I SA/WA 1397/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję odmawiającą odszkodowania za grunt przeznaczony pod drogę publiczną, uznając, że prawo własności przeszło z mocy prawa na rzecz gminy.
Skarżąca domagała się odszkodowania za działkę wydzieloną pod poszerzenie drogi publicznej. Organy administracji odmówiły, uznając, że prawo własności nie przeszło na gminę z mocy prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów, stwierdzając, że decyzja podziałowa, zgodna z decyzją o warunkach zabudowy przewidującą poszerzenie drogi gminnej, skutkowała przejściem własności gruntu na rzecz gminy i tym samym uprawniała do odszkodowania.
Sprawa dotyczyła odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania za działkę ewidencyjną przeznaczoną pod poszerzenie drogi publicznej. Skarżąca A. J. wniosła skargę na decyzję Wojewody, która utrzymała w mocy decyzję Starosty odmawiającą odszkodowania. Organy administracji argumentowały, że prawo własności gruntu nie przeszło z mocy prawa na rzecz gminy, ponieważ decyzja podziałowa nie wskazywała jednoznacznie na przeznaczenie działki pod drogę publiczną, a także nie dokonano wpisu w księdze wieczystej. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za zasadną. Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne przechodzą z mocy prawa na własność gminy z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna. Sąd stwierdził, że decyzja podziałowa, zgodna z decyzją o warunkach zabudowy przewidującą poszerzenie drogi gminnej, skutkowała przejściem własności działki na rzecz gminy. Brak wpisu w księdze wieczystej nie stanowił przeszkody do ustalenia odszkodowania, które jest konsekwencją utraty prawa własności. Sąd uznał, że organy naruszyły przepisy proceduralne i materialne, błędnie oceniając materiał dowodowy i interpretując przepisy dotyczące przejścia własności gruntu pod drogi publiczne, co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, działka gruntu wydzielona pod poszerzenie drogi publicznej w wyniku podziału nieruchomości na wniosek właściciela, na podstawie decyzji zatwierdzającej podział zgodnej z decyzją o warunkach zabudowy, przechodzi z mocy prawa na własność gminy, co skutkuje uprawnieniem właściciela do odszkodowania.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że decyzja podziałowa, zgodna z decyzją o warunkach zabudowy przewidującą poszerzenie drogi gminnej, skutkowała przejściem własności działki na rzecz gminy z mocy prawa. Brak wpisu w księdze wieczystej nie stanowi przeszkody do ustalenia odszkodowania, które jest konsekwencją utraty prawa własności.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (15)
Główne
u.g.n. art. 98 § 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą z mocy prawa na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna. Przepis stosuje się odpowiednio przy wydzielaniu działek gruntu pod poszerzenie istniejących dróg publicznych.
u.g.n. art. 98 § 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Za działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżoną decyzję.
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Pomocnicze
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Organ obowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
k.p.a. art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Organ obowiązany jest wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy.
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
p.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Do kosztów postępowania zalicza się zwrot kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw i obrony praw.
u.g.n. art. 94 § 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
W przypadku braku planu miejscowego, podziału nieruchomości można dokonać, jeżeli nie jest sprzeczny z przepisami odrębnymi albo jest zgodny z warunkami określonymi w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu.
u.g.n. art. 96 § 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Podziału nieruchomości dokonuje się na podstawie decyzji wójta, burmistrza albo prezydenta miasta zatwierdzającej podział.
u.g.n. art. 98a
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 98b
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 99
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Jeżeli zapewnienie dostępu do drogi publicznej ma polegać na ustanowieniu służebności, podziału nieruchomości dokonuje się pod warunkiem, że przy zbywaniu działek wydzielonych w wyniku podziału zostaną one ustanowione.
Konstytucja RP art. 21 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Wywłaszczenie jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem.
ustawa COVID-19 art. 15zzs4 § 3
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Decyzja podziałowa, zgodna z decyzją o warunkach zabudowy przewidującą poszerzenie drogi gminnej, skutkowała przejściem własności działki na rzecz gminy z mocy prawa. Brak wpisu w księdze wieczystej nie stanowi przeszkody do ustalenia odszkodowania. Przeznaczenie działki pod drogę publiczną, nawet bez formalnego wywłaszczenia, stanowi pozbawienie posiadania w rozumieniu art. 1 Protokołu nr 1 do EKPC, co uzasadnia przyznanie odszkodowania.
Odrzucone argumenty
Organy administracji błędnie uznały, że prawo własności gruntu nie przeszło na gminę z mocy prawa, ponieważ decyzja podziałowa nie wskazywała jednoznacznie na przeznaczenie działki pod drogę publiczną. Organy administracji błędnie uznały, że brak wpisu w księdze wieczystej uniemożliwia ustalenie odszkodowania.
Godne uwagi sformułowania
przechodzą, z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna Za działki gruntu, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem. Dla ustalenia odszkodowania nie jest przy tym istotne uprzednie odzwierciedlenie stanu prawnego nieruchomości w księdze wieczystej. Przejście działki wydzielonej pod drogę publiczną na rzecz podmiotów publicznych jest zatem wywłaszczeniem, które następuje z mocy prawa i z tego względu przysługuje odszkodowanie, które zgodnie z nakazem zawartym w art. 21 ust. 2 Konstytucji RP musi być odszkodowaniem słusznym.
Skład orzekający
Bożena Marciniak
przewodniczący
Jolanta Dargas
sprawozdawca
Magdalena Durzyńska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przejścia własności nieruchomości pod drogi publiczne z mocy prawa oraz prawa do odszkodowania w takich przypadkach, nawet przy braku wpisu w księdze wieczystej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji podziału nieruchomości na wniosek właściciela i przeznaczenia części pod drogi publiczne, zgodnie z decyzją o warunkach zabudowy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu odszkodowań za grunty przeznaczone pod drogi, z interesującą interpretacją przepisów o przejściu własności z mocy prawa i znaczeniem wpisów w księgach wieczystych.
“Droga przez mękę po odszkodowanie: Sąd wyjaśnia, kiedy gmina musi zapłacić za Twój grunt pod ulicą.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Wa 1397/21 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2022-04-05 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2021-06-28 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Bożena Marciniak /przewodniczący/ Jolanta Dargas /sprawozdawca/ Magdalena Durzyńska Symbol z opisem 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę Hasła tematyczne Nieruchomości Sygn. powiązane I OSK 2050/22 - Wyrok NSA z 2024-05-14 Skarżony organ Wojewoda Treść wyniku Uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 329 art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 2020 poz 256 art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Marciniak, Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), sędzia WSA Magdalena Durzyńska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty [...] z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz A. J. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny: Decyzją Nr [...] z dnia [...] lutego 2021 r. Starosta [...] odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania za grunt oznaczony jako działka ewidencyjna o numerze [...] o pow. [...] ha, położony w [...], w dzielnicy [...], w obrębie [...]. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła A. J. Wojewoda [...] rozpatrując sprawę podniósł, że materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie wskazuje, że ostateczną decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2013 r. Prezydent [...] zatwierdził projekt podziału nieruchomości KW nr: [...] dz. [...], [...] dz. [...] i [...] położonych w [...], w dzielnicy [...] przy ul. [...], oznaczonych w ewidencji gruntów i budynków jako działki ewidencyjne nr: [...], [...] i [...] z obrębu [...]. W wyniku podziału została wydzielona m. in. działka nr [...] o pow. [...] m2 przeznaczona pod rezerwę ulicy [...]. Stosownie do art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 z późn. zm.) za działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne; gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe - z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą, z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Za działki gruntu, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem (...) Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. Z powyższej regulacji wynika, że przesłankami warunkującymi ustalenie w trybie administracyjnym odszkodowania na rzecz właściciela bądź użytkownika wieczystego za grunt wydzielony pod drogę publiczną jest uznanie, że działki gruntu przejęte zostały pod drogę publiczną, a więc z treści decyzji podziałowej w sposób jednoznaczny musi wynikać, że konkretny grunt został na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego wydzielony pod drogę publiczną i w konsekwencji nastąpiło nabycie z mocy prawa przez jednostkę samorządu terytorialnego lub Skarb Państwa własności tych działek oraz brak uzgodnienia odszkodowania w drodze porozumienia pomiędzy zainteresowanymi. Przedmiotowe działki gruntu przechodzą z mocy prawa na własność danej jednostki samorządu terytorialnego lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja o zatwierdzeniu podziału stała się ostateczna. Art. 98 ust. 1 ugn stanowiąc o przejściu prawa własności z mocy samego prawa, nie reguluje podziału nieruchomości, lecz określa następujące z mocy prawa skutki decyzji podziałowej. Zmiana stanu prawnego na podstawie tego unormowania następuje z mocy prawa i stanowi samodzielną podstawę ujawnienia w księdze wieczystej przejścia prawa własności. Zgodnie z art. 93 ust. 1 ugn podziału nieruchomości można dokonać, jeżeli jest on zgodny z ustaleniami planu miejscowego, a zgodność dotyczy zarówno przeznaczenia terenu, jak i możliwości zagospodarowania wydzielonych działek gruntu. Powyższe oznacza, że przy zatwierdzeniu i opiniowaniu projektu podziału organ zobowiązany jest przede wszystkim uwzględnić przeznaczenie terenu określone w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego i z tego punktu widzenia ocenić, czy projekt podziału nieruchomości realizuje to przeznaczenie, a także, czy służy temu przeznaczeniu. Prawidłowe zastosowanie art. 98 ust. 1 ugn wiąże się bowiem w sposób nierozerwalny z koniecznością dokonania interpretacji postanowień miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. To właśnie postanowienia tego planu przesądzają o sieci dróg publicznych, a w konsekwencji o charakterze wydzielanej decyzją podziałową drogi (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 07.01.2002 r., sygn. akt I SA 1400/00; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27.06.2006 r., sygn. akt I SA/Wa 2355/05). Stosownie natomiast do art. 94 ust. 1 ugn w przypadku braku planu miejscowego - jeżeli nieruchomość jest położona na obszarze nieobjętym obowiązkiem sporządzenia tego planu - podziału nieruchomości można dokonać, jeżeli nie jest sprzeczny z przepisami odrębnymi albo jest zgodny z warunkami określonymi w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Wojewoda zauważył, iż podział nieruchomości nastąpił na wniosek właściciela nieruchomości. Na mocy decyzji podziałowej została wydzielona m. in. działka nr [...] o pow. [...] ha przeznaczona pod rezerwę ulicy [...]. Podział nieruchomości dokonany został zgodnie z decyzją o warunkach zabudowy, gdzie zostały ustalone warunki i szczegółowe zasady zagospodarowania terenu oraz jego zabudowy. Powyższa decyzja o warunkach zabudowy nie ustalała realizacji ani przebiegu drogi publicznej. Wobec czego należy stwierdzić, że decyzja ta nie może stanowić podstawy dla wydzielenia działki przeznaczonej pod drogę publiczną zgodnie z art. 94 ust. 1 i art. 98 ust. 1 ugn. Ponadto w księdze wieczystej dotyczącej przedmiotowej nieruchomości jako właściciel cały czas jest ujawniona osoba fizyczna, a z akt wynika, że w sprawie nie były podejmowane postępowania, których celem byłoby, czy ujawnienie na wniosek nowego stanu prawnego, czy też postępowanie na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, zgodnie z którym w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Art. 98 ugn nie został również wskazany w decyzji podziałowej jako podstawa prawna jej wydania. Reasumując, Wojewoda stwierdził, że decyzja podziałowa w przedmiotowej sprawie nie wywołała skutku wynikającego z przepisu art. 98 ugn. Prawo własności przedmiotowego gruntu nie przeszło na podstawie ostatecznej decyzji podziałowej nr [...] z dnia [...] lipca 2013 r. na [...], i nadal przysługuje osobom fizycznym, stąd brak jest przesłanek do ustalenia odszkodowania, którego przyznanie stanowi konsekwencję odjęcia prawa własności do nieruchomości. Skargę na decyzję Wojewody [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła A. J. zarzucając jej: 1) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj. art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., przejawiające się w braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy poprzez brak zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia przez organ administracji materiału dowodowego oraz przejawiające się w dowolnej a nie swobodnej ocenie zgromadzonego materiału dowodowego poprzez uznanie, że działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] nie została wydzielona pod drogi publiczne i w konsekwencji nie przeszła na własność Gminy [...] na mocy art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej "ugn"), w związku z czym nie ma możliwości ustalenia i przyznania odszkodowania, gdy tymczasem zebranie całego materiału dowodowego i jego prawidłowa ocena prowadziłaby do wniosku że działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] została wydzielona pod poszerzenie gminnej drogi publicznej i w konsekwencji przeszła na własność Gminy [...] na mocy art. 98 ust. 1 ugn, w związku z czym należało ustalić i przyznać odszkodowanie; 2) naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 98 ust. 1 ugn poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przepis ten zawiera inne, nie określone w treści tego przepisu, warunki jego zastosowania, gdy tymczasem z treści tego przepisu wynika, że warunkiem zastosowania tego przepisu jest dokonanie podziału na wniosek właściciela i wydzielenie działki pod projektowaną drogę publiczną lub pod poszerzenie już istniejącej drogi publicznej i spełnienie tych warunków powoduje realizację dyspozycji zawartej w tym przepisie z chwilą ostateczności decyzji podziałowej. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za zasadną. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 ze zm. dalej: ugn). Zgodnie z art. 98 § 1 ugn działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe - z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą, z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis ten stosuje się także do nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek użytkownika wieczystego, z tym że prawo użytkowania wieczystego działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne wygasa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis stosuje się odpowiednio przy wydzielaniu działek gruntu pod poszerzenie istniejących dróg publicznych. W myśl zaś art. 98 § 2 ugn, właściwy organ składa wniosek o ujawnienie w księdze wieczystej praw gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa do działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne lub pod poszerzenie istniejących dróg publicznych. Podstawą wpisu tych praw do księgi wieczystej jest ostateczna decyzja zatwierdzająca podział. Natomiast zgodnie z art. 98 § 3 ugn, za działki gruntu, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem. Przepis art. 131 stosuje się odpowiednio. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. Tytułem do ustalenia i wypłaty odszkodowania jest ostateczna decyzja zatwierdzająca podział lub prawomocne orzeczenie o podziale. Dla ustalenia odszkodowania nie jest przy tym istotne uprzednie odzwierciedlenie stanu prawnego nieruchomości w księdze wieczystej. Obowiązek ujawnienia w księdze wieczystej praw gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa do działek gruntu wydzielonych pod drogę publiczną statuuje odrębnie przepis art. 98 ust. 2 u.g.n., jako skutek, konsekwencję ostatecznej decyzji zatwierdzającej podział. Jednakże realizacja tego obowiązku nie warunkuje ustalenia odszkodowania, które jest jedynie wynikiem podziału nieruchomości celem wydzielenia działki pod drogę publiczną. W rozpoznawanej sprawie okoliczność, iż nie została dokonana stosowna zmiana w księdze wieczystej, nie wpływa na obowiązek organu zrealizowania uprawnienia skarżącej do uzyskania odszkodowania. Uprawnienie do odszkodowania należy bowiem związać z ostatecznością decyzji o wydzieleniu działki pod drogę publiczną, w wyniku której właściciel utracił do niej dotychczasowe prawo. Ustawa o gospodarce nieruchomościami określając zasady podziału nieruchomości przewiduje podział ewidencyjny i podział prawny nieruchomości. Celem podziału ewidencyjnego jest wyodrębnienie w ramach jednej nieruchomości większej ilości działek gruntu, a także nadanie im numerów ewidencyjnych. Podział ewidencyjny służy następnie dokonaniu podziału prawnego lub wieczystoksięgowego. W wyniku takiego podziału geodezyjnego nowo powstałe działki stają się odrębnymi nieruchomościami. Jak stanowi art. 96 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami podziału nieruchomości dokonuje się na podstawie decyzji wójta, burmistrza albo prezydenta miasta zatwierdzającej podział. W chwili gdy decyzja zatwierdzająca podział staje się ostateczna następuje podział nieruchomości. Niewątpliwie sam podział ewidencyjny nie skutkuje zmianą stanu własnościowego nieruchomości, a jedynie jej stanu ewidencyjnego (oznaczenie numerami nowo wydzielonych działek gruntu i ukształtowanie granic działek wydzielonych). Inna sytuacja ma miejsce w przypadku podziału nieruchomości, o którym mowa w art. 98 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a który "stanowi podział prawny nieruchomości akcesoryjnie związany z dokonywaniem podziału ewidencyjnego na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego części nieruchomości" ( por. M. Wolanin. Podziały i scalenie nieruchomości. C.H. Beck Warszawa 2011r., s.39). Wraz z podziałem ewidencyjnym, wydzieleniem działki gruntu pod drogę publiczną, następuje jednocześnie zmiana właściciela tej nieruchomości z mocy prawa. Z uzasadnienia decyzji podziałowej z dnia [...] lipca 2013 r. wynika, że jest ona zgodna z warunkami określonymi w decyzji z dnia [...] sierpnia 2011 r. o warunkach zabudowy, która zawiera postanowienia dotyczące wydzielenia terenu pod poszerzenie ul. [...]. Nieprawidłowo zatem wskazano w decyzji podziałowej w odniesieniu do działki nr [...], że jest ona przeznaczona pod rezerwę ul. [...]. Zachodzą zatem pełne podstawy do przyjęcia, że przedmiotowa działka gruntu została wydzielona pod drogę publiczną, a nie jedynie pod drogę jako ciągu komunikacyjnego, która nie ma charakteru publicznego. Przejście działki wydzielonej pod drogę publiczną na rzecz podmiotów publicznych jest zatem wywłaszczeniem, które następuje z mocy prawa i z tego względu przysługuje odszkodowanie, które zgodnie z nakazem zawartym w art. 21 ust. 2 Konstytucji RP musi być odszkodowaniem słusznym. Przede wszystkim podstawowe znaczenie dla ustalenia odszkodowania ma treść decyzji podziałowej, bowiem to na podstawie tej decyzji dochodzi do wydzielenia działki gruntu z przeznaczeniem na drogi publiczne. W związku z tym, to z decyzji podziałowej musi wynikać, że wydzielona działka gruntu została wydzielona pod drogę publiczną, a nie jedynie pod drogę wewnętrzną jako ciągu komunikacyjnego, która nie ma charakteru publicznego. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że ostateczną decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. Prezydent [...], działając na wniosek właściciela, w oparciu o art. 94 ust. 1, art. 96 ust. 1, art. 98a i art. 98b u.g.n., zatwierdził projekt podziału nieruchomości nr [...], [...] i [...], w wyniku którego powstała m.in. działka o nr [...] o pow. [...] m2. W decyzji tej stwierdzono, że projekt podziału został opracowany zgodnie z ustaleniami decyzji o warunkach zabudowy z dnia [...] sierpnia 2011 r. , z której zaś jak wskazano wyżej jasno wynika, że przedmiotowa działka przeznaczona jest pod poszerzenie ul. [...] stanowiącej drogę gminną. Decyzja ta jednak nie rozstrzyga wprost o tym, że sporna działka została wydzielona z przeznaczeniem pod drogę publiczną. Podkreślić jednak należy, że jednym z wyznaczników przy planowaniu dróg jest kryterium funkcjonalne (funkcja drogi), które powinno być opisane w powiązaniu z klasyfikacją techniczno-użytkową dróg publicznych określoną w rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie, a związane z przeznaczeniem drogi, sposobem jej użytkowania oraz położeniem względem innych dróg. W decyzji podziałowej w odniesieniu do działki nr [...] nie został zastrzeżony warunek określony w art. 99 u.g.n. Z przepisu tego wynika, że jeżeli zapewnienie dostępu do drogi publicznej ma polegać na ustanowieniu służebności, o których mowa w art. 93 ust. 3 u.g.n., podziału nieruchomości dokonuje się pod warunkiem, że przy zbywaniu działek wydzielonych w wyniku podziału zostaną one ustanowione. Przepis ten warunkuje zatem podział nieruchomości koniecznością ustanowienia przy zbywaniu nowopowstałych działek odpowiedniej służebności. Taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie. Decyzja podziałowa nie powołuje się wprost na art. 99 u.g.n., a w jej rozstrzygnięciu nie został ustanowiony warunek ustanowienia służebności gruntowej dla przedmiotowej działki, a jedynie dla działek nr [...] i nr [...]. W takiej sytuacji nie budzi wątpliwości, że wydzielona w wyniku podziału droga ma charakter drogi publicznej. Tylko gdy dochodzi do podziału nieruchomości pod warunkiem ustanowienia służebności, wydzielona w wyniku takiego podziału droga nie ma charakteru drogi publicznej, a jest drogą wewnętrzną. Skoro organ nie zobowiązał dotychczasowego właściciela działki do zapewnienia dostępu zbywanej działki gruntu do drogi publicznej poprzez zapewnienie ustanowienia służebności drogi koniecznej na rzecz nabywcy, to wydzielona działka została wydzielona pod drogę publiczną. Podnieć ponadto należy, że przy wykładni art. 98 ust. 3 u.g.n. powinno się mieć także na uwadze wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Bugajny i inni przeciwko Polsce z dnia 6 listopada 2007 r. (Application no. 22531/05), w którym Trybunał uznał, że przeznaczenie w decyzji podziałowej prywatnej działki pod drogę (w sytuacji braku odjęcia jej własności) istotnie ogranicza właściciela w korzystaniu z nieruchomości, a zatem oznacza pozbawienie posiadania w rozumieniu art. 1 pierwszego Protokołu do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, który wyznacza granice ingerencji państw w prawo własności (Dz. U. Nr 36, poz. 175). Trybunał stwierdził bowiem, że drogi połączone z siecią dróg publicznych, które służą zarówno mieszkańcom wybudowanych tam osiedli, jak i ogółowi użytkowników, są drogami publicznymi. Dla oceny statusu prawnego nieruchomości wydzielonej pod drogę podstawowe znaczenie ma nie jej administracyjna kwalifikacja, ale zasady jej użytkowania oraz dostępność. Zatem drogi połączone z siecią dróg publicznych, a nieprzeznaczone do wyłącznego użytku mieszkańców zamkniętego osiedla, lecz ogólnodostępne, służące nieograniczonej liczbie potencjalnych użytkowników, należy zaliczyć do dróg publicznych. Trybunał przyjął również, że o ile sam podział nieruchomości został uznany za zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, to niedopuszczalna jest odmowa wywłaszczenia za odszkodowaniem nieruchomości przeznaczonych w wyniku tego podziału pod budowę drogi (ulicy) tylko z tego powodu, że w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego dróg tych nie uwzględniono. Z taką zaś sytuacją mamy niewątpliwie do czynienia w niniejszej sprawie. Jedyna różnica polega na tym, że przy braku planu zagospodarowania przestrzennego dla przedmiotowego terenu organ zatwierdzający projekt podziału zobligowany był do oparcia się na zapisach decyzji o warunkach zabudowy, która przeznacza przedmiotową działkę pod poszerzenie ul. [...]. Wobec powyższego należy uznać, że organy orzekające w niniejszej sprawie naruszyły przepisy prawa procesowego tj. art. 7, art. 77 par. 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, a także przepis prawa materialnego, tj. art. 98 ust. 1 i ust. 3 ugn dokonując jego błędnej wykładni, co musiało skutkować uchyleniem zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej. Ponownie rozpatrując sprawę niniejszą organ weźmie pod uwagę powyższe rozważania i wyda decyzję odpowiadającą prawu. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 200 tej ustawy. Końcowo podnieść trzeba, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym miało miejsce w związku z obowiązywaniem stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Zgodnie bowiem z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), dodanego art. 46 pkt 21 ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI