I SA/WA 1408/22

I SA/Wa 1408/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-11-25
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-06-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Elżbieta Lenart
Marta Kołtun-Kulik /sprawozdawca/
Przemysław Żmich /przewodniczący/
Symbol z opisem
6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Minister Finansów
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 105 §1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich, Sędziowie sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.), sędzia WSA Elżbieta Lenart, , Protokolant referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2022 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa- Prezydenta Miasta K. na decyzję Ministra Finansów z dnia 6 kwietnia 2022 r. nr PR4.6400.47.2020.GNJA w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 6 kwietnia 2022 r., nr PR4.6400.47.2020.GNJA, Minister Finansów (dalej: "Minister", "organ") - po rozpatrzeniu wniosku Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezydenta Miasta K., o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymał w mocy własną decyzję z 13 marca 2020 r., nr [...] (w aktach sprawy nr [...]) w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zastosowania ustawy z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65).
Decyzja Ministra Finansów z 6 kwietnia 2022 r. została wydana w poniższym stanie faktycznym i prawnym:
Wnioskiem z 2 listopada 2011 r. (data wpływu do organu 7 listopada 2011 r.), Dyrektor Wydziału Geodezji Urzędu Miasta K., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta K., zwrócił się do Ministra Finansów o podjęcie postępowania administracyjnego celem wydania decyzji na podstawie ww. ustawy 9 kwietnia z 1968 r. w stosunku do nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], w zakresie udziałów w prawie własności nieruchomości należących uprzednio do S. L..
We wniosku wskazano, że przedmiotowa nieruchomość została objęta Układem zawartym między Rządem [...] a Rządem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, dotyczącym roszczeń obywateli [...] (dalej: "Układ"). Podniesiono także, że współwłaściciele powyższej nieruchomości: M. S. i S. L. posiadali obywatelstwo [...].
Zawiadomieniem z 20 stycznia 2012 r., nr [...], Minister Finansów wszczął postępowanie w powyższym zakresie.
Pismem z 14 lutego 2012 r. Urząd Miasta K. poinformował, że nieruchomość przy ul. [...] w K. objęta została postanowieniami dekretu z 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87 ze zm.). Po wojnie o zwrot posiadania nieruchomości wystąpił I. S. (jeden ze współwłaścicieli nieruchomości) i postanowieniem z 17 stycznia 1950 r., sygn. akt [...] posiadanie nieruchomości zostało przywrócone.
Pismem z 27 lutego 2012 r. Urząd Miasta K. przekazał skan z internetowej bazy danych "ancestry" dotyczący przyjęcia obywatelstwa [...] przez S. L. a także skan aktu naturalizacyjnego M. S..
Pismem z 11 maja 2017 r. Urząd Miasta K. poinformował, że nieruchomość przy ul. [...] w K. znajduje się od 1 stycznia 1945 r. pod zarządem jednostek administracji państwowej i została przejęta przez Tymczasowy Zarząd Państwowy jako mienie opuszczone i porzucone przez nieznanych z miejsca zamieszkania właścicieli.
Pismem z 22 marca 2018 r. swój udział w sprawie, jako uczestnik na prawach strony, zgłosił Prokurator Prokuratury Rejonowej [...] w K..
Pismem z 6 listopada 2019 r. Konsulat Generalny poinformował Ministra, że S. L. nabyła obywatelstwo [...] 2 lipca 1956 r.
Decyzją z 13 marca 2020 r., nr PR3.6400 52.2017.14.ZAR, Minister Finansów umorzył w całości postępowanie w sprawie zastosowania ustawy z 1968 r. w stosunku do nieruchomości w K. przy ul. [...], w zakresie udziałów w prawie własności nieruchomości należących uprzednio do S. L..
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że przedmiotowe postępowanie administracyjne dotyczyło przede wszystkim ustalenia czy nieruchomość w K. przy [...] spełniała warunki określone w postanowieniach Układu w związku z treścią art. 1 i art. 2 ustawy z 1968 r. Minister - jako organ I instancji –podniósł, że materiał dowodowy zebrany w niniejszej sprawie nie pozwolił na stwierdzenie, że przedmiotowa nieruchomość była objęta skutkami Układu. Brak jest bowiem dowodów, że wystąpiła przesłanka wykazująca, że nieruchomość została znacjonalizowana lub w inny sposób (wynikający z Układu) przejęta na rzecz Skarbu Państwa przed dniem zawarcia Układu. Czasowe ograniczenie lub uszczuplenie praw odnoszących się do mienia - w związku z objęciem zarządem państwowym oraz tzw. publiczną gospodarką lokalami - nastąpiło, jednak bez skutku w postaci przejęcia własności nieruchomości. Dowodem, że nastąpiła utrata używania lub użytkowania mienia, która skutkuje objęciem udziału S. L. w prawie własności nieruchomości Układem, mogłoby być przede wszystkim przyznanie stosownego odszkodowania przez [...] organ odszkodowawczy, okoliczność taka nie miała miejsca. Odnośnie spełnienia drugiej przesłanki tj. posiadania przez dawnego właściciela nieruchomości obywatelstwa [...] w odpowiednim okresie (tj. nieprzerwalnie od daty nacjonalizacji, przejęcia na własność lub innego przejęcia, do dnia wejścia Układu - Zał. do Układu lit. A pkt (a), jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego – S. L. posiadała obywatelstwo [...] od dnia 2 lipca 1956 r. Minister wskazał, że mając na uwadze brak dowodu potwierdzającego przejęcie przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, stwierdzono, że nie została spełniona jedna z przesłanek koniecznych do wydania decyzji stwierdzającej przejście nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ustawy z 1968 r., w związku z powyższym wydanie takiej decyzji nie jest prawnie dopuszczalne.
Minister Finansów uznał więc, że brak jest podstaw faktycznych i prawnych do prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ustawy z 1968 r.
Pismem z 27 marca 2020 r. Prezydent Miasta K. reprezentujący Skarb Państwa zwrócił się do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją z 13 marca 2020 r.
Powołaną na wstępie decyzją z 6 kwietnia 2022 r., nr PR4.6400.47.2020.GNJA, Minister Finansów utrzymał w mocy własną decyzję z 13 marca 2020 r., nr PR3.6400.52.2017.14.ZAR.
W uzasadnieniu, organ odwoławczy podzielił stanowisko prezentowane przez organ I instancji, że dowodem, iż nastąpiła "nacjonalizacja lub w inny sposób przejęcie mienia" w rozumieniu Układu, która skutkuje objęciem nieruchomości Układem mogłoby być przede wszystkim przyznanie stosownego odszkodowania przez [...] organ odszkodowawczy. W niniejszej sprawie okoliczność taka nie miała jednak miejsca. Dalej stwierdził, że z akt nie wynika także, aby S. L. występowała z roszczeniem o odszkodowanie za utratę udziałów w prawie własności nieruchomości położonej w K. przy ul. [...]. W oparciu o posiadaną dokumentację odszkodowawczą przekazaną przez Rząd [...] nie został zatem potwierdzony ani tytuł prawny przejścia prawa własności ww. nieruchomości, ani sam fakt jej utraty.
Odnosząc się do zarzutów Prezydenta Miasta K. - Minister Finansów podkreślił, że wniosek o wszczęcie postępowania został złożony mimo wiedzy wnioskodawcy, że z posiadanej przez Ministerstwo Finansów dokumentacji nie wynika, aby przyznano odszkodowanie na podstawie międzynarodowych umów indemnizacyjnych za udziały w prawie własności w stosunku do nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], co pozostaje a contrario z ustaleniami i decyzją FCSC ([...]) z 22 grudnia 1965 r., nr [...] w odniesieniu do udziału 1/5 w prawie własności nieruchomości położonej także przy ul. [...], w stosunku do której Minister Finansów potwierdził spełnienie wszystkich przesłanek łącznie, zarówno tych wynikających z Układu, jak i tych z ustawy z 1968 r., będących podstawą do wydania przez Ministra Finansów decyzji z 15 lipca 2004., nr BR5-0341/32/RM/1994/04.
Ponadto Minister - organ II instancji - podtrzymał twierdzenia zawarte w zaskarżonej decyzji, że w przypadku braku dowodu przyznania odszkodowania za utratę nieruchomości przez zagraniczną komisję odszkodowawczą, działanie Ministra winno mieć na względzie art. 21 ust. 2 Konstytucji RP a także Europejską Konwencję Praw Człowieka. Szczególnie jest to wskazane i uzasadnione w przypadkach skomplikowanych, w których brak jest jednoznaczności we wskazaniu prawa polskiego, na podstawie którego nastąpiło wywłaszczenie lub gdy miało miejsce faktyczne przejęcie mienia. W tego rodzaju przypadkach decyzja stwierdzająca przejście nieruchomości na rzecz Skarb Państwa w trybie art. 2 ustawy z 1968 r., pomimo tego, że odnosi się do konkretnego momentu w przeszłości, może naruszyć ww. konwencję, jeśli zostanie użyta do wpisania Skarbu Państwa do księgi wieczystej z naruszeniem praw osób trzecich.
Minister podzielił również pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z 15 października 2010 r., sygn. akt V CSK 3/10, LEX nr 686384, że organ nie jest uprawniony do kwestionowania ustaleń zagranicznej komisji odszkodowawczej i dokonywania samodzielnych ustaleń sprzecznych z ustaleniami takiego organu. Decydujące znaczenie ma tu bowiem okoliczność, czy to państwo obce uznało osobę występującą w trybie układu indemnizacyjnego z roszczeniem - za swojego obywatela, oraz czy przyznało jej z tego tytułu odszkodowanie. Stanowisko takie wynika również z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Skoro zatem w sprawie nie przyznano odszkodowania, a czasowe ograniczenie lub uszczuplenie praw do nieruchomości nastąpiło na podstawie przepisów Prawa lokalowego, to - zdaniem Ministra Finansów - brak jest podstaw do uznania, że nastąpiło przejście praw na rzecz Skarbu Państwa, w rozumieniu Układu. W tym miejscu Minister wyjaśnił, że przedstawione przez wnioskodawcę informacje o objęciu przedmiotowej nieruchomości na podstawie Prawa lokalowego, które miały świadczyć o możliwości objęcia nieruchomości postanowienia Układu, nie spełniają przesłanek określonych zarówno w art. I jak i II Układu. Czasowe ograniczenie lub uszczuplenie praw odnoszących się do mienia, w związku z objęciem zarządem państwowym oraz tzw. publiczną gospodarką lokalami niewątpliwie nastąpiło, jednak bez skutku w postaci przejęcia własności nieruchomości. Organ podkreślił, że wprawdzie wydawał decyzje o stwierdzeniu przejścia nieruchomości (lub udziału w prawie własności) na rzecz Skarbu Państwa w sytuacji gdy dana nieruchomość objęta była jedynie przepisami o publicznej gospodarce lokalowej, ale miało to miejsce tylko wówczas, gdy za utratę nieruchomości zostało przyznane odszkodowanie na podstawie któregoś z układów indemnizacyjnych.
Odnosząc się do zarzutów dotyczących naruszenia procedury administracyjnej Minister wskazał, że nie są one uprawnione, w tym zarzut naruszenia 104 § 2 k.p.a. w związku art. 105 § 1 k.p.a. poprzez nietrafne zakwalifikowanie sprawy jako bezprzedmiotowej. Minister wyjaśnił, że wykładnia przepisów ustawy z 1968 r. prowadzi do wniosku, że deklaratywna decyzja Ministra Finansów może jedynie stwierdzić przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych (decyzja pozytywna), a wobec braku zaistnienia przesłanek do wydania decyzji pozytywnej, konieczne jest wydanie decyzji o umorzeniu postępowania, z uwagi na jego bezprzedmiotowość czyli w trybie art. 105 § 1 k.p.a. Przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie ustawy z 1968 r. jest bowiem ustalenie wystąpienia takiego stanu prawnego, w którym określone prawa przeszły na Skarb Państwa a roszczenia wynikające z tego przejścia, przysługujące uprzednim właścicielom, wygasły wskutek zawarcia układów indemnizacyjnych. Ustalenie to prowadzi do stwierdzenia, w formie decyzji deklaratoryjnej, przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w związku z zawarciem określonego układu indemnizacyjnego. Jeśli więc takiego "stanu przejścia nieruchomości lub praw na rzecz Skarbu Państwa" organ (Minister Finansów) nie stwierdzi, nie ma też sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania, wobec czego prowadzone uprzednio postępowanie powinno zostać umorzone, z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Jeżeli bowiem nie zaistniały przesłanki do wydania decyzji pozytywnej, tj. stan przejścia nieruchomości lub prawa na Skarb Państwa, wydanie decyzji odmownej merytorycznie jest prawnie niedopuszczalne, a koniecznym staje się umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego.
Skargę na powyższą decyzję Ministra z 6 kwietnia 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Skarb Państwa–reprezentowany przez Prezydenta Miasta K.. Zaskarżonej decyzji zarzucono:
I. Naruszenie przepisów postępowania, tj:
1) art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej, nie podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz przepisu art. 77 § 1 k.p.a. przez zaniechanie wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy prowadzące w konsekwencji do niewyczerpującego i niedostatecznego zebrania oraz rozpatrzenia istotnego materiału dowodowego w sprawie;
2) art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie ustaleń faktycznych z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów bez należytego rozważenia całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego;
3) art. 105 k.p.a. poprzez umorzenie sprawy jako bezprzedmiotowej, podczas gdy na podstawie całokształtu materiału dowodowego w sprawie możliwe jest wydanie decyzji rozstrzygającej co do istoty sprawy.
II. Naruszenie prawa materialnego, tj:
1) art. 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. w sprawie dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, w związku z art. II b Układu pomiędzy rządem [...] i rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącego roszczeń obywateli [...] poprzez nie wydanie decyzji przez Ministra Finansów stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych;
2) art. 1 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych w zw. z art. 1 ust. 1 umowy między rządem [...] i rządem PRL dotycząca roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych z 16 lipca 1960 r. poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że:
a) nieruchomość może być objęta skutkiem Układu tylko w wypadku wypłacenia przez zagraniczną komisję indemnizacyjną odszkodowania indywidualnego, podczas gdy z brzmienia przepisów i z istoty Układu wynika, że wypłata odszkodowania ryczałtowego - nie zaś indywidualnego - powoduje, iż wszystkie roszczenia objęte układem winny być uznane i uważane za uregulowane w stosunku do Państwa Polskiego oraz jego obywateli i osób prawnych;
b) objęcie nieruchomości przy ul. [...] w K. publiczną gospodarka lokalową nie oznacza przejęcia nieruchomości w trybie art. II b Układu, podczas gdy z brzmienia przepisów, istoty Układu i praktyki zagranicznej komisji indemnizacyjnej (FCSC) wynika, że objęcie nieruchomości publiczną gospodarką lokalową stanowiło rodzaj "innego przejęcia" praw.
Wskazując na powyższe zarzuty rozwinięte w obszernych motywach skargi, Skarb Państwa wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn.zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a.
Biorąc pod uwagę powyższe kryteria kontroli, w ocenie Sądu, skarga nie jest zasadna gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają przepisów prawa.
Sąd kontrolował decyzję Ministra Finansów o umorzeniu postępowania (na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.) w sprawie zastosowania ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych - w stosunku do nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] w zakresie udziałów należących uprzednio do S. L. w związku z układem zawartym między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem [...] dotyczącym roszczeń obywateli [...] z dnia 16 lipca 1960 r.
Przepisy tej ustawy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski (art. 1 ust. 1). Zgodnie z art. 2 tej ustawy, wpis do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów, stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. W myśl art. 5 ust. 2, ustawę stosuje się również do nieruchomości oraz praw, które przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych przed ogłoszeniem ustawy.
Z powyższego wynika, że warunkiem wydania - na podstawie art. 2 ustawy z 1968 r. - deklaratoryjnej decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa (tylko tego rodzaju rozstrzygnięcie merytoryczne przepis ten dopuszcza), jest po pierwsze jej nacjonalizacja lub przejęcie w inny sposób przed dniem zawarcia międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. A po drugie - konieczne jest objęcie wynikających z tego tytułu roszczeń byłego właściciela taką umową. Niezaistnienie tych warunków prowadzić musi do umorzenia prowadzonego w tym przedmiocie postępowania, z uwagi na to, że stan faktyczno-prawny, z którego zaistnieniem ustawodawca łączy obowiązek wydania ww. decyzji nie zaistniał. Brak jest więc przedmiotu postępowania administracyjnego, w odniesieniu do którego Minister mógłby zająć przewidziane prawem stanowisko.
Jedną z umów, do których nawiązuje art. 1 ustawy z 1968 r., jest zawarty w dniu 16 lipca 1960 r. układ między Rządem [...] i Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Układ ten przewidywał, że strona polska zapłaci stronie [...] globalną sumę 40.000.000 USD, na poczet całkowitego zaspokojenia wszelkich roszczeń obywateli [...] do Rządu polskiego z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, które miało miejsce przed dniem wejścia w życie układu (art. I ust. 1 układu). Roszczenia te (zgodnie z art. II Układu), obejmowały m.in. roszczenia z tytułu : "a) nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia; b) przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów lub innych zarządzeń, ograniczających lub uszczuplających prawa i interesy związane lub odnoszące się do mienia, przy czym rozumie się, że dla celów niniejszego ustępu datą przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania jest data, w której tego rodzaju polskie prawa, dekrety lub inne zarządzenia zostały po raz pierwszy zastosowane do mienia". Ponadto, w załączniku do Układu doprecyzowano że roszczeniami obywateli [...] są: "prawa i interesy związane i odnoszące się do mienia znacjonalizowanego, przejętego na własność lub inaczej przejętego przez Polskę, które od daty nacjonalizacji, przejęcia na własność lub innego przejęcia, do dnia wejścia życie niniejszego układu były nieprzerwanie, z zastrzeżeniem postanowień w paragrafach B i C niniejszego załącznika, bezpośrednio własnością osób fizycznych będących obywatelami [...]; [....]" (paragraf A).
Należy także wskazać, że w doktrynie wskazuje się, iż układy indemnizacyjne ustanawiały ogólne ramy prawne dla określenia zakresu objętych nim roszczeń, za które należało się odszkodowanie: stwierdzały, że chodzi o roszczenia obywateli i osób prawnych państw-stron układów (w myśl zasady ciągłości obywatelstwa osoba poszkodowana musiała je posiadać w dniu wejścia w życie stosownych polskich przepisów prawnych oraz w dniu zawarcia układu); posiadanie lub nie paralelnie obywatelstwa polskiego nie odgrywało żadnej roli. Jeśli chodzi natomiast o skonkretyzowanie roszczeń, układy odsyłały do stosowanego prawa polskiego, na mocy którego dokonano nacjonalizacji lub wywłaszczenia, wydanego również przed ich zawarciem (opinia prawna prof. zw. dr hab. Jana Barcza z 25 listopada 2011 r. w sprawie realizacji między układami indemnizacyjnymi zawartymi przez Polskę z dwunastoma państwami zachodnimi a dekretem z dnia 26 października 1945 r., s. 2). Jest to tzw. zasada ciągłości obywatelstwa, która stanowi niezbędną przesłankę wystąpienia przez państwo, którego obywatelem jest osoba poszkodowana, w jej imieniu, o odszkodowanie w stosunku do państwa, które w wyniku działań nacjonalizacyjnych spowodowało szkodę. Państwo występujące w imieniu interesów własnego obywatela działa w ramach tzw. ochrony dyplomatycznej (J. Barcz, Układy indemnizacyjne zawarte po II wojnie światowej przez Polskę z dwunastoma państwami zachodnimi. Podstawowe zagadnienia interpretacyjne (w) Księga Jubileuszowa prof. Zdzisława Galickiego, Warszawa 2013, s. 35).
W sprawie nie jest kwestionowane, że tylko w odniesieniu do mienia, którego dotyczą skutki jednego z przywołanych wyżej układów, zastosowanie znajduje ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.
Zdaniem Sądu zasadne jest stanowisko Ministra, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy zaistniały podstawy do umorzenia postępowania (z uwagi na jego bezprzedmiotowość) gdyż postępowanie wykazało, że Układ w sprawie nie miał zastosowania.
Skarżący wywodzi (powołując się na zakres przedmiotowy i podmiotowy Układu), że objęte nim były także sytuacje, gdy nieruchomość należąca do obywatela [...] wprawdzie nie została znacjonalizowana przed wejściem w życie Układu, ale objęta została wówczas – jak miało to miejsce w przypadku nieruchomości położonej przy ul. [...] w K. - publiczną gospodarką lokalami, co prowadziło do pozbawienie właściciela swobody decydowania o losach należącego do niego mienia, a więc sytuacji tożsamej z "innego rodzaju przejęciem" praw, o czym mowa w Układzie. Powołuje się przy tym na przypadki wypłaty przez stronę amerykańską w tego rodzaju sytuacjach odszkodowań, a także wydawane w przeszłości przez Ministra Finansów decyzje, gdzie w takich przypadkach stwierdzał on przejście prawa własności nieruchomości (lub ograniczonych praw rzeczowych) na rzecz Skarbu Państwa.
Stanowiska tego Sąd nie podziela.
O ile rację ma skarżący, że objęcie nieruchomości w okresie powojennym publiczną gospodarka lokalową w oparciu o przepisy dekretu z dnia 21 grudnia 1945 r. o publicznej gospodarce lokalami, czy zastępującej ten dekret - ustawy z 1959 r. Prawo lokalowe, prowadziło do faktycznego ograniczenia właścicielowi jego praw (np. w zakresie decydowania o najmie), jednakże nie można tego ograniczenia zrównywać z sytuacją, "innego przejęcia" mienia, o czym stanowi Układ, a więc definitywnego odjęcia właścicielowi prawa podmiotowego przynależnego do nieruchomości - w sposób prawny czy pozaprawny. Faktyczne władanie przez państwowe jednostki organizacyjne, w istocie polegało na sprawowaniu na niej państwowego zarządu na rzecz i w zastępstwie właścicieli nieruchomości, m.in w celu ochrony ich interesów, a także w wykonaniu przyjętych przez państwo obowiązków w zakresie publicznej gospodarki lokalami.
Regulowaniu takich stanów prawnych zaistniałych na nieruchomości służy ustawa z 9 kwietnia 1968 r. i wydawana na jej podstawie decyzja Ministra Finansów. Zakres deklaratoryjnego stwierdzenia (w drodze decyzji) o przejściu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie umowy międzynarodowej ogranicza się wyłącznie do kwestii uzyskania przez Skarb Państwa tytułu własności jako podstawy wpisu do księgi wieczystej, a nie prawa własności (por. wyrok SN z 16 czerwca 2009 r. V CSK 458/08, Lex nr 527157).
Stąd też właśnie - jak prawidłowo wskazał Minister - przyjmuje się, że rozstrzygające znaczenie ma to, czy obywatel [...], powołując się na Układ, wystąpił o odszkodowanie do Rządu [...] i czy takie odszkodowanie otrzymał na tej podstawie, że jego mienie zostało przejęte przez Państwo Polskie. Taka sytuacja bowiem, jak wielokrotnie podnoszono w judykaturze, stwarza stan przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. Prowadzi to do wniosku, że układ był podstawą przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości w rozumieniu art. 2 ustawy, jeżeli obywatel [...] wystąpił o przyznanie odszkodowania na podstawie układu i otrzymał takie odszkodowanie, którego wartość była odnoszona do wartości praw przejętych przez Państwo Polskie (vide: wyrok SN z 15 października 2010 r. V CSK 3/10, Lex nr 686384; wyrok składu 7 sędziów NSA z 17 maja 1999 r. OSA 2/98 ONSA 1999/4/110). Na powyższe orzeczenia powoływał się także Minister Finansów w zaskarżonej do Sądu decyzji.
W przedmiotowej sprawie, z materiału dokumentacyjnego nie wynika aby o odszkodowanie do strony [...] współwłaścicielka nieruchomości przy ul. [...] w K., jak też następcy prawni występowali.
A skoro tak, to przewidziane Układem skutki, tej nieruchomości nie dotyczą, co wyklucza także zastosowanie względem niej przepisów ustawy z 9 maja 1968 r.
Wydanie bowiem w takich uwarunkowaniach decyzji, o której omowa w art. 2 powołanej ustawy, nie tyle prowadziłoby do rozstrzygnięcia zagadania podstawy wpisu na rzecz Skarbu Państwa tytułu własności przejętej już nieruchomości, ale w rzeczywistości do jej wywłaszczenia bez należnego z tego tytułu odszkodowania, co nie tylko byłoby sprzeczne z ratio legis ustawy, ale również pozostawało w oczywistej kolizji z gwarantowaną na gruncie Konstytucji RP ochroną własności i dziedziczenia.
Prawidłowo zatem, w powyższych okolicznościach, sprawy Minister Finansów, działając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., umorzył postępowanie zainicjowane wnioskiem Skarbu Państwa. Możliwość wydania w sprawie decyzji została bowiem zdeterminowana zaistnieniem pewnego stanu faktycznego, przewidzianego przez ustawodawcę, z którym to stanem wiąże określone skutki prawne. Stąd zarzut naruszenia skarżoną decyzją przepisów art. 104 § 2 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. jest nieuzasadniony.
Wbrew zarzutom skargi, stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób prawidłowy. Dowody, w oparciu o które był on rekonstruowany, znajdują się w aktach sprawy i zostały przez organ ocenione w sposób, niewykraczający poza granice wyznaczone treścią art. 80 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.