I SA/WA 1353/22

I SA/Wa 1353/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-05-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj
Bożena Marciniak /przewodniczący/
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 154
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Marciniak, Sędziowie: sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2023 r. sprawy ze skargi E. B., S. K., A. M., A. B., J. B., M. J., M. B., S. B. oraz A. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 8 kwietnia 2022 r. nr DAP-WOSR-7280-30/2022/AM w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2022 r., nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 105 § 1 kpa oraz art. 9 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 2097 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania E. B. od decyzji Wojewody [...] z [...] lutego 2022 r., nr [...] odmawiającej uchylenia lub zmiany decyzji Wojewody [...] z [...] lutego 2015 r., nr [...] -
- uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] lutego 2022 r. i umorzył w całości postępowanie w sprawie zmiany, w trybie art. 154 § 1 kpa, decyzji Wojewody [...] z [...] lutego 2015 r.
W uzasadnieniu Minister wskazał, że decyzją z [...] lutego 2015 r. Wojewoda
[...] odmówił S. K., A. M., E. B., działającej
w imieniu własnym oraz w imieniu J. B. [1] i A. B., M. J. i J. B. [2] potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. [3] i A. małżonków B. nieruchomości w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...]. Podstawą odmowy było
złożenie wniosków o potwierdzenie tego prawa z przekroczeniem ustawowego
terminu, tj. po 31 grudnia 2008 r. Po rozpatrzeniu odwołań Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] maja 2015 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] lutego 2015 r.
Decyzją z [...] września 2015 r., nr [...] Minister Skarbu
Państwa, po rozpatrzeniu wniosku E. B., złożonego w imieniu własnym oraz S. K., A. M., J. B. [1], A. B., M. J. i J. B. [2] o zmianę ostatecznej decyzji Ministra Skarbu Państwa z
[...] maja 2015 r. (prawidłowa data - [...] maja 2015 r.), nr [...] odmówił zmiany, na podstawie art. 154 § 1 kpa, ostatecznej decyzji Ministra Skarbu Państwa z [...] maja 2015 r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Skarbu Państwa, decyzją z [...] października 2015 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] września 2015 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 25 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 148/16 odrzucił skargę E. B. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z [...] października 2015 r.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał, że ostateczną decyzją z [...] marca 2016 r., nr [...] Wojewoda [...] potwierdził jednemu ze spadkobierców J. [3] i A. małżonków B., tj. J. C., prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przedmiotowej nieruchomości poza granicami RP.
Pismem z [...] listopada 2021 r. E. B. zwróciła się do Wojewody
[...] o: "wznowienie postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. i J. [3] B. nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego w miejscowości [...]".
W piśmie z [...] grudnia 2021 r. Wojewoda wezwał E. B. do wyjaśnienia, w terminie 14 dni od otrzymania wezwania, czy jej pismo z 26 listopada 2021 r. stanowi wniosek o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...] znak: [...], decyzją Ministra Skarbu Państwa z
[...] maja 2015 r., znak: [...], bądź też obydwu tych postępowań, wraz ze wskazaniem podstawy prawnej wznowienia. Jednocześnie wezwano wnioskodawczynię do uprawdopodobnienia terminu, w którym dowiedziała się ona o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia postępowania zakończonego decyzją [...] oraz terminu w którym dowiedziała się o decyzji znak: [...].
W odpowiedzi udzielonej w piśmie z [...] grudnia 2021 r. E. B. wskazała, że wnosi o uchylenie lub zmianę decyzji z [...] lutego 2015 r., nr [...] w ten sposób, aby uwzględniła ona słuszny interes strony -
na podstawie art. 155 kpa. Wskazała ponadto: "okolicznością stanowiącą chęć podjęcia próby do ponownego złożenia wniosku/prośby była informacja zamieszczona w BIP RPO tytuł: rekompensaty za mienie zabużańskie - cytuję: Naczelny Sąd Administracyjny w całości podzielił stanowisko RPO złożenie wniosku skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich uprawnionych. Z tą informacją zapoznałam się w ostatnich miesiącach listopada b.r. przeglądając wiadomości na stronach internetowych, dlatego też ponownie zainteresowałam się przyczyną odmowy prawa do rekompensaty. Odmowa wg mnie jest krzywdząca i opiera się głównie na założeniu, że tylko jedna ze spadkobierców J. C. nabywa prawo do rekompensaty. W tym też czasie dowiedziałam
się o pozytywnym rozpatrzeniu wniosku J. C. jednej ze spadkobierców".
Decyzją z [...] lutego 2022 r. Wojewoda [...] odmówił uchylenia lub zmiany decyzji Wojewody [...] z [...] lutego 2015 r. wskazując, że brak jest
możliwości uznania słuszności interesu wnioskodawców, w dochodzeniu uchylenia lub zmiany decyzji, na podstawie art. 154 kpa.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyła E. B..
Rozpoznając sprawę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że zgodnie z art. 16 § 1 kpa decyzje od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji są ostateczne, a ich uchylenie lub zmiana może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kpa lub w ustawach szczególnych.
Zgodnie z art. 154 § 1 kpa decyzja ostateczna na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Z kolei zgodnie z art. 155 kpa decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za
tym interes społeczny lub słuszny interes strony; przepis art. 154 § 2 stosuje się odpowiednio.
Minister podniósł, że uchylenie lub zmiana decyzji w trybie art. 154 kpa może
nastąpić w sytuacji, gdy łącznie spełnione są następujące przesłanki:
1) postępowanie w sprawie indywidualnej zostało zakończone decyzją ostateczną, na podstawie której żadna ze stron nie nabyła prawa;
2) za uchyleniem lub zmianą decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony.
Organ wyjaśnił, że Wojewoda [...] decyzją z [...] lutego 2015 r. odmówił S. K., A. M., E. B., działającej w imieniu własnym
oraz w imieniu J. B. [1], A. B., M. J. i J. B. [2] potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. [3]
i A. małżonków B. nieruchomości w miejscowości [...], pow. [...], woj, [...].
Od powyższej decyzji odwołania do Ministra Skarbu Państwa wnieśli: M. J., A. M., J. B. [2], E. B. - występująca w imieniu
własnym oraz jako pełnomocnik A. B. i J. B. [1] oraz S. K..
Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] maja 2015 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody z [...] lutego 2015 r.
Organ wskazał, że w związku z faktem, iż od decyzji Wojewody [...] z [...] lutego 2015 r., złożono odwołania do Ministra Skarbu Państwa, to decyzja Wojewody nie stała się decyzją ostateczną. Przymiot ostateczności posiada decyzja Ministra Skarbu Państwa z [...] maja 2015 r.
Mając na uwadze treść przepisu art. 154 § 1 kpa Minister uznał, że nie została spełniona pierwsza z przesłanek zawarta w tym przepisie, uprawniająca organ do zmiany decyzji, ponieważ decyzja Wojewody [...] z [...] lutego 2015 r. nie
jest decyzją ostateczną. Wobec tego decyzja ta nie powinna być przedmiotem postępowania organu I instancji, który rozpatrywał wniosek E. B. o zmianę tej decyzji w trybie art. 154 § 1 kpa. Zmianie mogą podlegać wyłącznie decyzje
ostateczne. Wojewoda [...] rozpatrzył natomiast wniosek E. B. i wydał decyzję z [...] lutego 2022 r., w której odmówił zmiany decyzji Wojewody z [...] lutego 2015 r.
Minister powołując orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazał, że
z brzmienia art. 154 § 1 kpa wynika jednoznacznie, że jego zastosowanie jest dopuszczalne w odniesieniu do decyzji ostatecznych, co jednocześnie warunkuje właściwość organu uprawnionego do procedowania na podstawie tego przepisu. Regulacja ta przewiduje bowiem, że właściwym do przeprowadzenia postępowania nadzwyczajnego jest organ administracji publicznej, który wydał decyzję ostateczną. Stosownie do treści art. 16 § 1 zd. pierwsze kpa decyzje, od których nie służy
odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne.
Minister wskazał, że zgodnie z art. 105 § 1 kpa, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.
Organ podkreślił, że jak stanowi art. 105 § 1 kpa jedyną przesłanką obligatoryjnego umorzenia postępowania jest jego bezprzedmiotowość. Postępowanie
administracyjne należy uznać za bezprzedmiotowe, gdy brak jest podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Bezprzedmiotowość wynika z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego to, m.in.
brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu.
Przenosząc powyższe do niniejszej sprawy organ wskazał, że przedmiotem postępowania mającego na celu zmianę decyzji może być wyłącznie, zgodnie z art.
154 § 1 kpa, decyzja ostateczna. W przypadku braku decyzji o takim charakterze prowadzenie postępowania mającego na celu zmianę decyzji jest bezprzedmiotowe.
W rozpatrywanej sprawie należy zatem umorzyć w całości postępowanie Wojewody [...], który mimo braku przedmiotu postępowania, tj. ostatecznej decyzji organu I instancji prowadził postępowanie mające na celu zmianę nieostatecznej decyzji Wojewody [...] [...] lutego 2015 r.
Ubocznie organ wskazał, że toczyło się postępowanie w przedmiocie zmiany ostatecznej decyzji Ministra Skarbu Państwa z [...] maja 2015 r. utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] lutego 2015 r. Decyzją z [...] września 2015 r. Minister Skarbu Państwa po rozpatrzeniu wniosku E. B. działającej w imieniu własnym oraz pozostałych spadkobierców odmówił zmiany, na podstawie art. 154 § 1 kpa ostatecznej decyzji Ministra Skarbu Państwa. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy. Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] października 2015 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z 25 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 148/16 odrzucił skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z [...] października 2015 r.
Ze wszystkich wyżej wskazanych przyczyn Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] lutego 2022 r. i umorzył
w całości postępowanie w sprawie wszczętej wnioskiem E. B. o zmianę w decyzji Wojewody [...] z [...] lutego 2015 r.
Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] kwietnia 2022 r. złożyli: E. B., S. K., A. M., A. B., J. B. [1], M. J., M. B., S. B. i A. B..
Skarżący nie zgodzili się z umorzeniem postępowania. Wskazali, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji rozpatrując odwołanie od decyzji Wojewody [...] powinien odnieść się merytorycznie do sprawy, biorąc pod uwagę to, iż wydana w stosunku do skarżących decyzja Wojewody [...] narusza
przepisy art. 3 ust. 2 oraz art. 5 ust.1 i 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, poprzez ich niewłaściwą wykładnię.
Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Podnieść należy, że decyzja, której uchylenia lub zmiany domagali się skarżący, tj. decyzja Wojewody [...] z [...] lutego 2015 r. była przedmiotem odwołania do Ministra Skarbu Państwa. Decyzja ta nie była więc decyzją ostateczną. Przymiot ostateczności ma decyzja Ministra Skarbu Państwa z [...] maja 2015 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody z [...] lutego 2015 r.
Zgodnie z art. 154 § 1 kpa decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Natomiast stosownie do art. 155 kpa decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za
tym interes społeczny lub słuszny interes strony; przepis art. 154 § 2 stosuje się odpowiednio.
Zważyć należy, po złożeniu przez E. B. wniosku z [...] listopada 2021 r., w którym początkowo domagała się wznowienia postępowania, Wojewoda pismem z [...] grudnia 2021 r. wezwał wnioskodawczynię do wskazania decyzji, będącej
przedmiotem żądania. Pismem z [...] grudnia 2021 r. E. B. sprecyzowała żądanie wskazując, że dotyczy ono uchylenie lub zmiany decyzji [...] lutego 2015 r.
Sąd dostrzega, że skarżąca E. B. w piśmie z [...] grudnia 2021 r.,
precyzującym wniosek z [...] listopada 2021 r., jako podstawę zmiany lub uchylenia decyzji Wojewody [...] z [...] lutego 2015 r. wskazała przepis art. 155 kpa, który dotyczy decyzji ostatecznej na mocy której strona nabyła prawo. Decyzja Wojewody z [...] lutego 2015 r. nie przyznała skarżącym żadnych praw, bowiem odmówiła potwierdzenia prawa do rekompensaty. Wojewoda pismem z [...] stycznia 2022 r. poinformował wnioskodawczynię o treści art. 154 § 1 kpa i art. 155 kpa wyjaśniając, że w sprawie może mieć zastosowanie art. 154 § 1 kpa i ten przepis stanowi prawidłową podstawę wniosku. Wnioskodawczyni nie sprzeciwiła się rozpoznaniu złożonego wniosku na tej podstawie prawnej. Skarżąca E. B., działająca w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik pozostałych skarżących, na rozprawie przeprowadzonej [...] maja 2023 r. oświadczyła, że jak organ poinformował ją, że podstawą wniosku jest art. 154 § 1 kpa, to zgodziła się na tą podstawę, gdyż chodziło jej o doprowadzenie do zmiany decyzji o odmowie prawa do rekompensaty i przyznania tego prawa pozostałym skarżącym.
Wobec treści art. 154 § 1 kpa należy wskazać, iż nie została spełniona przesłanka zawarta w tym przepisie uprawniająca organ do zmiany decyzji, ponieważ decyzja Wojewody [...] z [...] lutego 2015 r. nie jest decyzją ostateczną.
Wobec tego prawidłowo Minister uznał, że decyzja z [...] lutego 2015 r. nie powinna być przedmiotem postępowania przed Wojewodą [...]. Jak trafnie wskazał
Minister, w trybie art. 154 § 1 kpa, zmianie mogą podlegać wyłącznie decyzje ostateczne. Prawidłowo więc Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uchylił decyzję Wojewody z [...] lutego 2022 r. i umorzył w całości postępowanie organu I instancji. Postępowanie przed Wojewodą było bezprzedmiotowe, z uwagi na brak przedmiotu orzekania, tj. ostateczności decyzji będącej przedmiotem wniosku.
W sytuacji, gdy postępowanie jest bezprzedmiotowe organ nie dokonuje oceny przesłanek z art. 154 § 1 kpa, dotyczących uchylenia lub zmiany decyzji, ani tym bardziej oceny czy zostały spełnione przesłanki do ustalenia skarżącym prawa do rekompensaty. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 kpa jest postępowaniem nadzwyczajnym. Zmiana ostatecznej decyzji w powyższym trybie nie polega na ocenie merytorycznej prawidłowości decyzji zmienianej. Ewentualna zmiana decyzji na podstawie art. 154 kpa może być dokonana tylko w granicach już ustalonego stanu faktycznego sprawy załatwionej decyzją ostateczną, przy uwzględnieniu (niezmienionej) normy prawa materialnego, w oparciu o którą tę decyzję ostateczną wydano. Niedopuszczalne jest stosowanie tego trybu i ustalanie w jego
toku na nowo stanu faktycznego sprawy oraz ponowna ocena w odniesieniu do norm prawa materialnego. Wobec tego niezasadne są zarzuty skargi dotyczące nieodniesienia się przez Ministra do meritum sprawy i zarzut naruszenia przepisów art. 3 ust. 2 oraz art. 5 ust. 1 i ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie.
Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, z mocy art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.