I SA/Wa 1365/19

I SA/Wa 1365/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-01-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-07-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz /przewodniczący/
Magdalena Durzyńska
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2205/20 - Wyrok NSA z 2022-12-15
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2134
art. 2,  art. 5  ust. 3,  art. 7,  art. 10,  art. 25  ust. 1, ust. 2  pkt 1,  ust. 3,  ust. 7,  ust. 8,  ust. 9,  art. 28
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska –Jaroszewicz Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska (spr.) WSA Magdalena Durzyńska Protokolant referent – stażysta Beata Karczewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi M.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia za nienależnie pobrane i zwrotu świadczenia oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2019 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania M.W. od decyzji Prezydenta [...] z [...] listopada 2018 r., nr [...] w sprawie uznania pobranego świadczenia wychowawczego za nienależne i zobowiązania do jego zwrotu, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzją z [...] września 2017 ., nr [...] Prezydent [...], po rozpatrzeniu wniosku M.W. z [...] sierpnia 2017 r., przyznał świadczenie wychowawcze na dziecko M.B. w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r.
Decyzją z [...] listopada 2018 r. Prezydent [...] uznał za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze wypłacone na dziecko M.B. za okres od 1 marca 2018 r. do 30 września 2018 r. w kwocie [...] zł i zażądał zwrotu tej kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczonymi na dzień spłaty. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że [...] sierpnia 2018 r. M.W. przedłożyła umowę o pracę zawartą od 1 stycznia 2018 r., a w oświadczeniu z [...] sierpnia 2018 r. wskazała dochód za drugi miesiąc od podjęcia zatrudnienia, tj. luty 2018 r. w kwocie [...] zł. Organ wyjaśnił, że po ponownym przeliczeniu dochodu, z uwzględnieniem dochodu uzyskanego ustalono, że od marca 2018 r. dochód w rodzinie strony w przeliczeniu na osobę wynosi [...] zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Na dochód ten składają się: zwrot z tytułu niewykorzystanej ulgi na dzieci za 2016 r. w kwocie [...] zł, świadczenia z funduszu alimentacyjnego otrzymane w 2016 r. w kwocie [...] zł podzielone na 12 miesięcy i trzech członków rodziny oraz dochód uzyskany w kwocie [...] zł, podzielony przez trzech członków rodziny.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła M.W. podnosząc, że jest matką samotnie wychowującą dorosłego, uczącego się syna i nastoletnią córkę. Wskazała ponadto, że jest chora na padaczkę i posiada orzeczenie o niepełnosprawności. Odwołująca się podniosła, że pracuje bez przerwy od 2014 r. i w żadnym momencie nie doszło do utraty dochodu, ponieważ od 1 stycznia 2018 r. pracowała nadal, a obecnie ma zawartą umowę do 2020 r. Wyjaśniła, że [...] Sp. z o. o. [...], w której pracowała do 31 grudnia 2017 r. uległa likwidacji i w związku z tym została oddelegowana do pracy w [...] Sp. z o.o. [...]. Zaznaczyła, że obie spółki należą do jednej grupy kapitałowej, a ona nieprzerwanie pracuje w tym samym obiekcie. Podniosła, że nie miała zamiaru zmieniać pracy lecz musiała zgodzić się na przeniesienie, aby utrzymać rodzinę.
Rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wskazało, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 ze zm., dalej: ustawa). Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze jest obowiązana do jego zwrotu.
Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu. Natomiast dochód członka rodziny - oznacza, zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3. Przepis art. 2 pkt 20 lit. c ustawy definiuje uzyskanie dochodu stanowiąc, że oznacza to uzyskanie dochodu spowodowane: uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W myśl natomiast art. 7 ustawy, w przypadku utraty dochodu przez członka w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód nie uwzględnia się dochodu utraconego (ust. 1). W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, ustalając dochód członka rodziny osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego (ust. 2). W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego (ust. 3).
Kolegium wskazało, że Prezydent [...] decyzją z [...] listopada 2018 r. uznał kwotę [...] zł, wypłaconą stronie za okres od 1 marca 2018 r. do 30 września 2018 r. za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze i zobowiązał stronę do zwrotu tej kwoty wraz z odsetkami. Kolegium wyjaśniło, że za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się, m.in. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania (art. 25 ust. 2 pkt. 1 ustawy).
Organ wyjaśnił, że uznanie świadczenia za nienależnie pobrane w powyższym wypadku wymaga spełnienia trzech przesłanek: po pierwsze - świadczenie zostało wypłacone; po drugie - zaistniały okoliczności powodujące ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, po trzecie - osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania.
Kolegium stwierdziło, że pierwsza z powyższych przesłanek w sposób nie budzący wątpliwości zaistniała, bowiem świadczenie było wypłacane, co potwierdza także odwołująca się. Odnosząc się do kwestii spełnienia drugiej przesłanki organ wskazał, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji podał, że 10 sierpnia 2018 r. M.W. dostarczyła umowę o pracę zawartą z nowym pracodawcą - [...] Sp. z o.o. na czas określony od 1 stycznia 2018 r. do 31 października 2018 r.
Organ podał, że jak wynika z akt postępowania odwołująca się była zatrudniona od 1 stycznia 2017 r. do 31grudnia 2017 r. w [...] Sp. z o.o.
Natomiast [...] grudnia 2017 r. zawarła z [...] Sp. z o.o. umowę o pracę na czas określony od 1 stycznia 2018 r. do 31 października 2018 r., a 30 października 2018 r. kolejną umowę o pracę na czas określony od 1 listopada 2018 r. do 30 września 2020 r. z tym samym pracodawcą. Organ stwierdził zatem, że 31 grudnia 2017 r. nastąpiła utrata dochodu spowodowana utratą zatrudnienia, a 1 stycznia 2018 r. nastąpiło uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia.
Przeliczając ponownie dochód odwołującej się organ wskazał, że dochód uzyskany z tytułu podjęcia zatrudnienia za miesiąc następujący po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, tj. za luty 2018 r. wyniósł [...] zł, a zatem miesięczny dochód rodziny od marca 2018 r. wyniósł w przeliczeniu na osobę w rodzinie kwotę [...] zł i przekracza kwotę uprawniającą do wypłaty przyznanego świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, tj. 800 zł.
Zdaniem Kolegium organ I instancji prawidłowo przeliczył na nowo dochód osiągany przez skarżącą w okresie pobierania świadczenia, który wypełnia dyspozycję z art. 7 ust. 3 w zw. z art. 2 pkt 20 lit. c ustawy. Dochód skarżącej z miesiąca następującego po miesiącu, w którym został uzyskany, tj. za luty 2018 r., stanowił kwotę [...] zł. Kwotę tę doliczano do kwoty świadczenia z funduszu alimentacyjnego za 2016 r. , która wyniosła [...] zł ([...] zł: 12 miesięcy) oraz kwoty zwrotu niewykorzystanej ulgi na dzieci za 2016 r. w kwocie [...] zł ([...] miesięcznie) co dało kwotę [...] zł. Przeciętny miesięczny dochód członka rodziny wyniósł [...] zł ([...]zł: 3 osoby). Organ stwierdził, że wyliczona kwota przekroczyła kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 3 ustawy. Zdaniem organu świadczenie wychowawcze zostało wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia wychowawczego, tj. pomimo uzyskania dochodu powodującego przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do pobierania świadczenia na pierwsze dziecko.
Kolegium podniosło, że skarżąca nie wywiązała się z obowiązku niezwłocznego poinformowania organu I instancji o zmianie sytuacji dochodowej rodziny, wynikającym z art. 20 ustawy, gdyż o podjęciu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę z 1 stycznia 2018 r. poinformowała dopiero [...] sierpnia 2018 r. Wprawdzie w odwołaniu podnosi, że Spółka [...] Sp. z o.o. uległa likwidacji, w związku z czym oddelegowano ją do pracy w [...] Sp. z o.o., niemniej jednak pozostaje to bez wpływu na wynik podejmowanego w tej sprawie rozstrzygnięcia.
Kolegium podało, że skarżąca podpisując oświadczenie na formularzu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego (część II) zobowiązała się do poinformowania organu wypłacającego świadczenie o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w tym o uzyskaniu dochodu. Została również pouczona o tym, że niepoinformowanie organu o zmianach może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i oświadczyła, że zapoznała się z pouczeniem. Pouczenie tej treści zawarte było także w decyzji z [...] września 2017 r. mocą której przyznano skarżącej świadczenie. W ocenie Kolegium spełniona została trzecia przesłanka uprawniająca do uznania, że świadczenie zostało nienależnie pobrane.
Zdaniem organu odwoławczego, ze względu na zaistnienie przesłanki określonej w art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wydanie decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń na M.B. za okres od 1 marca 2018 r. do 30 września 2018 r. było uzasadnione.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] kwietnia 2019 r. skargę wniosła M.W. Zdaniem skarżącej organ wadliwie uznał, że utraciła zatrudnienie, a tym samym utraciła dochód. Skarżąca zaznaczyła, że została oddelegowana do pracy ze spółki [...] Sp. do spółki [...]. W ocenie skarżącej, jeśli przepracowała cały 2017 r. to nie miała utraconego dochodu i nie należało przeliczać kwoty bazowej. Skarżąca zaznaczyła, że cały czas pracuje tak w byłej jak i nowej spółce, w tym samym obiekcie, wykonuje tę samą pracę, z tymi samymi ludźmi. Oświadczyła, że nie miała zamiaru zmieniać pracy, ale musiała wyrazić na to zgodę, aby utrzymać rodzinę. Dodała, że nie miała wpływu na politykę w firmie.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
W piśmie procesowym z 4 grudnia 2019 r. pełnomocnik z urzędu skarżącej podtrzymał zarzuty skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w tym w szczególności art. 25 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, obowiązujący w dacie wydania zaskarżonej decyzji.
Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy, w brzemieniu poprzednio obowiązującym, za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania.
W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę na wynikającą z art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy konieczność należytego pouczenia strony o braku prawa do pobierania świadczenia wychowawczego.
Warunek taki został wprost i jednoznacznie opisany w formularzu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, który złożyła skarżąca [...] sierpnia 2017 r. i który podpisała. Także w decyzji z [...] września 2017 r. przyznającej świadczenie na rzecz córki M.B. skarżąca została pouczona o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczenia oraz o treści art. 25 ust. 1 ustawy. Powyższe pozwala na stwierdzenie, że skarżąca została w należyty sposób pouczona o tym, że świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko nie będzie przysługiwać, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę przekroczy kwotę 800 zł. Bezsporne jest, że świadczenie zostało skarżącej wypłacone.
Prawidłowo organy uznały, że dochód rodziny skarżącej w okresie od 1 marca do 30 września 2018 r. w przeliczeniu na osobę przekraczał kwotę 800 zł, co skutkowało uznaniem świadczenia pobranego za ten okres za nienależnie pobrane oraz obowiązkiem jego zwrotu.
Zważyć należy, że co do zasady dochodem członka rodziny jest dochód osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego. W decyzji z [...] września 2017 r. przyznającej świadczenie wychowacze na córkę, tym okresem był okres świadczeniowy od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Wobec tego, zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy, dochodem członka rodziny jest dochód osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowaczego (tj. 2016 r.) z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3a ustawy.
W sprawie rokiem bazowym do oceny pozostawał więc rok kalendarzowy 2016, co ma istotne znaczenie przy stosowaniu przepisów dotyczących przypadków utraty i uzyskania dochodu, o których mowa w art. 7 ustawy.
W sytuacji, gdy skarżąca podjęła zatrudnienie po zakończeniu roku bazowego, tj. roku kalendarzowego 2016, w sprawie zastosowanie znajdował art. 7 ust. 3 ustawy.
Przepis ten dotyczy sytuacji, w której członek rodziny (lub dziecko) uzyskuje dochód po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego. W takim przypadku dochód członka rodziny ustala się powiększając go o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego.
Skarżąca do 31 grudnia 2017 r. była zatrudniona w [...] Sp. z o.o. Następnie od 1 stycznia 2018 r. podjęła pracę w [...] Sp. z o.o. Nie ma przy tym znaczenia, że skarżąca pracuje w tym samym miejscu, wykonuje te same czynności i pracuje wśród tych samych współpracowników. Istotne jest, że zawarła umowę o pracę z innym pracodawcą i na inny okres zatrudnienia.
Wobec tego prawidłowo organy przyjęły, że 31 grudnia 2017 r. nastąpiła utrata dochodu w rozumieniu art. 2 pkt 19 lit. c ustawy. Natomiast 1 stycznia 2018 r. uzyskała dochód - zgodnie z art. 2 pkt 20 lit. c ustawy, przy czym zatrudnienie to kontynuowane było do końca okresu świadczeniowego, a następnie kolejną umową o prace przedłużone. W takiej sytuacji dochodem za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, był dochód za luty 2018 r., który wyniósł [...] zł. Spełniony przy tym został także wymóg uzyskiwania tego dochodu w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane było prawo do świadczenia wychowawczego. Prawidłowo organy doliczyły kwotę [...] zł dochodu za luty 2018 r. do świadczenia z funduszu alimentacyjnego za 2016 r. w kwocie [...] zł oraz niewykorzystanej ulgi na dziecko za 2016 r. w kwocie [...] zł. Oznacza to, że dochód skarżącej wyniósł: [...] zł ([...]: 12 miesięcy) + [...] zł ([...]: 12 miesięcy) + [...] zł = [...] zł, tj. dochód rodziny, który podzielony na trzy osoby w rodzinie daje kwotę 841,61 zł miesięcznie. Dochód ten przekracza kryterium dochodowe, które wynosiło na pierwsze dziecko 800 zł - art. 5 ust. 3 ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji.
Z tych przyczyn prawidłowo organ uznał za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na córkę za okres od 1 marca 2018 r. do 30 września 2018 r. i zobowiązał ją do zwrotu tego świadczenia. Natomiast kwestia trudnej sytuacji finansowej skarżącej, złego stanu zdrowia może być rozpatrywana w sprawie o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.
Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, z mocy art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.