I SA/Wa 1403/20

I SA/Wa 1403/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-12-08
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-07-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Wesołowska /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Skiba
Jolanta Dargas
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1713/21 - Wyrok NSA z 2023-09-19
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Joanna Skiba, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi P.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] października 2019 r. nr [...] Prezydent [...] (Prezydent), odmówił P.T.[1] (Skarżący) przyznania świadczenia wychowawczego na synów W.T. i P.T.[2] na okres 2019/2021.
W uzasadnieniu Prezydent wyjaśnił, że wyrokiem Sądu Okręgowego w W. [...] Wydział [...] [...][...] z [...] kwietnia 2018 r., sygn. [...] orzekł o rozwodzie związku małżeńskiego pomiędzy Skarżącym, a M.S.. Jednocześnie w wyroku tym Sąd ustalił, że miejscem pobytu dzieci jest każdorazowe miejsce zamieszkania matki. Kosztami utrzymania dzieci obciążeni zostali oboje rodziców, a ponadto Skarżący został zobowiązany do płacenia na rzecz synów alimentów. Wykonywanie władzy rodzicielskiej Sąd powierzył obojgu rodzicom. W punkcie czwartym Sąd ustalił kontakty ojca z dziećmi. Zdaniem organu I instancji, analiza punktu czwartego wyroku rozwodowego nie prowadzi do wniosku, że opieka sprawowana nad dziećmi jest w porównywalnych okresach. Dlatego też, zdaniem Prezydenta w niniejszej sprawie nie jest możliwe zastosowanie przepisu art. 5 pkt 2a ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dziecko (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa", który stanowi, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem Sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Skarżący, wskazując, że opieka przez niego sprawowana nad synami jest opieką naprzemienną.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (Kolegium), po rozpoznaniu odwołania Skarżącego, decyzją z [...] kwietnia 2020 r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium wyjaśniło, że wyrokiem rozwodowym ustalono miejsce zamieszkania synów przy ich matce jak również zobowiązano Skarżącego do łożenia na rzecz synów alimentów. Wyrok ten potwierdza zatem, że dzieci stale zamieszkują z matką. Kolegium wskazało, że warunkiem, że obydwoje rodzice, mieszkający osobno sprawują opiekę naprzemienną nad dziećmi jest orzeczenie sądu ustalające taką opiekę. Takie też jest stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z 24 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2997/17 wskazał, że "pozostawianie dziecka pod opieką naprzemienną nie jest kwestią mogącą podlegać interpretacji stron lub organu prowadzącego dane postępowanie administracyjne, a fakt ten musi wynikać wprost z orzeczenia Sądu".
Podsumowując Kolegium wskazało że skoro synowie Skarżącego, zgodnie z wiążącym wyrokiem sądu cywilnego nie zamieszkują na stałe wraz z ojcem, to brak jest podstaw do uznania, że Skarżący sprawuje opiekę naprzemienną nad synami.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżący wniósł do tutejszego sądu skargę, w której zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 5 ust. 2a ustawy, poprzez błędne przyjęcie, że przestanki uznania opieki sprawowanej przeze Skarżącego nad dziećmi za opiekę naprzemienną nie zostały spełnione z uwagi na to, że w wyroku orzekającym o rozwodzie związku małżeńskiego zawartego z matką dzieci sąd nie orzekł wprost "o opiece naprzemiennej";
b) art. 2 i art. 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez uznanie, że w świetle istniejącego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego Skarżącemu jako ojcu nie przysługuje świadczenie na dzieci, co narusza konstytucyjną zasadę równości, a także zasadę sprawiedliwości społecznej oraz godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności.
Zaskarżonej decyzji zarzucił również naruszenie przepisów prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
a) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a., poprzez niewyczerpujące zebranie i nie rozpatrzenie całości materiału dowodowego, niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym szczególnie niewyjaśnienie, że w przedmiotowej sprawie de facto występuje opieka naprzemienna;
b) art. 6 i art. 8 K.p.a., poprzez naruszenie fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady legalizmu (praworządności) oraz działania organów w sposób budzący zaufanie stron, poprzez odmienne potraktowanie Skarżącego i matki dzieci mimo istnienia tożsamych stanów faktycznych i prawnych, w tym istnienia tego samego prawa i obowiązku obojga rozwiedzionych rodziców do sprawowania opieki nad dziećmi.
Mając na uwadze powyższe zarzuty Skarżący wniósł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a." o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz na podstawie art. 135 P.p.s.a. o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Wniósł również o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.
W obszernym uzasadnieniu skargi Skarżący przywołał wyroki sądów administracyjnych odnoszących się do opieki naprzemiennej.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji odpowiadają prawu.
Materialnoprawną podstawą podjętych przez organy rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia. Przepis art. 4 ust. 2 pkt 2 ustawy określa, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust 2a. Z kolei art. 5 ust. 2a ustawy stanowi, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy, w wysokości 500 złotych miesięcznie na dziecko (art. 5 ust. 1 ustawy). Natomiast z art. 22 ustawy wynika, że "W przypadku zbiegu prawa rodziców,(...) do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców,(...) który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców,(...) świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica,(...) drugi rodzic,(...) złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (...)." Ponadto, stosowanie do brzmienia § 4 pkt 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 czerwca 2019 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz zakresu informacji, jakie muszą być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach niezbędnych do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1177), powoływanej dalej jako: "rozporządzenie z dnia 18 czerwca 2019 r.", ustalając prawo do świadczenia wychowawczego uwzględnia się również odpis orzeczenia sądu wskazującego na pozostawanie dziecka pod opieką naprzemienną obojga rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach.
Okolicznością bezsporną w sprawie jest, że na mocy wyroku Sądu Okręgowego w W. [...] Wydział [...][...][...] z [...] kwietnia 2018 r., sygn. [...] związek małżeński Skarżącego z M.S. został rozwiązany przez rozwód, jak też to, że Sąd ustalił zakres kontaktów Skarżącego z synami w określony sposób. Zgodnie z powyższym orzeczeniem Sądu, wykonywanie władzy rodzicielskiej powierzono obojgu rodzicom. Jednocześnie w wyroku tym Sąd ustalił, że miejscem pobytu dzieci jest każdorazowe miejsce zamieszkania matki. Kosztami utrzymania dzieci obciążanie zostali oboje rodziców, a ponadto Skarżący został zobowiązany do płacenia na rzecz synów alimentów wysokości po [...] złotychna każdego z synów miesięcznie. Wykonywanie władzy rodzicielskiej Sąd powierzył obojgu rodzicom. W punkcie czwartym od litery a) do m) Sąd ustalił natomiast szczegółowo kontakty ojca z dziećmi.
Sporne w niniejszej sprawie jest, czy Skarżący sprawuje opiekę naprzemienną nad swoim synami, co w światle przepisu art. 4 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 2a ustawy, uprawniało by Skarżącego do uzyskania prawa do części świadczenia wychowawczego, w sytuacji gdy ubiegają się o nie obydwoje rodzice, którzy są rozwiedzeni.
Instytucja "opieki naprzemiennej" do polskiego porządku prawnego wprowadzona została przez ustawodawcę mocą ustawy z 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy– Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2015 r. poz. 1062), która weszła w życie 29 sierpnia 2015 r. Na gruncie powyższych regulacji, jak i przepisów ww. ustawy, pojęcie "opieki naprzemiennej" nie zostało jednak zdefiniowane. Stosownie do treści art. 58 § 1 i 1a ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019 r. poz. 2086 ze zm.) dalej jako "K.r.o.", w wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia. W braku porozumienia, o którym mowa w § 1, sąd, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie. Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka, jeżeli dobro dziecka za tym przemawia. Ustalenie zatem przez sąd pieczy naprzemiennej nad dzieckiem jest możliwe zarówno w przypadku porozumienia rozwodzących się małżonków (tzw. planu wychowawczego), jak i wtedy gdy nie ma takiego porozumienia. Pomimo tego, iż w przepisach K.r.o. brak jest wyraźnej podstawy prawnej uprawniającej sąd do takiego regulowania sposobu wykonywania przez rozwiedzionych rodziców opieki nad dzieckiem, to jednak zdaniem Sądu, należy mieć na uwadze także brzmienie przepisów art. 59822 oraz art. 7562 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2019 r. poz. 1460 ze zm.), które to przepisy posługują się pojęciem "orzeczenie, w którym sąd określił, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach". W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuję się przy tym, który to pogląd akceptuje również Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że "opiekę naprzemienną" należy wiązać z sytuacją, w której rodzice żyjący w rozłączeniu, w separacji lub będący po rozwodzie sprawują opiekę nad wspólnym dzieckiem na przemian, w mniej więcej równych, powtarzających się, następujących po sobie okresach, i że obojgu rodzicom pozostawiono wykonywanie władzy rodzicielskiej. Dla uznania opieki naprzemiennej konieczne jest zatem ustalenie względnie równego, proporcjonalnego podziału opieki nad dzieckiem (por. wyroki WSA w Kielcach: z 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II SA/Ke 275/17, z 22 lutego 2017 r. sygn. akt II SA/Ke 18/17, wyrok WSA we Wrocławiu z 13 lipca 2017 r. sygn. akt IV SA/Wr 63/17, wyrok WSA w Gdańsku z 18 maja 2017 r. sygn. akt III SA/Gd 295/17 – wyroki opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako "CBOSA"). Jak wskazał z kolei Naczelny Sąd Administracyjny, opiekę naprzemienną w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci konstytuują trzy elementy: 1) rodzice dziecka powinni być rozwiedzeni, w separacji lub żyć w rozłączeniu; 2) w przedmiocie opieki winno zapaść orzeczenie sądu; 3) opieka nim orzeczona winna cechować się naprzemiennością (wyrok NSA z 26 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 878/17, CBOSA).
Organy administracji rozstrzygające w niniejszej sprawie stanęły na stanowisku, że Skarżącemu nie przysługuje świadczenie wychowawcze na synów, z uwagi na to, że nie sprawuję on opieki naprzemiennej nad małoletnimi synami. Organy wywiodły taki wniosek z faktu, że jak wskazano w wyroku rozwodowym, miejscem zamieszkania synów jest miejsce zamieszkania ich matki, a pobyt dzieci u Skarżącego nie został uregulowany orzeczeniem sądu w formie opieki naprzemiennej.
Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, zaprezentowany przez organy obu instancji pogląd jest prawidłowy. Należy bowiem zważyć, że na mocy wyroku Sądu Okręgowego w W. [...] Wydział [...][...][...] z [...] kwietnia 2018 r., sygn. [...], kontakty skarżącego z synami zostały ujęte w sztywne ramy czasowe – punkt czwarty wyroku litery a) do m). Ponadto ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że Skarżący nie przedstawił żadnego orzeczenia sądu powszechnego, z którego wynikałoby, że sprawuje nad synami opiekę naprzemienną. Poza wskazanym już wyrokiem rozwodowym z [...] kwietnia 2018 r. nie istnieję między rodzicami inny plan wychowawczy. W ocenie Sądu, wszystkie dowody zgromadzone w aktach sprawy świadczą niezbicie, że Skarżący opiekuję się synami w zakresie czasowym o wiele mniejszym niż matka dzieci, co wynika chociażby z faktu, że stałym miejscem zamieszkania dzieci jest miejsce zamieszkania ich matki. W konsekwencji prowadzi to do wniosku, że chociaż opieka Skarżącego odbywa się w powtarzalnych okresach to jednak nie niesie za sobą elementu porównywalności z opieką matki dzieci, która sprawuję pieczę nad synami w zdecydowanie większym zakresie czasowym niż Skarżący. Zdaniem Sądu, wysokość przyznanych matce Skarżącego alimentów wyrokiem rozwodowym z [...] kwietnia 2018 r. w kwocie [...] złotych na każdego z synów również przemawia za tym, że nad synami Skarżącego nie jest sprawowana opieka naprzemienna.
Ponadto sądy administracyjne zaprezentowały pogląd, który popiera również Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że pozostawanie dziecka pod opieką naprzemienną nie jest okolicznością możliwą do ustalania przez organ administracji prowadzący postępowanie, a w konsekwencji również przez sąd administracyjny. Okoliczność ta powinna wynikać bezpośrednio z orzeczenia sądu powszechnego, jako wyłącznie właściwego do jej ustalenia. Brak jest przy tym jakiegokolwiek uprawnienia po stronie organów administracji publicznej, realizujących zadania w zakresie świadczeń wychowawczych, do badania faktu istnienia opieki naprzemiennej w ramach ustaleń w drodze wywiadu środowiskowego, o którym mowa w art. 15 ust. 1 ustawy. Rozstrzygnięcia w sprawach opieki naprzemiennej podejmowane muszą więc być przez sąd wyspecjalizowany w sprawach rodzinnych, uwzględniający przy określaniu warunków tejże opieki okoliczności indywidualnej sprawy i z uwzględnieniem dobra dziecka jako wartości dominującej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 19 września 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 923/17, LEX nr 2400815, wyrok WSA w Łodzi z 25 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 971/19, CBOSA, ja też wyroki NSA: z 17 stycznia 2018 r., I OSK 1674/17, LEX nr 2468105, z 11 kwietnia 2018 r. sygn. I OSK 2088/17, z 22 marca 2018 r. sygn. I OSK 2302/17, z 4 października 2017 r., sygn. I OSK 788/17, z 17 listopada 2017 r. sygn. I OSK 1046/17, CBOSA).
Tym samym nie mogą zostać uwzględnione zarzuty podniesione w skardze, które koncentrują się na wykazaniu, że Skarżący sprawuje opiekę naprzemienną nad synami.
Podsumowując, w ocenie Sądu, organy obu instancji prawidłowo stwierdziły, że Skarżący nie sprawuję naprzemiennej opieki nad małoletnimi synami, ponieważ nie wynika to z treści wyroku rozwodowego. Z powyższych względów niezasadne okazały się zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 5 ust. 2a ustawy. Sąd nie stwierdził także naruszenia przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy. Organy obu instancji, zgodnie z dyspozycją art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. przeprowadziły wyczerpujące postępowanie dowodowe i prawidłowo oceniły zgromadzony materiał dowodowy. Trafnie uznały, że zebrany materiał dowodowy nie pozwala na uznanie, iż synowie Skarżącego znajdują się pod opieką naprzemienną obojga rozwiedzionych rodziców. W konsekwencji powyższego podjęły prawidłowe rozstrzygnięcie o odmowie przyznania Skarżącemu świadczenia wychowawczego na ww. dzieci. Z kolei, stanowisko organów przedstawione w uzasadnieniu obu decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 K.p.a., zawiera bowiem wskazanie faktów i dowodów, na których organy się oparły, oraz przytoczenie i wyjaśnienie przepisów mających w sprawie zastosowanie.
Z powyższych względów, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargę oddalił.