I SA/Wa 1350/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2005-09-29
NSAnieruchomościŚredniawsa
nieruchomościużytkowanie wieczystedekret warszawskiprawo rzeczowenastępstwo prawneforma czynności prawnejzasiedzeniepostępowanie administracyjne

WSA w Warszawie oddalił skargę E.M. na decyzję SKO odmawiającą ustanowienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, uznając, że skarżąca nie jest następczynią prawną byłych właścicieli.

Sprawa dotyczyła skargi E.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., która odmówiła ustanowienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w W. przy ul. [...]. Skarżąca powoływała się na umowę sprzedaży z 1967 r. i wieloletnie posiadanie nieruchomości. Sądy obu instancji uznały jednak, że skarżąca nie jest następczynią prawną byłych właścicieli, a umowa sprzedaży nie spełniała wymogów formalnych do przeniesienia własności. W konsekwencji skargę oddalono.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę E.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., która uchyliła decyzję Prezydenta Miasta W. o umorzeniu postępowania i odmówiła skarżącej ustanowienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości przy ul. [...] w W. Sprawa wywodziła się z wniosku z 1987 r. o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na podstawie przepisów dotyczących dekretu warszawskiego i późniejszych ustaw o gospodarce nieruchomościami. Organy administracji uznały, że skarżąca nie jest ani byłym właścicielem, ani jego następcą prawnym, co było warunkiem koniecznym do uwzględnienia wniosku. Skarżąca argumentowała, że jej ojciec nabył nieruchomość w 1967 r. na podstawie nieformalnej umowy, a od tego czasu jej rodzina, a następnie ona, zamieszkiwała i użytkowała nieruchomość. Sąd podkreślił, że umowa sprzedaży nieruchomości wymaga formy aktu notarialnego, a brak tej formy w umowie z 1967 r. oznacza, że nie przeniosła ona własności. Sąd wskazał również, że nabycie własności przez zasiedzenie jest sprawą cywilną rozstrzyganą przed sądem powszechnym. Wobec braku podstaw prawnych do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego po stronie skarżącej, Sąd oddalił skargę.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, prawo użytkowania wieczystego na gruncie objętym dekretem warszawskim może być ustanowione tylko na rzecz byłych właścicieli lub ich następców prawnych, którzy zgłosili odpowiedni wniosek w ustawowym terminie.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że skarżąca E.M. nie wykazała swojego statusu następcy prawnego byłych właścicieli nieruchomości. Umowa sprzedaży z 1967 r. nie spełniała wymogów formy aktu notarialnego, a zatem nie przeniosła własności. Nabycie własności przez zasiedzenie jest odrębną procedurą cywilną.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (17)

Główne

u.g.n. art. 214 § ust. 1, 2 i 3

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Określa zasady zwrotu nieruchomości lub ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz byłych właścicieli gruntów przejętych na podstawie dekretu warszawskiego, pod warunkiem zgłoszenia wniosku w określonym terminie.

dekret warszawski art. 1 § ust. 1

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy

Grunty w granicach miasta W. przeszły na własność Gminy W., a następnie Skarbu Państwa.

dekret warszawski art. 7 § ust. 1

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy

Dotychczasowi właściciele lub ich następcy prawni mogli w ciągu 6 miesięcy od objęcia gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy.

u.g.n. art. 214 § ust. 1 i 2

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Reguluje możliwość zwrotu nieruchomości lub ustanowienia prawa użytkowania wieczystego dla byłych właścicieli, których prawa wygasły na podstawie ustawy z 1985 r., pod warunkiem złożenia wniosku do 31 grudnia 1988 r.

Pomocnicze

k.p.a. art. 105 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Umorzenie postępowania następuje, gdy jest ono bezprzedmiotowe. Brak podstaw prawnych do uwzględnienia żądania strony nie czyni postępowania bezprzedmiotowym, lecz oznacza jego bezzasadność.

Ustawa o ustroju m.st. Warszawy art. 1 § ust. 1

Ustawa o ustroju m.st. Warszawy art. 20 § ust. 1

Ustawa o ustroju m.st. Warszawy art. 26 § ust. 2

u.s.g. art. 39 § ust. 1 i 2

Ustawa o samorządzie gminnym

u.g.g.i.w. art. 89 § ust. 2

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

Umożliwiała zgłoszenie wniosku o oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste poprzednim właścicielom działek zabudowanych domami jednorodzinnymi do dnia 31 grudnia 1988 r.

u.g.n. art. 233

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Sprawy wszczęte przed wejściem w życie ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów.

k.c. art. 158

Kodeks cywilny

Umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości powinna być zawarta w formie aktu notarialnego.

k.c. art. 73 § § 2

Kodeks cywilny

Nieważność czynności prawnej z powodu niezachowania formy pisemnej zastrzeżonej pod rygorem nieważności.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd oddala skargę, jeżeli nie stwierdzi naruszenia prawa.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt. 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy może orzec co do istoty sprawy, uchylając decyzję organu pierwszej instancji.

k.p.a. art. 138 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy może uchylić decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania, jeśli organ pierwszej instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego lub naruszył przepisy procesowe.

k.p.a. art. 31 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy dopuszczania organizacji społecznych do udziału w postępowaniu.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skarżąca nie jest następczynią prawną byłych właścicieli nieruchomości. Umowa sprzedaży z 1967 r. nie spełnia wymogów formy aktu notarialnego, a zatem nie przeniosła własności. Prawo użytkowania wieczystego na gruncie objętym dekretem warszawskim przysługuje tylko byłym właścicielom lub ich następcom prawnym, którzy złożyli wniosek w terminie.

Odrzucone argumenty

Nabycie nieruchomości na podstawie nieformalnej umowy z 1967 r. Wieloletnie posiadanie nieruchomości i zamieszkiwanie na niej jako podstawa do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego. Argumentacja o oszustwie ze strony pierwotnych właścicieli i ich spadkobierców.

Godne uwagi sformułowania

Umowa sprzedaży nieruchomości, inaczej niż to skarżąca przedstawia w skardze, nie przenosi prawa własności nieruchomości. Posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem może nabyć własności tej nieruchomości przez zasiedzenie, która to sprawa jest sprawą cywilną rozstrzyganą przed sądem powszechnym. Brak ustawowej przesłanki uwzględnienia żądania zgłoszonego we wniosku wszczynającym postępowanie administracyjne nie czyni tego postępowania bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 kpa, lecz oznacza jedynie bezzasadność żądania strony.

Skład orzekający

Anna Lech

sprawozdawca

Jerzy Siegień

członek

Marek Stojanowski

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących dekretu warszawskiego, wymogów formalnych umów przenoszących własność nieruchomości, rozróżnienia między bezprzedmiotowością postępowania a bezzasadnością żądania, a także kwestii następstwa prawnego w sprawach reprywatyzacyjnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej gruntów warszawskich i przepisów z okresu PRL oraz ich implementacji w ustawach późniejszych. Nie ma zastosowania do nieruchomości poza obszarem objętym dekretem warszawskim.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy reprywatyzacji gruntów w Warszawie i pokazuje, jak kluczowe są formalne wymogi prawne (forma aktu notarialnego) oraz udowodnienie następstwa prawnego, nawet po wielu latach posiadania i zamieszkiwania.

Nawet lata zamieszkiwania i nieformalna umowa nie wystarczą do odzyskania gruntu w Warszawie – kluczowa forma aktu notarialnego.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 1350/04 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-09-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-08-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Lech /sprawozdawca/
Jerzy Siegień
Marek Stojanowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Sygn. powiązane
I OSK 778/06 - Wyrok NSA z 2007-04-26
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie NSA Anna Lech /spr./ Asesor WSA Jerzy Siegień Protokolant Małgorzata Mierzejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2005 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] w przedmiocie użytkowania wieczystego nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
I SA/Wa 1350/04
UZASADNIENIE
Prezydent Miasta W. decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2004 r., działając na podstawie art. 105 § 1 kpa, art. 214 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 ze zm.), art. 1 ust. 1, art. 20 ust. 1 i art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 41, poz. 361 ze zm.), art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1591 ze zm.), umorzył postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe.
W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił następujący stan sprawy:
nieruchomość położona w W. przy ul. [...], dla której prowadzona była księga wieczysta pod nazwą [...] działka nr [...], oznaczona w ewidencji gruntów jako działka nr [...] - część i nr [...] – część z obrębu [...], leży na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Na podstawie art. 1 dekretu wszystkie grunty leżące w granicach miasta W. przeszły na własność Gminy W., a po likwidacji gmin w 1950 r. na własność Skarbu Państwa.
Następnie powyższy grunt z dniem 27 maja 1990 r. stał się własnością Gminy W., co potwierdził Wojewoda [...] decyzjami nr [...] z dnia [...] listopada 1992 r. i nr [...] z dnia [...] października 1999 r., a na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 41, poz. 361 ze zm.) przedmiotowy grunt przeszedł na własność W.
Zgodnie z art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, mogli w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez Gminę W. zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną.
Objęcie niniejszego gruntu przez Gminę W. nastąpiło w dniu [...] sierpnia 1948 r., to jest z dniem ukazania się ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego W., w związku z czym termin składania wyżej wymienionych wniosków mijał dnia [...] lutego 1949 r.
Zgodnie z zaświadczeniem Państwowego Biura Notarialnego w W. z dnia [...] listopada 1987 r. tytuł własności nieruchomości o powierzchni [...] m2, dla której prowadzona była księga wieczysta pod nazwą: [...] działka nr [...], uregulowany był jawnym wpisem na imię W. O. i W. O., niepodzielnie z mocy aktu zeznanego w dniu [...] stycznia 1942 r. za nr [...] wyżej wymienionej księgi.
Byli właściciele hipoteczni nie złożyli w terminie ustawowym w trybie art. 7 ust. 1 powołanego dekretu wniosku o przyznanie im prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu w związku z czym budynek znajdujący się na tym gruncie przeszedł na własność Gminy W., a po likwidacji gmin na własność Skarbu Państwa. Obecnie stanowi on własność W.
W dniu [...] października 1967 r. W. O. i spadkobiercy po zmarłej W. O., to jest W. O. i jego synowie S. O. i W. O. zawarli z J. Z. nieformalną umowę sprzedaży-kupna. W § 3 tej umowy zapisano, że "Strona sprzedająca [panowie O.] ... sprzedaje ob. Z. J. działkę wraz z domkiem dwuizbowym stanowiącym ich własność, a znajdującą się przy ul. [...] za umowną sumę zł. [...]...". W § 5 tej umowy zapisano, że "Pozostała należność w wysokości [...] ([...]) zostanie wpłacona po całkowitym załatwieniu formalności i ostatecznym aktem przekazania wyżej wymienionej działki kupującemu".
W dniu [...] lipca 1987 r. adwokat J. O., pełnomocnik E. M., złożył wniosek o przyznanie jego mocodawczyni użytkowania wieczystego działki gruntu położonej w W. przy ul. [...] na podstawie art. 89 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem poprzedni właściciele działek zabudowanych domami jednorodzinnymi, małymi domami mieszkalnymi i domami, w których liczba izb nie przekracza [...], a także domami, w których przed dniem [...] listopada 1945 r. została wyodrębniona własność poszczególnych lokali, oraz domami, które stanowiły przed tym dniem własność spółdzielni [...], lub ich następcy prawni mogli zgłosić w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. wnioski o oddanie wymienionych gruntów w użytkowanie wieczyste. O przyznaniu prawa użytkowania wieczystego wymienionych gruntów i o zwrocie budynków orzekał terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego.
Na podstawie art. 241 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r., Nr 46 poz. 543 ze zm.) ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. utraciła moc.
Zgodnie z art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. sprawy wszczęte, lecz nie zakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie tej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów.
Na podstawie art. 214 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. poprzednim właścicielom, których prawa do odszkodowania za przejęte przez państwo grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości, przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 i art. 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, wygasły na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, jeżeli zgłosili oni lub ich następcy prawni w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. wnioski o oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste, może zostać zwrócona jedna nieruchomość. Zwrot nieruchomości przysługuje poprzednim właścicielom działek zabudowanych domami jednorodzinnymi, małymi domami mieszkalnymi i domami, w których liczba izb nie przekracza [...], oraz domami, w których przed dniem [...] listopada 1945 r. została wyodrębniona własność poszczególnych lokali, a także domami, które stanowiły przed tym dniem własność spółdzielni [...].
Wyżej wymieniona umowa z dnia [...] października 1967 r. nie wywarła, żadnych skutków prawnych w sferze stosunków właścicielskich, co zostało potwierdzone przez Sąd Rejonowy W. w postanowieniu z dnia [...] lipca 2002 r., sygn. akt [...], i przez Sąd Okręgowy w W. w postanowieniu z dnia [...] kwietnia 2003 r., sygn. akt [...].
Jak wynika z powyższego J. Z. nie był, a E. M. nie jest, ani byłym właścicielem, ani jego następcą prawnym i w związku z powyższym nie mogli ubiegać się o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na podstawie wyżej wymienionego art. 89 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, ani art. 214 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W związku z tym postępowanie wszczęte wnioskiem z dnia [...] lipca 1987 r. należało umorzyć.
Po rozpatrzeniu odwołania E. M. i T. Z. od decyzji Prezydenta W. – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r., nr [...] uchyliło tę decyzję w całości i orzekło na podstawie art. 214 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 ze zm.) o odmowie E. M. ustanowienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości [...], położonej przy ul. [...] w trybie ustawy o gospodarce nieruchomościami z powodu niewypełnienia dyspozycji powołanego przepisu, gdyż wnioskodawczyni nie jest byłą właścicielką, ani następczynią prawną byłego właściciela wyżej wymienionej nieruchomości.
W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, że grunt w użytkowanie wieczyste na podstawie art. 214 ustawy o gospodarce nieruchomościami mogą otrzymać tylko osoby wymienione w tym przepisie – byli właściciele (lub ich następcy prawni) nieruchomości [...], których nieruchomości zostały przejęte w trybie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. warszawy.
Następcą prawnym byłego właściciela nieruchomości mogą być jego spadkobiercy bądź osoby obce, które nabyły od niego roszczenia o ustanowienie użytkowania wieczystego. E. M. nie jest taką osobą.
W aktach sprawy znajduje się wprawdzie kopia umowy z [...] października 1967 r., jednakże umowa ta - nazwana umową "sprzedaży - kupna działki z [...] (...) w W. przy ul. [...]" nie mogła - jako nie zachowująca formy aktu notarialnego - wywierać skutków prawnych (art. 158 w związku z art. 73 § 2 kc)
Z powyższego wynika, że wniosek E. M., złożony w dniu [...] lipca 1987 r., nie spełnia podstawowej przesłanki zawartej w art. 89 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami, powtórzonej w art. 214 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami,.
Natomiast zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. decyzja taka winna odmawiać ustanowienia prawa, a nie orzekać o umorzeniu postępowania.
Celem postępowania administracyjnego jest bowiem załatwienie sprawy przez wydanie decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty. Tylko gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy, mamy do czynienia z bezprzedmiotowością postępowania. Oznacza to, iż wszystkie elementy badanego stanu prawnego i faktycznego są tego rodzaju, że niepotrzebne jest postępowanie mające na celu wyjaśnienie wszystkich tych okoliczności w sprawie. Należy przy tym brać pod uwagę okoliczności podnoszone zarówno przez stronę, jak i przez organ z urzędu. Chodzi tu o kryterium bezprzedmiotowości odnoszące się do postępowania, ale w taki sposób, iż wynik tego postępowania nie powinien mieć charakteru merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, lecz jedynie być formalnym jego zakończeniem.
Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje na szczególne znaczenie odróżnienia przypadków bezprzedmiotowości postępowania od braku przesłanek do uwzględnienia żądania strony.
Postępowanie administracyjne umarza się jednak tylko wtedy, gdy zachodzą przesłanki do jego umorzenia, a więc gdy postępowanie to było bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania zaś będzie miało miejsce, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania danej sprawy w ogóle lub nie było podstaw do rozpoznania jej w drodze postępowania administracyjnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie z dnia 29 maja 1998 r., sygn. akt I SA/Lu 561/97).
Brak ustawowej przesłanki uwzględnienia żądania zgłoszonego we wniosku wszczynającym postępowanie administracyjne nie czyni tego postępowania bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 kpa, lecz oznacza jedynie bezzasadność żądania strony (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 10 stycznia 1988 r. , sygn. akt SA/Wr 957/88, ONSA 1989/1, poz. 22
Bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania, gdyż będzie to niezgodne z prawem uchylanie się od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Wydanie decyzji o umorzeniu postępowania kończącej formalnie postępowanie w sprawie, w której strona jest zainteresowana uzyskaniem decyzji merytorycznej, po dokładnym ustaleniu okoliczności faktycznych, nie znajduje uzasadnienia w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego.
W rozpoznawanej sprawie postępowanie przed organem pierwszej instancji wszczęte wnioskiem z dnia [...] lipca 1987 r. zostało zakończone wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego na podstawie przepisu art. 105 § 1 kpa w kwestii ustanowienia prawa użytkowania do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] w W. Wydanie przez organ pierwszej instancji decyzji o umorzeniu postępowania nastąpiło w sytuacji, gdy nie istniały ku temu warunki przewidziane w art. 105 § 1 kpa. Organ pierwszej instancji winien był w istniejącym stanie faktycznym odmówić przyznania prawa, a nie orzekać o umorzeniu postępowania.
Kolegium, orzekając w trybie odwoławczym, obowiązane było zatem zastosować instytucję reformacji i - uchyliwszy decyzję organu pierwszej instancji - orzec o odmowie ustanowienia prawa. Zgodnie bowiem z treścią powołanego już wyżej przepisu art. 138 § 2 kpa, decyzję kasacyjną organ odwoławczy wydać może jedynie w okolicznościach w tym przepisie wskazanych, a zatem gdy organ pierwszej instancji nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego lub przeprowadził je, lecz rażąco naruszył przepisy procesowe. Wydanie decyzji kasacyjnej jest bowiem wyjątkiem od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej.
Jeżeli organ administracji działający w trybie odwoławczym kwestionuje rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, przy czym nie ma wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy i nie stwierdził potrzeby przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia materiału dowodowego w myśl art. 136 kpa, ma obowiązek zastosować w swej decyzji instytucję reformacji i orzec co do istoty sprawy (art. 138 § 1 pkt. 2 kpa - wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 28 grudnia 1995 r. sygn. akt SA/Wr 2569/95)
Tym samym, stwierdzając, że postępowanie wyjaśniające zostało przez organ pierwszej instancji przeprowadzone w sposób wyczerpujący, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uchyliło decyzję organu pierwszej instancji jako wydaną z naruszeniem art. 105 § 1 kpa i orzekło o odmowie ustanowienia użytkowania wieczystego nieruchomości położonej przy ul. [...] w W. na rzecz E. M. trybie art. 214 ustawy o gospodarce nieruchomościami z powodu niewypełnienia dyspozycji powołanego przepisu, gdyż wnioskodawczyni nie jest byłą właścicielką, ani następczynią prawną byłego właściciela wyżej wymienionej nieruchomości.
Kolegium uchylając decyzję organu pierwszej instancji, orzeka jedynie o odmowie ustanowienia prawa. Natomiast sprawa odmowy dopuszczenia E. M. jako strony w postępowaniu z wniosku W. O. z dnia [...] września 1987 r. o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do gruntu położonego w W. przy ul. [...] w ogóle nie może być rozstrzygana w formie decyzji administracyjnej. Nie istnieje bowiem przepis kodeksu postępowania administracyjnego, który mówiłby o dopuszczeniu osoby fizycznej do postępowania. Dopuszczenie (lub niedopuszczenie) osoby fizycznej do postępowania następuje przez fakt powiadomienia jej o złożonym wniosku lub przez doręczenie jej rozstrzygnięcia.
Art. 31 § 2 kpa dotyczy jedynie organizacji społecznych, a nie osób fizycznych. Wydanie decyzji w przedmiocie odmowy dopuszczenia osoby fizycznej do postępowania administracyjnego jest pozbawione podstawy prawnej.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. złożyła skargę E. M. W uzasadnieniu decyzji podała, że grunt przy ul. [...] w W. nabył na podstawie nieformalnej umowy, to znaczy bez zachowania formy aktu notarialnego jej ojciec J. Z. w dniu [...] października 1967 r. od rodziny O. i niezwłocznie zamieszkały na przedmiotowej nieruchomości wraz z matką na dowód czego przedstawiła nie tylko oryginał przedmiotowej umowy, ale również oryginał książki meldunkowej z ich maldunkami na pobyt stały przy ul. [...] w W.
Od tego czasu wyłącznie jej rodzina zamieszkuje przedmiotową nieruchomość, użytkuje ją nieprzerwanie i pobiera z niej pożytki. Ojciec jej zapłacił zbywcy [...]. Nieruchomość ta stanowiła dla nich i stanowi dla niej centrum życiowe, [...].
W jej ocenie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego nagradza osoby, która najpierw dokonują sprzedaży gruntu i budynku (choć nie na podstawie aktu notarialnego, bo takiego z uwagi na własność Skarbu Państwa co do przedmiotowego gruntu nie można było sporządzić) i promuje sytuację, kiedy za ten sam grunt najpierw ojciec jej musiał zapłacić zbywcom, a teraz ona stara się o dokonanie jego zwrotu. Nie może zrozumieć, jak w demokratycznym państwie prawa jej blisko 17 letnie starania o zwrot przedmiotowej nieruchomości kończą się niepowodzeniem.
Uważa, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze posługując się wszystkimi negatywnymi skutkami w zakresie obowiązujących ustaw uznało, że nie przysługuje jej prawo użytkowania wieczystego nieruchomości, na której od blisko [...] lat zamieszkuję. Nie może się z tym zgodzić, gdyż w ocenie Sądu Okręgowego z dnia [...] kwietnia 2003 r. sygn. akt [...] wszystkie osoby, które władały nieruchomością położoną przy ul. [...] w W., począwszy od małżeństwa O. były posiadaczami samoistnymi. Z kolei o tym, że posiadanie wykonywane przez nią i jej ojca J. Z. było posiadaniem samoistnym świadczy fakt, iż w posiadanie nieruchomości weszli na podstawie umowy, która chociaż nie wywarła skutków prawnych, jednakże skutecznie przeniosła na nich prawo własności, zapłacili za nią określoną kwotę, wykonywali na niej różne drobne remonty, jak również fakt, iż działka stanowiła ich centrum życiowe i opłacali za nią podatek gruntowy. Po śmierci ojca skarżąca E. M. zwracała się do Urzędu [...] W. o ustanowienie na jej rzecz prawa użytkowania wieczystego - co świadczy o tym, iż nieruchomość chciała zatrzymać w swoim władztwie faktycznym.
W. O., który sprzedał w 1967 r. nieruchomość nie mając wystarczających uprawnień również zwrócił się do Urzędu [...] w 1987 r. o zwrot nieruchomości. Stwierdziła, iż padli ofiarą oszustwa i że O. nigdy nie zamierzali uregulować stosunków prawnych ani dokonać zwrotu wpłaconych przez jej ojca pieniędzy. Wydaję się im obecnie, iż prawdziwym ich zamiarem było najpierw wyłudzenie pieniędzy, a następnie odzyskanie nieruchomości. Ponieważ W. O. zmarł, obecnie jego syn, W. O. kontynuuje rodzinny, oszukańczy proceder. Z uwagi na fakt, iż okres zasiedzenia przez nią nieruchomości sąd wyznaczył na rok 2005 obawia się wyrzucenia z nieruchomości, za która ojciec jej zapłacił [...], ona zaś jest obecnie [...].
Pozostaje kwestią otwartą, czy organ pierwszej instancji naruszył art. 105 § 1 kpa i czy w związku z tym nie należało by uznać przeprowadzone postępowanie przez ten organ za nieważne.
W tej sytuacji opiera powyższą skargę nie tylko na posiadanym przez nią interesie prawnym, ale i faktycznym.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skarga nie mogła być uwzględniona.
Organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że E. M. nie jest następcą prawnym byłych właścicieli nieruchomości, to jest W. O. i W. O., którzy ujawnieni byli jako współwłaściciele nieruchomości o powierzchni [...] m², położonej w W. przy ul. [...], dla której prowadzona była księga wieczysta pod nazwą [...] działka nr [...].
Zgodnie z art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela mogli w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną.
Byli współwłaściciele nie złożyli w ustawowym terminie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu tej nieruchomości, wobec czego grunt przeszedł na własność Gminy W.
Były właściciel W. O. i spadkobiercy po zmarłej W. O., to jest W. O. i S. O. prywatną umową zawartą w 1967 r. z J. Z. sprzedali przedmiotową działkę wraz z [...].
Skarżąca podała, że od 1967 r. nieprzerwanie, najpierw jej rodzice, a następnie ona posiadali tę działkę jako właściciele.
Okoliczność ta winna jednak zostać podniesiona przed sądem powszechnym w sprawie o zasiedzenie.
Prywatna umowa sprzedaży nieruchomości, inaczej niż to skarżąca przedstawia w skardze, nie przenosi prawa własności nieruchomości.
Zgodnie bowiem z przepisami kodeksu cywilnego tak umowa zobowiązująca do przeniesienia prawa własności nieruchomości, jak i umowa przenosząca własność powinna być zawarta w formie aktu notarialnego.
W niniejszej sprawie do zawarcia aktu notarialnego nie doszło.
Oznacza to, że J. Z. – ojciec skarżącej nie został właścicielem przedmiotowej nieruchomości.
Wskazać należy, że posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem może nabyć własności tej nieruchomości przez zasiedzenie, która to sprawa jest sprawą cywilną rozstrzyganą przed sądem powszechnym.
Wszystkie te okoliczności wskazują, że skarżąca E. M. nie jest następcą prawnym byłych właścicieli nieruchomości, o których stanowi art. 7 ust. 1 powołanego dekretu z dnia 26 października 1945 r., a zatem organy obu instancji odmawiając przyznania prawa użytkowania wieczystego nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Z tych względów sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI