I SA/Wa 1366/22

I SA/Wa 1366/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-11-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj
Dorota Kozub-Marciniak
Monika Sawa /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1978/23 - Wyrok NSA z 2025-08-07
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 107 par. 3, art. 11, 8 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 102 ust. 1, 50 ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa (spr.), sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, Protokolant referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2022 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 24 marca 2022 r. nr KOC/7193/Op/21 w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 24 marca 2022 r. o sygn. KOC/7193/Op/21 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: SKO lub organ), po rozpoznaniu odwołania J. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia 27 września 2021 r. o sygn. 03180.5121.3029.2021, w sprawie odmowy przyznania pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych w postaci usług asystenckich.
Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
J. S. złożyła wniosek do Dyrektora Centrum Usług Społecznych "[...]" (dalej CUS) z dnia 12 października 2020 r. o udzielenie pomocy w postaci przyznania asystenta osoby niepełnosprawnej. Pismem z dnia 22 października 2020 r. poinformowano wnioskodawczynię o tym, że osiągnęła [...] punktów wymaganych do udziału w projekcie "[...]", a jednocześnie z uwagi na osiągnięcie wymaganej liczby uczestników projektu jej zgłoszenie zostało dołączone do listy rezerwowej kandydatów. J. S. bezskutecznie ponawiała kontakt z CUS w celu uzyskania asystenta osoby niepełnosprawnej, a wobec braku wnioskowanej pomocy w dniu 12 listopada 2020 r. wniosła ponaglenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], w którym doprecyzowała, że wnioskiem z dnia 12 października 2020 r. domagała się wydania na podstawie art. 50 ust. 4 i 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm., dalej: u.p.s.) przez Prezydenta [...] decyzji w przedmiocie udzielenia specjalistycznych usług opiekuńczych w postaci usług asystenckich świadczonych przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym, jako podstawę prawną wskazując art. 50 ust. 4 i ust. 7 w związku z art. 17 ust. 1 pkt 11 u.p.s. W uzasadnieniu ponaglenia J. S. podnosiła, m. in. że jej zdaniem w przypadku niewyznaczenia asystenta osoby niepełnosprawnej przez CUS wniosek z dnia 12 października 2020 r. należało przekazać do organu właściwego zgodnie z art. 65 § 1 k.p.a., gdyż w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej Prezydent [...], który odpowiada za nadzór nad CUS, powinien wydać decyzję administracyjną.
Na skutek wniesienia przez J. S. ww. ponaglenia CUS przesłało przy piśmie z 19 listopada 2020 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] [...] (dalej OPS) wniosek z dnia 12 października 2020 r. zgodnie z właściwością (i stanowiskiem skarżącej wyrażonym w ponagleniu). Dyrektor CUS wskazał, że usługa asystencka nie jest świadczeniem pomocy społecznej w rozumieniu art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (t.j. Dz. U. z 2005 r. nr 189, poz. 1598), lecz jest świadczeniem realizowanym w ramach projektu "[...]" na zasadach określonych w Regulaminie rekrutacji przyjętym Zarządzeniem Nr 10/2019 Dyrektora Centrum Usług Społecznych "[...]" z dnia 1 sierpnia 2019 r. w sprawie wprowadzenia regulaminu programu "Asystent osoby z niepełnosprawnością" zgodnie z Zarządzeniem nr 1242/2019 Prezydenta [...] z dnia 19 listopada 2019 r. w sprawie ustalenia "Standardów usług asystenta osób z niepełnosprawnościami na terenie [...]". W piśmie wskazano, że przed wniesieniem ponaglenia pismo J. S. było traktowane jako zgłoszenie udziału w projekcie współfinansowanym z Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Osi Priorytetowej Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2014-2020, a nie jako wniosek w rozumieniu k.p.a. Tymczasem Dyrektor CUS nie posiada kompetencji do prowadzenia postępowań administracyjnych, kończonych decyzjami administracyjnymi.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postanowieniem z dnia 14 stycznia 2021 r. uznało ponaglenie J. S. za nieuzasadnione wskazując, że CUS nie był organem właściwym do prowadzenia postępowania administracyjnego, więc nie mógł rozpoznać wniosku J. S., skierowanego na podstawie art. 50 ust. 4 i 7 u.p.s.
Prezydent [...] decyzją z dnia 18 marca 2021 o sygn. 03180.5121.825.2021 odmówił przyznania J. S. pomocy społecznej w formie specjalistycznych usług opiekuńczych w postaci usług asystenckich. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że informował wnioskodawczynię o nieposiadaniu w swojej ofercie pomocowej usług specjalistycznych w formie asystenta osoby niepełnosprawnej, jednak podjął działania w celu przedstawienia wnioskodawczyni pełnej oferty pomocowej w postaci świadczonych usług. Pracownik socjalny dwukrotnie podjął nieskuteczne próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, wobec czego organ wydał na podstawie art. 11 ust. 2, art. 106 ust. 4 oraz 107 ust. 4a u.p.s. decyzję odmowną.
Od wspomnianej decyzji J. S. wniosła odwołanie, w którym wskazała, że Centrum Usług Społecznych "[...]" świadczy usługi asystenckie nieodpłatnie i nie poprzedza tych usług wywiadem środowiskowym, zatem nie można skutecznie obciążać jej konsekwencjami niepoddania się wywiadowi, zwłaszcza, że wezwania w tym przedmiocie doręczano jej po terminach wywiadu wyznaczonego przez OPS.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], rozpatrując odwołanie J. S. zauważyło, że przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych zgodnie z art. 50 ust. 1 u.p.s. jest obligatoryjne, zaś przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych na podstawie art. 50 ust. 2 u.p.s. pozostawiono w gestii organu administracji, co oznacza, że nawet spełnienie przesłanek przyznania tego rodzaju usług, nie przesądza o tym, że organ pomocy społecznej ma obowiązek orzec o ich przyznaniu. Potwierdzeniem tego luzu decyzyjnego jest art. 50 ust. 5 u.p.s., w myśl którego, ustalenie zakresu, okresu i miejsca świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych pozostaje w kompetencji ośrodka pomocy społecznej. SKO wskazało, że obowiązkiem organu jest precyzyjne ustalenie, czy i jakiego rodzaju usługi w danym przypadku są niezbędne oraz ustalenie zakresu tych usług. Na organie ciąży również obowiązek ustalenia w jakim wymiarze godzin konieczne jest przyznanie usług specjalistycznych. Takich ustaleń w niniejszej sprawie brak, bowiem organ I instancji nie przeprowadził wywiadu środowiskowego. Dopiero po ustaleniu rodzaju i zakresu usług zadaniem organu byłoby znalezienie podmiotu, który takie usługi będzie realizował, tym bardziej, skoro o przyznaniu usług opiekuńczych decyduje aktualna sytuacja osoby uprawnionej , ustalona przed wydaniem decyzji (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 2 października 2007 r., sygn. akt IV SA/Gl 1408/06, wyrok WSA w Łodzi z dnia 20 sierpnia 2008 r., sygn. akt II SA/Łd 300/08, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 29 października 2019 r., sygn.. akt II SA/Bk 580/19). SKO wskazało, że na stronie ubiegającej się o świadczenie spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, tj. dokonania oceny rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy. Uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego o którym mowa w art. 107 ust. 1 u.p.s., chociażby poprzez odmowę jego przeprowadzenia, względnie niewywiązywanie się z uzasadnionych żądań złożenia stosowanych dokumentów, może zostać uznane za brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym, co z kolei stanowi wyrażoną w art. 11 ust. 2 u.p.s. przesłankę do wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej.
Organ wskazał, że w niniejszej sprawie skarżąca była informowana przez organ I instancji o potrzebie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Pisma w tym przedmiocie kierowane były do niej w dniach 27 listopada 2020 r. (pismo nie zostało odebrane) oraz 8 stycznia 2021 r., przy czym to ostanie pismo wyznaczające termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na dzień 25 stycznia 2021 r. skarżąca odebrała w dniu 28 stycznia 2021 r., zatem termin ten nie mógł być przez skarżącą dochowany. Pracownicy socjalni dwukrotnie podejmowali próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego pod adresem wskazanym przez skarżącą, ale termin określony w piśmie z dnia 8 stycznia 2021 r. nie mógł być skuteczny wobec odebrania zawiadomienia w dniu 28 stycznia 2021 r. Wobec takich ustaleń organ I instancji powinien zawiadomić skarżącą prawidłowo o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, zaś skarżąca by otrzymać pomoc społeczną powinna udzielić organowi informacji w celu ustalenia jej sytuacji faktycznej. Przy czym niewyrażenie przez stronę zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a za takie wypada uznać uchylanie się od przeprowadzenia tej czynności, stanowić będzie samodzielną podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.
Z uwagi na konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, w szczególności wywiadu środowiskowego, po uprzednim prawidłowym zawiadomieniu strony, SKO decyzją z dnia 24 maja 2021 r. o sygn. KOC/2438/Op/21 uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało ją do ponownego rozpoznania. Od powyższego rozstrzygnięcia J. S. wniosła sprzeciw do WSA w Warszawie, który został oddalony wyrokiem z dnia 2 września 2021 r. sygn. I SA/Wa 1511/21.
Następnie decyzją Prezydenta [...] z dnia 27 września 2021 r. o sygn. 03180.5121.3029.2021 odmówiono przyznania J. S. pomocy społecznej w formie specjalistycznych usług opiekuńczych w postaci usług asystenckich. W uzasadnieniu tej decyzji organ, wskazał m.in., że w dniu 1 i 2 czerwca 2021 r. pracownik socjalny podjął próbę nawiązania z J. S. kontaktu telefonicznego w celu ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego pod kątem udzielenia pomocy. We wskazanych terminach nie udało się nawiązać kontaktu. Z uwagi na brak odpowiedzi ze strony wnioskodawczyni Ośrodek Pomocy Społecznej w dniu 7 czerwca 2021 r. wystosował pisemne wezwanie z prośbą o kontakt w terminie 7 dni od otrzymania pisma, które – jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru – zostało ono odebrane w dniu 30 czerwca. Pomimo odebrania pisma J. S. nie nawiązała kontaktu z ośrodkiem. Z uwagi na fakt, że OPS nie posiada w swojej ofercie pomocowej usług specjalistycznych w formie asystenta dla osoby niepełnosprawnej, działania pracownika socjalnego nakierowane były na przedstawienie pełnej oferty pomocowej świadczonych przez ośrodek usług opiekuńczych oraz specjalistycznych usług opiekuńczych o zróżnicowanym zakresie, co było nieskuteczne z uwagi na brak kontaktu ze strony wnioskodawczyni. W trakcie postępowania trzykrotnie przedłużano termin rozpatrzenia wniosku, informując o tym pismami, które zostały prawidłowo doręczone, wraz z pouczeniem o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów w ciągu 7 dni.
Od powyższej decyzji J. S. złożyła odwołanie, w którym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania.
Rozpatrując odwołanie skarżącej SKO wskazało, że z akt sprawy wynika, iż organ I instancji wielokrotnie podejmował próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania odwołującej się. O potrzebie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego Prezydent [...] powiadomił J. S. w szczególności pismem z dnia 9 lipca 2021 r., które jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru zostało doręczone w dniu 29 lipca 2021 r. Organ zaznaczył także, że w piśmie tym organ I instancji wyznaczył termin przeprowadzenia wywiadu na dzień 16 sierpnia 2021 r. i jednocześnie pouczył odwołującą się, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego stanowi podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia zgodnie z art. 107 ust. 4a u.p.s. Jak wynika z akt sprawy w dniu 16 sierpnia 2021 r. pracownicy socjalni udali się do miejsca zamieszkania J. S., lecz nie zostali wpuszczeni do środka, przez co nie mogli przeprowadzić wywiadu. Do chwili wydania niniejszej decyzji pracownik socjalny nie przeprowadził wywiadu środowiskowego, a odwołująca nie zwróciła się do Prezydenta [...] o ustalenie nowego terminu przeprowadzenia takiego wywiadu. W ocenie SKO w niniejszej sprawie organ I instancji podjął wszelkie niezbędne kroki procesowe, aby przeprowadzić wywiad środowiskowy, ale ze względu na postawę strony do przeprowadzenia tego wywiadu nie doszło. SKO odwołując się do wyroku WSA w Białymstoku z dnia 8 listopada 2012 r. o sygn. II SA/Bk 402/12 zauważyło, że specyfika postępowania wyjaśniającego w sprawie o świadczenia z pomocy społecznej wymaga aktywności ze strony wnioskodawcy, którego rolą jest wprowadzenie pracownika w swoją trudną sytuację życiową. Nie jest bowiem możliwe jej wszechstronne ustalenie i ocena bez współdziałania przedstawiciela organu i podmiotu ubiegającego się o pomoc, który najlepiej może sprecyzować oraz wskazać swoje potrzeby. Racjonalnym było zatem wprowadzenie w art. 11 ust. 2 u.p.s. warunków współdziałania, jako przesłanek udzielenia wsparcia. Jednocześnie SKO wskazało, że nie podziela stanowiska odwołującej się, iż w niniejszej sprawie zaskarżona decyzja organu I instancji winna zostać uchylona w całości, a postępowanie umorzone. W aktach sprawy znajduje się wniosek J. S. o udzielenie pomocy w formie przyznania asystenta, zaś z korespondencji kierowanej do organu I instancji wyraźnie wynika, że jest ona zainteresowana przyznaniem takiego wsparcia. W tej sytuacji koniecznym zatem stało się merytoryczne rozpatrzenie sprawy i utrzymanie zaskarżonej decyzji Prezydenta [...] w mocy.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła J. S. (dalej: skarżąca), zaskarżając ją w całości.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania tj:
1. art. 65 § 1 w zw. z art. 5 § 2 pkt 3 i pkt 6 k.p.a. przez utożsamianie Dyrektora Centrum Usług Społecznych "[...]" (dalej: CUS) z Prezydentem [...], tj. z organem samorządu terytorialnego, któremu przysługują uprawnienia organu administracji publicznej;
2. art. 15 k.p.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 140 k.p.a. przez wydanie zaskarżonej decyzji z pominięciem obowiązku rozpatrzenia całego materiału dowodowego, z którego bezpośrednio wynika, iż postępowanie administracyjne od początku było prowadzone z rażącym naruszeniem zasady skargowości ustanowionej w art. 102 ust. 1 u.p.s.;
3. art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 i art. 8 § 1 k.p.a. przez wydanie zaskarżonej decyzji z pominięciem obowiązku odniesienia się w uzasadnieniu tej decyzji do zarzutów i argumentów zawartych w odwołaniu od decyzji organu I instancji oraz obowiązku wskazania dowodów, na podstawie których organ odwoławczy stwierdził, że decyzja organu I instancji nie powinna zostać uchylona i postępowanie organu I instancji nie powinno być umorzone w myśl art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., jak o to skarżąca wnosiła w odwołaniu z dnia 21 października 2021 r.;
4. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. a art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez jego zastosowanie, mimo, że ocena całokształtu zgromadzone materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że postępowanie administracyjne, jako bezprzedmiotowe, powinno zostać umorzone w całości na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ponadto o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów ewentualnego zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skarżąca wskazała, m.in. że skierowała swój wniosek z dnia 12 października 2020 r. do dyrektora CUS, który stosując art. 19 i 65 § 1 k.p.a. przekazał wniosek skarżącej przy piśmie z dnia 19 listopada 2020 r. znak CUS-UA.502.16.2020.DPO(2) według właściwości do rozpatrzenia przez OPS, którego dyrektor w myśl § 15 ust. 1 statutu OPS, na podstawie upoważnień Prezydenta [...], wydaje decyzje administracyjne w sprawach z zakresu pomocy społecznej realizowanych przez OPS. Jednak zdaniem skarżącej CUS nie jest organem administracji publicznej, o którym mowa art. 65 § 1 w zw. z art. 5 § 2 pkt 3 i 6 k.p.a., zatem nie przysługują mu kompetencje określone w tym przepisie. W postępowaniu zakończonym zaskarżaną decyzją CUS ma więc wobec skarżącej status "innej osoby", o której mowa w art. 102 ust. 1 u.p.s. Skarżąca podniosła, że po przesłaniu wniosku przez CUS do rozpatrzenia przez OPS, ośrodek powinien był zapytać skarżącą o jej zgodę o której mowa art. 102 ust. 1 u.p.s. na procedowanie przez OPS na wniosek osoby innej niż sama skarżąca. Zdaniem skarżącej OPS mógłby ewentualnie działać wobec niej z urzędu na podstawie art. 102 ust. 2 u.p.s. i wydać pozytywną dla niej decyzję. Tymczasem OPS w swych pismach i decyzjach utrzymuje, że prowadzi sprawę na wniosek skarżącej. Podsumowując swoje stanowisko skarżąca wskazała, że w niniejszej sprawie postępowanie administracyjne od początku było bezprzedmiotowe, gdyż sprawa objęta wnioskiem z dnia 12 października 2020 r. nie podlegała załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej przez CUS, zaś OPS prowadził sprawę bez wniosku, ani zgody zainteresowanej osoby – skarżącej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze. zm., dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.
Zgodnie z art. 102 ust. 1 u.p.s. zasadą jest udzielanie świadczeń z pomocy społecznej na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego albo innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego, przy czym zgodnie z ust. 2 tego przepisu pomoc społeczna może być udzielana także z urzędu. W doktrynie kwestią sporną jest, czy powyższe uregulowanie pozwala na zastosowanie ogólnej zasady z art. 61 § 2 k.p.a., który przewiduje możliwość wszczęcia postępowania z urzędu w sprawie wymagającej wniosku strony tylko jeżeli jest to uzasadnione szczególnie ważnym interesem strony. Organ musi w takim wypadku uzyskać zgodę strony na dalsze prowadzenie postępowania, w przeciwnym razie postępowanie ulega umorzeniu. Jednakże zastosowanie tego przepisu w postępowaniu w sprawie przyznania świadczeń z pomocy społecznej budzi wątpliwości, ponieważ w ust. 2 artykułu 102 u.p.s. nie wprowadzono żadnych wymagań dla wszczęcia postępowania z urzędu. W szczególności ustawa nie wskazuje, w jakich sprawach wszczyna się postępowanie na wniosek, a w jakich z urzędu. Zwykle przyjmuje się, że w postępowaniach przyznających (lub odmawiających) świadczenia potrzebna jest zgoda strony, za czym przemawia przede wszystkim wykładnia celowościowa, gdyż nie należy udzielać pomocy wbrew woli jej adresata, co byłoby także marnotrawstwem środków publicznych (I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, LEX/el. 2021, art. 102.).
W myśl art. 50 ust. 1 u.p.s., osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić (art. 50 ust. 2 u.p.s.). Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem – art. 50 ust. 3 u.p.s. (Wyrok NSA z 26.07.2022 r., I OSK 1872/21, LEX nr 3372044.).
Usługi opiekuńcze zatem mogą być przyznane nie tylko osobie samotnej (ust. 1), ale również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić (ust. 2). Przyznanie pomocy usług opiekuńczych pozostawione jest zatem uznaniu organu administracji. Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola Sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Decyzje odmowne dla wnioskodawcy powinny być uzasadniane w sposób jasny i przekonujący, a także powinny zawierać precyzyjne wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy (por. wyrok NSA z 30 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 3528/18, wyrok dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W każdej sprawie organ pomocy społecznej powinien w pierwszej kolejności ustalić sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc, następnie rozważyć stan jej zdrowia i na tej podstawie ustalić zakres niezbędnych dla niej usług opiekuńczych, biorąc pod uwagę możliwości świadczenia tej pomocy przez ośrodek pomocy społecznej oraz potrzeby innych osób znajdujących się w sytuacji, o której mowa w tym przepisie (Wyrok NSA z 26.07.2022 r., I OSK 1872/21, LEX nr 3372044).
Na wstępie należy wskazać, że z treści pism złożonych w postępowaniu wynika, że J. S. domagała się wydania na podstawie art. 50 ust. 4 i 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej przez Prezydenta [...] decyzji w przedmiocie udzielenia specjalistycznych usług opiekuńczych w postaci usług asystenckich świadczonych przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. W uzasadnieniu ponaglenia skierowanego do SKO wprost wskazała. że w przypadku niewyznaczenia asystenta osoby niepełnosprawnej przez CUS wniosek z dnia 12 października 2020 r. należało przekazać do organu właściwego zgodnie z art. 65 § 1 k.p.a., gdyż w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej Prezydent [...], który odpowiada za nadzór nad CUS, powinien wydać decyzję administracyjną. W związku z treścią tego pisma CUS, a następnie OPS i Prezydent [...] uznały, że skarżąca nie tylko dokonała zgłoszenia do udziału w projekcie "[...]", ale jednocześnie wniosła (po tym jak nie została zakwalifikowana do udziału w projekcie "[...]") o udzielenie jej świadczeń na podstawie właściwych przepisów ustawy o pomocy społecznej.
Dyrektor CUS zasadnie wskazał, że usługa asystencka nie jest świadczeniem pomocy społecznej w rozumieniu art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych, lecz jest świadczeniem realizowanym w ramach projektu "[...]" na zasadach określonych w Regulaminie rekrutacji przyjętym Zarządzeniem Nr 10/2019 Dyrektora Centrum Usług Społecznych "[...]" z 1 sierpnia 2019 r. w sprawie wprowadzenia regulaminu programu "Asystent osoby z niepełnosprawnością" zgodnym z Zarządzeniem nr 1242/2019 Prezydenta [...] z dnia 19 listopada 2019 r. w sprawie ustalenia "Standardów usług asystenta osób z niepełnosprawnościami na terenie [...]". Aczkolwiek powołanie się we wniesionym ponagleniu na przepisy ustawy o pomocy społecznej i podniesienie konieczności wydania na podstawie art. 50 ust. 4 i 7 ustawy o pomocy społecznej przez Prezydenta [...] decyzji administracyjnej w przedmiocie udzielenia specjalistycznych usług opiekuńczych w postaci usług asystenckich świadczonych przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym świadczy o tym, że od początku, tj. od złożenia wniosku z dnia 12 października 2020 r., wolą skarżącej był złożenie wniosku w rozumieniu art. 102 ust. 1 u.p.s. o udzielanie świadczeń z zakresu pomocy społecznej, zwłaszcza, że uczyniła to po tym jak nie została zakwalifikowana do udzielenia jej pomocy w ramach projektu realizowanego przez CUS.
Tym samym organy zasadnie uznały, że postępowanie nie było bezprzedmiotowe, gdyż sprawa objęta wnioskiem z dnia 12 października 2020 r. podlegała załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej przez CUS, zaś OPS prowadził sprawę właśnie na skutek wniosku skarżącej i zgody zainteresowanej – skarżącej, wyrażonej wprost w ponagleniu. Odnosząc się z kolei do zarzutu niewydania decyzji przez Dyrektora Centrum Usług Społecznych "[...]" na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej, Sąd wskazuje, ze jak wynika z powołanych wyżej przepisów, podmiot ten nie był właściwy do rozstrzygnięcia w tym przedmiocie w drodze decyzji administracyjnej, co organ wyjaśnił także w uzasadnieniu. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy nie naruszyły Także przepisów art. 15 k.p.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 140 k.p.a., gdyż prawidłowo zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, z którego bezpośrednio wynikało, że skarżąca wniosła o wszczęcie postępowania w rozumieniu art. 102 ust. 1 u.p.s. Organy nie prowadziły postępowania z urzędu, lecz na wniosek i podjęły czynności niezbędne do rozpoznania przedmiotowego wniosku. W szczególności organy podjęły próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, który pozwoliłby na ustalenie zakresu niezbędnej pomocy dla skarżącej. Sąd podkreśla, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest obligatoryjną czynnością organu przed rozstrzygnięciem w drodze decyzji administracyjnej przyznania prawa do świadczenia z pomocy społecznej, odmowy takiego prawa lub zwolnienia z obowiązków, których źródłem są przepisy u.p.s. Utrudnianie lub uniemożliwianie przez wnioskodawcę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego może być potraktowane jako brak współdziałania z pracownikiem socjalnym, a przez to może prowadzić do negatywnego rozstrzygnięcia sprawy pomocowej, w szczególności odmowy przyznania świadczenia lub zwolnienia z obowiązku. Na osobie ubiegającej się o przyznanie pomocy spoczywa bowiem obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Aby otrzymać pomoc społeczną, osoba zainteresowana zobowiązana jest do udzielenia organowi pomocy w ustaleniu jej sytuacji faktycznej. Niewyrażenie przez stronę zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a za takie wypada uznać uchylanie się od przeprowadzenia tej czynności, może stanowić samodzielną podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Skarżąca w niniejszym postępowaniu na żadnym jego etapie, nie wyraziła woli, ani gotowości do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, ani też nie wyjaśniła, z jakich przyczyn uniemożliwiła jego przeprowadzenie, chociażby nie wskazała, że nie domaga przyznania się pomocy i nie wyraża zgody na działanie organu z urzędu. A wręcz przeciwnie zarzucała organom bezczynność w rozpoznaniu je wniosku. W tej sytuacji skoro zatem strona swoim zachowaniem skutecznie uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu, a żadne okoliczności nie uzasadniają jej zachowania, to stan taki jest wyrazem braku współdziałania w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji i uniemożliwia organowi dokonanie koniecznych ustaleń do załatwienia sprawy. Tym samym organ zasadnie odmówił przyznania pomocy a nie umorzył postępowania jako bezprzedmiotowe.
Nieuzasadnione są również zarzuty dotyczące uzasadnienia zaskarżonej decyzji tj. naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 i art. 8 § 1 k.p.a. Podkreślić ponownie należy, że skarżąca z jednej strony domagała się rozpoznania wniosków, chociażby poprzez złożenie ponaglenia, a jednocześnie podnosiła, że postępowanie jest bezprzedmiotowe i odmawiała współdziałania z pracownikami OPS, wskazując że jej wniosek nie zasługiwał na rozpoznanie, gdyż w zasadzie nigdy go nie złożyła. Wobec sprzecznych argumentów skarżącej organ odwoławczy uzasadnił decyzję w sposób adekwatny do przeprowadzonych ustaleń, starając się w maksymalnym stopniu odnieść do stanowiska skarżącej.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.u.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.