I SA/Wa 1384/22

I SA/Wa 1384/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-10-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Fyda-Kawula
Łukasz Trochym /sprawozdawca/
Monika Sawa /przewodniczący/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 698/23 - Wyrok NSA z 2025-02-13
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
art. 60 ust. 1 art. 64 pkt 2 art. 2 ust. 1 art. 3
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa, asesor WSA Anna Fyda-Kawula, sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), Protokolant specjalista Monika Bodzan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2022 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2022 r. nr KOC/1425/Op/22 w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 12 kwietnia 2022 r., nr KOC/1425/Op/22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako "Kolegium/organ"), po rozpatrzeniu odwołania [...] (dalej jako "Skarżący"), reprezentowanego przez adw. [...], od decyzji Prezydenta m.st. Warszawy (dalej jako "Prezydent/organ I instancji") z 9 lutego 2022 r., nr DA.5120.3.1.2022, odmawiającej zwolnienia z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Zaskarżona decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie sprawy.
Decyzją z 22 lipca 2020 r., nr 3802/2020/NZ, Prezydent skierował [...] do Domu Pomocy Społecznej w [...].
Decyzją z 8 września 2021 r., nr DA.5120.3.4.2021, Prezydent ustalił od Skarżącego wysokość odpłatności za pobyt matki - [...] w Domu Pomocy Społecznej w [...] w kwocie 953,20 zł począwszy od 29 stycznia 2021 r. Wobec nie złożenia odwołania od ww. decyzji, decyzja ta stała się ostateczna. Ww. decyzja została następnie zmieniona, decyzją Prezydenta z 24 lutego 2022 r., nr DA.5120.3.3.2022, w części dotyczącej wysokości odpłatności za pobyt matki Skarżącego w domu opieki społecznej (od 1 lutego 2022 r. wysokość odpłatności Skarżącego wynosi 1.016,05 zł).
Pismem z 30 września 2021 r. Skarżący wystąpił o całkowite zwolnienie z wnoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej wskazując, że cierpi na długotrwałą chorobę – psychozę paranoidalno-depresyjną oraz, że opiekuje się bratem, który został zaliczony do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Ponadto wskazał, że w 2019 r. zmarł jego ojciec, który opiekował się nim i bratem. Skarżący wskazał, że nie pracuje, utrzymuje się jedynie z renty zagranicznej otrzymywanej z USA, a zgromadzone oszczędności dają mu gwarancję w miarę stabilnego życia, gdyż w niektórych miesiącach pokrywa z nich wydatki przekraczające sumę otrzymywanych świadczeń. Skarżący wskazuje, że nie może liczyć na niczyją pomoc, w tym rodziny.
Decyzją z 3 listopada 2021 r., nr DA.5120.3.6.2021, Prezydent odmówił Skarżącemu zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt matki [...] w Domu Pomocy Społecznej w [...].
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Skarżący, reprezentowany przez adw. [...].
Decyzją z 21 grudnia 2021 r., nr KOC/7533/Op/21, Kolegium uchyliło decyzję Prezydenta z 3 listopada 2021 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Kolegium stwierdziło w uzasadnieniu swojej decyzji, że Prezydent odniósł się jedynie do sytuacji materialnej Skarżącego, jego dochodów, wydatków i posiadanych oszczędności, zaś z decyzji nie wynika aby wziął pod uwagę jego szczególną sytuację zdrowotną i osobistą.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z 9 lutego 2022 r., nr DA.5120.3.1.2022, Prezydent odmówił zwolnienia Skarżącego z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...].
W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji wyjaśnił, że dochodem Skarżącego za miesiąc wrzesień 2021 r. była renta z zagranicznego systemu ubezpieczeń (USA), która po potrąceniu składki na ubezpieczenie zdrowotne i zaliczki podatku wynosi 810,30 USD, co po przeliczeniu na podstawie średniego kursu walut Narodowego Banku Polskiego z 9 lutego 2022 r. w którym 1,00 USD równa się 3,9530 zł, stanowi kwotę 3.203,12 zł. Dodatkowo Prezydent zauważył, że Skarżący dysponuje oszczędnościami w kwocie około 110.000,00 USD, zgromadzonymi na dwóch kontach bankowych. Kwota 78.920,63 USD są to środki niewykorzystane z tytułu posiadanej renty, natomiast 30.000,00 USD to środki pozyskane od ojca z tytułu odszkodowania. Organ I instancji ustalił również wysokość stałych, miesięcznych wydatków Skarżącego na kwotę 1121,87 zł. Z kolei wydatki okresowe i jednorazowe Skarżącego to kwota ok. 770 zł miesięcznie. Organ I instancji wyjaśnił przy tym, że nie wszystkie ponoszone przez Skarżącego wydatki należą do niezbędnych potrzeb życiowych. Konieczność ponoszenia opłat związanych z utrzymaniem domu, media, żywność, telefon, czy ubezpieczenie samochodu należą do standardowych wydatków gospodarstwa domowego i nie mogą uzasadniać szczególnej sytuacji Skarżącego, będącej przesłanką zwolnienia z odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej.
Odnosząc się natomiast do sytuacji zdrowotnej i osobistej Skarżącego Prezydent uznał, że choć Skarżący choruje na psychozę paranoidalno-depresyjną oraz schizofrenie paranoidalną to jednak jest osobą samodzielną (koszy leczenia Skarżącego z tego tytułu wynoszą 173,08 zł miesięcznie) oraz nie wymaga pomocy innych osób w życiu codziennym. Prezydent ustalił również, że Skarżący pomaga swojemu bratu w załatwianiu spraw urzędowych, wizytach lekarskich i badaniach. Skarżący nie ponosi jednak z tego tytułu żadnych kosztów, ponieważ pokrywa je brat Skarżącego – [...]. Prezydent zauważył również, że Skarżącemu zaproponowano pomoc w formie usług opiekuńczych oraz lekarza psychiatry, jednak Skarżący odmówił twierdząc, że radzi sobie we własnym zakresie. Skarżący nie jest więc osobą, która pozostaje na utrzymaniu brata, ponieważ prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Według Prezydenta, nawet okoliczność śmierci ojca Skarżącego w 2019 r. nie ma wpływu na możliwość zwolnienia Skarżącego od ponoszenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej.
Końcowo organ I instancji stwierdził, że sytuacja osobista i finansowa Skarżącego jest stabilna. Dysponuje on bowiem środkami pozwalającymi na zaspokajanie nie tylko bieżących potrzeb życiowych, ale również ponoszenie dodatkowych wydatków, które nie są niezbędne - np. usługi sprzątania, utrzymanie dwóch samochodów, usługi ogrodnicze, czy wreszcie kosztowne usługi prawne. Z uwagi na powyższe organ I instancji doszedł do przekonania, że ustalona odpłatność za pobyt matki w domu pomocy społecznej, w wymiarze rocznym wynosi 11.438,00 zł, co nie przekracza 1/40 posiadanych przez Skarżącego oszczędności w kwocie 110.000,00 USD.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył Skarżący, reprezentowany przez adw. [...], podnosząc że Prezydent błędnie ustalił wysokość dochodu Skarżącego oraz jego stałych miesięcznych wydatków na żywność oraz z tytułu podatku od nieruchomości.
Decyzją z 12 kwietnia 2022 r., nr KOC/1425/Op/22, Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta z 9 lutego 2022 r., nr DA.5120.3.1.2022, odmawiającą zwolnienia Skarżącego z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej.
W uzasadnieniu swojej decyzji organ wyjaśnił, że pomimo błędów dotyczących ustalenia szczegółowego zakresu stałych miesięcznych wydatków Skarżącego, a także nie uwzględnienia zmian w obciążeniach podatkowych po 1 stycznia 2022 r., Prezydent ocenił w zaskarżonej decyzji sytuację osobistą i zdrowotną Skarżącego, przy czym uznał, że nie ma ona wpływu na możliwość ponoszenia przez niego opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Zdaniem Kolegium, jakkolwiek wyliczenia Prezydenta mogą zawierać błędy, to nawet przyjmując wyliczenia stałych miesięcznych wydatków (1.894,00 zł), i stałego dochodu (3.053,57 zł) przedstawione przez Skarżącego (z uwzględnieniem kwot 750,00 zł wydatków na żywność oraz 21,92 zł podatku od nieruchomości, jak też aktualnych wysokości obciążeń z tytułu podatku dochodowego oraz składek na ZUS), Skarżący nadal dysponuje kwotą wolną (1.159,57 zł) dla opłacenia pobytu matki w domu pomocy społecznej.
Odnośnie innych wydatków ponoszonych w roku, to jak stwierdził sam Skarżący, część z nich jest zupełnie nieuzasadniona. Zdaniem Kolegium może ona wręcz świadczyć o marnotrawieniu posiadanych przez Skarżącego środków. Dla przykładu Kolegium wskazało tu utrzymywanie dwóch samochodów, z których Skarżący prawie nie korzysta, gdyż korzysta z taksówek. Powyższe okoliczności nie mogą, w ocenie organu, być brane pod uwagę przy ustalaniu prawa do wnioskowanej ulgi.
Z analizy sytuacji dochodowej Skarżącego wynika zatem, że dochody z renty wystarczają na bieżące utrzymanie i ponoszenie odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Wydatki nadspodziewane mogą być natomiast ponoszone z oszczędności. Kolegium dodało także, że Skarżący posiada również własny dom, zatem ma mniejsze obciążenia z tym związane, może też zbyć udziały w nieruchomości gruntowej.
Kolegium uznało zatem, że chociaż sytuacja Skarżącego jest trudna z uwagi na zły stan zdrowia, to jednak jest on w stanie ponosić odpłatność za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Natomiast wydatki spowodowane chorobą, nie są na tyle duże aby zwolnić Skarżącego z tej odpłatności.
Skargę na powyższą decyzję Kolegium z 12 kwietnia 2022 r. złożył Skarżący, reprezentowany przez adw. [...]. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:
1) naruszenie art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wnikliwego rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie i w konsekwencji błędną ocenę sytuacji życiowej i zdrowotnej Skarżącego, co skutkowało uznaniem, że brak jest podstaw do zwolnienia Skarżącego z opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej, podczas gdy w rzeczywistości trudna sytuacja rodzinna Skarżącego, jego długotrwała choroba a także sytuacja życiowa (śmierć w dniu [...] listopada 2019 r. członka rodziny - ojca [...], który sprawował nad nim opiekę i pomagał w sprawach życia codziennego i sprawach urzędowych) uzasadniają zwolnienie z opłaty za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej;
2) art. 138 § 1 pkt 1) k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji z dnia 9 lutego 2022 r. pomimo naruszenia przez Prezydenta przepisów postępowania tj. pomimo uznania, że wyliczenia Prezydenta mogą zawierać błędy.
Mając na uwadze powyższe Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji organu I instancji, przeprowadzenie rozprawy w tej sprawie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zarzuty skargi rozwinął i szczegółowo uargumentował w uzasadnieniu skargi.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:
zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej.
Po przeprowadzeniu kontroli obu zaskarżonych decyzji organów według powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie może być uwzględniona, gdyż zarówno zaskarżona decyzja, jak też poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, nie naruszają obowiązującego prawa.
Zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 poz. 1876, ze zm., dalej jako "u.p.s."), pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Zobowiązanymi zaś do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, następnie małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej (art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.s.).
Podstawę prawną rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej stanowi art. 64 pkt 2 u.p.s. Stosownie do tego przepisu osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażony został pogląd, iż przepis art. 64 pkt 2 u.p.s. odnosi się przede wszystkim do sytuacji materialnej osoby zobowiązanej (np. wyrok WSA w Poznaniu z 20 stycznia 2022 r., sygn. akt IV SA/Po 751/21, LEX nr 3316189). Sąd w składzie orzekającym w pełni to zapatrywanie podziela.
Należy podkreślić także, że "uzasadnione okoliczności", o których mowa w art. 64 ust. 2 u.p.s., nie zostały sprecyzowane przez ustawodawcę. Jednak wymienione w nim przykłady zdarzeń uzasadniające zwolnienie z opłat wskazują, że w zamiarem ustawodawcy było objęcie jego zakresem zastosowania okoliczności związanych ze stanem zdrowia zobowiązanego lub członków jego rodziny jak również sytuacji nagłego pogorszenia się sytuacji materialnej będącej wynikiem zdarzeń niezależnych od woli zobowiązanego. Organ rozpatrując wniosek o zwolnienie z opłat powinien mieć na względzie nie tylko słuszny interes wnioskodawcy, lecz także interes społeczny. Podejmowanie zatem decyzji w granicach wyznaczonych art. 64 u.p.s. wymaga dogłębnej analizy stanu faktycznego, a także odwołania się do zasad współżycia społecznego i wartości chronionych przez porządek prawny. Zwolnienie z opłaty powinno zawsze znaleźć uzasadnienie w wyjątkowych okolicznościach, w przeciwnym razie może dojść do nieuzasadnionego przerzucania na jednostki samorządu terytorialnego obowiązku partycypowania w tych kosztach. Przy czym nie można doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa (np. wyrok NSA z 2.06.2022 r., I OSK 1575/20, LEX nr 3401163; wyrok NSA z 28.12.2021 r., I OSK 841/21, LEX nr 3331439; wyrok WSA w Gliwicach z 22.04.2022 r., II SA/Gl 121/22, LEX nr 3357184; wyrok WSA w Lublinie z 31.05.2022 r., II SA/Lu 995/21, LEX nr 3363409; wyrok WSA w Bydgoszczy z 15.03.2022 r., II SA/Bd 1248/21, LEX nr 3371708). Sąd w niniejszym składzie uznaje ww. pogląd za własny.
Wymaga również podkreślenia, iż decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu, a do takich należy zaliczyć decyzję, o której mowa w art. 64 ust. 2 u.p.s., wymagają szczególnie wnikliwego i wszechstronnego uzasadnienia kryteriów i okoliczności, w tym respektowania zasady ogólnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., jakimi organ kierował się przy ustaleniu określonej treści rozstrzygnięcia. W orzecznictwie wskazuje się, że organ administracji, działający na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jest obowiązany, zgodnie z art. 7 k.p.a. rozstrzygnąć sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków (por: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 1981 r., SA 820/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 57). Orzecznictwo sądów administracyjnych przyjmuje także, że akt o charakterze uznaniowym pozostaje pod kontrolą sądu, która zmierza do ustalenia, czy na podstawie obowiązujących przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, w taki sposób, aby nie można mu było zarzucić dowolności. Sam jednak wybór rozstrzygnięcia, dokonywany przez organ na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już poza granicami kontroli sądowej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 19 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 301/11, z 20 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 130/10, orzeczenie dostępne na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako "CBOSA").
Przenosząc przedstawione powyżej uwagi na realia niniejszej sprawy należy stwierdzić, że organy administracji obu instancji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Organy wydając decyzje nie naruszyły przepisu art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organy obu instancji poddały także należytej ocenie wszystkie okoliczności sprawy, w szczególności w świetle przedstawionych przez Skarżącego informacji i dokumentów obrazujących jego aktualną sytuację majątkową i rodzinną, i prawidłowo uznały, że mimo posiadanych przez Skarżącego schorzeń w postaci schizofrenii paranoidalnej oraz psychozy paranoidalno-depresyjnej, nie ma podstaw do zwolnienia Skarżącego w całości od wymaganej należności za pobyt matki Skarżącego – [...] w Domu Pomocy Społecznej w [...], gdzie [...] przebywa od 29 stycznia 2021 r.
Bezsporne bowiem w sprawie jest, że [...] została umieszczony w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Natomiast ostateczną decyzją z 8 września 2021 r., nr DA.5120.3.3.2021, Prezydent ustalił od Skarżącego wysokość odpłatności za pobyt matki - [...] w Domu Pomocy Społecznej w [...] w kwocie 953,20 zł począwszy od 29 stycznia 2021 r. (zmienioną następnie decyzją Prezydenta z 28 lutego 2022 r., nr DA.5120.3.4.2022, na kwotę 1.016,05 zł).
Wbrew zarzutom skargi zaskarżona decyzja Kolegium oraz decyzja organu I instancji zostały podjęte z uwzględnieniem wszystkich aspektów sprawy, w tym stanu zdrowia Skarżącego, oraz jego sytuacji rodzinnej i finansowej.
Skarżący pobiera świadczenie rentowe z USA w kwocie 3.053,57 zł miesięcznie. Po uiszczeniu stałych miesięcznych opłaty w kwocie 1.121,97 zł (m.in. rachunki za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzenia ścieków, telefon, leki) pozostaje mu do dyspozycji kwota 1.931,60 zł. Wydatki Skarżącego nie są zatem wygórowane. Nawet po odliczeniu wydatków na żywienie i podatku od nieruchomości (co daję łączną kwotę wydatków stałych w wysokości ok 1.894 zł, co Skarżący podnosi w odwołaniach i skardze), wolna kwota wynosi 1.159,57 zł.
Na marginesie stwierdzić należy, że korekta wysokości wolnej kwoty dokonana przez Kolegium w oparciu o zarzuty odwołania nie stała na przeszkodzie utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, jak niezasadnie podniesiono w skardze. Fakt poprawy części ustaleń poczynionych przez organ I instancji, nie rzutował tutaj na konieczność uchylenia jego decyzji. Kolegium jako organ odwoławczy ma bowiem uprawnienie do ponownej, merytorycznej oceny sprawy, co uczyniło korygując błąd Prezydenta, który jednak jak wykazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie mógł wpłynąć na inny sposób rozstrzygnięcia. Powyższe świadczy, zdaniem Sądu, o niezasadności zarzutu naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
Nie bez znaczenia dla powyższej oceny jest również fakt, że Skarżący oprócz ww. dochodów, jak sam przyznaje, dysponuje znacznym środkami w kwocie około 110.000,00 USD (według średniego kursu walut Narodowego Banku Polskiego z dnia wyrokowania, tj. 4 października 2022 r., w którym za 1,00 USD płacono 4,8615 zł, stanowi to kwotę 534.765,00 zł), zaoszczędzonymi z przyznanej renty zagranicznej, oraz pozyskanymi od ojca z tytułu odszkodowania za wypadek w pracy. Środki te niewątpliwie kształtują sytuację ekonomiczną Skarżącego i mają znaczenie z punktu widzenia możliwości pokrywania części kosztów związanych z pobytem matki Skarżącego w domu pomocy społecznej. Ułatwiają bowiem z całą pewnością zapewnienie stabilności finansowej Skarżącego oraz mogą posłużyć jako uzupełnienie comiesięcznych wpłat na pokrycie należności za pobyt matki w domu pomocy społecznej.
Poza tym jak ustalił organ I instancji w toku postępowania (oświadczenie o stanie majątkowym Skarżącego z 12 stycznia 2022 r.), Skarżący jest współwłaścicielem w udziale ¼ nieruchomości budynkowej o pow. 178 m2 położonej przy ulicy [...], jak też w takim samym udziale współwłaścicielem nieruchomości gruntowych o łącznej powierzchni 681 m2 położonych tamże. Posiada również na współwłasność dwa samochody osobowe. Powyższe składniki majątku także kształtują sytuację majątkową Skarżącego. Rację należy jednak przyznać Kolegium, że w razie konieczności poniesienia nieprzewidzianych, dodatkowych wydatków, Skarżący byłby w stanie je pokryć ze środków pieniężnych, które pozostają w jego dyspozycji, w zasadzie bez konieczności sprzedaży pozostałych składników majątku.
Nie sposób też zgodzić się z pełnomocnikiem Skarżącego, że Skarżący jest osobą na tyle niezaradną oraz potrzebującą pomocy w prowadzeniu swoich spraw, że nie poradzi sobie z sprzedażą samochodu czy nieruchomości. Z akt sprawy wynika, że Skarżący podejmuje prawidłowe decyzje życiowe, o czym świadczą zaoszczędzone przez niego znaczne środki finansowe, samodzielne wystąpienie o zwolnienie z ponoszenia opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej (vide: pismo Skarżącego z 30 września 2021 r.) czy też skorzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika w celu ochrony swoich praw w postępowaniu administracyjnym i sądowym. Nie można zatem uznać, że przy swojej zaradności życiowej i aktywności Skarżący nie poradziłby sobie, nawet z pomocą pełnomocnika, w innych sprawach życiowych. Takie tłumaczenie jest nielogiczne i pozostające w sprzeczności z zebranym materiałem dowodowym.
Odnosząc się natomiast do zarzutów Skarżącego dotyczących nie wzięcia pod uwagę przez organy dodatkowych wydatków Skarżącego w miesięcznej wysokości ok. 845 zł z tytułu chociażby kosztów ubezpieczenia i eksploatacji samochodów, paliwa, kosztów utrzymania ogrodu (koszenie trawy), wydatków na usługi przewozowe (taksówka na badania, czy do DPS w [...]), zakupu lodówki czy usługi profesjonalnego pełnomocnika, Sąd stanął na stanowisku, że zarzut ten jest niezasadny.
Przede wszystkim zauważyć należy, że wskazane wydatki nie są wydatkami niezbędnymi w sytuacji Skarżącego. Trudno za takową uznać potrzebę utrzymywania przez Skarżącego dwóch samochodów, tylko po to aby jednym z nich jeździć w lecie, a drugim w zimie. Wskazane przez Skarżącego – zarówno we wniosku, odwołaniach, jak i w skardze – wydatki nie mogą stanowić comiesięcznych wydatków, uznanych za niezbędne do życia. Opłaty za usługi kominiarskie, dekarskie, hydrauliczne, czy zakup lodówki nie są wydatkami, które ponosi się regularnie, a co jakiś czas, czy wpadkowo. Nie ma przy tym racji Skarżący, iż organy obydwu instancji, niezasadnie kwestionowały niektóre koszty, określając je nawet jako zbyteczne czy stanowiące o złym gospodarowaniu majątkiem. Do takich zostały zaliczone te związane z utrzymaniem dwóch samochodów, czy usługami ogrodniczymi (koszenie trawy). W ocenie Sądu organy słusznie nie uwzględniły tych wydatków za zasadne. Po pierwsze należy wskazać, że Skarżący jest osobą z zaburzeniami psychicznymi, nie zaś z niepełnosprawnością fizyczną. Mógłby zatem samodzielnie dokonywać takiej czynności jak koszenie trawy, która to aktywność nie należy do nadmiernie skomplikowanych czy wymagających znacznego wysiłku. Wręcz należy stwierdzić, że stanowi formę aktywności wskazanej dla osób poszukujących psychicznego odprężenia. Zbyteczne również wydaje się utrzymanie dwóch samochodów. Skarżący obciąża swój budżet kosztami naprawy, serwisowania, paliwa czy ubezpieczenia OC w sposób niepotrzebny. Jak zauważył sam Skarżący, wszelkie jego punkty aktywności życiowej, rozmieszczone zostały w odległości ok. 500 m od miejsca zamieszkania i dostaje się on tam co do zasady pieszo. Dłuższe trasy, jak podróż 60 km w celu odwiedzenia matki pokonuje wraz z bratem taksówką. Nieuzasadnione jest zatem utrzymywanie dwóch pojazdów, a argument, iż jednym jeździ się lepiej zimą, a innym latem, nie może zostać uznany za trafny. Zgodzić się należy zatem z Kolegium, że taki sposób wydatkowania środków pieniężnych przez Skarżącego uznać wypada za nierozsądny i lekkomyślny. W każdym bądź razie taki, który nie zasługuje na uwzględnienie przy wyliczaniu niezbędnych wydatków Skarżącego.
W tym stanie rzeczy, przyznać należy rację Kolegium, że opisana wyżej sytuacja materialna Skarżącego nie uzasadnia zwolnienia w całości z opłaty za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w [...].
Zauważyć należy ponadto, że w obecnych uwarunkowaniach gospodarczych wiele osób musi ograniczać swoje potrzeby z uwagi na wysokie ceny towarów i usług spowodowanych chociażby inflacją oraz na skutek ograniczonej ilość środków finansowych, jakimi dysponuje (niskie dochody, emerytury, renty). Sytuacja Skarżącego, o której wspomina w odwołaniach i skardze dotycząca gwałtownego wzrostu wydatków, nie różni się zatem diametralnie od sytuacji ogółu społeczeństwa, które również boryka się z takimi trudnościami.
Zdaniem sądu, organy prawidłowo oceniły również stan zdrowotny i sytuacje rodzinną Skarżącego dla potrzeb rozważenia możliwości zwolnienia go z odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej.
Jak zostało wspomniane Skarżący cierpi na zaburzenia psychiczne, które nie pozwalają mu na podjęcie pracy np. w warunkach pracy chronionej. Radzi sobie samodzielnie w stałych, utartych schematach życia codziennego, a w sprawach urzędowych prosi o pomoc pełnomocnika. Wprawdzie Skarżący od wielu lat choruje, czego ani organy ani Sąd nie negują, jednakże stan zdrowia Skarżącego nie oddziałuje, zdaniem Sądu, w takim stopniu na stan majątkowy Skarżącego aby uzasadniał odstąpienie od obowiązku ponoszenia opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej (średnie miesięczne koszty leczenia Skarżącego nie przekraczają kwoty 200 zł).
Skarżący pomaga ponadto niepełnosprawnemu w stopniu umiarkowanym bratu. Skarżący zaznaczył również, że śmierć ojca w listopadzie 2019 r. sprawiła, iż spadł na niego pełny ciężar samodzielnego załatwiania codziennych spraw i opieki nad bratem. Wcześniej braćmi opiekować się miał ww. zmarły. Organy obu instancji nie uznały tego za okoliczność, która wyłączałaby możliwość uiszczania opłaty za pobyt matki Skarżącego w domu pomocy społecznej. Sąd uznaje to twierdzenie za słuszne. Po pierwsze należy wskazać, że Skarżący nie ponosi dodatkowych kosztów pomocy bratu – prowadzą oni oddzielne gospodarstwa domowe (zamieszkują oddzielne pokoje w jednym domu, oddzielnie przygotowują i spożywają posiłki), posiadają własne, odrębne majątki. Nie wydaje się również, by w perspektywie braku zatrudnienia i faktu, że nawet posiłki bracia przygotowują i spożywają oddzielnie, pomoc ta miała specjalnie obciążający wymiar. Śmierć ojca – mimo iż niewątpliwie odczuwalna dla Skarżącego – nie zmieniła w sposób zasadniczy jego funkcjonowania, nie pogorszyła w takim stopniu możliwości radzenia sobie z czynnościami dnia codziennego, by uznać ją można było za uzasadnioną okoliczność uniemożliwiającą dokonywanie opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej.
Ponadto, w toku postępowania prowadzonego przez Prezydenta zaoferowano Skarżącemu pomoc w formie usług opiekuńczych oraz lekarza psychiatry, jednak Skarżący odmówił twierdząc, że radzi sobie we własnym zakresie. Co prawda w skardze pełnomocnik Skarżącego zanegował powyższe twierdząc, że żadnej oferty pomocy nie było. Niemniej jednak z akt sprawy nie wynika również aby Skarżący (reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika) o taką pomoc występował. Trudno zatem uznać, że sytuacja rodzinna Skarżącego jest na tyle zła aby faktycznie pomoc ta była niezbędna.
W tym miejscu wskazać należy, że zasady ogólne udzielania pomocy społecznej, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 u.p.s. stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej (w tym przypadku ulga w postaci zwolnienia od opłaty) mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o pomoc nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zatem zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin wnioskujących o pomoc powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
Jak wynika z powyższych przepisów, pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków. Nie można jej zatem traktować, tak jak stara się to czynić Skarżący, jako środka bezwzględnej (obligatoryjnej) pomocy. Z kolei, uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich potrzeb. Ośrodki pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami, stąd wymagana jest w takiej sytuacji wyjątkowa dbałość o racjonalne wydatkowanie środków publicznych przeznaczonych na ten cel. Obowiązkiem organu jest w takich przypadkach wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji wszystkich okoliczności, które miały wpływ na jej podjęcie. Nie powinna budzić jakichkolwiek wątpliwości teza, że organ pomocowy nie posiada obiektywnych możliwości, aby zaspokoić (zabezpieczyć) wszystkie potrzeby osób ubiegających się o pomoc, jak również w każdym przypadku udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości.
Ustanowiony zaś w art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.s. obowiązek ponoszenia kosztów pobytu mieszkańca (w tym przypadku matki Skarżącego) w domu pomocy społecznej jest natomiast pochodną wynikającego z art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodziców.
Podsumowując, biorąc pod uwagę całokształt sytuacji materialnej, osobistej i zdrowotnej Skarżącego, w ocenie Sądu prawidłowo ustalonej przez organy obydwu instancji (ze wskazanym wyżej uchybieniem w zakresie niezaliczenia do comiesięcznych kosztów wydatków na żywność, co zauważył i uwzględnił przy wydaniu decyzji organ odwoławczy), uznać należy, że zaskarżona decyzja, a także decyzja którą utrzymała w mocy, nie zostały wydane z naruszeniem prawa. Za zasadne należy uznać rozstrzygnięcie i wywody uzasadnień tychże decyzji. Za nieuzasadnione należałoby uznać zwolnienie Skarżącego z obowiązku opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę jego sytuację, w szczególności posiadany majątek. Co podkreśla się w orzecznictwie, zwolnienie nie powinno nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia wskazanych w art. 64 u.p.s. okoliczności, osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce (wyrok WSA w Krakowie z 21 grudnia 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 1153/21, LEX nr 3288763).
Kolegium wydając zaskarżoną decyzję, nie naruszyło art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. Organ w sposób prawidłowy oraz wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy zebrany w toku postępowania. W sposób dokładny wyjaśniło stan faktyczny, uwzględniając interes społeczny i słuszny interes obywateli. Sąd nie dopatrzył się by jakaś okoliczność nie została udowodniona, czy uczynione to zostałoby na podstawie tylko części materiału dowodowego. Zupełnie nieuzasadnionym w ocenie Sądu byłoby uznanie Skarżącego za osobę, która nie może ponosić częściowych kosztów pobytu matki w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę pokaźny majątek oraz stan osobisty i zdrowotny, który nie rzutuje w sposób szczególny na ten obowiązek. Przerzucenie tego obowiązku na gminę, a zatem pośrednio na obywateli, godziłoby w praworządność i poczucie sprawiedliwości. Organy obu instancji w sposób prawidłowy uzasadniły podjęte decyzje. Sąd nie dopatrzył się w tym zakresie uchybień. Zarzut naruszenia ww. przepisów uznać należy zatem za nietrafny.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.