I SA/WA 1412/20

I SA/Wa 1412/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-05-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-07-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak
Joanna Skiba /sprawozdawca/
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Grunty warszawskie
Sygn. powiązane
I OSK 285/22 - Wyrok NSA z 2025-03-20
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 145 par. 1 pkt 1 lit a ic
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska, Sędziowie sędzia WSA Bożena Marciniak, sędzia WSA Joanna Skiba (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 maja 2021 r. sprawy ze skarg [...],[...]– [...] Sp. z o.o. S.K.A w [...] i B. K. na decyzję [...] z dnia [...] maja 2020 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od [...] na rzecz [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od [...] na rzecz [...] – [...] Sp. z o.o. S.K.A w [...] kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 4. zasądza od [...]na rzecz B. K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich (dalej jako "Komisja") decyzją z [...] maja 2020 r. nr [...] stwierdziła wydanie z naruszeniem prawa decyzji Prezydenta [...] (dalej jako "Prezydent") z [...] lipca 2009 r. nr [...], którą ustanowiono na 99 lat prawo użytkowania wieczystego gruntu zabudowanego położonego przy Al. [...] , oznaczonego jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] m2 i nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] m2, uregulowanego w KW [...] , na rzecz T. i H. małżonków K., na zasadach wspólności ustawowe, ustalono czynsz symboliczny z tytułu użytkowania wieczystego ww. gruntu w wysokości [...] zł netto.
Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Zgodnie ze świadectwem Wydziału Hipotecznego w [...] z [...] czerwca 1948 r. nr [...] i nr [...], stosownie do działów I i II wykazów hipotecznych, nieruchomości nr [...] i nr [...] przy Alei [...] w [...], według stanu na dzień 18 czerwca 1948 r., uregulowane były na mocy aktu z [...] grudnia 1919 r. jawnym wpisem na imię: A. R.. Obecnie na przedmiotową nieruchomość składają się trzy działki ewidencyjne:
- działka nr [...] z obrębu [...] stanowiąca grunt zabudowany kordegardą o powierzchni [...] m2, dla której Sąd Rejonowy dla [...] w [...] X Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...] z oznaczeniem adresowym: Al. [...] . Działka była usytuowana na przedwojennej nieruchomości hipotecznej pod nr [...];
- działka nr [...] z obrębu [...] stanowiąca grunt zabudowany nowym biurowcem (zabudowana po decyzji reprywatyzacyjnej) o powierzchni [...] m2, dla której Sąd Rejonowy dla [...] w [...] X Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...] z oznaczeniem adresowym ul. [...] . Działka była usytuowana na przedwojennej nieruchomości hipotecznej pod nr [...];
- działka nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] m2 stanowiąca grunt zabudowany przedwojennym budynkiem mieszkalnym (tzw. pałacykiem [...]) o powierzchni zabudowy [...] m2, budynkiem garażowym (tzw. budynkiem transportu i łączności) o powierzchni zabudowy [...] m2 oraz częściowo budynkiem stróżówki o powierzchni użytkowej [...] m2, dla której Sąd Rejonowy dla [...] w [...] X Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą pod nr [...] z oznaczeniem adresowym Al. [...] . Działka była usytuowana na przedwojennej nieruchomości hipotecznej pod nr [...].
Działki nr [...] powstały w wyniku podziału działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] , zatwierdzonego decyzją Prezydenta [...] z [...] grudnia 2011 r. nr [...].
W dniu [...] stycznia 1948 r. nastąpiło objęcie w posiadanie gruntu oznaczonego dawnym nr hip. [...] i nr [...] przez gminę Miasto [...], tj. z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...] nr [...], a zatem termin do składania wniosku upływał z dniem 23 lipca 1948 r.
Okręgowy Urząd Likwidacyjny w [...] pismem z 10 maja 1948 r. skierowanym do Zarządu Miejskiego [...], działając jako "ustawowy zarządca majątków opuszczonych nieobecnego właściciela nieruchomości hip. [...] przy Al. [...] - A. R. ", wniósł o przyznanie A. R. prawa własności czasowej do gruntu przy Al. [...] , nr hip [...] .
A. R. wnioskiem z 22 czerwca 1948 r. wniósł o oddanie mu w wieczystą dzierżawę placów objętych nr hipotecznym [...] i [...] położonych przy Al. [...] i Al. [...] . Do wniosku załączono między innymi świadectwa Wydziału Hipotecznego Sądu Grodzkiego w [...] z dnia 21 czerwca 1948 r. nr [...] i nr [...].
Orzeczeniem z [...] kwietnia 1958 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej w [...] odmówiło A. R. przyznania prawa własności czasowej do gruntu położonego przy Al. [...], nr hip [...] (obecnie Al. [...] ) z uwagi na przeznaczenie terenu pod społeczne budownictwo mieszkaniowe.
Decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z [...] października 1998 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku A. R. z 23 czerwca 1948 r., odmówiono ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu przy Al. [...] , ozn. hip. [...] i stwierdzono, że wszystkie budynki znajdujące się na tym gruncie przechodzą na własność Skarbu Państwa. W uzasadnieniu wskazano, że z uwagi na istniejącą w obrocie prawnym umowę zamiany przedmiotowej nieruchomości z [...] października 1960 r., aktualny użytkownik wieczysty chroniony jest rękojmią wiary ksiąg publicznych.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyła M. R. , jedyna spadkobierczyni po zmarłym mężu – A. R. , wobec czego decyzja ta nie stałą się ostateczna, a postępowanie odwoławcze prowadzone przez Wojewodę [...] zostało zawieszone postanowieniem z [...] października 1999 r. nr [...] do czasu rozstrzygnięcia sprawy sądowej o stwierdzenie nieważności umowy zamiany z 8 października 1960 r.
Decyzją Wojewody [...] z [...] listopada 2005 r. nr [...] uchylono decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 1998 r. i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania.
Decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] czerwca 1997 r. nr [...] stwierdzono, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej z [...] kwietnia 1958 r. nr [...], wydane zostało z naruszeniem prawa.
Decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] marca 1999 r. nr [...] uchylono decyzję z [...] czerwca 1997 r. nr [...] i przekazano sprawę do rozpatrzenia przez Wojewodę [...] .
Minister Budownictwa decyzją z [...] sierpnia 2006 r. nr [...], stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] kwietnia 1958 r. nr [...].
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich i Polska Rzeczpospolita Ludowa na mocy postanowień umowy z [...] października 1960 r. Rep. [...], dokonali zamiany nieruchomości w wyniku czego Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich przeniósł na rzecz Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej prawa do działek gruntu Nr hip. [...] przy ul. [...] i Nr hip. [...] przy Al. [...], a Polska Rzeczpospolitej Ludowa przeniosła na rzecz Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich własność działki gruntu o powierzchni [...] a [...] m2 położonej w [...] przy Alei [...], opisane w księdze wieczystej Kw nr [...], na okres 80 lat z prawem dalszego przedłużenia.
Sąd Okręgowy w [...] wyrokiem z dnia [...] listopada 2000 r. sygn. [...], oddalił powództwo M. R. o ustalenie nieważności umowy zamiany z [...] października 1960 r. Na skutek wniesionej kasacji M. R. , Sąd Najwyższy wyrokiem z 13 listopada 2003 r. sygn. I CK 380/02, uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2002r. oddalający apelację od ww. wyroku i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z 14 czerwca 2004 r. sygn. I ACa 1707/03, zmienił wyrok Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] listopada 2000 r. i ustalił, że umowa zamiany z dnia [...] października 1960 r. jest nieważna.
Aktem notarialnym z [...] lutego 2004 r. Rep. A. nr [...] M. R. sprzedała T. i H. małżonkom K. wszelkie prawa i roszczenia do dawnych nieruchomości hipotecznych nr [...] i [...] położonych przy Al. [...] i Al. [...] za łączną cenę [...] zł
Sąd Rejonowy dla [...] w [...] postanowieniem z [...] listopada 2012 r. sygn. [...] stwierdził, że spadek po M. R. , na podstawie testamentu notarialnego z [...] grudnia 2005 r. oraz na podstawie testamentu notarialnego z [...] czerwca 2006 r., nabyło [...] z dobrodziejstwem inwentarza.
Prezydent [...], po rozpoznaniu wniosku H. i T. K. o przyznanie prawa własności czasowej gruntu oznaczonego nr hip. [...] i nr hip. [...] , decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] ustanowił na 99 lat prawo użytkowania wieczystego gruntu zabudowanego położonego przy Al. [...] , oznaczonego jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] m2 i nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] m2, uregulowanego w KW [...] , na rzecz T. i H. małżonków K. oraz ustalono czynsz symboliczny z tytułu użytkowania wieczystego ww. gruntu.
Umową notarialną z dnia [...] lutego 2011 r. Rep. A [...], oddano w użytkowanie wieczyste nieruchomość oznaczoną numerem ewidencyjnym [...] i [...] z obrębu [...] położoną przy Al. [...] , na rzecz T. i H. K., do dnia 22 lutego 2110 r. Ponadto na mocy tego aktu, [...] sprzedało Państwu K. budynki wybudowane po 1945 r., tj. budynek 6-kondygnacyjny oraz budynek garażowy o powierzchni [...] m2. Następnie Prezydent [...] decyzją z [...] czerwca 2011 r. nr [...], przekształcił prawo użytkowania wieczystego działek nr [...] i nr [...] w prawo własności.
Aktem notarialnym z [...] kwietnia 2012 r. Rep. A [...], T. K. i H. K. zawarli ze spółką [...] sp. z o. o. sp. k. z siedzibą w [...], umowę sprzedaży działek nr [...] położonych przy Al. [...] .
Pismem z dnia 7 marca 2018 r. Prokurator del. do Prokuratury Regionalnej w [...] wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] sprzeciw, którym zaskarżył ostateczną decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] i wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postanowieniem z dnia [...] lipca 2019 r. sygn. [...] zawiesiło postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] lipca 2009 r. Nr [...] ze sprzeciwu Prokuratora.
Komisja postanowieniem z [...] lipca 2019 r. nr [...] , działając na podstawie art. 15 ust. 2 i 3 w związku z art. 16 ust. 1 ustawy z 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz. U. z 2018 r. poz. 2267) – dalej jako "ustawa z 9 marca 2017 r.", wszczęła z urzędu postępowanie rozpoznawcze w sprawie dotyczącej decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu przedmiotowych nieruchomości.
Następnie decyzją z [...] maja 2020 r. nr [...] Komisja stwierdziła wydanie decyzji z [...] lipca 2019 r. z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu decyzji wskazała, że decyzja reprywatyzacyjna narusza art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (w dacie jej wydania Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a.", w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, bowiem Prezydent nie zbadał przesłanki posiadania gruntu przez dotychczasowego właściciela lub następców prawnych dawnego właściciela w chwili złożenia wniosku dekretowego. Z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego wynika, że przesłanka posiadania odnosi się nie tylko do prawnych następców właściciela, lecz również do dotychczasowego właściciela. Prezydent nie przeprowadził odpowiedniego postępowania dowodowego i nie zbadał, czy dawny właściciel – A. R. , spełniał przesłankę posiadania gruntu, pomimo, iż był w posiadaniu dokumentów i pism na podstawie których miał możliwość ustalenia tejże przesłanki. W sprawozdaniu ze wstępnego badania budowlanego sporządzonego przez inspektora budowlanego, a dotyczącego Al. [...] wynika, że podanie o zezwolenie na budowę przedmiotowej nieruchomości zostało złożone w dniu 24 sierpnia 1946 r., zaś budującym jest Ambasada Z.S.R.R. W ocenie Komisji zasadnym jest przyjęcie, że A. R. nie był w posiadaniu dawnych nieruchomości oznaczonych nr hip. [...] i [...] co najmniej już od 24 sierpnia 1946 r. Za twierdzeniem tym przemawia między innymi pismo Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w [...], z 10 maja 1948 r. działającego jako ustawowy zarządca majątków opuszczonych nieobecnego właściciela nieruchomości hip. [...] przy Al. [...] – A. R. , w którym to Urząd wniósł o przyznanie A. R. prawa własności czasowej do ww. gruntu. Ponadto w piśmie Państwowego Przedsiębiorstwa Budowlanego z 9 września 1949 r. widnieje zapis, że budynek przy Al. [...] należał do Kancelarii Cywilnej R.P., użytkownika budynku, co wynika z pisma z 7 października 1949 r. Komisja podniosła, że gdyby Prezydent dokonał dokładnej analizy powyższych dokumentów w pierwszej kolejności, to niemożliwe stałoby się wydanie pozytywnej decyzji reprywatyzacyjnej. W ocenie Komisji doszło zatem do naruszenia zasady prawdy obiektywnej, a postępowanie administracyjne nie zostało przeprowadzone z poszanowaniem obowiązujących przepisów prawa.
Komisja ustaliła na podstawie zebranych w sprawie dokumentów oraz przeprowadzonego dowodu z opinii biegłego specjalisty z zakresu wyceny nieruchomości z 18 września 2019 r., że w niniejszej sprawie znalazł zastosowanie także art. 30 ust. 1 pkt. 5 ustawy z 9 marca 2017 r., a mianowicie przeniesienie roszczeń do nieruchomości warszawskiej nastąpiło w zamian za świadczenie wzajemne rażąco niewspółmierne do wartości nieruchomości. Przedmiotem analizy Komisji w tej sprawie była kwestia ekwiwalentności świadczeń wynikających z umowy sprzedaży roszczeń i praw, na podstawie których T.i H. K. nabyli od M. R. wszelkie prawa i roszczenia do nieruchomości oznaczonych dawnym nr hipotecznym [...] i [...] położonych ówcześnie przy Al. [...] i Al. [...] , za łączną kwotę [...] złotych. Na podstawie operatu szacunkowego z 18 września 2019 r. sporządzonego przez rzeczoznawcę Komisja ustaliła, iż wartość nabytych praw i roszczeń do nieruchomości wynosiła łącznie [...] zł. Oznacz to, że Państwo K. nabyli prawa i roszczenia za ułamek realnej wartości zreprywatyzowanej nieruchomości, tj. 3 %. Dysproporcja pomiędzy ustaloną w umowie sprzedaży ceną, a rzeczywista wartością nieruchomości miała charakter rażący, a przeniesienie roszczeń było sprzeczne z interesem społecznym.
Na koniec Komisja zauważyła, że decyzja reprywatyzacyjna wywołała nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 2 pkt. 4 ustawy z 9 marca 2017 r., co obligowało do stwierdzenia wydania jej z naruszeniem prawa. W konsekwencji jej wydania doszło do zbycia przez beneficjentów prawa własności do nieruchomości na rzecz osoby trzeciej. Komisja nie ustaliła przy tym, aby [...] sp. z o.o. s.k.a. nabywając nieruchomość działała w złej wierze w rozumieniu art. 41a ust. 3 ustawy z 9 marca 2017 r.
Na decyzję Komisji z [...] maja 2020 r. skargi do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego wnieśli: [...] (sygn. akt I SA/Wa 1412/20), [...] sp. z o.o. s.k.a. (sygn. akt I SA/Wa 1413/20) oraz B. K. (sygn. akt I SA/Wa 2118/20).
[...] zaskarżyło decyzję Komisji w zakresie obejmującym wskazane poniżej części uzasadnienia, zarzucając naruszenie:
1) przepisów art. 107 § 3 w zw. z art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 i ust. 2 dekretu w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a i 4b ustawy, poprzez zawarcie bezpodstawnych stwierdzeń w uzasadnieniu decyzji, tj. w tytule pkt. III.l. (str. 25.) w całości; w pkt. III.l.l. (str. 25.) w zakresie: "(...) w ramach postępowania administracyjnego prowadzonego z wniosku dekretowego, Prezydent [...] naruszył przepisy postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego poprzez nieustalenie przesłanki posiadania gruntu przez dotychczasowego właściciela lub następców prawnych dawnego właściciela w chwili złożenia wniosku dekretowego. w pkt. III.1.4. (str. 26-27.) w całości; w pkt. III.1.5. (str. 27-30.) w całości; w pkt. III.1.6. (str. 30-32.) w całości; w pkt. III.1.7. (str. 32-33.) w całości; w pkt. III.1.9. (str. 33-35.) w całości; w pkt. III.l.10. (str. 35-37.) w zakresie: "Prowadząc postępowanie administracyjne w przedmiocie rozpoznania wniosku dekretowego, Prezydent [...] był obowiązany podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do załatwienia sprawy, w tym również poczynienia ustaleń dotyczących posiadania nieruchomości na chwilę złożenia wniosku przez dawnego współwłaściciela."(str. 35.),"Prezydent [...] wydając zakwestionowaną decyzję, nie przeprowadził odpowiedniego postępowania dowodowego i nie zbadał istotnej dla sprawy okoliczności, czy dawny właściciel (tj. A. R. ) spełnił przesłankę posiadania gruntu, a tym samym, czy był osobą uprawnioną do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej nieruchomości warszawskiej za czynsz symboliczny." (str. 35.), "Zaniechanie przeprowadzenia odpowiedniego postępowania dowodowego w zakresie zbadania przesłanki posiadania gruntu, w ocenie Komisji, stanowiło naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy. Uznać, zatem należy, że doszło do naruszenia zasady prawdy obiektywnej, a postępowanie administracyjne nie zostało przeprowadzone w warunkach transparentności, z poszanowaniem obowiązujących przepisów prawa (art 7 kpa oraz art. 77 ust. 1 kpa). Równocześnie pominięcie okoliczności posiadania gruntu przez byłego właściciela w uzasadnieniu decyzji reprywatyzacyjnej nie spełnia wymogów z art. 107 § I pkt 6 kpa w związku z art. 107 § 3 kpa. " (str. 37.), " W niniejszej sprawie organ nie przedstawił okoliczności, na podstawie których uznał, że wszystkie przesłanki dekretowe, umożliwiające rozpoznanie wniosku i przyznanie prawa użytkowania wieczystego, zostały spełnione. " (str. 37.); w pkt. III.l.ll. (str. 23.) w całości; podczas gdy: (a) spełnienie przesłanki posiadania nieruchomości warszawskiej przez dotychczasowego właściciela nieruchomości warszawskiej nie stanowi warunku sine qua non przyznania prawa użytkowania wieczystego, jak to bezzasadnie przyjęła Komisja, wobec czego nie można zarzucić Prezydentowi [...] , że nie zbadał okoliczności istotnej dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy w postaci spełnienia przesłanki posiadania gruntu przez dotychczasowego właściciela nieruchomości na chwilę złożenia wniosku dekretowego; (b) prawidłowa wykładnia przepisu art. 7 ust. 1 dekretu, zgodna z jednolitą linią orzeczniczą prezentowaną od początku obowiązywania dekretu do dnia dzisiejszego przez organy dekretowe i sądy administracyjne, znajdująca także potwierdzenie w doktrynie prawa, wskazuje, że przesłanka posiadania nieruchomości nie dotyczyła byłych właścicieli nieruchomości (stąd nie była badana przy rozstrzyganiu wniosków dekretowych składanych przez właścicieli); (c) jedynym kryterium oceny zasadności wniosków było spełnienie przesłanki zgodności korzystania z gruntu z jego przeznaczeniem w planie zabudowy (zagospodarowania przestrzennego), określonej w art. 7 ust. 2 dekretu; (d) Prezydent [...] nie oceniając kwestii posiadania przez dotychczasowego właściciela nieruchomości warszawskiej i nie zamieszczając rozważań w tym zakresie w uzasadnieniu decyzji reprywatyzacyjnej nie dopuścił się nieprawidłowości; (e) prawidłowość decyzji Prezydenta [...] winna być oceniana z uwzględnieniem przepisów obowiązujących w dniu jej wydania, a nie na podstawie przepisów wprowadzonych po jej wydaniu, tj. na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 4a i 4b ustawy z dnia 9 marca 2017 r.;
2) przepisów art. 107 § 3 w zw, z art. 6, art, 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 w zw. z art, 80 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 i ust. 2 dekretu w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 5 Ustawy, poprzez zawarcie bezpodstawnych stwierdzeń w uzasadnieniu decyzji, tj. w tytule pkt. III.2. (str. 38.) w całości; w pkt. III.2.1. (str. 38.) w zakresie: " (...) w rozpatrywanej sprawie wystąpiła przesłanka z art. 30 ust. Ipkt 5 ustawy z 9 marca 2017 r. - przeniesienie roszczeń do nieruchomości warszawskiej nastąpiło w zamian za świadczenie wzajemne rażąco niewspółmierne do wartości nieruchomości warszawskiej. w pkt. III.2.9. (str. 43.) w całości; podczas gdy: (a) Prezydent [...] nie dokonywał oceny czy przeniesienie roszczeń do przedmiotowej nieruchomości nastąpiło w zamian za świadczenie wzajemnie rażąco niewspółmierne do wartości nieruchomości warszawskiej, albowiem żaden z przepisów prawa, w tym przepisów dekretu, nie dawał Prezydentowi [...] podstaw do rozstrzygania tego zagadnienia; (b) przesłanka interesu społecznego nie została ujęta w przepisie prawa materialnego, stanowiącego podstawę prawną wydania decyzji reprywatyzacyjnej; (c) ponieważ w dacie orzekania przez Prezydenta [...] nie istniały przepisy prawa, które dawałyby podstawę do odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego z uwagi na interes społeczny lub też z uwagi na przeniesienie roszczeń do nieruchomości za świadczenie wzajemne rażąco niewspółmierne do wartości nieruchomości warszawskiej, wobec tego decyzja Prezydenta [...] nie powinna być ona oceniana pod tym kątem i nie zawiera ona w tym zakresie jakiejkolwiek niezgodności z prawem.
W oparciu o powyższe zarzuty [...] wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji Komisji w części dotyczącej jej uzasadnienia oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
[...] sp. z o.o. s.k.a. zaskarżyła decyzję Komisji i zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie:
1) art. 30 ust. 1 pkt 4a, 4b ustawy z 9 marca 2017 r. poprzez ich zastosowanie i błędne przyjęcie, że zachodzą wymienione w ww. przepisach przesłanki do uchylenia decyzji reprywatyzacyjnej, pomimo sprzeczności tych przepisów z art. 7 ust 1 dekretu warszawskiego, który nie uzależnia uprawnienia do złożenia wniosku, o którym mowa w tym przepisie, od przesłanki posiadania gruntu przez dotychczasowego właściciela;
2) art. 30 ust 1 pkt 5 ustawy z 9 marca 2017 r. poprzez jego zastosowanie (mimo, że dekret warszawski nie przewidywał takiej przesłanki w zakresie wydawanej decyzji), a następnie błędne przyjęcie, że zachodzą wymienione w ww. przepisie przesłanki do uchylenia decyzji reprywatyzacyjnej, tj. rażąca niewspółmierność świadczeń wzajemnych;
3) art. 10 kpa w zw. z art. 7 kpa, art., 75 § 1 kpa i art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa, w zw. z art. 107 §3 kpa w zw. z art. 8 kpa poprzez:
• nieuwzględnienie przez Komisję pisma i stanowiska Strony/Skarżącej, nie uwzględnienie wniosków dowodowych i zaniechanie przeprowadzenia dowodu z dokumentów, o które wnioskował Skarżący - w uzasadnieniu brak wskazania pism Skarżącej jako dowodów, na podstawie których ustalono stan faktyczny, ewentualnie niewskazanie w uzasadnieniu decyzji przyczyn z powodu których Komisja odmówiła tym dowodom wiarygodności,
• brak odniesienia się Komisji do pisma Strony z dn. 25 października 2019 r. oraz lakoniczne odniesienie się do stanowiska Strony z dn. 3 lutego 2020 r.,
• nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego zebranego w sprawie materiału dowodowego i brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego.
• odstąpienie od obowiązującej zasady dążenia do prawny obiektywnej, na rzecz dowolnej i arbitralnej - a nie swobodnej - oceny dowodów, w celu udowodnienia z góry założonej tezy oraz przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób nieprowadzący do wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego; i naruszenie zasady pogłębiania zaufania;
4) art. 7a § 1 i art. 81a § 1 kpa poprzez ich niezastosowanie do oceny legalności i ochrony praw słusznie nabytych w stanie prawnym, jaki obowiązywał w dacie wydania decyzji;
5) art. 6 kpa poprzez orzeczenie o uchyleniu decyzji reprywatyzacyjnych w oparciu o kryteria prawne nieznane obowiązującemu porządkowi prawnemu w dacie ich wydania a w konsekwencji powyższych:
6) rażące naruszenie zasady nie działania prawa wstecz oraz błędne przyjęcie retrospektywnego działania przepisów ustawy z dnia 9 marca 2017 r.
7) naruszenie art. 16 § 1 i § 3 kpa, poprzez naruszenie zasady trwałości decyzji administracyjnych
a nadto:
8) wydanie decyzji na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 marca 2017 r., które stoją w sprzeczności z art. 2, art. 7, Konstytucji RP.
W oparciu o powyższe zarzuty spółka [...] wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Komisji w całości i umorzenie postępowania, oraz o zasądzenie kosztów postępowania, według norm przepisanych.
B. K. zaskarżył decyzję Komisji zarzucając naruszenie prawa materialnego w takim samym zakresie i w oparciu o te same zarzuty jak [...] sp. z o.o. s.k.a. Podobnie jak spółka, B. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Komisji w całości i umorzenie postępowania, oraz o zasądzenie kosztów postępowania, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargi Komisja wniosła: o odrzucenie skargi [...] z uwagi na jej przedwczesne złożenie (przed rozpoznaniem wniosku o uzupełnienie decyzji) względnie o jej oddalenie oraz o oddalenie jako niezasadnych pozostałych skarg.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniami z 11 grudnia 2020 r. postanowił połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze sprawą I SA/Wa 1412/20, I SA/Wa 1413/20 oraz I SA/Wa 2118/20 i powadzić trzy sprawy pod sygn. akt I SA/Wa 1412/20.
Z kolei postanowieniem z 11 maja 2021 r. Sąd dopuścił do udziału w postępowaniu sądowym [...] .
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do oceny, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd zobowiązany jest do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze.
Wniesione skargi są dopuszczalne. Wniesione zostały w ustawowym terminie, przez podmioty, których uprawnień lub obowiązków dotyczy zakwestionowana decyzja, a tym samym mające w sprawie przymiot strony, w rozumieniu art. 28 k.p.a. Odnosząc się zaś do stanowiska Komisji, jakoby skarga Miasta [...] została wniesione przedwcześnie (wobec nierozpoznania przed jej wniesieniem zgłoszonego przez Miasto żądania uzupełnienia kwestionowanej decyzji) wyjaśnić wypada, że art. 111 § 2 k.p.a., stanowiąc że w przypadku wydania postanowienia, o którym mowa w § 1b (o odmowie lub uzupełnieniu decyzji), termin dla strony do wniesienia odwołania, powództwa lub skargi biegnie od dnia jego doręczenia lub ogłoszenia, nie ma charakteru lex specialis w stosunku do przepisów regulujących terminy do złożenia środków odwoławczych, w tym także w odniesieniu do określonego w art. 53 "p.p.s.a., terminu wniesienia skargi. Nie wyłącza on więc ich zastosowania, ale je jedynie uzupełnia. Jak wyjaśnił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 grudnia 2018 r. I OSK 2005/18 (publik. CBOSA) – którego pogląd skład orzekający w sprawie podziela – przepis ten "nie jest stricte przesunięciem początku biegu terminu, lecz niejako jego przedłużeniem o okres, w którym dochodzi do rozpoznania wniosku o uzupełnienie bądź sprostowanie". W tej sytuacji fakt wniesienia skargi w terminie, o którym mowa w art. 53 § 1 p.p.s.a., ale przed wydaniem postanowienia w przedmiocie uzupełnienia decyzji, nie czyni jej przedwczesną.
Przechodząc do merytorycznej kontroli zaskarżonej decyzji w aspekcie materialnoprawnych podstaw jej wydania wskazać należy, że będąca przedmiotem złożonych skarg decyzja wydana została na podstawie ww. ustawy z 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich (dalej u.s.d.r). Decyzja Komisji z [...] maja 2020r. nr [...] została wydana m.in. na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a i 4b i 5 tej ustawy.
Zdaniem Sądu nie zasługują na akceptację wskazane przez Komisję materialne przesłanki stanowiące podstawę uchylenia decyzji reprywatyzacyjnej.
Jako powody wydania zaskarżonej decyzji Komisja wskazała następujące podstawy:
1) decyzja reprywatyzacyjna została wydana z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej, pomimo nieustalenia posiadania nieruchomości warszawskiej przez dotychczasowego właściciela, tj. naruszenie przepisów postępowania art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niezbadanie przesłanki posiadania nieruchomości warszawskiej przez byłego właściciela lub jego następców prawnych;
2) przeniesienie roszczeń do nieruchomości warszawskiej było rażąco sprzeczne z interesem społecznym- nastąpiło w zamian za świadczenie wzajemne rażąco niewspółmierne do wartości nieruchomości warszawskiej.
Odnosząc się do wskazanej przez Komisję argumentacji nie można zapomnieć, że przepisy dekretu warszawskiego nie zostały uchylone, co oznacza, że w stosunku do zdarzeń prawnych podpadających pod hipotezę normy zawartej choćby w art. 7 dekretu, należy tę normę stosować i uwzględniać wypracowany dotychczas w orzecznictwie i doktrynie prawniczej sposób jej wykładni. Sąd w obecnym składzie przychyla się do tych poglądów, które uznają, że przesłanka posiadania gruntu nie dotyczy dotychczasowego właściciela gruntu oraz osób jego prawa reprezentujących, lecz wyłącznie następców prawnych dawnego właściciela nieruchomości warszawskiej. Gdy mowa o przesłance z art. 30 ust. 1 pkt. 4b ustawy z 9 marca 2017 r., wg którego wadliwa jest decyzja reprywatyzacyjna wydana pomimo nieustalenia posiadania nieruchomości warszawskiej przez dotychczasowego właściciela lub jego następców prawnych, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu – to w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że wykładni tegoż przepisu dekretu nie można dokonywać kierując się jedynie literalnym jego brzmieniem, z pominięciem regulacji prawnych współistniejących - przyjętych w innych, obowiązujących wówczas przepisach prawa. W dacie wejścia w życie dekretu, na terenie [...] - w zakresie regulacji stosunków prawnorzeczowych – obowiązywały przepisy zawarte w Kodeksie Napoleona oraz prawo o ustaleniu własności dóbr nieruchomych, o przywilejach i hipotekach z dnia 26 kwietnia 1818 r. (Dz.U. RP z 1928 r. Nr 53, poz. 510). Właściciele dekretowi do wniosku o prawo własności czasowej winni byli dołączyć świadectwo wystawione przez Wydział Hipoteczny Sądu Okręgowego w [...], a gdy wnioski dekretowe składali prawni następcy właściciela nieruchomości, winni oni legitymować się wprowadzeniem ich przez sąd w posiadanie stosownie do obowiązującego wówczas art. 724 Kodeksu Napoleona (por. też art. 1006 w zw. z art. 1008 Kodeksu Napoleona). Dekretowe postępowanie administracyjne miało w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy istnieje osoba legitymowana do nabycia tego prawa jako strona postępowania, a jeżeli tak, to w drugiej kolejności rozstrzygnąć, czy planistyczne przeznaczenie gruntu pozwoli na ustanowienie tego prawa na rzecz ubiegającego się o to podmiotu. Innymi słowy, w rzeczywistości dekretowej, "wprowadzenie przez sąd następców prawnych w posiadanie nieruchomości" zastępowało dzisiejsze postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, a zatem dawało legitymację następcy do występowania w sprawie w charakterze uprawnionego spadkobiercy. Wobec tego na tym etapie administracyjnego rozpoznania sprawy nie mogła być brana pod uwagę przesłanka "posiadania" rozumiana w sensie cywilistycznym, na co po ponad 70-ciu latach od wejścia w życie dekretu wskazał ustawodawca w art. 30 ust. 4b ustawy z 9 marca 2017 r.
Nie bez znaczenia jest też wykładnia treści całego ust. 1 art. 7 dekretu. Stanowił on: "Dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkownicy gruntu mogą w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną". "Posiadanie" w przepisie tym zostało przypisane jedynie prawnym następcom właściciela, ale już nie samemu właścicielowi, jego pełnomocnikowi, użytkownikowi czy zarządcy gruntu. Po 1 stycznia 1947 r. przesłanka "posiadania" z art. 7 ust. 1 dekretu mogła zostać pominięta nawet jako wymóg dopuszczalności złożenia wniosku dekretowego – a to dlatego, że 1 stycznia 1947 r. nastąpiła unifikacja prawa cywilnego, skutkująca likwidacją ścisłej zależności między posiadaniem i nabyciem praw spadkowych oraz między posiadaniem i nabyciem oraz wykonywaniem prawa rzeczowego do gruntu. Pogląd o konieczności wykazania posiadania tylko przez następców prawnych dotychczasowych właścicieli nieruchomości warszawskich został szeroko rozwinięty na tle przepisów Kodeksu Napoleona i innych aktów prawnych, w nieprawomocnym wyroku WSA w Warszawie z 22 maja 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 2146/18 (publ. CBOSA), do którego motywów w tym zakresie sąd w obecnym składzie odsyła. Zatem szersza analiza art. 7 ust. 1 dekretu pozostaje bez wpływu na wynik tej sprawy, gdyż poza sporem pozostaje, że wnioski dekretowe do nieruchomości przy Alei [...] w [...] złożył w dniu 23 czerwca 1948 r. A. R. - właściciel przedmiotowej nieruchomości zgodnie ze świadectwem Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] czerwca 1948 r. nr [...] i nr [...] (który nie musiał wykazywać się wprowadzeniem w ich posiadanie). To, że od roku 1947 nie ma ona prawnego znaczenia potwierdza fakt, że w późniejszych regulacjach z zakresu gruntów [...] ustawodawca konsekwentnie ją pomijał. W uchwale Nr 11 z dnia 27 stycznia 1965 r. w sprawie oddania niektórych terenów na obszarze [...] w wieczyste użytkowanie (M.P. Nr 6, poz. 18) przewidziano jedynie, że tereny zabudowane określonym w tym przepisie budynkami mogą być oddane w wieczyste użytkowanie dotychczasowym właścicielom lub ich następcom prawnym, którzy nie złożyli w terminie wniosków dekretowych (§ 1 ust. 1 Uchwały). Z kolei art. 89 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99) przewidywał, że poprzedni właściciele działek (...) lub ich następcy prawni mogą zgłosić w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. wnioski o oddanie wymienionych gruntów w użytkowanie wieczyste. Także art. 214 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1900 ze zm.) przyznał prawo do zwrotu nieruchomości poprzednim właścicielom (...), jeżeli zgłosili oni lub ich następcy prawni (...) wnioski o oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste. W żadnym w tych przypadków nie zawarto w stosunku do kręgu osób legitymowanych do zgłoszenia żądania zastrzeżenia "będący w posiadaniu gruntu" lub stwierdzeń o zbliżonym znaczeniu. Przy wykładni przepisów dekretu nie sposób także pominąć wprowadzonych wraz z nim unormowań dekretu z 26 października 1945 r. o rozbiórce i naprawie budynków zniszczonych i uszkodzonych w czasie wojny (Dz. U. z 1947 r. Nr 37, poz. 181), z którymi dekret warszawski pozostawał w korelacji, jeśli chodzi choćby o określenie statusu budynku posadowionego na gruncie, czy obowiązki administracyjnoprawne nakładane na właścicieli bądź ich prawnych następców w zakresie prac rozbiórkowych i remontowych. Różnicując przy tym w sposób wyraźny pojęcie "właściciela budynku" oraz "będących w posiadaniu budynku prawnych następców właściciela" (por. art. 1 ust. 2 dekretu z 26 października 1945 r. o rozbiórce i naprawie budynków).
Natomiast Komisja użyty w redakcji art. 7 ust. 1 dekretu zwrot "będący w posiadaniu gruntu", następujący po wskazaniu, jako uprawnionych do złożenia wniosku "dotychczasowego właściciela gruntu" oraz "prawnych następców właściciela", odnosi zarówno do byłego właściciela, jak i prawnych jego następców. Przy czym przyjmuje, że charakteryzuje on stan faktyczny obrazujący relację pomiędzy ww. osobami a gruntem. Odnosi się zatem do posiadania przez nich owego gruntu w ujęciu cywilistycznym, a więc efektywnego, manifestowanego na zewnątrz, faktycznego nim władania. Poglądu tego Sąd jak wskazano już wyżej, w składzie orzekającym w sprawie nie podziela.
Wadliwości decyzji reprywatyzacyjnej nie można zatem upatrywać, jak dokonała tego Komisja, z powodu nieustalenia posiadania nieruchomości w rozumieniu art. 30 ust. 4b ustawy z 9 marca 2017 r., które miałoby się przejawiać brakiem analizy tej kwestii w uzasadnieniu decyzji z [...] lipca 2009 r., skoro niekwestionowane przez Komisję dokumenty w zakresie przysługiwania A. R. prawa własności do przedmiotowej nieruchomości znajdują się w aktach sprawy administracyjnej. Komisja w sposób błędny bowiem identyfikuje użyte w redakcji art. 7 ust. 1 dekretu sformułowanie "dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu", chrakteryzujące podmioty legitymowane do złożenia wniosku o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy, z wymogiem efektywnego władania nieruchomością przez te osoby w dacie realizacji ww. czynności. Przywoływany z kolei przez nią art. 30 ust. 1 pkt 4 b u.s.d.r. w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 4 tej ustawy miałby zastosowanie wówczas, gdyby niniejsza sprawa dotyczyła decyzji reprywatyzacyjnej wydanej przed [...] stycznia 1947 r., uwzględniającej wniosek dekretowy złożony przez prawnego następcę dotychczasowego właściciela, mimo, że nie wykazał on stosownym dokumentem swego następstwa prawnego (np. wprowadzenia w posiadanie spadku, wydania mu rzeczy, z którą związane byłyby nabyte prawa i roszczenia dekretowe) na datę złożenia wniosku dekretowego i okoliczność ta nie wynikałaby z akt sprawy dekretowej lub dowodów zebranych w postępowaniu rozpoznawczym. Zarzutów Komisji w tym zakresie (o niezbadaniu posiadania przed rozstrzygnięciem sprawy przez Prezydenta tj. przesłanek określonych w art. 30 ust. 1 pkt 4a i 4b ustawy) nie można w tych okolicznościach uznać za usprawiedliwione.
Takie stanowisko Sądu jest uprawnione na gruncie obowiązującego porządku prawnego, Sąd nie jest bowiem związany przy rozpoznawaniu tej sprawy uzasadnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 19 lipca 2016 r. sygn. akt Kp 3/15.
Pierwotnie Trybunał Konstytucyjny był uprawniony do ustalania powszechnie obowiązującej wykładni ustaw na podstawie art. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. z 1991 r. Nr 109, poz. 470 ze zm. ). Z dniem 8 kwietnia 1989 r. Trybunał Konstytucyjny został konstytucyjnie umocowany na podstawie art. 33a ust. 1 in fine Konstytucji z 1952 r. do ustalania powszechnie obowiązującej wykładni ustaw (art. 1 pkt 10 w związku z art. 6 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, Dz.U. Nr 19, poz. 101). Konstytucja z 2 kwietnia 1997 r. pozbawiła Trybunał Konstytucyjny kompetencji do ustalania powszechnie obowiązującej wykładni ustaw. Na podstawie art. 239 ust. 3 Konstytucji z 2 kwietnia 1997 r., z dniem jej wejścia w życie ( tj. z dniem 17 października 1997 r.), utraciły moc uchwały Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ustalenia wykładni ustaw. Pozbawienie Trybunału Konstytucyjnego kompetencji do ustalania powszechnie obowiązującej wykładni ustaw potwierdza art. 188 Konstytucji, z którego wynika zamknięty zakres i katalog uprawnień Trybunału Konstytucyjnego. Oznacza to, że związanie sądu wyrokiem Trybunału ograniczone jest do tego, co było przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z 19 lipca 2016 r. sygn. akt Kp 3/15. A wyrokiem tym Trybunał uznał że art. 1 pkt 3 ustawy z 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w części dotyczącej dodawanego do ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami art. 214a, w związku z art. 3 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy jest zgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 32 ust. 1 i art. 31 ust. 3 oraz z art. 2 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji.
Powyższa zasada ma swoje racjonalne uzasadnienie, bowiem pozwala na swobodę w zakresie interpretacji przepisów prawnych zarówno Trybunałowi jak i sądom. Przyjęcie – jak czyni to Komisja – jako jedynie prawidłowego stanowiska Trybunału Konstytucyjnego w zakresie oceny przesłanki posiadania zawartego w ww. wyroku z 19 lipca 2016 r., doprowadziłoby do niedających się pogodzić logicznie konstatacji zawartych w różnych uzasadnieniach. Dla przykładu w uzasadnieniu wyroku z 13 czerwca 2011 r. sygn. akt SK 41/09 Trybunał Konstytucyjny, badając zgodność z Konstytucją art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651, ze zm.) zawarł następujące stwierdzenie: " Art. 7 dekretu warszawskiego przyznał dotychczasowemu właścicielowi gruntu, jego prawnym następcom lub osobom go reprezentującym, a także użytkownikom gruntu prawo do złożenia w ciągu sześciu miesięcy od dnia objęcia gruntu w posiadanie przez gminę wniosku o ustanowienie na tym gruncie prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Gmina miała obowiązek uwzględnić wniosek, jeśli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela można było pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania (w wypadku osoby prawnej – ponadto, gdy użytkowanie nie było sprzeczne z jej zadaniami ustawowymi lub statutowymi). Było to jedyne kryterium przyznania prawa wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy."
Reasumując, zgodzić się zatem przyjdzie ze skarżącymi, że w okolicznościach niniejszej sprawy nieuprawnione było formułowanie wobec Prezydenta [...] (a dokładniej rzecz ujmując wydanej przez niego decyzji) zarzutu naruszenia w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy zasady prawdy obiektywnej i nieprzeprowadzenia postępowania w warunkach transparentności, a w konsekwencji uchybienia w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., upatrywanego - w nieustaleniu przezeń przesłanki posiadania gruntu przez dotychczasowych właścicieli w chwili złożenia wniosku dekretowego - co z kolei miało potwierdzać zaistnienie przyczyny uchylenia decyzji reprywatyzacyjnej ujętej w art. 30 ust. 1 pkt 4a in principio u.s.d.r., a także art. 30 ust. 1 pkt 4b u.s.d.r., który to przepis wskazuje jako samodzielną podstawę uchylenia decyzji reprywatyzacyjnej nieustalenie posiadania nieruchomości warszawskiej przez dotychczasowego właściciela lub jego następców prawnych, o których mowa w art. 7 ust. 1 dekretu.
Kolejna wskazywana przez Komisję przyczyna uchylenia decyzji reprywatyzacyjnej, opisana w części drugiej art. 30 ust. 1 pkt 5 u.s.d.r., to sytuacja gdy "przeniesienie roszczeń do nieruchomości warszawskiej było rażąco sprzeczne z interesem społecznym, w szczególności jeżeli nastąpiło za świadczenie wzajemnie rażąco niewspółmierne do wartości nieruchomości warszawskiej". Pojęcie "interesu społecznego" w postępowaniu administracyjnym nie jest zdefiniowane, a proces nie tyle zdefiniowania, co określenia granic tego pojęcia, jest niezwykle trudny. Ustawodawca w kodeksie postępowania administracyjnego określa przykładowe zjawiska i sytuacje, które mogą być potraktowane jako wskazówki w procesie tworzenia treści pojęcia interesu społecznego ( vide: art. 7, 108, 221 kpa). W doktrynie postępowania administracyjnego niejednokrotnie był dyskutowany problem dominacji interesu społecznego lub interesu obywateli. Obowiązujące rozwiązania prawne nie ustalają hierarchii wskazanych interesów, brak również określenia zasad rozstrzygania konfliktów między nimi. Z perspektywy celów są prawnie równorzędne, zatem jednakowo podlegają ochronie, bez dominującej roli któregokolwiek z nich. (tak Zbigniew Kmieciak, Marta Grzeszczuk i Ewelina Streit- Browarna w "Klauzula generalna interesu społecznego w postępowaniu administracyjnym, sądowoadministracyjnym oraz egzekucyjnym w administracji." W ANNALES UNIVERSITAT IS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN – POLONIA 2016 VOL. LXIII. W realiach niniejszej sprawy, odmiennie niż ma to miejsce przy ocenie wystąpienia interesu publicznego na podstawie przepisów określonych w kpa, kwestia ochrony interesu społecznego przez Komisję związana jest w istocie z oceną prawidłowości lub też wadliwości umowy przenoszącej roszczenia, zawartej w formie aktu notarialnego. Komisja wystąpienie tej przesłanki ustaliła we własnym zakresie, najpierw zlecając sporządzenie operatu szacunkowego dotyczącego ustalenia prawa użytkowania wieczystego działek o nr ewidencyjnych [...] , [...] i [...] , wartości budynku tzw. pałacyku położonego na działce nr [...] , wartości budynku stróżówki znajdującego się na działkach [...] i [...] , wartości budynku garażowego znajdującego się na działce nr [...] (ogólna wycena tych składników wg stanu na dzień [...] lipca 2009 r. wyniosła [...] zł), a następnie tak ustaloną kwotę porównała z ceną nabycia praw i roszczeń do nieruchomości oznaczonych dawnym nr hipotecznym [...] i [...] wynikającą z aktu notarialnego z [...] lutego 2004 r. Porównanie tych kwot doprowadziło Komisję do konstatacji, że dysproporcja pomiędzy ustaloną w umowie z [...] lutego 2004 r. ceną sprzedaży praw i roszczeń a rzeczywistą wartością nieruchomości miała charakter rażący, bowiem T. K. wraz z żoną H. K. nabyli roszczenia do nieruchomości warszawskiej za około 3 % jej realnej wartości. Przeniesienie roszczeń było zatem w tym zakresie zatem rażąco sprzeczne z interesem społecznym. Na poparcie tak wyrażonego stanowiska Komisja przywołała orzecznictwo Sądu Najwyższego odnoszące się do oceny dokonywanej przez sądy ważności umów w kontekście nieekwiwalentności świadczeń umowy wzajemnej. Zatem Komisja uznała, że posiada kompetencje do uchylenia decyzji reprywatyzacyjnej z powodu, o którym mowa w art. 30 ust. 1 pkt 5 ustawy z 9 marca 2017 r. (nabycia roszczeń za świadczenie wzajemne rażąco niewspółmierne do wartości nieruchomości), bez konieczności ustalenia nieważności umowy zbycia roszczeń. W ocenie sądu jest to koncepcja błędna, gdyż tego rodzaju uprawnienie zastrzeżone jest wyłącznie dla sądownictwa powszechnego. Zatem, aby można się było w postępowaniu prowadzonym przed Komisją na nią powołać, musi istnieć w obrocie prawnym stwierdzający ją prejudykat w postaci stosownego orzeczenia sądu powszechnego. Komisja, będąca organem administracji publicznej, nie jest kompetentna do formułowania w tym zakresie samodzielnych ocen, gdyż nie przyznają jej ku temu uprawnień ani przepisy ustawy z 9 marca 2017 r., ani przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Nie zachodzi zatem przypadek, o którym mowa w art. 2 § 3 kpc, a więc sytuacja, gdzie określona kategoria spraw o charakterze cywilnym, przekazana zostaje do właściwości innych organów.
W procedurze administracyjnej regulowanej przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, którego rozwiązania częściowo recypowane zostały do ustawy z dnia 9 marca 2017 r. sytuacja, gdy możliwość weryfikacji decyzji ostatecznej uwarunkowana jest uzyskaniem prejudykatu innego organu lub sądu stwierdzającego wiążąco zaistnienie określonego zdarzenia, z którego wadliwość decyzji ma wynikać, nie jest niczym szczególnym i nie budzi większych kontrowersji. Dzieje się tak w przypadku, gdy dowody, na których ustalono istotne dla sprawy okoliczności okazały się fałszywe, bądź decyzja wydana został w wyniku przestępstwa (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 kpa, art. 30 ust. 1 pkt 1 i 2 u.s.d.r.). Wyjątki zaś od reguły, wedle której konieczne jest uzyskanie w takim przypadku prejudykatu, zostały przez ustawodawcę wprost wymienione (na gruncie kpa - w art. 145 § 2 i 3, a w ustawie z 9 marca 2017 r. - w art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 ). Tego w przypadku rażącej sprzeczności z interesem społecznym umowy przenoszącej roszczenia do nieruchomości warszawskiej ustawodawca nie przewidział. Warto przy tym zauważyć, że przy istniejącej w obrocie prawnym umowie zbycia roszczeń nie jest jasne, kto jest podmiotem, o którego prawach i obowiązkach orzeka Komisja (nabywca roszczeń, czy ich zbywca), jeśli wydaje decyzję, co do istoty sprawy (art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy z 9 marca 2017 r.). Dlatego też sąd stoi na stanowisku, że przed uchyleniem decyzji reprywatyzacyjnej, z powodu, o jakim mowa w art. 30 ust. 1 pkt 5 ustawy z 9 marca 2017 r., Komisja powinna wystąpić do sądu powszechnego o ustalenie nieważności umowy zbycia roszczeń za świadczenie rażąco niewspółmierne do wartości nieruchomości. Ewentualne ustalenie przez sąd cywilny umowy zbycia roszczeń za nieważną, usuwa wszelkie wątpliwości, co do podmiotu uprawnionego do rozstrzygania o jego prawach i obowiązkach, na gruncie art. 7 ust. 1 dekretu.
Taka sytuacja wykluczała zatem możliwość uchylenia przez Komisję decyzji reprywatyzacyjnej z powołaniem się na przyczynę wskazaną w części drugiej art. 30 ust. 1 pkt 5 u.s.d.r. Podejmując zatem na tej podstawie decyzję naruszyła ona ów przepis w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, poprzez jego zastosowanie w stanie faktycznym, który Komisji do tego nie uprawniał.
W tym miejscu wskazać należy, że Komisja nie kwestionowała ani faktu terminowego złożenia przez byłego właściciela nieruchomości wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, ani też poczynionych przez Prezydenta ustaleń faktycznych, z których wynikało, że korzystanie przez następców prawnych właściciela daje się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zagospodarowania. To obowiązujące przepisy nakładają na Prezydenta obowiązek rozpoznania wniosku dekretowego i w razie spełnienia przesłanek o których mowa w art. 7 ust. 1 i ust. 2 dekretu oraz w razie nie wystąpienia przesłanek negatywnych, o których mowa w art. 214a ustawy o gospodarce nieruchomościami, obligują go do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego za czynszem symbolicznym. Wobec tego zgodzić się należy ze skarżącymi, że w okolicznościach niniejszej sprawy nieuprawnione było formułowanie wobec decyzji Prezydenta zarzutu naruszenia przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1, 107 § 1 pkt 6 i § 3 kpa w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu) upatrywanego - w nieustaleniu przesłanki posiadania gruntu przez dotychczasowych właścicieli w chwili złożenia wniosku dekretowego oraz zarzutu dotyczącego tego, że wydanie decyzji reprywatyzacyjnej doprowadziło do skutków sprzecznych z interesem społecznym lub skutków sprzecznych z celem, dla którego ustanowiono użytkowanie wieczyste. Z tej przyczyny wadliwe było zastosowanie przez Komisję przepisów art. 30 ust. 1 pkt 4a i 4b ustawy z 9 marca 2017 r. Z przyczyn podanych wyżej wadliwe było też zastosowanie przez Komisję art. 30 ust. 1 pkt 5 tej ustawy, a tym samym bezprzedmiotowe stało się odniesienie się do zarzutów podniesionych w skardze przez [...] Sp. z o.o. S.K.A z siedzibą w [...] oraz B. K.- komplementariusza spółki.
Komisja natomiast prawidłowo, wskazując na treść art. 29 ust.1 pkt 4 ustawy stwierdziła, że decyzja reprywatyzacyjna z [...] lipca 2009 r. wywołała nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy, gdyż H. i T. małż. K. umową sprzedaży z [...] kwietnia 2012 r., zawartą w formie aktu notarialnego, zbyli na rzecz [...] Sp. z o.o. S.K.A z siedzibą w [...] prawo własności nieruchomości położonej przy Al. [...] i i ul. [...] za łączną cenę [...] zł. Komisja wskazała także na treść art. 41a ust. 3 ustawy definiujący pojęcie "złej wiary" i odniosła go do stanu faktycznego niniejszej sprawy.
Skoro zatem w stanie faktycznym ustalonym w sprawie i mającym oparcie w zgromadzonym w aktach materiale dowodowym, wobec weryfikowanej decyzji Prezydenta [...] z [...] lipca 2009 r. nie zostały potwierdzone przesłanki, o których mowa w art. 30 ust. 1 pkt 4a, 4b i 5 u.s.d.r., to wydanie względem niej decyzji determinowanej treścią art. 29 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a, 4b i 5 u.s.d.r. było nieuprawnione. Brak z kolei możliwości stwierdzenia, że decyzja z [...] lipca 2009r., w zakresie w jakim przesądza o spełnieniu materialnoprawnych podstaw uwzględnienia wniosku dekretowego, wydana została z naruszeniem prawa, powoduje że zbędne jest obecnie rozważanie kwestii ewentualnego rozstrzygania przez Komisję o nałożeniu, na zasadzie art. 31 ust. 1 u.s.d.r., na wskazane osoby zwrotu równowartości nienależnego świadczenia. Zagadnienie to bowiem aktualizuje się w sytuacji zaistnienia podstaw do wzruszenia ww. decyzji, przy jednoczesnym zaistnieniu przeszkody, jej uchylenia w postaci nieodwracalnych skutków nią wywołanych, co wynika wprost z ww. przywołanego przepisu.
Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego należnych [...] orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., natomiast należnych pozostałym skarżącym orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.
Rozpoznając ponownie sprawę Komisja, mając na względzie ocenę prawną sformułowaną w niniejszym wyroku, rozważy zasadność zwrócenia się do Prokuratora pod kątem możliwości uzyskania prejudykatu w przedmiocie umowy przenoszącej własność praw i roszczeń do przedmiotowej nieruchomości warszawskiej. Następnie zaś, uwzględniając poczynione w ww. zakresie ustalenia oraz ewentualnie pozyskane nowe dowody, podejmie stosowne rozstrzygnięcie, którego obecnie skład orzekający nie przesądza.
Końcowo Sąd wyjaśnia, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), z uwagi na ryzyko epidemiczne przy prowadzeniu rozprawy. Przy jednoczesnym braku technicznej możliwości przeprowadzenia przez Sąd takiej rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.
W związku natomiast z kwestionowaniem tego trybu postępowania przez Komisję, czemu dała ona wyraz w piśmie procesowym z 28 kwietnia 2021 r., Sąd zwraca uwagę, że dotychczasowa praktyka rozpoznawania spraw dotyczących decyzji wydawanych przez Komisję wskazuje, że w rozprawach ich dotyczących udział bierze z reguły bardzo liczna reprezentacja tak organu jak i stron postępowania oraz publiczności. Same zaś rozprawy są wielogodzinne, co bez wątpienia znacznie zwiększa ryzyko zakażenia uczestniczących w posiedzeniu osób wirusem SARS-CoV-2, mimo podejmowanych w tym aspekcie czynności zabezpieczających. Na marginesie jedynie zauważyć wypada, że inicjatorem wprowadzenia rozwiązania przewidzianego w art. 15 zzs4 ustawy tzw. cowidowej była Rada Ministrów. Kwestionowanie zatem możności jej zastosowania przez organ administracji publicznej (rangi centralnej), na czele którego stoi osoba powoływana przez Prezesa Rady Ministrów na wniosek Ministra Sprawiedliwości, odczytywać należy jako wyraz niezrozumiałej niekonsekwencji, czy wręcz sprzeczności w działaniach podejmowanych w państwie przez organy władzy wykonawczej i poszczególnych jej przedstawicieli.