I SA/Wa 1447/05

I SA/Wa 1447/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-04-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-08-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Kosińska /sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka
Monika Nowicka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ
Minister Budownictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka Sędziowie WSA Jolanta Rudnicka asesor WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant Magdalena Zając po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi B. B. i K. B. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu i odszkodowaniu oddala skargi.
Uzasadnienie
Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy B. B., M. K., W. K., G. K., L. B., I. K., R. K., P. K. i K. K. oraz K. B., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Miasta [...] z dnia [...] września 1967 r. nr [...] dotyczącego wywłaszczenia nieruchomości o pow. [...] m2, położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...], zapisanej w KW nr [...].
W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że Prezydium Rady Narodowej Miasta [...] orzeczeniem z dnia [...] września 1967 r. wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa przedmiotową nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], oznaczoną jako działka nr [...], zapisaną w KW nr [...], stanowiącą współwłasność G. K., D. K., J. K. i Z. K. Orzeczeniem tym przyznane zostało również odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia [...] maja 1968 r. utrzymała w mocy orzeczenie z dnia [...] września 1967 r.
Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] września 1967 r. wystąpiła B. B. spadkobierczyni D. K. Podniosła, że decyzje wywłaszczeniowe zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, przez odmowę objęcia wywłaszczeniem całości nieruchomości oraz art. 4, 5, 6, 70, 71 §1, 72 §1, 99 §3 i 106 kpa (w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania decyzji przez organy I i II instancji) poprzez naruszenie w toku postępowania administracyjnego dyspozycji wyżej wymienionych przepisów. Wnioskodawczyni dołączyła do wniosku kopie umów kontraktacyjnych, które miały jednoznacznie potwierdzać, że na całej nieruchomości było prowadzone gospodarstwo rolne.
Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Miasta [...] z dnia [...] września 1967 r. utrzymanego w mocy decyzją Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] maja 1968 r.
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem pismem z dnia [...] grudnia 2004 r. K. B. (spadkobierca D. K.) wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc, iż przedmiotowy grunt wchodził w skład gospodarstwa rolnego i do czasu wywłaszczenia był uprawiany rolniczo. Pismem z dnia [...] grudnia 2005 r. z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpili również B. B., M. K., W. K., G. K., L. B., I. K., R. K., P. K. i K. K. (spadkobiercy byłych współwłaścicieli spornej nieruchomości). We wniosku wskazali, że w zaskarżonej decyzji organ I instancji nie ustosunkował się do przedstawionego we wniosku zarzutu naruszenia prawa w toku postępowania wywłaszczeniowego.
Minister Infrastruktury rozpatrując wnioski stwierdził, że nie mogą one zostać uwzględnione. W uzasadnieniu stanął na stanowisku, że celem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest jedynie ustalenie, czy dane orzeczenie dotknięte jest jedną z wad enumeratywnie wymienionych w przepisie art. 156 §1 kpa. Orzeczenie z dnia [...] września 1967 r. oraz decyzja z dnia [...] maja 1968 r. zostały wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94), zatem w aspekcie zgodności z przepisami powołanej ustawy Minister musiał ocenić zaskarżone orzeczenia administracyjne.
W niniejszej sprawie wywłaszczenie nastąpiło na wniosek Przedsiębiorstwa [...] Dyrekcja Okręgowa [...] w P. w celu budowy [...], która to inwestycja była ujęta w planie 5-letnim i stanowiła cel użyteczności publicznej, biorąc pod uwagę jego ogólną dostępność i niewątpliwą użyteczności dla całego społeczeństwa. Przeprowadzona rozprawa administracyjna potwierdziła niezbędność wywłaszczonej części nieruchomości w podanym we wniosku rozmiarze i dla wskazanego celu. W aktach sprawy znajdują się dokumenty potwierdzające bezskuteczność prowadzonych, zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z 1958 r., rokowań o dobrowolne odstąpienie przedmiotowej nieruchomości. Organ II instancji wyjaśnił również, że w niniejszej sprawie nie mógł mieć zastosowania przepis art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., gdyż część nieruchomości pozostająca poza wywłaszczeniem była nieużytkiem i nie była wykorzystywana przez właścicieli. Zdaniem organu II instancji, z analizy akt sprawy wynika również, że wniosek wywłaszczeniowy z dnia [...] czerwca 1967 r. spełniał wymagania zawarte w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Natomiast w sprawie odszkodowania Minister Infrastruktury stanął na stanowisku, że zostało ono ustalone zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64). Jego wysokość została prawidłowo ustalona na podstawie art. 6 ust. 6 pkt 3 tej ustawy, zaś tryb wypłaty ustalony został na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy. Orzeczenie z dnia [...] września 1967 r. zawiera wszystkie elementy wymienione w art. 22 ust. 1 ustawy z 1958 r. Odnośnie decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] maja 1968 r. organ II instancji uznał, że jej uzasadnienie jest bardzo krótkie, jednakże akta postępowania odwoławczego wskazują, że organ odwoławczy badał zarówno zasadność wywłaszczenia, jak i zarzutów podniesionych przez odwołujących się. Minister Infrastruktury stwierdził, że decyzja Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] maja 1968 r. narusza przepis art. 99 §3 kpa w brzmieniu ówcześnie obowiązującym, jednakże naruszenie to nie może być uznane za rażące. Biorąc powyższe argumenty pod uwagę organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem skargi na powyższą decyzję Ministra Infrastruktury do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli B. B. (sygn. akt I SA/Wa 1447/05) oraz K. B. (sygn. akt I SA/Wa 1448/05). Na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2006 r. Sąd zarządził połączenie spraw o sygnaturach wyżej wskazanych do wspólnego rozpoznania i orzekania oraz prowadzenia pod sygnaturą akt I SA/Wa 1447/05.
W uzasadnieniu złożonej skargi B. B. zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego, czyli art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, przez przyjęcie, że uzasadniona była odmowa objęcia wywłaszczeniem całej nieruchomości, oraz naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 4, 5, 6, 70, 71 §1, 72 §1, 99 §3 i 106 kpa (w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania decyzji wywłaszczeniowej), przez przyjęcie, że Prezydium Rady Narodowej Miasta [...] oraz Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczeń przy Ministrze Spraw Wewnętrznych w toku postępowania wywłaszczeniowego nie naruszyły dyspozycji wyżej wymienionych przepisów i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Infrastruktury w całości. Podtrzymała także wszystkie dotychczas zgłoszone argumenty przemawiające, jej zdaniem, za wywłaszczeniem na żądanie właściciela całej nieruchomości. Ponadto zdaniem skarżącej Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych w sposób rażący naruszyła przepis art. 99 §3 kpa (w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania decyzji przez ten organ), ponieważ decyzja tego organu z dnia [...] maja 1968 r. nie zawiera ani uzasadnienia faktycznego, ani prawnego. Biorąc pod uwagę fakt, iż była to decyzja ostateczna, a obowiązujące w tym czasie przepisy nie przewidywały praktycznie żadnej możliwości jej zaskarżenia, pozbawienie strony możliwości zapoznania się z argumentami przemawiającymi za wywłaszczeniem w takiej, a nie wnioskowanej przez właścicieli formie, stanowiło, zdaniem skarżącej, rażące naruszenie nawet obowiązującego wtedy prawa.
Natomiast skarżący K. B. w obszernym uzasadnieniu swojej skargi zarzucił decyzji z dnia [...] września 1967 r. oraz decyzji z dnia [...] maja 1968 r. naruszenie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania decyzji) tj. art. 1, art. 3 pkt 1, art. 5 pkt 3, art. 7 pkt 1 i 2, art. 10 pkt 1, art. 12 pkt 1, 2 i 6 , art. 14 pkt 1, art. 15 pkt 1, art. 16 pkt 1 i 4, art. 17 pkt 1, art. 18 pkt 1 i 2, art. 20 pkt 1, 3, 21 i 22 pkt 2 oraz art. 99 §3 kpa. Wobec czego zaskarżonej decyzji z dnia [...] czerwca 2005 r. zarzucił błędne zastosowanie art. 156 §1 kpa i wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowych. Podtrzymując także wszystkie dotychczas zgłoszone argumenty przemawiające, jego zdaniem, za uznaniem, że przedmiotowe wywłaszczenie nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa, skarżący stwierdził, iż wybudowany w 1967 r. [...] L. służył jedynie wąskiej grupie działaczy [...] i [...], którzy w tym roku grali w [...] w tym klubie. [...] nie miał charakteru użyteczności publicznej, czyli nie mieścił się w pojęciu celu publicznego. Wywłaszczenie nieruchomości dokonane natomiast niezgodnie z celami ustawy z dnia 12 marca 1958 r., określonymi w art. 3, podobnie jak i wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego w oparciu o wniosek, który nie spełniał wymogów określonych w art. 16, stanowi rażące naruszenie prawa. Wywłaszczenie objęło działkę, która nie jest i nigdy nie była w całości wykorzystywana na wywłaszczone cele tj. budowę [...]. Usytuowane są na niej np. parkingi, czy też [...] jak i inne części nawet do dnia dzisiejszego nie użytkowane w sposób odpowiadający planom przedstawionym przy wydawaniu decyzji. Ponadto wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość. Właściciele spornej nieruchomości złożyli taki wniosek. Nie został on jednak uwzględniony, a właścicielom pozostał jedynie teren o powierzchni [...] ha, który był całkowicie zbędny, ponieważ na całej blisko [...] ha działce prowadzone było gospodarstwo rolne, za które od 1926 r. opłacany był podatek od nieruchomości rolnej. Dodatkowo, zdaniem skarżącego, podstawą stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowych jest również art. 156 §1 pkt 1 w związku z art. 156 §1 pkt 2 albowiem decyzja wywłaszczeniowa wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości. Decyzję tę wydało bowiem Prezydium Rady Narodowej Miasta [...] Urząd Spraw Wewnętrznych. Tymczasem zgodnie z przepisami ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, a zwłaszcza art. 14 pkt 1, o wywłaszczeniu i odszkodowaniu winien orzec organ do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej (a nie miasta [...]) właściwej ze względu na położenie nieruchomości. Tym samym, zdaniem skarżącego, całe postępowanie prowadzone było z naruszeniem przepisów, co świadczy o rażącym naruszeniu prawa. Zdaniem skarżącego, Minister Infrastruktury bezzasadne przyjął, iż w trakcie postępowania nie został naruszony ówczesny art. 99 §3 kpa. Każda decyzja winna zawierać zawsze uzasadnienie faktyczne i prawne. Organ odwoławczy odniósł się natomiast jedynie do części zarzutów podniesionych przez odwołujących. Nie można, zdaniem skarżącego, przyjąć, iż pozostałe zostały wyjaśnione w trakcie postępowania odwoławczego. Nie wiadomo bowiem w jaki sposób nastąpiło "wyjaśnienie", czy w sposób korzystny dla ówczesnych właścicieli, czy też nie. Brak wyjaśnienia tego w pisemnych motywach rozstrzygnięcia nie pozwoliło na jego kontrolę merytoryczną. Pozbawiono w ten sposób stronę możliwości poznania motywów rozstrzygnięcia i ich przeanalizowania, a więc możliwości obrony swojego słusznego interesu.
W odpowiedzi na obie skargi Minister Infrastruktury wniósł o ich oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi. Postępowanie administracyjne w przedstawionej sprawie zostało wszczęte na skutek złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Miasta [...] z dnia [...] września 1967 r., utrzymanego w mocy decyzją Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] maja 1968 r., na podstawie których wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa, pod budowę [...], działkę nr [...], stanowiącą współwłasność G. K., D. K., J. K. i Z. K. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru. Przedmiotem tegoż postępowania jest ustalenie, czy ostateczna decyzja administracyjna poddana nadzorowi w nadzwyczajnym trybie jest dotknięta którąkolwiek z wad wymienionych w art. 156 §1 kpa oraz czy nie zachodzą przesłanki negatywne do stwierdzenia nieważności, o których mowa w art.156 §2 kpa. Oznacza to, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej obowiązkiem organu administracji publicznej jest rozpatrywanie sprawy wyłącznie w granicach określonych przez przepis art.156 §1 kpa, a to oznacza, że w tym postępowaniu organ administracji publicznej nie jest władny rozpatrywać sprawy co do jej istoty, jak to może uczynić w postępowaniu odwoławczym. Organ nadzoru w tym postępowaniu działa jako organ kasacyjny i nie może rozstrzygać żadnej innej kwestii merytorycznej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 1995 r., sygn. akt III SA 829/95, niepubl., wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1996 r., sygn. akt III ARN 70/95, publ. OSNAP 1996/18/258). Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji wynikającej z art. 16 kpa i bezwzględnie wymaga bezspornego ustalenia, że decyzja ta dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wynikających z art. 156 §1 kpa. Przepis ten w pkt 2 nakłada na organ administracji publicznej obowiązek stwierdzenia nieważności decyzji wydanej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest przy tym pogląd, iż rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 §1 kpa zachodzi jedynie wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie. Oznacza to, iż decyzje administracyjne, które są ostateczne i znajdują się w obiegu prawnym podlegają domniemaniu legalności chyba, że w sposób oczywisty i niewątpliwy domniemanie to zostanie obalone.
Z analizy akt sprawy wynika, że kwestionowane orzeczenie z dnia [...] września 1967 r. oraz decyzja z dnia [...] maja 1968 r. wydane zostały na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94, ze zm.). W tej sytuacji istotnymi zagadnieniami, których ustalenie miało decydujące znaczenie przy ocenie zgodności kwestionowanych decyzji wywłaszczeniowych z przepisami ustawy z 1958 r., było ustalenie czy w decyzji wywłaszczeniowej został określony cel wywłaszczenia, czy wywłaszczenie nieruchomości było niezbędne dla realizacji celu wywłaszczenia, czy przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej prawidłowo przeprowadzono rokowania dotyczące dobrowolnego zbycia nieruchomości a następnie wszczęto i przeprowadzono postępowanie wywłaszczeniowe oraz czy zgodnie z przepisami tej ustawy ustalono wysokość odszkodowania.
Stosownie do art. 3 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 przywołanej ustawy z 1958 r. wywłaszczenie było dopuszczalne, jeżeli wywłaszczana nieruchomość była ubiegającemu się o nie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonywania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. Ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany był przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia zawrzeć z nim w formie prawem przepisanej umowę nabycia nieruchomości za cenę nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania przewidzianych w tej ustawie lub umowę zamiany nieruchomości według zasad tej ustawy. Umowa taka mogła być zawarta również w razie porozumienia stron w toku postępowania wywłaszczeniowego. Ustalenie ceny kupna nieruchomości następowało w oparciu o opinię biegłych z listy prezydium wojewódzkiej rady narodowej.
Jak wynika z obszernych archiwalnych akt administracyjnych sprawy wywłaszczeniowej, które pomimo upływu prawie 40 lat zachowały się i były podstawą do wydania kwestionowanych decyzji organu nadzoru, z wnioskiem o wywłaszczenie w przedstawionej sprawie wystąpiło Przedsiębiorstwo [...] Dyrekcja Okręgowa [...] w P. (k-[...] akt wywł.), o czym zostali zawiadomieni współwłaściciele wywłaszczanej nieruchomości (k-[...] akt wywł.). Określonym w orzeczeniu celem wywłaszczenia była budowa [...]. Inwestycja ta, jak wynika z wniosku o wywłaszczenie, została ujęta w planie 5-letnim, zaś środki na wykup nieruchomości zabezpieczono na odpowiednim koncie w [...] Banku [...] (k-[...] akt wywł.). Do wniosku o wywłaszczenie dołączona została m.in. decyzja o lokalizacji szczegółowej budowy [...] z dnia [...] czerwca 1965 r. Z protokołu rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej spisanego w dniu [...] sierpnia 1967 r. wynika, że przedmiotowa nieruchomość została przeznaczona w planach zagospodarowania przestrzennego miasta [...] pod budowę [...] Klubu [...] L. (k-[...] akt wywł.). Niewątpliwie budowa miejskiego [...] stanowiła cel użyteczności publicznej. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się pismo Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...] z dnia [...] czerwca 2004 r., z którego wynika, że wywłaszczona nieruchomość jest obecnie zajęta przez największy w P. [...] miejski, użytkowany przez klub [...] L. W tej sytuacji Sąd nie mógł podzielić zawartego w skardze K. B. poglądu, że budowa [...] nie była celem użyteczności publicznej. Pojęcie "celu użyteczności publicznej", zgodnie z poglądami występującymi w doktrynie i orzecznictwie, musi się łączyć z powszechnością i ogólną dostępnością dla całego społeczeństwa. [...] miejski podobnie jak szkoła, kino, teatr, kościół czy muzeum służyły i służą zaspokajaniu określonych potrzeb społecznych, niezależne od tego, że nie wszyscy z konkretnych obiektów chcą lub mogą korzystać. Zwrócić również należy uwagę na fakt, że art. 15 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy z dnia 12 marca 1958r., będący podstawą wniosku wywłaszczeniowego, wymagał jedynie wskazania we wniosku celu wywłaszczenia oraz uzasadnienia konieczności nabycia nieruchomości na ten cel. O tym zaś, czy realizacja celu jest uzasadniona interesem społecznym decydował właściwy organ administracji państwowej. Sąd podzielił więc pogląd, przyjęty w zaskarżonej decyzji, że w ramach celów ustawowo określonych, dopuszczających wywłaszczenie nieruchomości, mogło mieć miejsce wywłaszczenie nieruchomości z przeznaczeniem pod budowę [...], gdyż w tym przypadku można mówić o celu użyteczności publicznej.
Zgodnie z przyjętym orzecznictwem podstawową przesłanką dla ustalenia niezbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu jest istnienie ważnej decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji. Tego rodzaju decyzja konkretyzuje bowiem zadania inwestycyjne nie tylko co do miejsca, lecz także w określonym czasie. Jak wynika z akt wywłaszczeniowych, do wniosku o wywłaszczenie dołączona została m.in. ostateczna decyzja o lokalizacji szczegółowej budowy [...] z dnia [...] czerwca 1965 r. Także przeprowadzona rozprawa administracyjna potwierdziła niezbędność wywłaszczonej nieruchomości w podanym we wniosku rozmiarze i na wskazany w nim cel.
W rozpatrywanej sprawie, jak wynika z akt sprawy wywłaszczenia (np. k-[...], k-[...], k-[...], k-[...], k-[...], k-[...] akt), zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, inwestor wystąpił pismem z dnia [...] maja 1967 r., czyli przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, do współwłaścicieli nieruchomości o dobrowolne jej odstąpienie. Niestety, ze względu na niespłacone obciążenia hipoteczne nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...], nie doszło do zawarcia odpowiedniej umowy notarialnej. Do zawarcia umowy o dobrowolnym odstąpieniu nieruchomości w toku postępowania administracyjnego mogło dojść wyłącznie w razie zgodnej woli byłych właścicieli nieruchomości oraz inwestora. Niezawarcie takiej umowy, bez względu na przyczyny takiego stanu rzeczy, dawało organowi administracji podstawę do wydania decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu (wyrok NSA z dnia 8 stycznia 1998 r., sygn. akt IV SA 1837/96, niepubl.).
Nie znajduje również uzasadnienia zarzut podnoszony w złożonych skargach dotyczący naruszenia art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, który stanowi, że wywłaszczenie powinno było na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe. Jak wynika z odpisu księgi wieczystej nr [...] cała nieruchomość, z której wywłaszczona była przedmiotowa działka o nr [...] o powierzchni [...] ha, miała powierzchnię [...] ha. Z załączonych do akt sprawy kserokopii umów kontraktacyjnych z 1963 r. i 1964 r. (k-[...] do k-[...] akt adm. I inst.) wynika, że jako gospodarstwo rolne użytkowany był jedynie obszar o powierzchni [...] ha. Nawet gdyby przyjąć, czego zdają się nie potwierdzać zebrane w sprawie materiały dowodowe, że w chwili wywłaszczenia działka nr [...] była częścią tego gospodarstwa rolnego, to i tak brak jest podstaw do uznania, że po jej wywłaszczeniu pozostały obszar całego gospodarstwa rolnego ([...] ha) lub tylko działki nr [...] ([...] ha) nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe.
Zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64) odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość powinno być ustalone na podstawie wyników rozprawy po wysłuchaniu opinii biegłych powołanych przez organ do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Zawiadomieniem z dnia [...] sierpnia 1967 r. Prezydium Rady Narodowej Miasta [...] poinformowało o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowo-odszkodowawczego oraz o terminie i miejscu rozprawy. Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego w postępowaniu uczestniczył m. in. biegły inżynier R. B., który sporządził operat szacunkowy. Orzeczenie z dnia [...] września 1967 r. spełnia wymogi zawarte w art. 22 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z 1958 r. Wysokość odszkodowania została ustalona na podstawie art. 8 ust. 6 pkt 3 tej ustawy. Określony w decyzji I instancji tryb wypłaty odszkodowania został zweryfikowany w postępowaniu odwoławczym, ponieważ organ II instancji uznał za zasadny argument skarżących, że choć grunt nie był w chwili wywłaszczenia użytkowany rolniczo, to podlegał podatkowi rolnemu i świadczeniom obowiązkowym. Zastosowanie art. 12 ust. 1 ustawy oznaczało korzystne dla skarżących przyśpieszenie wypłaty całości sumy odszkodowania.
Sąd orzekający w przedstawionej sprawie stanął na stanowisku, że lakoniczność uzasadnienia decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] maja 1968 r. niewątpliwie narusza przepis art. 99 §3 kpa w brzmieniu ówcześnie obowiązującym, który stanowił, że "decyzja wydana na skutek odwołania powinna zawierać zawsze faktyczne i prawne uzasadnienie." Jednakże z rażącym naruszeniem prawa nie może być utożsamiane każde, nawet oczywiste, naruszenie prawa. Nie każde bowiem naruszenie prawa dyskwalifikuje decyzję w takim stopniu, że niezbędna jest jej eliminacja tak, jak gdyby od początku nie została wydana. Jak już było wyjaśniane w orzecznictwie, powszechnie przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa to takie naruszenie, które z uwagi na wywołane skutki jest jednoznaczne w znaczeniu wadliwości rozstrzygnięcia oraz tylko takie naruszenie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. W konsekwencji stwierdzenie nieważności może dotyczyć tylko przypadków ewidentnego bezprawia, którego nigdy nie można usprawiedliwiać ani tolerować. Zbytnia ogólnikowość czy lakoniczność uzasadnienia wydanego przez organ orzeczenia, o ile oczywiście nie prowadzi w praktyce do zupełnego jego braku, nie może być w tej sytuacji uznana za rażące naruszenie prawa.
Wyjaśnić także należy, że nie znajduje uzasadnienia prawnego zawarty w skardze K. B. zarzut dotyczący naruszenia przez Prezydium Rady Narodowej Miasta [...] właściwości do wydawania decyzji wywłaszczeniowej określonej w art. 14 ust. 1 ustawy z 1958 r. i wynikające, zdaniem skarżącego, z tego faktu dalsze rażące naruszenie przez ten organ przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezydium Rady Narodowej Miasta [...] było bowiem organem stopnia wojewódzkiego z mocy art. 1 pkt 2 i art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 31 grudnia 1956 r. o wyłączeniu z województw miast Krakowa, Poznania i Wrocławia oraz nadaniu radom narodowym tych miast uprawnień wojewódzkich rad narodowych (Dz. U. z 1957 r. Nr 1, poz. 1). Prezydia tych miast realizowały swoje kompetencje między innymi poprzez kierowników właściwych wydziałów. Materialnoprawną podstawą uprawnień do wydania orzeczenia wywłaszczeniowego przez działający na prawach wydziału Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Miasta [...] były przepisy art. 7, 8 i 14 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (jednolity tekst: Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94, ze zm.). Przepis art. 14 ust. 1 tej ustawy wyraźnie stanowił, że "o wywłaszczeniu i odszkodowaniu orzeka organ do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej właściwej ze względu na położenie nieruchomości".
Z wyżej wyjaśnionych względów Sąd uznał, że ani zaskarżona decyzja, ani utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji nie naruszają prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.