I SA/Wa 1314/23

I SA/Wa 1314/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-11-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jolanta Dargas
Magdalena Durzyńska /przewodniczący sprawozdawca/
Marta Kołtun-Kulik
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2023 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz B. S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją nr KO-333/4103/182/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku (dalej jako organ/SKO) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 02 stycznia 2023r. Nr GOPS.4622.1.2023 w sprawie odmowy przyznania B. S. (dalej jako skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. SKO wskazało, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. 2023, poz. 390, dalej jako ustawa). Stanowi on, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy
z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują tub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej
w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacz/tym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżąca nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jej niepodejmowania w
związku ze sprawowaniem opieki. Wątpliwości SKO budziła ocena charakteru opieki sprawowanej przez skarżącą nad mężem, choć jego stan zdrowia nie był kwestionowany z uwagi na wiążące orzeczenie o niepełnosprawności. Wg SKO w sprawie nie jest sporne, że osoba wymagająca opieki spełnia przesłankę pozytywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a skarżąca pozostaje w kręgu podmiotów wymienionych wart. 17 ust. 1 ustawy. Organ podał, że skarżąca wspiera męża w codziennym funkcjonowaniu, ale jej mąż nie jest osobą leżącą, nie jest pampersowany, nie wymaga całodobowego wsparcia, a po mieszkaniu porusza się samodzielnie. Związane z
opieką nad mężem czynności skarżącej rozpatrywane kompleksowo, zdaniem SKO.
nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy, uniemożliwiającą podjęcie jakiejkolwiek pracy gdyż zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym mężem - w świetle zasad doświadczenia życiowego - jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem pracy. W tym aspekcie SKO podniosło także, że jakkolwiek pod rygorem odpowiedzialności karnej skarżąca zadeklarowała, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego to jednak z jej zeznań wynika, że nadal świadczy pracę w ww gospodarstwie o pow. 1,2 ha i jest jego właścicielką. Tymczasem, wg SKO, aby rolnik mógł ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, musi zaprzestać prowadzenia gospodarstwa rolnego – a okoliczność ta stanowi to warunek konieczny do otrzymania tego świadczenia. Jak wskazano, w trakcie składania wyjaśnień w Kolegium dnia 17.03.2023r. skarżąca zeznała: "Gospodarstwo jest moją własnością, odziedziczyłam
je po rodzicach w 1987 roku, jestem cały czas ubezpieczona w KRUS, opłacam składki społeczne i zdrowotne. Mam już ponad 25 letni okres ubezpieczenia emerytalno- rentowego w KRUS.(...) Naszym źródłem utrzymania jest renta chorobowa męża z
ZUS w wysokości około 2 tys. złotych oraz dochód z gospodarstwa rolnego. Opłacam cały czas podatek rolny. Nie hodujemy żadnego inwentarza, tylko sadzimy ziemniaki, siejemy zboże, warzywa. Nie wydzierżawiłam tej ziemi, czasami sąsiad przyjeżdża i nam pomaga". Wg SKO, mimo, że skarżąca w złożonym wniosku oświadczyła, że zaprzestała pracy w swoim gospodarstwie rolnym, to jednak faktycznie nie zaprzestała wykonywania w nim pracy i uzyskuje dochód stanowiący jedno ze źródeł utrzymania rodziny. SKO wskazało, że składane przez rolnika w trybie art. 17b ust. 2 ustawy oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowi dowód na
tę okoliczność, jednak - jak wskazał NSA w wyroku z dnia 30.10.2020r. sygn. akt I OSK 1273/20 - dowód w postaci takiego oświadczenia podlega ocenie na zasadach ogólnych. Wg SKO pomimo oświadczenia – skarżąca nie zaprzestała pracy nakierowanej na osiągnięcie dochodu z własnego gospodarstwa. Jak podano, pojęcie prowadzenia gospodarstwa rolnego nie ogranicza się jedynie do wykonywania na nim fizycznych prac potowych, ale - jak wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym - obejmuje ono również szeroko pojęte zarządzanie gospodarstwem i decyzyjny wpływ na jego funkcjonowanie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 listopada 2015r., sygn. I OSK 981/14, z 30 kwietnia 2015r., sygn. I OSK 2880/13, z 13 stycznia 2015r. sygn. I OSK 905/14).
W skardze do tut. Sądu skarżąca zarzuciła SKO naruszenie:
I. prawa procesowego, mające wpływ na wynik sprawy, w szczególności:
a) art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 138 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 6 kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji nr GOPS.4622.1.2023 wydanej przez Wójta Gminy [...] w dniu 2 stycznia 2023 r. (zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 kpa) oraz brak uchylenia ww. decyzji (brak zastosowania art. 138 § 1 pkt 2 kpa), w sytuacji gdy
decyzje oparto na tej części normy prawnej (..art. 17 ust. 4 pkt 1 b). która uznana została za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. godząc zarazem w zasadę praworządności postępowania;
b) art. 10 kpa w zw. z art. 6, art. 7 oraz art. 80 kpa poprzez umożliwienie stronie i jej pełnomocnikowi wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji (zaniechanie zawiadomienia strony i pełnomocnika o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy i wypowiedzenie się w sprawie), a w ślad za tym - wydanie przez SKO w Płocku decyzji z uchybieniem przepisów procedury administracyjnej, nadto decyzji opierającej, się na niepełnym materiale dowodowym, podczas gdy okoliczności te mają istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, czym organ II stopnia naruszył elementarne zasady postępowania administracyjnego bez winy strony;
c) art. 40 § 2 kpa oraz 33 § 1-3 kpa w zw. z art. 50 § kpa, art. 83 § 1 kpa
oraz 136 kpa na skutek przeprowadzenia dowodu z zeznań strony bez udziału pełnomocnika i przed doręczeniem ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi zawiadomienia o czynności z udziałem strony w dniu 17.03.2023 r. w SKO w Płocku,
a także mimo uprzedniego (tj. przed tymi czynnościami) wniosku pełnomocnika o zmianę formy odebrania zeznań od strony oraz zmianę terminu czynności z uwagi na przeszkody w stawieniu się w wyznaczonym przez SKO w Płocku dniu na czynnościach.
d) art. 77 § 1 oraz art. 7 w zw. z art. 80 i art. 107 § 3 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i
wybiórczą ocenę materiału dowodowego w sprawie, w szczególności pominięcie okoliczności faktycznych wynikających z zebranego w sprawie materiału dowodowego
a odnoszących się do faktycznie sprawowanej opieki przez stronę nad mężem Z. S. (uwzględniając jego rzeczywisty stan zdrowia), które uniemożliwiają podjęcie przez stronę jakiejkolwiek pracy zarobkowej oraz błędne przyjęcie, że strona osiąga dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 404,24 zł, podczas gdy ów dochód wynika z art. 5 ust. 8 ustawy a więc ustalenia/przyjęcia organu administracyjnego, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2020 r. poz. 333), a nie rzeczywiście otrzymywanego dochodu przez stronę:
e) art. 77 § 1 oraz art. 7 w zw. z art. 80 poprzez wydanie decyzji
utrzymującej w mocy decyzje organu I stopnia opierając się jedynie na tej części zeznań strony, w której zapisano iż strona osiąga dochód z gospodarstwa rolnego, podczas gdy na pytanie SKO w Płocku strona wyjaśniała, że dochód ten jest naliczany przez gminę z tyt. posiadanych powierzchni gruntów rolnych (art. 5 ust. 8 ustawy), ale strona nie otrzymuje żadnych środków i nie ma wiedzy dlaczego jej naliczono dochód skoro żadnych dochodów z posiadanego gospodarstwa nie otrzymuje (druk kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 12.12.2022 r.), a nadto z wniosku strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynika oświadczenie, że strona zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego od dnia 15 lipca 2022 r. (s. 5 wniosku z dnia 15.09.2022 r.);
II. prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
a) art. 17 ust. 1 ustawy w zw. z art. 5 ust. 8 ustawy poprzez pominięcie prawnie uzasadnionych celów ustawy oraz błędne uznanie, że:
- strona, zdaniem SKO w Płocku, nie spełnia podstawowej przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem jest właścicielką gospodarstwa rolnego, jest ubezpieczona w KRUS, a dochody z tego gospodarstwa stanowią źródło utrzymania rodziny, gdy strona - na pytanie SKO w Płocku - wyjaśniała podczas zeznań,
. że dochód ten jest naliczany przez gminę z tyt. posiadanych powierzchni gruntów rolnych (na podstawie art. 5 ust. 8 ustawy), a nie rzeczywiście osiąganych dochodów z produkcji rolnej lub innej podstawy prawnej dochodów, zatem strona nie uzyskuje żadnych środków finansowych w tym zakresie;
- opieka sprawowana przez stronę nad chorym mężem Z. S. nie spełnia wymogów, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, gdyż mąż strony nie jest osobą leżącą porusza się samodzielnie, spożywa posiłki, podczas gdy Z. S. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, a ponadto jest niezdolny do samodzielnej egzystencji (sic!), rokowanie co do wyleczenia niemożliwe (sic!), wymaga stałej opieki innej osoby (sic!), a zarazem organ I stopnia - w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego - stwierdził, że ww mężczyzna jest niezdolny do samodzielnej egzystencji, wymaga stałej opieki innej osoby. Opiekę ma zapewnioną ze strony żony B. S., która pomaga w czynnościach dnia codziennego, a B. należycie sprawuje opiekę nad chorym mężem Z. S.", co jest wzajemnie sprzeczne i godzi w sposób oczywisty w uprawnienia strony do uzyskania należnego świadczenia.
Wskazując na powyższe na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) skarżąca wniosła o uchylenie decyzji nr KO-333/4103/182/23, wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku w dniu 5 kwietnia 2023 roku oraz poprzedzającej ją decyzji nr GOPS.4622.1.2023 Wójta Gminy [...] z dnia 2 stycznia 2023 r.; i o zasądzenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalanie.
Sąd zważył co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, stanowiły przepisy ustawy 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023r., poz 390, dalej jako ustawa). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad określonym członkiem rodziny. W kontrolowanej sprawie nie budzi wątpliwości pokrewieństwo jak i niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Bezsporna wg organu pozostaje też okoliczność, że skarżąca sprawuje rzeczywistą opiekę nad niepełnosprawnym mężem. SKO twierdzi jednak, że nie ma bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką nad mężem a ponadto, że opieka nie ma charakteru stałego.
W odniesieniu do kryterium określonego w art. 17 ust. 1b ustawy, tj. kryterium daty powstania niepełnosprawności, zasadnie SKO przyjęło, że w punkcie 2 sentencji wyroku z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (OTK-A 2014/9/10), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, uznaje się, że brak zmiany przez ustawodawcę treści art. 17 ust. 1b ustawy zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu wniosków opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - wobec wynikającego z ww. wyroku z 21 października 2014 r. wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części art. 17 ustawy, która została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (por.
wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 czerwca 2017 r., I OSK 2920/16, Lex nr 2324296, 2 czerwca 2017 r., I OSK 108/12, Lex nr 1260038 oraz 26 maja 2017 r., I OSK 128/16, Lex nr 2305184). W realiach rozpoznawanej sprawy
nieusprawiedliwione było więc przyjęcie przez organ I instancji, że ustalenie niepełnosprawności u żony skarżącego po ukończeniu 18 roku życia i nie w trakcie nauki w szkole, uzasadnia odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Weryfikacyjne stanowisko Kolegium zasługuje w tym zakresie na całkowitą aprobatę.
W zaskarżonej decyzji SKO wskazało jednak na brak związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia i sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem – przede wszystkim podniosło, że mąż skarżącej nie wymaga opieki – bo porusza się samodzielnie i nie jest pampersowany, a ponadto, że skarżąca będąc właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 1,2 ha pomimo złożenia pod rygorem odpowiedzialności karnej stosownego oświadczenia - nie zaprzestała w nim pracy.
Jeśli chodzi o samą istotę świadczenia pielęgnacyjnego – to jego celem jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną
i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia
a podjęciem opieki, i co do zasady powinna to być okoliczność obiektywna. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z podjęcia zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą. Wbrew twierdzeniom organu, jego zadaniem nie jest wykazanie czy osoba wnioskująca o sporne świadczenie prowadząc dotychczasowy sposób życia może nadal funkcjonować sprawując opiekę nad osobą najbliższą bez osiągania
jakichkolwiek dochodów czy też wykazanie, że skoro dotychczas konieczna opieka
była sprawowana bez pobierania przysługującego z tego tytułu świadczenia, to oznacza, że świadczenie nie przysługuje. Podobnie, nie jest zadaniem organu dowodzenie, że mąż skarżącej pomimo orzeczenia o niepełnosprawności i wymogu stałej opieki – może bez tej opieki funkcjonować, bo – jak twierdzi organ – nie jest pampersowany.
Kwestię niepełnosprawności definiuje art. 3 pkt 21 ustawy. Stanowi on, że znaczny stopień niepełnosprawności oznacza:
a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,
b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,
c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,
d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,
e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Przywołany wyżej przepis odsyła do definicji określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U z 2021 r., poz. 573), zwanej dalej ustawą o rehabilitacji. W art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji określono, iż do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j. Dz.U. 2018 r., poz. 2027) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:
1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;
2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;
3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.
W ust. 2 § 29 powołanego wyżej rozporządzenia prawodawca jednocześnie wskazał, że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3. Przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono więc m.in. sprawność psychofizyczną organizmu w zakresie zdolności do samodzielnego zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych, konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych.
W konsekwencji, w świetle art. 17 ust. 1 ustawy w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (tak wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1045/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tego powodu, zarówno organy, jak i Sąd, nie są uprawnieni w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności męża skarżącej, co w istocie miało miejsce - poprzez
zanegowanie przez SKO konieczności sprawowania nad nim stałej opieki.
Treść orzeczenia o niepełnosprawności determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 tej ustawy, zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią
orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. zob. wyroki NSA
z dnia 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1334/21 oraz z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Ustawodawca jasno określił podstawy przyznania wnioskowanego świadczenia. Jak jednoznacznie stanowi art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeśli wnioskodawca (...) rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis ten
nie określa innych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności zadaniem SKO nie jest więc badanie czy wnioskodawca może godzić pełną opiekę nad osobą najbliższą i pracować zawodowo w pełnym bądź częściowym wymiarze bądź sprawować opiekę nad osobą najbliższą bez pobierania stosownego świadczenia z tego tytułu. Rezygnacja z zatrudnienia jest tak samo traktowana przez ustawodawcę jak niepodejmowanie zatrudnienia - w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Istotna jest obiektywnie zaistniała konieczność sprawowania opieki, a w tej sprawie ta jest oczywista i nie budzi wątpliwości – czego zresztą SKO nie zanegowało. Negatywnie SKO zanegowało jednak charakter wymaganej opieki – podczas gdy nie jest w tym zakresie organem właściwym i pozostaje związane orzeczeniem ZUS.
Skoro skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w okresie, w którym jej mąż legitymował się już orzeczeniem o zaliczeniu do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym ze wskazaniem na konieczność stałej opieki
a przy tym skarżąca sprawuje obecnie nad mężem opiekę, której zakres w jej ocenie nie daje możliwości podjęcia zatrudnienia – to w sprawie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1 ustawy, jaką jest niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą bliską.
Odnośnie natomiast kwestii ubezpieczenia skarżącej w KRUS i prowadzenia przez nią gospodarstwa rolnego – w ocenie Sądu kwestia ta wymaga dodatkowych ustaleń. Skarżąca złożyła jednoznaczne oświadczenie pod rygorem
odpowiedzialności karnej, iż zaprzestała pracy w swoim liczącym 1,2 ha
gospodarstwie rolnym i wywodzi, że jakkolwiek czasem sadzi z pomocą sąsiada ziemniaki, to jednak nie osiąga z tego gospodarstwa żadnego dochodu.
W konsekwencji powyższego zasadne są zarzuty skargi co do ustaleń faktycznych organu i niewyjaśnienia istotnych dla wyniku sprawy kwestii. Trzeba podkreślić, że w zaistniałej sytuacji – skoro skarżąca twierdzi, że zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym i nie osiąga z tego tytułu żadnych dochodów – to przy zanegowaniu przez organ ww stanowiska strona powinna być jednoznacznie
pouczona przez organ - jakie czynności powinna przedsięwziąć by zostały spełnione przesłanki z ustawy do otrzymania prawa do wnioskowanego świadczenia. Wynika to
z treści art. 79a kpa stanowiącego, że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z
żądaniem strony. Skoro więc skarżąca twierdzi i konsekwentnie podnosi to w skardze, że zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym – przed wydaniem negatywnej decyzji organ miał obowiązek poinformować skarżącą jakie czynności formalne bądź
faktyczne – powinna przeprowadzić i wykazać by przesłanki z ustawy zostały uznane za spełnione. Skoro organ tego nie uczynił, to postępowanie wymaga
przeprowadzenia dodatkowych czynności. Trzeba też podkreślić, że samo
zanegowanie przez organ złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań oświadczenia strony o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym nie jest wystarczające do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Dopiero przeświadczenie organu o fałszywie złożonym zeznaniu – skutkujące skierowaniem w tym zakresie stosownego zawiadomienia do właściwej prokuratury – powinno prowadzić do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia a więc do skutku określonego przez organ w zaskarżonej decyzji.
Skutkowało to uchyleniem decyzji SKO i organu I nstancji na podstawie art.
145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy (w zw. z art. 135 ppsa). Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 ppsa), w szczególności – o ile mąż skarżącej nadal legitymuje się odpowiednim orzeczeniem ZUS o niepełnosprawności – to wobec związania ww orzeczeniem organ nie będzie prowadził postępowania dowodowego na okoliczność czy wymaga on stałej opieki w rozumieniu ustawy – lecz czy skarżąca tę opiekę sprawuje; natomiast co do kwestii świadczenia pracy w gospodarstwie rolnym bądź jej nieświadczenia przez skarżącą – organ przeprowadzi w tym zakresie
stosowne postępowanie wyjaśniające i ewentualnie pouczy wnioskodawczynię jakie czynności w zaistniałej sytuacji powinna przedsięwziąć aby wnioskowane świadczenie otrzymać, w sytuacji zaś uznania, że wbrew złożonemu oświadczeniu skarżąca nadal prowadzi gospodarstwo rolne i uzyskuje z niego dochody – skieruje sprawę do prokuratury.