomości ciążące na niej obowiązki wynajmującego" oraz "W obecnym słanie prawnym brak jest podstaw, by przyjąć, że w wyniku wydania decyzji reprywatyzacyjnej umowy najmu komunalnego wygasają albo przechodzą na rzecz beneficjentów decyzji reprywatyzacyjnej"; w pkt III.3.6 (str. [...]-[...]) w całości; w pkt III.5 (str. [...]) w zakresie: "(...) wydanie decyzji reprywatyzacyjnej doprowadziło do skutków rażąco sprzecznych z interesem społecznym"; podczas gdy: (a) przekazanie przez [...] posiadania budynku i poszczególnych lokali, a także wstąpienie następców prawnych dawnych właścicieli w stosunek prawny wynikający z umów najmu lokali mieszkalnych znajdujących się w budynkach objętych działaniem dekretu następowało na skutek wyeliminowania z obrotu prawnego dawnej decyzji dekretowej, wydania decyzji o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego, zawarcia umowy użytkowania wieczystego oraz wpisu tego prawa do księgi wieczystej, co było powszechnie uznawane za "zbycie" nieruchomości, o którym mowa w art. 678 § 1 Kodeksu cywilnego, a prawidłowość tej praktyki, jako mającej na celu przede wszystkim zapewnienie ochrony lokatorom, przez wiele lat potwierdzało orzecznictwo sądów powszechnych; przyjęcie innego poglądu w ówczesnym stanie prawnym oznaczałoby, że umowy najmu wygasły, co jest nie do zaakceptowania, ani pod względem prawnym, ani z punktu widzenia interesów lokatorów, ponieważ powodowałoby sytuację, w której lokator zajmowałby lokal bez tytułu prawnego, a co za tym idzie byłby narażony na ciągłe ryzyko eksmisji z lokalu; (b) Prezydent w chwili wydawania decyzji reprywatyzacyjnej, na podstawie przepisów prawa wówczas obowiązujących, nie miał możliwości uwzględnienia interesu społecznego w rozumieniu przedstawionym przez Komisję, bowiem ani interes społeczny, ani fakt zamieszkiwania budynku przez lokatorów, nie stanowiły przesłanki odmowy uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa użytkowania wieczystego, a ponadto Prezydentowi nie można obecnie przypisywać rażącego naruszenia prawa i obarczać go odpowiedzialnością za działania, które były podejmowane po przekazaniu budynku przez osoby trzecie; (c) powodem łamania praw lokatorów nie jest wydanie decyzji reprywatyzacyjnej, ale działania osób trzecich te prawa naruszających, zaś sam fakt łamania praw lokatorów nie oznacza, że decyzja reprywatyzacyjna została wydana w sposób bezprawny.
W oparciu o powyższe zarzuty [...] wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej jej uzasadnienia oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Wniosło ponadto o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, tj. opinii dr hab. K. Z., adw. H. R. oraz adw. S.Z. z [...] września 2017 r. pt. "[...]" na okoliczność: że przesłanka posiadania wymieniona w art. 7 ust. 1 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy odnosiła się wyłącznie do następców prawnych dotychczasowych właścicieli.
[...] S.A. w [...] zaskarżyła powyższą decyzję w całości, zarzucając jej naruszenie:
1. przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 w zw. art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4b z 9 marca 2017 r., przez błędne przyjęcie, że decyzja reprywatyzacyjna wydana została z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej z uwagi na nieustalenie przesłanki posiadania nieruchomości, kiedy w rzeczywistości Prezydent nie miał obowiązku badania tej przesłanki ani zamieszczania szczegółowych rozważań w tym przedmiocie w uzasadnieniu decyzji, co wynikało z jednolitej i utrwalonej linii orzeczniczej organów dekretowych oraz sądów administracyjnych. Ponadto, nie każde naruszenie prawa procesowego można uznać za mające wpływ na wynik sprawy, w szczególności nie można traktować rozstrzygnięcia za wydane z naruszeniem, kiedy istnieje odmienna interpretacji przepisu;
2. przepisów postępowania, tj. art. 6, 7, 8, 10, 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy z 9 marca 2017 r., poprzez błędne przyjęcie, że decyzja reprywatyzacyjna została wydana z naruszeniem prawa do czynnego udziału w sprawie właścicieli wyodrębnionych lokali, podczas gdy decyzją z [...] maja 1999 r. stwierdzono, że decyzja Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z [...] grudnia 1954 r. w części dotyczącej sprzedanych lokali nr [...],[...],[...] i [...] oraz udziałów przypadających właścicielom w nieruchomości wspólnej i użytkowaniu gruntu, została wydana z naruszeniem prawa, a więc w tej części doszło do nieodwracalnych skutków prawnych. Właściciele wyodrębnionych lokali nie mieli już więc interesu prawnego w ponownym postępowaniu dekretowym odnoszącym się do tej części gruntu, który nie został oddany w użytkowanie wieczyste;
3. prawa materialnego, tj. art. 29 ust. 1 pkt 3 w zw. art. 30 ust. 1 pkt 6 ustawy z 9 marca 2017 r. w zw. z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu, w zw. z art. 6, 7, 7a, 8, 77 § 1, 107 § 3 K.p.a. poprzez ich błędną wykładnię i nieuprawnione przyjęcie, że wydanie decyzji reprywatyzacyjnej doprowadziło do skutków rażąco sprzecznych z interesem społecznym, podczas gdy decyzje wydawane w trybie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu nie są decyzjami uznaniowymi, względem których zasada uwzględnienia interesu społecznego ma zastosowanie. Są to decyzje związane, przy wydawaniu których organ pozostaje ściśle związany przepisami prawa, które jednoznacznie obligują go do takiego, a nie innego rozstrzygnięcia sprawy, w razie stwierdzenia ziszczenia się przesłanek określonych w przepisie. Powoływanie się na interes społeczny prowadzi do zastosowania norm prawnych nieistniejących w dacie wydania decyzji i powoływanie się na okoliczności, które nie mogły być znane organowi w dacie jej wydawania, co stanowi naruszenie zasady lex retro non agit;
4. prawa materialnego, tj. art. 678 K.c. w zw. art. 30 ust. 1 pkt 6 ustawy z 9 marca 2017 r., polegające błędnej wykładni i bezpodstawnym uznaniu, że wydanie decyzji reprywatyzacyjnej uniemożliwiło gminie realizowanie celów publicznych, tj. zaprzestała wykonywać względem lokatorów ciążące na niej obowiązki, podczas gdy przekazanie budynku spadkobiercom dawnych właścicieli spowodowało wstąpienie przez beneficjentów, a następnie nabywców budynku, w stosunek prawny wynikający z umowy najmu lokali mieszkalnych zgodnie z art. 678 § 1 K.c. i uprawniało właściciela do kształtowania stosunku prawnego na nowo, w granicach prawa;
5. przepisów postępowania, tj. art. 7, 8, 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. w zw. Z art. 30 ust. 1 pkt 6 ustawy z 9 marca 2017 r., polegające na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów i przyjęciu wniosków niewynikających z materiału dowodowego, tj. że wydanie decyzji reprywatyzacyjnej uniemożliwiło gminie realizowanie celów publicznych, tj. zaprzestała wykonywać względem lokatorów ciążące na niej obowiązki, kiedy w rzeczywistości [...] było i jest współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości, zaś pozostali właściciele nie mogą podejmować żadnych decyzji bez wiedzy i woli pozostałych właścicieli, a więc [...] miało wpływ na sytuacje lokatorów zamieszkujących kamienicę;
6. przepisów postępowania, tj. art. 7, 8, 77 § 1 w zw. z art. 10 § 1 w zw. z art. 80 i 81 oraz 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 6 ustawy z 9 marca 2017 r., polegające na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów i przyjęciu, że zarząd nieruchomością prowadził do naruszenia praw lokatorów, jedynie w oparciu o twierdzenia lokatorów komunalnych, z pominięciem stanowisk obecnych współwłaścicieli nieruchomości (zgodnie z którymi ww. okoliczności nie miały miejsca), przy jednoczesnym odstąpieniu od uzasadnienia przez Komisję, dlaczego organ uznał stanowisko skarżącej za nieudowodnione. Tym samym organ nie wypełnił obowiązku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całokształtu materiału dowodowego, a nadto przekroczył granice swobodnej oceny dowodów;
7. prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 4 ustawy z 9 marca 2017 r. w zw. z art. 5 i art. 6 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece w zw. z art. 7 K.c. w zw. z art. 156 § 2 w zw. z art. 6, 7, 8 K.p.a. oraz w zw. z art. 2 pkt 4 ustawy z 9 marca 2017 r., poprzez uznanie, że w sprawie nie zaszły nieodwracalne skutki prawne z uwagi na brak przeniesienia własności nieruchomości i prawa użytkowania wieczystego gruntu, w sytuacji gdy skarżąca Spółka nabyła nieruchomość budynkową położoną na dz. nr [...] oraz ekspektatywę użytkowania wieczystego, tj. podpisanie przez [...] aktu notarialnego, do którego było zobligowane w decyzji reprywatyzacyjnej;
8. prawa materialnego, tj. art. 40e ustawy z 9 marca 2017 r. w zw. z art. 5 dekretu i w zw. z art. 21 Konstytucji RP oraz w zw. z art. 6, 7, 7a, 8 K.p.a., poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego i niedopuszczalną ingerencję władzy publicznej w prawo własności w postaci nakazania [...] przejęcia w zarząd nieruchomości - budynku położonego przy ul. [...]. Organ zaś nakazując miastu przejęcie zarządu nad nieruchomością w żaden sposób nie uzasadnił konieczności dokonania tak drastycznej ingerencji w nieruchomość będącą współwłasnością Spółki, w szczególności kiedy nie istnieje przesłanka zabezpieczenia praw lokatorów w sytuacji, kiedy współwłaścicielem nieruchomości jest [...] i ma realny wpływ na wszelkie działania podejmowane względem lokatorów, natomiast decyzja Komisji uchylająca decyzję reprywatyzacyjną nie rozstrzygnęła wniosku dekretowego co do istoty sprawy, a tym samym Komisja nie ma prawa rozporządzania własnością budynku.
Mając powyższe na uwadze skarżąca Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, umorzenie postępowania wszczętego z urzędu przez Komisję postanowieniem z [...] października 2018 r. jako bezprzedmiotowego, zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Jednocześnie wniesiono o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w całości.
Z. D., W. C., A. W., I. K. i M. W. zaskarżyli decyzję z [...] lutego 2019 r. w całości zarzucając jej naruszenie:
1. przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 w zw. art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4b ustawy z 9 marca 2017 r., poprzez błędne ustalenie, że decyzja reprywatyzacyjna została wydana z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej z uwagi na nieustalenie przesłanki posiadania nieruchomości przez jej właściciela w czasie składania wniosku o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy, kiedy w rzeczywistości Prezydent wydał tę decyzję zgodnie z ówcześnie uznawaną linią orzeczniczą i doktrynalną co do wykładni art. 7 dekretu, które nie uwypuklały obowiązku szczegółowego badania przesłanki posiadania, ani zamieszczania szczegółowych rozważań w tym przedmiocie w uzasadnieniu decyzji;
2. przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 w zw. art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4b ustawy z 9 marca 2017 r., przez błędne przyjęcie, że decyzja reprywatyzacyjna została wydana z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej z uwagi na nieustalenie przesłanki posiadania nieruchomości, bez wykazania przez Komisję w jaki sposób zarzucane naruszenie przepisów miałoby wpłynąć na wynik sprawy;
3. przepisów postępowania, tj. art. 6, 7, 8, 10, 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy z 9 marca 2017 r., przez błędne przyjęcie, że decyzja reprywatyzacyjna została wydana z naruszeniem prawa właścicieli wyodrębnionych lokali do czynnego udziału w sprawie, podczas gdy decyzja ta wydana została co do tej części udziału w nieruchomości, którego stan prawny nie był jeszcze uregulowany, zaś sytuacja właścicieli wyodrębnionych lokali została już ustalona w decyzji z [...] maja 1999 r., w której organ stwierdził nieodwracalne skutki prawne co do lokali nr [...],[...],[...] i [...]. Właściciele wyodrębnionych lokali nie mieli zatem interesu prawnego w ponownym postępowaniu dekretowym odnoszącym się do pozostałej części nieruchomości;
4. prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 1 pkt 6 ustawy z 9 marca 2017 r. w zw. Z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu w zw. z art. 7, 7a, 77 § 1, 107 § 3 K.p.a. poprzez ich błędną wykładnię i nieuprawnione przyjęcie, że wydanie decyzji reprywatyzacyjnej doprowadziło do skutków rażąco sprzecznych z interesem społecznym, podczas gdy decyzje wydawane w trybie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu są decyzjami związanymi, przy wydawaniu których jest brak miejsca na jakikolwiek luz decyzyjny;
5. prawa materialnego, tj. art. 29 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 6 ustawy z 9 marca 2017 r. w zw. z art. 6, 7, 7a, 8 K.p.a. poprzez uchylenie decyzji reprywatyzacyjnej z zastosowaniem norm nieistniejących w dacie jej wydania, co stanowi naruszenie zasady lex retro non agit i nienaruszalności praw nabytych;
6. przepisów postępowania, tj. art. 6, 7, 7a, 8 K.p.a. w zw. z art. 32 Konstytucji RP poprzez przekroczenie granic ingerencji władzy w prawa jednostki i jednocześnie naruszenie zasady proporcjonalności sensu largo, tj. stosowania przez państwo, przy ingerowaniu w konstytucyjne prawa swoich obywateli, tylko takich środków prawnych, które są rzeczywiście niezbędne, a do tego proporcjonalne do zamierzonego rezultatu;
7. prawa materialnego, tj. art. 678 K.c. w zw. art. 30 ust. 1 pkt 6 ustawy z 9 marca 2017 r., polegające na błędnej wykładni i bezpodstawnym uznaniu, że wydanie decyzji reprywatyzacyjnej nie spowodowało wstąpienia spadkobierców w umowy najmu i uniemożliwiło gminie realizowanie celów publicznych; w niniejszym wypadku z uwagi na ochronę praw lokatorów, stosowanie art. 678 § 1 K.c., było to natomiast zasadne i zgodne z ówczesną praktyką;
8. przepisów postępowania, tj. art. 7, 8, 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 6 ustawy z 9 marca 2017 r., polegające na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów i przyjęciu wniosków nie wynikających z materiału dowodowego i uznanie, że wydanie decyzji reprywatyzacyjnej uniemożliwiło gminie realizowanie celów publicznych, tj. zaprzestała wykonywać względem lokatorów ciążące na niej obowiązki, gdy w rzeczywistości [...] jako współwłaściciel w części niepodzielnej nieruchomości miało wpływ na sytuację lokatorów zamieszkujących kamienicę;
9. przepisów postępowania, tj. art. 7, 8, 77 § 1 w zw. z art. 10 § 1 w zw. z art. 80 i 81 oraz 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 6 ustawy z 9 marca 2017 r., polegające na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów i przyjęciu, że zarząd nieruchomością prowadził do naruszenia praw lokatorów, jedynie w oparciu o pisemne oświadczenia lokatorów komunalnych z pominięciem stanowiska stron postępowania, przy jednoczesnym odstąpieniu od uzasadnienia przez Komisję, dlaczego organ uznał stanowisko spadkobierców za nieudowodnione. Tym samym dokonał dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, sprzeczną z zasadami logicznego rozumowania, wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego;
10. prawa materialnego, tj. art. 40e ustawy z 9 marca 2017 r. w zw. z art. 5 dekretu i w zw. z art. 21 Konstytucji RP oraz w zw. z art. 6, 7, 7a, 8, 156 K.p.a. stanowiących rażące naruszenie prawa, przez przekroczenie granic uznania administracyjnego i niedopuszczalną ingerencję władzy publicznej w prawo własności w postaci nakazania [...] przejęcia w zarząd nieruchomości - budynku położonego przy ul. [...], który pomimo wydania zaskarżanej decyzji pozostał własnością spadkobierców, [...] i [...] S.A. Organ zaś nakazując [...] przejęcia zarządu nad przedmiotową nieruchomością w żaden sposób nie uzasadnił powodów swojego rozstrzygnięcia, w szczególności w sytuacji, gdy współwłaścicielem nieruchomości jest [...] i ma realny wpływ na wszelkie działania podejmowane względem lokatorów, a wykonanie decyzji w tej części doprowadzi do bezprawnego wywłaszczenia właścicieli z nieruchomości.
Mając na uwadze podniesione zarzuty, skarżący wnieśli o uchylnie zaskarżonej decyzji, umorzenie postępowania rozpoznawczego w sprawie decyzji reprywatyzacyjnej wszczętego z urzędu przez Komisję postanowieniem z [...] października 2018 r., zasądzenie na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Jednocześnie wniesiono o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w całości.
W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie i podtrzymał argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnymi postanowieniami z [...] czerwca 2019 r. wydanymi w sprawach sygn. akt I SA/Wa 923/19 i I SA/Wa 924/19, po rozpoznaniu wniosku [...] S.A. w [...] oraz Z. D., W. C., A.W., I. K. i M.W. odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.
Postanowieniami z [...] czerwca 2019 r. wydanymi w sprawach o sygn. akt I SA/Wa 923/19 i I SA/Wa 924/19 Sąd postanowił połączyć ww. sprawy do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze sprawą o sygn. akt I SA/Wa 922/19 i prowadzić je pod sygn. akt I SA/Wa 922/19.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do oceny, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd zobowiązany jest do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze. Oceniając zaskarżoną decyzję organu z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów, Sąd uznał, że skargi zasługują na uwzględnienie.
Będąca przedmiotem złożonych skarg decyzja wydana została na podstawie ustawy z 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości[...] przywoływanej. Decyzja Komisji z [...] lutego 2019 r. nr [...] została wydana m.in. na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a i 4b i 6 oraz art. 30 ust. 4 tej ustawy.
Zdaniem Sądu nie zasługują na akceptację wskazane przez Komisję materialne przesłanki stanowiące podstawę uchylenia decyzji reprywatyzacyjnej.
Jako powody wydania zaskarżonej decyzji Komisja wskazała następujące podstawy:
decyzja reprywatyzacyjna została wydana z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej, pomimo nieustalenia posiadania nieruchomości [...] przez dotychczasowego właściciela, tj. naruszenie przepisów postępowania art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu mające istotny wpływ na wynik sprawy;
naruszenie przez organ prawa stron do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym;
wydanie decyzji doprowadziło do skutków rażąco sprzecznych z interesem społecznym.
Odnosząc się do wskazanej przez Komisję argumentacji nie można zapomnieć, że przepisy dekretu nie zostały uchylone, co oznacza, że w stosunku do zdarzeń prawnych podpadających pod hipotezę normy zawartej choćby w art. 7 dekretu, należy tę normę stosować i uwzględniać wypracowany dotychczas w orzecznictwie i doktrynie prawniczej sposób jej wykładni. Sąd w obecnym składzie przychyla się do tych poglądów, które uznają, że przesłanka posiadania gruntu nie dotyczy dotychczasowego właściciela gruntu oraz osób jego prawa reprezentujących, lecz wyłącznie następców prawnych dawnego właściciela nieruchomości [...]. Gdy mowa o przesłance z art. 30 ust. 1 pkt. 4b ustawy z 9 marca 2017 r., wg którego wadliwa jest decyzja reprywatyzacyjna wydana pomimo nieustalenia posiadania nieruchomości [...] przez dotychczasowego właściciela lub jego następców prawnych, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu – to w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że wykładni tegoż przepisu dekretu nie można dokonywać kierując się jedynie literalnym jego brzmieniem, z pominięciem regulacji prawnych współistniejących - przyjętych w innych, obowiązujących wówczas przepisach prawa. W dacie wejścia w życie dekretu, na terenie [...] - w zakresie regulacji stosunków prawnorzeczowych – obowiązywały przepisy zawarte w Kodeksie Napoleona oraz prawo o ustaleniu własności dóbr nieruchomych, o przywilejach i hipotekach z dnia 26 kwietnia 1818 r. (Dz.U. RP z 1928 r. Nr 53, poz. 510). Właściciele dekretowi do wniosku o prawo własności czasowej winni byli dołączyć świadectwo wystawione przez Wydział Hipoteczny Sądu Okręgowego w [...], a gdy wnioski dekretowe składali prawni następcy właściciela nieruchomości, winni oni legitymować się wprowadzeniem ich przez sąd w posiadanie stosownie do obowiązującego wówczas art. 724 Kodeksu Napoleona (por. też art. 1006 w zw. z art. 1008 Kodeksu Napoleona). Dekretowe postępowanie administracyjne miało w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy istnieje osoba legitymowana do nabycia tego prawa jako strona postępowania, a jeżeli tak, to w drugiej kolejności rozstrzygnąć, czy planistyczne przeznaczenie gruntu pozwoli na ustanowienie tego prawa na rzecz ubiegającego się o to podmiotu. Innymi słowy, w rzeczywistości dekretowej, "wprowadzenie przez sąd następców prawnych w posiadanie nieruchomości" zastępowało dzisiejsze postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, a zatem dawało legitymację następcy do występowania w sprawie w charakterze uprawnionego spadkobiercy. Wobec tego na tym etapie administracyjnego rozpoznania sprawy nie mogła być brana pod uwagę przesłanka "posiadania" rozumiana w sensie cywilistycznym, na co po ponad 70-ciu latach od wejścia w życie dekretu wskazał ustawodawca w art. 30 ust. 4b ustawy z 9 marca 2017 r. Nie bez znaczenia jest też wykładnia treści całego ust. 1 art. 7 dekretu. Stanowił on: "Dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkownicy gruntu mogą w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną". "Posiadanie" w przepisie tym zostało przypisane jedynie prawnym następcom właściciela, ale już nie samemu właścicielowi, jego pełnomocnikowi, użytkownikowi czy zarządcy gruntu. Po 1 stycznia 1947 r. przesłanka "posiadania" z art. 7 ust. 1 dekretu mogła zostać pominięta nawet jako wymóg dopuszczalności złożenia wniosku dekretowego – a to dlatego, że 1 stycznia 1947 r. nastąpiła unifikacja prawa cywilnego, skutkująca likwidacją ścisłej zależności między posiadaniem i nabyciem praw spadkowych oraz między posiadaniem i nabyciem oraz wykonywaniem prawa rzeczowego do gruntu. Pogląd o konieczności wykazania posiadania tylko przez następców prawnych dotychczasowych właścicieli nieruchomości [...] został szeroko rozwinięty na tle przepisów Kodeksu Napoleona i innych aktów prawnych, w nieprawomocnym wyroku WSA w Warszawie z 22 maja 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 2146/18 (publ. CBOSA), do którego motywów w tym zakresie sąd w obecnym składzie odsyła. Zatem szersza analiza art. 7 ust. 1 dekretu pozostaje bez wpływu na wynik tej sprawy, gdyż poza sporem pozostaje, że wniosek dekretowy odnośnie do nieruchomości przy [...] w [...] złożył w dniu [...] czerwca 1948 r. jej właściciel K.Z. (który nie musiał wykazywać się wprowadzeniem go w posiadanie). Wadliwości decyzji reprywatyzacyjnej nie można zatem upatrywać, jak dokonała tego Komisja, z powodu nieustalenia posiadania nieruchomości w rozumieniu art. 30 ust. 4b ustawy z 9 marca 2017 r., które miałoby się przejawiać brakiem analizy tej kwestii w uzasadnieniu decyzji z 2000 r., skoro niekwestionowane przez Komisję dokumenty w zakresie przysługiwania K. Z. prawa własności do przedmiotowej nieruchomości znajdują się w aktach sprawy administracyjnej. Zarzutów Komisji w tym zakresie (o niezbadaniu posiadania przed rozstrzygnięciem sprawy przez Prezydenta) nie można w tych okolicznościach uznać za usprawiedliwione.
Takie stanowisko Sądu jest uprawnione na gruncie obowiązującego porządku prawnego, Sąd nie jest bowiem związany przy rozpoznawaniu tej sprawy uzasadnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 19 lipca 2016 r. sygn. akt Kp 3/15.
Pierwotnie Trybunał Konstytucyjny był uprawniony do ustalania powszechnie obowiązującej wykładni ustaw na podstawie art. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. z 1991 r. Nr 109, poz. 470 ze zm. ). Z dniem 8 kwietnia 1989 r. Trybunał Konstytucyjny został konstytucyjnie umocowany na podstawie art. 33a ust. 1 in fine Konstytucji z 1952 r. do ustalania powszechnie obowiązującej wykładni ustaw (art. 1 pkt 10 w związku z art. 6 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, Dz.U. Nr 19, poz. 101). Konstytucja z 2 kwietnia 1997 r. pozbawiła Trybunał Konstytucyjny kompetencji do ustalania powszechnie obowiązującej wykładni ustaw. Na podstawie art. 239 ust. 3 Konstytucji z 2 kwietnia 1997 r., z dniem jej wejścia w życie ( tj. z dniem 17 października 1997 r.), utraciły moc uchwały Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ustalenia wykładni ustaw. Pozbawienie Trybunału Konstytucyjnego kompetencji do ustalania powszechnie obowiązującej wykładni ustaw potwierdza art. 188 Konstytucji, z którego wynika zamknięty zakres i katalog uprawnień Trybunału Konstytucyjnego. Oznacza to, że związanie sądu wyrokiem Trybunału ograniczone jest do tego, co było przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z 19 lipca 2016 r. sygn. akt Kp 3/15. A wyrokiem tym Trybunał uznał że art. 1 pkt 3 ustawy z 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w części dotyczącej dodawanego do ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami art. 214a, w związku z art. 3 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy jest zgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 32 ust. 1 i art. 31 ust. 3 oraz z art. 2 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji.
Powyższa zasada ma swoje racjonalne uzasadnienie, bowiem pozwala na swobodę w zakresie interpretacji przepisów prawnych zarówno Trybunałowi jak i sądom. Przyjęcie – jak czyni to Komisja – jako jedynie prawidłowego stanowiska Trybunału Konstytucyjnego w zakresie oceny przesłanki posiadania zawartego w ww. wyroku z 19 lipca 2016 r., doprowadziłoby do niedających się pogodzić logicznie konstatacji zawartych w różnych uzasadnieniach. Dla przykładu w uzasadnieniu wyroku z 13 czerwca 2011 r. sygn. akt SK 41/09 Trybunał Konstytucyjny, badając zgodność z Konstytucją art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651, ze zm.) zawarł następujące stwierdzenie: " Art. 7 dekretu [...] przyznał dotychczasowemu właścicielowi gruntu, jego prawnym następcom lub osobom go reprezentującym, a także użytkownikom gruntu prawo do złożenia w ciągu sześciu miesięcy od dnia objęcia gruntu w posiadanie przez gminę wniosku o ustanowienie na tym gruncie prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Gmina miała obowiązek uwzględnić wniosek, jeśli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela można było pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania (w wypadku osoby prawnej – ponadto, gdy użytkowanie nie było sprzeczne z jej zadaniami ustawowymi lub statutowymi). Było to jedyne kryterium przyznania prawa wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy."
Komisja uznała również, że decyzja reprywatyzacyjna doprowadziła do skutków rażąco sprzecznych z interesem społecznym (art. 30 ust. 1 pkt 6 ustawy z 9 marca 2017 r.). Owego rażącego naruszenia interesu społecznego Komisja upatrywała w zaprzestaniu wykonywania przez gminę, względem lokatorów przedmiotowej nieruchomości, ciążących na niej obowiązków wynajmującego. Przywoływała też fakt przeprowadzenia przez Miasto remontów w kamienicy oraz niewywiązywanie się przez kolejnych właścicieli nieruchomości położonej przy ul. [...] z obowiązków, jakie wiążą się nierozłącznie z posiadaniem prawa własności do nieruchomości.
Odnosząc się do tych argumentów Sąd przypomina, że prawo własności gruntu zostało odebrane K. Z. na mocy dekretu. Innymi słowy nabycie przez Gminę prawa własności gruntu było następstwem utraty tego prawa przez byłego właściciela. Dekret wprawdzie przewidywał wypłatę odszkodowania dla byłych właścicieli, jednak nie zostały wydane przepisy wykonawcze pozwalające na realizację tych roszczeń. Dekret przewidywał również możliwość złożenia przez byłych właścicieli wniosku o przyznanie prawa własności czasowej (następnie użytkowania wieczystego). Jeżeli wniosek ten złożony został w terminie a korzystanie z nieruchomości przez dotychczasowego właściciela dawało się pogodzić z jej przeznaczeniem w planie zagospodarowania, Gmina miała obowiązek ustanowić odpowiednie prawo na rzecz właściciela.
W tym zakresie przepisy dekretu nie zostały zmienione przez ostatnie 75 lat. Dekret nadal obowiązuje i nakłada na Gminę obowiązek uwzględnienia wniosku, jeżeli spełnione są wymogi w nim określone. Jedyna zmiana polega na wprowadzeniu ograniczenia wynikającego z art. 214a ustawy o gospodarce nieruchomościami. Sąd podkreśla w tym miejscu, że w dacie wydania decyzji reprywatyzacyjnej nie obowiązywał jeszcze art. 214a ustawy o gospodarce nieruchomościami ograniczający możliwość przyznania prawa użytkowania wieczystego w trybie dekretu. Przepis ten dodany został przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. (Dz.U. z 2016, poz. 1271) zmieniającej ustawę o gospodarce nieruchomościami z dniem 17 września 2016 r.
Przechodząc dalej do oceny zarzutów zawartych w zaskarżonej decyzji, w niniejszej sprawie, co jest okolicznością niesporną (wskazaną przez Komisję na str. [...] zaskarżonej decyzji) na przedmiotowej nieruchomości stał budynek mieszkalny wybudowany w 1912 r., mający po wojnie jedynie lekkie uszkodzenia dachu. Zgodnie z art. 5 dekretu budynki oraz inne przedmioty, znajdujące się na gruntach, przechodzących na własność gminy [...], pozostają własnością dotychczasowych właścicieli, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 8 dekretu dopiero w razie nieprzyznania dotychczasowemu właścicielowi gruntu wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy budynki położone na gruncie przechodzą na własności gminy. Czyli do czasu rozpoznawania wniosku dekretowego budynki stanowią własność dotychczasowych właściciel i tylko w przypadku decyzji odmawiającej własności czasowej do gruntu budynki przechodzą na własności gminy. Zatem w sytuacji, gdy budynek znajdujący się na dz. nr [...] położony przy ul. [...] w [...], podlega pod art. 5 dekretu, decyzja wydana przez Prezydenta [...] z [...] lutego 2000 r. na podstawie art. 7 dekretu, nie dotyczy budynku a jedynie gruntu. Skoro decyzja reprywatyzacyjna nie dotyczy budynków, to w zakresie lokali nie może wywołać żadnych skutków, gdyż jak podkreślono wyżej, budynki z mocy samego prawa pozostawały władnością dotychczasowych właścicieli.
Nie występuje zatem adekwatny związek pomiędzy wydaniem decyzji reprywatyzacyjnej a sytuacją lokatorów. Innymi słowy, brak jest podstaw do łączenia skutków decyzji reprywatyzacyjnej z sytuacją lokatorów.
Również kwestie dotyczące nakładów poczynionych na nieruchomość przez Miasto nie mogą być uznane za skutki decyzji reprywatyzacyjnej rażąco sprzeczne z interesem społecznym. Decyzja reprywatyzacyjna wydana została na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu. Przepis ten przewidywał, że wniosek o przyznanie prawa użytkowania wieczystego winien zostać uwzględniony, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela daje się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania. Te kwestie mogą być zatem przedmiotem postępowań prowadzonych przed sądami powszechnymi, ale nie pozostają w żadnym związku z wydaniem decyzji reprywatyzacyjnej.
Komisja naruszenia interesu lokatorów upatrywała również w utracie przez nich statusu najemców lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy. Odnosząc się do tego argumentu wskazać należy, że w obowiązującym porządku prawnym najemcy mają zagwarantowaną ochronę prawną przede wszystkim w ustawie z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2019 r. poz. 1182) – art. 8a, 9 pkt 1b, które określają kryteria podwyżek czynszu, w tym ich częstotliwość i wysokość. Ustawa ta została uchwalona w wykonaniu obowiązku określonego w art. 75 ust. 2 Konstytucji stanowiącym, że ochronę praw lokatorów określa ustawa. Stała się zatem instrumentem prowadzenia polityki sprzyjającej zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obywateli i przeciwdziałaniu bezdomności. Ustawowa - o charakterze szczególnym - ochrona praw lokatorów została ukształtowana inaczej niż ochrona innych niż własność praw majątkowych, których przedmiotem nie jest mieszkanie. Na gruncie ustawy z 21 czerwca 2001 r. w związku z Kodeksem cywilnym wynajmującym jest osoba, która zobowiązuje się oddać najemcy lokal do używania. Na każdym wynajmującym ciąży odpowiedzialność wobec najemcy za mogące wystąpić zakłócenia, polegające na działaniach faktycznych lub na podnoszeniu roszczeń prawnych ze strony osób trzecich. Niewykonanie przez wynajmującego ciążących na nim obowiązków może spowodować jego odpowiedzialność odszkodowawczą na zasadach ogólnych według przepisów o wykonywaniu zobowiązań wynikających z umów. Nadto w art. 664 K.c. przewidziana została odpowiedzialność wynajmującego z rękojmi za wady fizyczne i prawne rzeczy najętej. Odpowiedzialność ta została ukształtowana na takich samych zasadach, jak w przypadku rękojmi sprzedającego za wady rzeczy sprzedanej. Jeszcze raz należy podkreślić, że dekret nie przewiduje w art. 7 ust. 2 konieczności badania losów najemców a w szczególności zagwarantowania im prawa do dalszego zamieszkiwania, czy niepodwyższania czynszu. Jest to tym bardziej oczywiste, gdy weźmie się pod uwagę to, że celem dekretu była szybka odbudowa stolicy po II wojnie światowej. Dlatego ustawodawca w tamtych powojennych realiach przejął na siebie ten obowiązek i temu służyło przejęcie nieruchomości [...] (gruntu) na rzecz Skarbu Państwa. Pamiętać należy, że pozostawiono właścicielowi własność budynku, a utrata jej następowała w przypadku nie złożenia w terminie wniosku dekretowego albo braku spełnienia przesłanek ustawowych – o czym była mowa we wcześniejszej części uzasadnienia.
W tym miejscu wskazać należy, że Komisja nie kwestionowała ani faktu terminowego złożenia przez byłego właściciela nieruchomości wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, ani też poczynionych przez Prezydenta ustaleń faktycznych, z których wynikało, że korzystanie przez następców prawnych właściciela daje się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zagospodarowania. To obowiązujące przepisy nakładają na Prezydenta obowiązek rozpoznania wniosku dekretowego i w razie spełnienia przesłanek o których mowa w art. 7 ust. 1 i ust. 2 dekretu oraz w razie nie wystąpienia przesłanek negatywnych, o których mowa w art. 214a ustawy o gospodarce nieruchomościami, obligują go do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego za czynszem symbolicznym. Obecnie zgodnie z ustawą z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz.U. z 2020 r. poz. 139), w przypadku uwzględnienia po 1 stycznia 2019 r. wniosku dekretowego, dotyczącego gruntu zabudowanego na cele mieszkaniowe w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy z 20 lipca 2018 r., przenosi się prawo własności gruntu. Przyjęcie zatem obecnie rozwiązania, w którym o treści decyzji reprywatyzacyjnej decyduje również sytuacja najemców, nie może zostać uznane za prawidłowe.
Wreszcie za niezasadny należy uznać zarzut dotyczący naruszenia prawa stron do czynnego udziału w postępowaniu. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z [...] maja 1999 r. nr [...] stwierdził, że decyzja Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z [...] grudnia 1954 r. w określonej w aktach notarialnych części dotyczącej sprzedanych lokali nr [...],[...],[...] i [...] w budynku przy ul. [...] oraz udziałów przypadających właścicielom tych lokali w części budynku i jego urządzeniach, które służą do wspólnego użytku ogółu mieszkańców, a także gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste nabywcom tych lokali, została wydana z naruszeniem prawa, a w pozostałej części stwierdził nieważność tej decyzji. Odnosząc się do tego zagadnienia co do zasady można zgodzić się z Komisją, że wszyscy współużytkownicy wieczyści winni być stronami postępowania dekretowego. Ale jak wynika z utrwalonego orzecznictwa, tylko strona która nie brała bez własnej winy udziału w postępowaniu administracyjnym, może skutecznie ten zarzut podnosić. Przytoczyć dla przykładu można tu wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 kwietnia 2019 r. sygn. akt II OSK 1259/17, w którym wskazano, że prowadzenie jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego z pominięciem strony tego postępowania stanowi przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Tylko podmiot, który uznaje, że bez swej winy nie brał udziału w postępowaniu, co powoduje spełnienie przesłanki wznowieniowej określonej w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., jest uprawniony do podnoszenia tego zarzutu. Inne podmioty nie mogą się skutecznie na tę okoliczność powoływać. Dotyczy to również sądu rozstrzygającego sprawę ze skargi podmiotów biorących udział w postępowaniu, który z urzędu nie ma podstaw do dokonywania oceny odnoszącej się do tego, czy dany podmiot, który nie wniósł skargi, został pominięty w postępowaniu administracyjnym (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OSK 911/05; z 17 czerwca 2008 r. sygn. akt II OSK 665/07, z 22 grudnia 2008 r. sygn. akt II OSK 1109/07; z 26 stycznia 2009 r. sygn. akt II OSK 51/08; z 26 maja 2009 r. sygn. akt II OSK 832/08, z 14 grudnia 2011 r. sygn. akt II OSK 1886/10; publ. CBOSA). Zatem samo pozbawienie właścicieli wyodrębnionych lokali mieszkalnych udziału w postępowaniu dekretowym, nie stanowi przesłanki nieważności decyzji dekretowej, ale może być jedynie rozpatrywane w aspekcie wady postępowania uzasadniającej jego wznowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Przy czym na tę wadliwość może jedynie skutecznie powołać się podmiot, który bez własnej winy nie został dopuszczony do udziału w postepowaniu. Nie może zatem być ona rozważana z urzędu.
Wobec tego brak było podstaw do zastosowania przez Komisję art. 29 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a i 4b i 6 oraz art. 30 ust. 4 ustawy z 9 marca 2017 r. A zatem Komisja, wydając zaskarżoną decyzję, naruszyła więc art. 29 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a i w zw. z art. 30 ust 1 pkt 4b ustawy i 6 oraz art. 30 ust. 4 oraz art. 40e ustawy z 9 marca 2017 r., w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Reasumując, przedmiotowa decyzja Komisji zapadła z naruszeniem ww. przepisów w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co prowadzić musi do jej uchylenia. Naruszenie to zaś było efektem błędnej oceny kontrolowanej przez ów organ decyzji w aspekcie przesłanek wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uchylenie z kolei w całości zaskarżonej decyzji, konsumuje żądanie wzruszenia jej wyłącznie w części obejmującej uzasadnienie, o co wnosiło [...].
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego należnych: Miastu [...] (pkt 2) orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.), przy czym na powyższe koszty składają się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w kwocie 480 zł oraz wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 200 zł; [...] S.A. w [...] (pkt 3) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) ww. rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie, przy czym na powyższe koszty składają się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej w kwocie 480 zł, wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 200 zł i opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł; Z. D., W. C., A. W., I. K. i M. W. (pkt 4) na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) ww. rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie, przy czym na powyższe koszty składają się wynagrodzenie pełnomocnika skarżących w kwocie 480 zł, wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 200 zł i opłaty skarbowe od pełnomocnictw w wysokości 85 zł.
Zważywszy na uznanie przez Sąd obarczenia decyzji Prezydenta wadami wskazanymi w zaskrzonej decyzji, w ponownie prowadzonym postępowaniu rozpoznawczym, o ile w sprawie nie ujawnią się inne niż dotychczas podnoszone przez organ okoliczności uzasadniające jej eliminację z obrotu prawnego, Komisja rozważy zakończenie postępowania w inny niż przewidziany w art. 29 ust. 1 pkt 3a ustawy z 9 marca 2017 r. sposób.
Krańcowo Sąd wyjaśnia, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), z uwagi na gwałtowny przyrost osób zdiagnozowanych jako zarażonych w kraju, w tym w szczególności na obszarze woj. mazowieckiego i związane z tym ryzyko epidemiczne przy prowadzeniu rozprawy. Przy jednoczesnym braku technicznej możliwości przeprowadzenia przez Sąd takiej rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.
W związku natomiast z kwestionowaniem tego trybu postępowania przez Komisję, czemu dała ona wyraz w piśmie procesowym z [...] października 2020 r., Sąd zwraca uwagę, że dotychczasowa praktyka rozpoznawania spraw dotyczących decyzji wydawanych przez Komisję wskazuje, że w rozprawach ich dotyczących udział bierze z reguły bardzo liczna reprezentacja tak organu jak i stron postępowania oraz publiczności. Same zaś rozprawy są wielogodzinne, co bez wątpienia znacznie zwiększa ryzyko zakażenia uczestniczących w posiedzeniu osób wirusem SARS-CoV-2, mimo podejmowanych w tym aspekcie czynności zabezpieczających. Na marginesie jedynie zauważyć wypada, że inicjatorem wprowadzenia rozwiązania przewidzianego w art. 15 zzs4 ustawy tzw. cowidowej była Rada Ministrów. Kwestionowanie zatem obecnie jego zgodności z aksjologią konstytucyjną przez organ administracji publicznej (rangi centralnej), na czele którego stoi osoba powoływana przez Prezesa Rady Ministrów na wniosek Ministra Sprawiedliwości, odczytywać należy jako wyraz niezrozumiałej niekonsekwencji, czy wręcz sprzeczności w działaniach podejmowanych w państwie przez organy władzy wykonawczej i poszczególnych jej przedstawicieli.