I SA/WA 1350/22

I SA/Wa 1350/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-02-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Jolanta Dargas /sprawozdawca/
Marta Kołtun-Kulik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, , Protokolant referent Radosław Fijałkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2023 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z dnia 31 marca 2022 r. nr SKO.4000-88/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 22 grudnia 2021 r. nr GOPS-OŚ.4462.19.2021.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:
Wnioskiem z dnia 23 listopada 2021 r. E. M. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką A. W., ur. [...] r. W treści wniosku oświadczyła, że jest rolnikiem i zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania w nim pracy od dnia [...].11.2021 r., w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, a także oświadczenie z dnia [...].11.2021 r., że w roku kalendarzowym 2021 r. powierzchnia jej gospodarstwa wynosiła [...] ha. Do wniosku dołączyła Orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...].03.2019 r. nr [...] o zaliczeniu A. W. do znacznego stopnia niepełnosprawności do [...].03.2021 r., z którego wynika, że niepełnosprawność istnieje od - nie da się ustalić, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od – [...].02.2019 r. Ponadto wnioskodawczyni złożyła własne oświadczenie z dnia [...].11.2021 r., że zgodnie z informacją uzyskaną w Powiatowym Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] orzeczenie jej mamy A. W. jest przedłużone na podstawie ustawy covidowej. Wnioskodawczyni przedłożyła także wypis z treści orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego OR/PT w [...] Nr akt [...] z dnia [...].01.2020 r., którym stwierdzono trwałą niezdolność K. W. do samodzielnej egzystencji od dnia [...].12. 2019 r. - męża A. W..
Na podstawie zgromadzonej dokumentacji, w tym rodzinnego wywiadu środowiskowego (część IX), przeprowadzonego przez pracownika socjalnego w dniu 2.12.2021 r., organ pierwszej instancji ustalił, że E. M. ma [...] lat i mieszka wraz z mężem oraz dzieckiem razem ze swymi rodzicami i na co dzień sprawuje opiekę nad matką, która takiej opieki wymaga, E. M. ma dwóch braci, którzy na co dzień mieszkają oraz pracują w [...]. A. W. jest mężatką i do końca marca 2021 r. legitymowała się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Obecnie zostały wysłane dokumenty do Powiatowego Zespołu ds. orzekania o Niepełnosprawności o ustalenie stopnia niepełnosprawności A. W., która choruje na nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, tarczycę i ma zaburzenia korzeni nerwowych. Ma wstawione dwie endoprotezy w biodrze i dzięki zabiegom rehabilitacyjnym zaczęła poruszać się o kulach, ale na co dzień wymaga pomocy osoby drugiej. Mąż A. W. - K. W. ma [...] lat i legitymuje się orzeczeniem
o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, ponadto na podstawie orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...].01.2020 r., stwierdzono jego trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji od dnia [...].12.2019 r. E. M. zapewnia matce pomoc w codziennych czynnościach
tj. ubieranie, mycie, przygotowywanie posiłków, sprzątanie, pranie, podawanie leków oraz wożenie na wizyty lekarskie.
Wójt Gminy [...] w dniu [...].12.2021 r. wydał decyzję
nr [...], którą odmówił E. M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 na osobę W. A. ur. [...].
W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 15h ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, orzeczenia
o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które wygasły po 8 marca 2020 r. zachowują ważność na czas do upłynięcia 60 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do wydania orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności. Zatem przedłużenie ważności orzeczenia następuje z mocy prawa.
Uzasadniając swoje negatywne rozstrzygnięcie organ I instancji wskazał, że
w niniejszym przypadku nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 b ustawy
o świadczeniach rodzinnych, który stanowi że: świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Natomiast w pkt IV orzeczenia o stopniu niepełnosprawności A. W. widnieje zapis: niepełnosprawność istnieje od - nie da się ustalić, oraz w pkt V widnieje zapis: ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od – [...].02.2019 r. Podano również, iż stan zdrowia męża A. W. nie pozwala na sprawowanie osobistej opieki nad żoną ze względu na niedowład połowiczny, astmę oskrzelową oraz przebyty udar. Organ I instancji zaznaczył, że K. W. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności a także posiada orzeczenie Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Nr [...] z [...].01.2020 r., którym stwierdzono jego stałą niezdolność do samodzielnej egzystencji od dnia [...].212.2019 r. Jednakże, jak wskazał organ I instancji, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lita ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje
w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyła E. M.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie
art. 136 k.p.a. - na potrzeby prowadzonego postępowania odwoławczego zleciło organowi pierwszej instancji przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego, mającego na celu uzupełnienie materiałów i dowodów zgromadzonych w rozpoznawanej sprawie w zakresie:
ustalenia, czy E. M. jest nadal właścicielem gospodarstwa rolnego, jeżeli tak - to jaka jest jego powierzchnia i na terenie, której gminy (gmin) jest położone oraz czy w związku z zaprzestaniem prowadzenia przez E. M. prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz wykonywania w nim pracy od dnia [...].11.2021 r. zostało ono wydzierżawione osobie trzeciej (potwierdzenie w formie umowy dzierżawy lub zgłoszenia do ewidencji gruntów i budynków);
uzyskania informacji, czy E. M. otrzymała w 2021 r. zwrot podatku akcyzowego na podstawie ustawy z dnia 10 marca 2006 r. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej (Dz. U. z 2019 r., poz. 2188) - jeżeli tak, to kiedy nastąpiła ostatnia wypłata tego zwrotu i jakiego okresu dotyczyła;
uzyskania informacji z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, czy E. M. ma zarejestrowane gospodarstwo rolne w Agencji oraz, czy z tego tytułu otrzymywała w 2021 roku płatności bezpośrednie na podstawie ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2021 r., poz. 2114) płatności bezpośrednie - jeżeli tak, jakie to były płatności i jakiego okresu dotyczyły.
ustalenia, czy na rzecz A. W. zostało wydane nowe orzeczenie
o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności.
W dniu [...].02.2022 r. do Kolegium wpłynęło pismo Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia 23 lutego 2022 r., przy którym przekazano w załączeniu dokumenty zgromadzone w sprawie E. M.,
a z których wynika, że E. M., figuruje w Ewidencji Producentów Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, a tym samym otrzymuje dopłaty w ramach wsparcia bezpośredniego. Za rok 2021 E. M. na podstawie decyzji wydanej
w dniu [...].11.2021 r. otrzymała płatności w kwocie [...] zł, E. M. jest podatnikiem podatku z gruntu o pow. ogólnej [...] ha fiz. ([...] ha uż. roi. [...] ha przel.) położonego na terenie gminy [...], jest podatnikiem podatku z 1/3 gruntu
o pow. ogólnej [...] ha fiz. ([...] ha uż. roi. [...] ha przel.) położonego na terenie gminy [...]. W 2021 roku E. M. nie ubiegała się o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej, na podstawie umowy z dnia [...].11.2021 r. wydzierżawiła grunt położony w [...] o pow. [...] ha fiz. na okres 10 lat. Z wyjaśnień E. M. zawartych w treści oświadczenia z dnia [...].02.2022 r. wynika, że: jej bracia jako współwłaściciele po 1/3 gospodarstwa rolnego nie mają nadanego numeru gospodarstwa rolnego i nie mogą składać wniosków o dopłaty dlatego tylko ona mogła złożyć wniosek, otrzymana kwota dopłaty jest kwotą łączną dla 3 osób i wypłaciła braciom należne im części gotówką do ręki tj. po [...] zł dla każdego, jedyne co mogła zrobić to oddać kawałek ziemi w dzierżawę łącznie z dopłatami za okres od kiedy ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne.
Rozpatrując sprawę Kolegium wskazało, że stosownie do treści art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z póżn. zm.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy
z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób
o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji
i edukacji.
Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Z kolei artykuł 17 ust. 5 ustawy określa, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:
1) osoba sprawująca opiekę:
ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno- rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego,
ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
2) osoba wymagająca opieki:
pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;
3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;
4) członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 17b ust. 1 ustawy w przypadku gdy o świadczenia ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników, bądź domownicy, świadczenia przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania przez nich prowadzenia gospodarstwa rolnego, 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.
Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (ust. 2).
Prawo do świadczeń ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.
Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia
o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (art. 24 ust. 2a ustawy).
Z poczynionych przez organ pierwszej instancji ustaleń wynika, że E. M. faktycznie sprawuje opiekę nad swoją matką A. W., która zgodnie
z nadesłanym, aktualnym Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania
o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...].02.2022 r. nr [...] została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do [...].02.2025 r. i z którego wynika, że niepełnosprawność istnieje od - nie da się ustalić, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od – [...].02.2019 r.
Odwołująca oświadczyła, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania w nim pracy z dniem [...].11.2021 r. w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, której ustalony stropień niepełnosprawności datuje się od dnia [...].02.2019 r. tj. kiedy miała [...] lat.
Wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (opubl. 23.10.2014 r.) Trybunał Konstytucyjny jednak orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji (patrz: OTK-A 2014/9/104).
Wobec powyższego, w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W konsekwencji, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
Druga negatywna przesłanka wskazana przez organ i instancji dotycząca braku znacznego stopnia niepełnosprawności u męża osoby wymagającej opieki także jest chybiona. Jak bowiem wynika bowiem z art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności - oznacza to: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów
o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,
b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów
o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach.
d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Ponadto K. W. na podstawie przesłanego orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...].01.2022 r.
nr [...] został obecnie zaliczony do stopnia niepełnosprawności - znacznego na stałe. Z orzeczenia wynika, że niepełnosprawność istnieje od – [...].06.2011 r., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od
- [...].12.2021 r.
W rozpoznawanej sprawie ze zgromadzonych dokumentów jednoznacznie wynika, że E. M. aktualnie figuruje w Ewidencji Producentów Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, a tym samym otrzymuje dopłaty w ramach wsparcia bezpośredniego. Zatem nie sposób racjonalnie pogodzić twierdzenia E. M. o rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego od [...].11.2021 r. z niespornym faktem, że odwołująca nadal pobiera płatności z ARiMR bowiem prawne przesłanki pobierania płatności bezpośrednich są ściśle powiązane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. W ocenie Kolegium oświadczenie E. M. o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego z dniem [...].11.2021 r. w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie odpowiada zatem rzeczywistemu stanowi prawnemu, bowiem nie sposób uznać, że zaprzestała ona całkowicie prowadzenia gospodarstwa rolnego. W ocenie Kolegium przedłożona przez stronę umowa dzierżawy gruntu o pow. [...] ha fiz. nie stanowi wystarczającej podstawy do uznania zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego przez E. M., bowiem to właśnie odwołująca nadal figuruje w Ewidencji Producentów Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i nadal pobiera płatności z ARiMR.
Ponadto należy mieć także na uwadze, że znaczny stopień niepełnosprawności A. W. datuje się od dnia [...].02.2019 r. i został on stwierdzony orzeczeniem
z dnia [...].03.2019 r. Brak jest zatem ścisłego związku przyczynowo-skutkowego między koniecznością sprawowania opieki nad matką a "zaprzestaniem" od dnia [...].11.2021 r. - zgodnie z oświadczeniem odwołującej - prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Warszawie wniosła E. M. zarzucając jej:
1. naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy:
- art. 17b ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
(Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ) - dalej u.o.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na: pominięciu istotnego faktu jakim jest przedłożona umowa dzierżawy z dnia [...].11. 2021r. w której skarżąca wydzierżawiła na okres 10 lat pow. [...] ha fizycznych, [...] ha przeliczeniowych, jak również oddała wydzierżawiającemu należną za okres od [...].11.2021 r. do [...].12.2021r. część pobranych dopłat z ARiMR- wydzierżawiająca podpisała, iż gotówkę w wysokości 150,00zł otrzymała w dniu podpisania umowy dzierżawy. Wniosek na dopłaty do ARiMR składa się do 30 kwietnia każdego roku i taki wniosek został złożony 30 kwietnia 2021 r., natomiast wniosek o świadczenie pielęgnacyjne skarżąca złożyła 23.11.2021r., wobec tego nie miała możliwości innej jak część dopłat za okres, w którym zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym oddać osobie wydzierżawiającej, po drugie w części III wniosku złożyła oświadczenie pod odpowiedzialnością kamą, że zaprzestaje pracy w gospodarstwie rolnym z dniem [...].11.2021r. , złożyła dodatkowe oświadczenie rolnika o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego/ zaprzestaniu wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym
z dniem [...].11.2021 r. Wobec czego wyczerpane zostały przesłanki o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym. Z dniem [...].11.2021 r. skarżąca zakończyła też pracę
w Firmie [...] Nr NIP: [...]
2. naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy:
- art. 11 i art. 107 § 3 K.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia- brak związku w uzasadnieniu z art. 17b.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
(Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną,
z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za zasadną.
Na wstępie Sąd podkreśla, że nie budzi żadnych wątpliwości prawidłowość stanowiska Kolegium dotyczącego zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. w stanie faktycznym kontrolowanej sprawy. Zasadnie bowiem Kolegium uznało, że nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ww. przepis, którego niezgodność z konstytucyjną zasadą równości została stwierdzona wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Kwestia ta, jako już utrwalona w orzecznictwie nie wymaga szerszego omówienia a przedstawione przez organ odwoławczy wywody i wnioski jej dotyczące są właściwe i Sąd podziela takie właśnie stanowisko.
Pomimo, że trafnie zauważyło Kolegium powyższe kwestie, to błędem było utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji.
Mianowicie - jego zdaniem - przeszkodą w przyznaniu wnioskowanego świadczenia jest brak pozytywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia,
a mianowicie rezygnacji z zatrudnienia, bowiem skarżąca nadal figuruje w Ewidencji Producentów Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i nadal pobiera płatności z ARiMR.
Z tak wyrażonym stanowiskiem nie sposób się zgodzić.
Istotą sporu w sprawie jest rozstrzygnięcie zagadnienia czy w świetle przepisów u.ś.r. wnoszącej skargę, będącej rolnikiem, który zrezygnował z prowadzenia i pracy
w gospodarstwie rolnym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w związku
ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką.
W sprawie bezsporne jest, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie jest również kwestionowane, że opiekę nad matką sprawuje wyłącznie skarżąca i że opieka ta wykonywana jest w sposób prawidłowy.
W związku z tak zakreślonym przedmiotem sporu rozpocząć należy od przywołania art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne
z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny
i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny (...) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (...)".
Zgodnie natomiast z art. 17b ust. 1 i 2 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia,
o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:
1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;
2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.
Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu
o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.
W tym miejscu należy podkreślić, że art. 17b u.ś.r. został dodany ustawą z dnia
4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r.,
poz. 567), która weszła w życie z dniem 15 maja 2014 r., czyniąc tym samym nieaktualnym uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2012 r.
I OPS 5/12, która dyskwalifikowała rolnika jako podmiot uprawniony do pobierania przedmiotowego świadczenia. W aktualnym stanie prawnym możliwe jest więc uzyskanie przez rolnika świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17
ust. 1 u.ś.r. Treść przytoczonych powyżej i obowiązujących przepisów wyraźnie wyklucza wszelkie rozważania na temat tego kto zamiast wnioskodawcy prowadzi gospodarstwo rolne i jakie osiąga z tego tytułu dochody i czy dochody te stanowią źródło utrzymania wnioskodawcy jako nie mające doniosłości prawnej (nie mające znaczenia) dla przyznania rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego.
Jak już wspomniano w niniejszej sprawie ustalono ponad wszelką wątpliwość,
że matka skarżącej legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest w stanie zdrowia uniemożliwiającym samodzielną egzystencję
i bezwzględnie wymagającą stałej opieki innej osoby. Ustalono także, że skarżąca rzeczywiście świadczy matce całodobową opiekę i z powodu tej opieki nie jest w stanie wykonywać żadnej pracy zawodowej, w tym w dalszym ciągu prowadzić gospodarstwa rolnego. Z akt wynika także, że we wniosku o świadczenie pielęgnacyjne skarżąca zawarła w formie przewidzianej prawem oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Powyższe ustalenia wyczerpują przesłanki zawarte
w przytoczonych wyżej przepisach art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17b ust. 1 pkt 1
i ust. 2 u.ś.r., co powoduje stwierdzenie Sądu, iż organ odwoławczy przy wydaniu zaskarżonej decyzji naruszył wskazane wyżej przepisy.
Sąd podkreśla, że w powyższym zakresie podziela w pełni stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyrokach z 13 stycznia 2015 r.,
sygn. akt I OSK 905/14: "Samo posiadanie lub własność gospodarstwa nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie określonej działalności rolniczej. Wniosek taki wynika wprost z legalnej definicji "rolnika" w art. 6 pkt 1 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, która posiadanie lub własność gospodarstwa sytuuje jako jeden z elementów pojęcia rolnika, jak i - na przykład - z domniemania zawartego w art. 38 pkt 1, sprowadzającego się do stwierdzenia, że właściciel gruntów prowadzi działalność rolniczą. Nie ma wątpliwości, że domniemanie takie nie byłoby potrzebne, gdyby sama własność gospodarstwa wystarczała do uznania właściciela za rolnika" oraz z 5 listopada 2015 r., sygn. akt
I OSK 980/14 (opubl. LEX nr 1990007): "Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1 art. 17b u.ś.r., potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań". W tym ostatnim wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że nie może również ujść uwadze,
to, iż po podjęciu przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego uchwały z dnia 11 grudnia 2012 r. I OPS 5/12 ustawa o świadczeniach rodzinnych była wielokrotnie nowelizowana. Zaznaczono także, że w sprawie zgodności z Konstytucją RP przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych orzekał również Trybunał Konstytucyjny (wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 i wyrok z 18 listopada 2014 r. sygn. akt SK 7/11). Przywołane nowelizacje, które uwzględniały również orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, dążyły do uwzględnienia i utrzymania standardów konstytucyjnych, określonych w art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP (dobro rodziny, zasada równości wobec prawa). Ustawodawca zatem zrealizował postulaty - także społeczne - i wprowadził do ustawy o świadczeniach rodzinnych regulacje dotyczące zasad i trybu przyznawania świadczeń osobom będącym rolnikami, ich małżonkom i domownikom (art. 17b u.ś.r.), a które dotychczas pozbawione były możliwości ubiegania się o takie świadczenia.
Podsumowując, w aktualnym porządku prawnym ciężar dowodu wykazania zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego ciąży na rolniku. Ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. Takim środkiem dowodowym, podlegającym ocenie na zasadach ogólnych, jest oświadczenie składane w trybie
art. 17b ust. 2 u.ś.r. Oświadczenie winno wskazywać na całkowite zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego czy wykonywania w nim pracy. Zakres oświadczenia winien być zgodny z zakresem przewidzianym w art. 17b ust. 2 u.ś.r.
i oświadczenie winno być złożone w przewidzianej przez przepisy formie, aby mogło być uwzględnione przez organy orzekające w sprawie.
Przy czym co do zasady nie ma obowiązku badania treści tego oświadczenia
(tj. co do faktów) przez organy orzekające w sprawie, co jednak nie wyklucza możliwości oceny prawdziwości oświadczenia jako dowodu w sprawie. Ocena ta powinna się przy tym odbywać z poszanowaniem ogólnych reguł swobodnej oceny dowodów, tym bardziej że oświadczenie jest składane właśnie pod rygorem odpowiedzialności karnej. Odpowiedzialność za złożenie oświadczenia przerzucana jest na osobę, która dane oświadczenie składa. W sytuacji gdy strona postępowania administracyjnego złoży nieprawdziwe oświadczenie zawierające klauzulę, że jest świadoma odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, może podlegać odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 k.k. Zgodnie z art. 233 § 1 k.k., kto, składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub w innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Przepis ten stosuje się odpowiednio do osoby, która składa fałszywe oświadczenie, jeżeli przepis ustawy przewiduje możliwość odebrania oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej (art. 233 § 6 k.k.).
Co z kolei po stronie organu, w sytuacji np. powzięcia informacji o braku zaprzestania przez rolnika prowadzenia gospodarstwa rolnego, może powodować obowiązek, o którym mowa w art. 304 § 2 k.p.k., tj. zawiadomienia prokuratury lub policji. Instytucje państwowe i samorządowe, które w związku ze swą działalnością dowiedziały się bowiem o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, są obowiązane niezwłocznie zawiadomić o tym prokuratora lub policję oraz przedsięwziąć niezbędne czynności do czasu przybycia organu powołanego do ścigania przestępstw lub do czasu wydania przez ten organ stosownego zarządzenia, aby nie dopuścić do zatarcia śladów i dowodów przestępstwa. (e- komentarz do art. 17b u.ś.r. Małysa-Sulińska Katarzyna(red.) Kawecka Anna, Sapeta Joanna).
W świetle przedstawionej treści art. 17b u.ś.r. i jego wykładni za bezzasadne należało ocenić stanowisko Kolegium odnośnie konieczności uwzględnienia,
że skarżąca nadal figuruje w Ewidencji Producentów Agencji Restrukturyzacji
i Modernizacji Rolnictwa i nadal pobiera płatności z ARiMR. Jak wynika z akt sprawy skarżąca za rok 2021 otrzymała z ARiMR dopłatę w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na podstawie decyzji z dnia [...] listopada 2021 r., a zatem już
po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i złożeniu oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Ponadto do akt sprawy w dniu
6 lutego 2023 r. wpłynęło pismo skarżącej wraz z pismem ARiMR z 31 stycznia 2023 r., z którego wynika, że skarżąca nie korzystała za rok 2022 z płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Skarżąca złożyła również decyzję Kierownika Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 2022 r.
w przedmiocie wykreślenia skarżącej z ewidencji producentów. Jednocześnie organ nie wykazał by istniały jakiekolwiek wątpliwości odnośnie prawdziwości złożonego przez skarżącą oświadczenia. Twierdzenia skarżącej odnośnie zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego nie były przez organ bowiem w żaden sposób weryfikowane. Jak natomiast wskazano warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest złożenie oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia tego gospodarstwa, pod rygorem odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny stanowi o spełnieniu przesłanki "rezygnacji", z którą u.ś.r. wiąże przyznanie przedmiotowego świadczenia.
Mając na względzie powyżej przedstawioną argumentację, Sąd uchylił decyzje organów obydwu instancji jako wydane z naruszeniem wyżej wskazanych przepisów prawa materialnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ orzekający będzie miał na uwadze przedstawione w niniejszym wyroku stanowisko Sądu.