I SA/Wa 1344/23

I SA/Wa 1344/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-04-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-07-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1473
art 104
rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialne - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Łukasz Trochym Asesor WSA Anna Milicka-Stojek Protokolant referent Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2024 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Szefa Centralnego Biura Antykorupcyjnego z dnia 13 kwietnia 2023 r. nr 1/OPOUP/2023 w przedmiocie odszkodowania dla osoby udzielającej pomocy CBA oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 13 kwietnia 2023 r., nr 1/OPOUP/2023 Szef Centralnego Biura Antykorupcyjnego, po rozpatrzeniu wniosku [...] z 3 maja 2019 r. o odszkodowanie:
- odmówił przyznania odszkodowania za szkodę w wysokości 2,4 mln zł za 10 lat braku możliwości pracy w latach 2009-2019;
- w pozostałej części umorzył postępowanie w sprawie odszkodowania z powodu przedawnienia materialnoprawnego, tj. upływu 6 - miesięcznego terminu dla złożenia wniosku o wszczęcie postępowania o odszkodowanie.
Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazano art. 104 kpa w zw. z § 15 ust. 9 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 29 sierpnia 2016 r. w sprawie odszkodowań przyznawanych osobom udzielającym pomocy Centralnemu Biuru Antykorupcyjnemu, niebędącym jego funkcjonariuszami (Dz. U z 2016 r., poz. 1473 - zwanego dalej rozporządzeniem) oraz art. 105 § 1 kpa w związku z § 16 rozporządzenia.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że nie odnosząc się do faktu, czy [...] był, czy też nie był osobą udzielającą pomocy Centralnemu Biuru Antykorupcyjnemu (dalej CBA), to stosowanie przez organ przepisów kpa lub innych procedur, w tym rozporządzenia w sprawie odszkodowań, musi się odbywać zgodnie z art. 25 ust. 1 zd. drugie i ust. 2 w zw. z art. 28 ust. 2 pkt 3, ust. 3 i 4 ustawy z 9 czerwca 2009 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 1900 ze zm. zwaną dalej ustawą) - z zastosowaniem wzmocnionej ustawowo ochrony informacji będących w posiadaniu Szefa CBA, a dotyczących osób udzielających pomocy CBA.
Organ wyjaśnił, że przepis art. 25 w ust. 1 ustawy zezwala, aby CBA przy wykonywaniu swoich zadań mogło korzystać z pomocy osób niebędących funkcjonariuszami CBA, ale zabronione jest ujawnianie danych o osobie udzielającej takiej pomocy przy wykonywaniu czynności operacyjno-rozpoznawczych, chyba, że w przypadku żądania prokuratora lub sądu, zgłoszonego w celu ścigania karnego za przestępstwo, którego skutkiem jest śmierć człowieka, uszczerbek na zdrowiu lub szkoda w mieniu (art. 28 ust. 3 ustawy) lub w przypadku żądania prokuratora lub sądu uzasadnionego podejrzeniem popełnienia przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego w związku z wykonywaniem czynności operacyjno - rozpoznawczych (art. 28 ust. 4 ustawy). Szef CBA nie może - jeśli nie zaistniała którakolwiek z przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 lub ust. 4 ustawy - potwierdzić okoliczności współpracy z CBA. Oznacza to konieczność takiego formułowania orzeczeń lub stanowisk, które z jednej strony nie będą udzielać informacji o osobie udzielającej pomocy CBA, a z drugiej czynić zadość wymogom postępowania prowadzonego na podstawie i w trybie rozporządzenia w sprawie odszkodowań.
Organ wyjaśnił, że [...] wnioskiem z 3 maja 2019 r. wystąpił do Szefa CBA o odszkodowanie, jako osoba wspomagająca wykonywanie czynności operacyjno - rozpoznawczych przez funkcjonariuszy CBA w ujawnieniu przestępstw korupcyjnych w wymiarze sprawiedliwości w latach 2008-2009 we Wrocławiu, w Warszawie i na terenie Rosji do śledztwa aktualnie prowadzonego przez Prokuraturę Krajową Wydział Zamiejscowy [...] sygn. akt [...]. Wniosek został zarejestrowany pod sygn. [...].
Szef CBA, postanowieniem z 17 lipca 2019 r., nr 1/19 odmówił wszczęcia postępowania. W uzasadnieniu wskazał na przekroczenie 6 - miesięcznego terminu do złożenia przedmiotowego wniosku w trybie rozporządzenia. [...] złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Organ, pismem z 22 sierpnia 2019 r., wezwał wnioskodawcę do nadesłania w terminie 7 dni pisemnego wyjaśnienia określającego czas powstania szkody w mieniu, tj. wskazania daty zaistnienia zdarzenia będącego podstawą do wypłaty odszkodowania, którego się domaga.
W odpowiedzi na wezwanie [...], pismem z 1 września 2019 r., wyjaśnił, że poniesione szkody są bezpośrednim następstwem pomocy udzielonej CBA i stanowią bezpośrednią konsekwencję podejmowanych w związku z tą pomocą czynności. Wnioskodawca wskazał, że zdarzeniem stanowiącym przyczynę powstania szkód jest ciąg zdarzeń związanych z procesami cywilnymi oraz postępowaniem przed Sądem Najwyższym w sprawie o sygn. akt [...] zakończonym wydaniem wyroku [...] października 2009 r., wskutek czego powstały szkody wskazane w dalszej części odpowiedzi na wezwanie Szefa CBA.
Postanowieniem z 27 września 2019 r., nr 2/19 organ utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Na skutek skargi złożonej przez [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 14 maja 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 2831/19 uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu I instancji.
Wykonując wyrok Sądu organ, pismem z 8 października 2021 r., ponownie wezwał [...] do nadesłania pisemnego wyjaśnienia określającego:
1) rodzaj, czas, miejsce i przyczynę powstania poszczególnych szkód w mieniu wskazanym we wniosku z 3 maja 2019 r. oraz odpowiedzi na wezwanie organu z 1 września 2019 r.;
2) wysokości szkód w mieniu wskazanych w pkt 1;
3) okoliczności towarzyszących zdarzeniom powodującym poszczególne szkody wskazane w pkt 1.
Wnioskodawca pismem z 25 listopada 2021 r. odpowiedział na wezwanie.
Pismem z 21 grudnia 2022 r., działając na podstawie § 15 ust. 8 rozporządzenia, organ poinformował [...], że w terminie 30 dni od dnia doręczenia pisma ma możliwość zapoznania się z protokołem przebiegu postępowania wyjaśniającego w sprawie z wniosku z 3 maja 2019 r. oraz, że może w terminie 14 dni od zapoznania się z protokołem wnieść do niego uwagi i składać wnioski. Z protokołem strona zapoznała się 20 stycznia 2023 r. Następnie 10 lutego 2023 r. do organu wpłynęło pismo pełnomocnika wnioskodawcy. Zawierało ono wniosek o kontynuowanie postępowania z powodu krytycznej oceny zebranego materiału dowodowego oraz oświadczenie, że nie jest możliwe poczynienie jakichkolwiek merytorycznych uwag i odniesienie się do protokołu.
Organ wskazał, że w toku postępowania wyjaśniającego dokonał kwerendy dokumentów kierując się zakresem postulatów wskazanych przez [...] - zawartych zarówno w treści wniosku z 3 maja 2019 r. jak i w odpowiedziach na wezwania organu odpowiednio: z 1 września 2019 r. oraz z 25 listopada 2021 r. Wskazana wyżej kwerenda obejmowała dokumenty będące zarówno w dyspozycji CBA jak i właściwych jednostek prokuratury.
Organ wyjaśnił, że [...] w petitum wniosku z 3 maja 2019 r. wskazał, iż ogólną podstawą jego roszczenia jest deklarowany przez niego udział w ujawnieniu przestępstw będących przedmiotem śledztwa w sprawie ujawnienia przestępstw korupcyjnych w wymiarze sprawiedliwości w latach 2008-2009 we Wrocławiu, w Warszawie i na terenie Rosji. Następnie wyliczył i uszczegółowił szkody, z których wynikają jego roszczenia:
I. szkoda w wysokości 17, 3 mln zł będąca efektem kontynuacji egzekucji komorniczej [...] SR [...] prowadzonej wobec wnioskodawcy na podstawie postępowań sądowych ([...], SO Wrocław, [...] Wrocław i [...] SN) zwana dalej szkodą nr 1.
Zgodnie z twierdzeniami [...] z wniosku z 3 maja 2019 r. działka przy ulicy [...] we [...] (nr kw. [...]) "została w wyniku śledztwa przepisana na mnie i przez to utracona". W wyjaśnieniach z 25 listopada 2021 r. wnioskodawca swoją szkodę związaną ze sprzedaży działki zwiększył o 80 mln zł "zgodnie z przedłożonym w toku śledztwa operatem szacunkowym sporządzonym dla tej nieruchomości".
W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego organ dokonał przeglądu i analizy akt śledztwa RP i Ds. [...] prowadzonego obecnie przez Prokuraturę Regionalną w [...] (wcześniej przez Prokuraturę Apelacyjną w [...], Prokuraturę Apelacyjną w [...], Prokuraturę Apelacyjną w [...]).
Organ wskazał, że w aktach śledztwa RP i Ds. [...] znajdują się zeznania [...] przeczące całkowicie wersji przebiegu zdarzeń jaką przedstawił przed organem. Analiza wskazanego wyżej materiału dowodowego nie pozwala stwierdzić, aby funkcjonariusze CBA samodzielnie lub instytucjonalnie nakłaniali, organizowali lub w inny sposób przyczynili się do powstania faktów prawnych utożsamianych przez [...] ze szkodą. Stronami przywoływanych przez wnioskodawcę procesów sądowych były osoby prywatne. W żadnym z tych postępowań stroną nie było CBA czy Szef CBA. Zdarzenia związane z ww. postępowaniami kończyły się wyrokami kolejno przed Sądem Okręgowym we [...], Sądem Apelacyjnym we [...] i następnie Sądem Najwyższym. Dowodami na tę okoliczność są wyroki wraz z uzasadnieniami. Organ uznał, że opisane przez [...] działania były podejmowane przez niego w ramach swojej działalności życiowej. Postępowania sądowe nie były częścią czynności operacyjno - rozpoznawczych prowadzonych przez CBA.
Organ stwierdził, że wskazane przez [...] zdarzenie nie łączy się w jakikolwiek sposób z działalnością CBA i nie można wskazywanego zdarzenia uznać jako szkody w mieniu podczas udzielania lub w związku z udzielaniem pomocy CBA.
W wyjaśnieniach z 25 listopada 2021 r. [...] dodatkowo podniósł, że szkoda w kwocie 17.290.839 zł jest efektem przegranego przez niego procesu sądowego, zakończonego wyrokiem Sądu Okręgowego we [...] z 2 października 2008 r., sygn. akt [...]. Jako czas powstania szkody wskazał w wyjaśnieniach z 1 września 2019 r. dzień 14 października 2009 r. (data wydania przez SN wyroku [...]).
II. Szkoda w wysokości 7,6 mln zł będąca, według wnioskodawcy, efektem "pieniędzy pożyczonych [...] - osobie również współpracującej z CBA jako główny wykonawca pozornych ruchów finansowych (również w sprawie ww. działki) na zlecenie funkcjonariuszy CBA po przegranej kasacji, aby "uciekać z majątkiem przed egzekucją komorniczą", zwana dalej szkodą nr 2.
Organ wskazał, że po przeglądzie akt śledztwa RP i Ds. [...] prowadzonego obecnie przez Prokuraturę Regionalną w [...] stwierdzono, iż w aktach tego śledztwa znajdują się zeznania [...] przeczące całkowicie wersji przebiegu wydarzeń jaką przedstawił wnioskodawca. Dokonano również przeglądu akt zakończonego śledztwa [...]. W aktach tego śledztwa również znajdują się zeznania i dokumenty przeczące całkowicie wersji przebiegu zdarzeń jaką przedstawił wnioskodawca.
Jako czas powstania szkody nr 2 strona wskazała w wyjaśnieniach z 1 września 2019 r. dzień 14 października 2009 r. (wydanie przez SN wyroku [...]).
W wyjaśnieniach z 25 listopada 2021 r. wnioskodawca zwiększył rzekomą szkodę z 7,6 mln zł do 12 mln zł, a czas jej powstania określił na 2008 r., kiedy jakoby miał przekazać [...] kwotę 12 mln zł "na dostawę węgla bezpośrednio lub za pośrednictwem zarządzanych przez niego spółek".
Organ uznał, że opisane przez wnioskodawcę zdarzenia związane ze szkodą nr 2 nawet jeśli rzeczywiście miały miejsce, były podejmowane przez wnioskodawcę w ramach swojej działalności życiowej i nie były następstwem jakichkolwiek działań CBA. Organ wskazał, że nie posiada również z tego samego powodu wiedzy na temat ukrywania przez [...] majątku przed egzekucją komorniczą. Zgodnie z aktem notarialnym z 21 października 2009 r. podczas którego [...] dokonał sprzedaży [...] sp. z oo. nieruchomości przy ulicy [...], spółkę reprezentował [...], jako członek zarządu. Od 2010 r. [...] był największym udziałowcem spółki [...] (450 udziałów), drugim udziałowcem spółki był [...] (150 udziałów). Wnioskodawca figurował jako udziałowiec do 16 kwietnia 2013 r.
Organ podał, że wskazywane przez [...] zdarzenie nie łączy się w jakikolwiek sposób z działalnością CBA i nie można tego zdarzenia uznać jako szkody w mieniu podczas udzielania lub w związku z udzielaniem pomocy CBA. Organ ustalił, że ewentualna data zdarzenia związanego z roszczeniem strony nie przekracza 16 kwietnia 2013 r.
III. Szkoda w wysokości 3.2 mln zł będąca wg. [...] efektem opisanego we wniosku z 3 maja 2019 r. braku "możliwości odzyskania pożyczonych [...] pieniędzy przy nieudolnej pomocy CBA (zawiadomienie składane do CBA Delegatura [...]) w celu zabezpieczenia kwoty przez Prokuraturę [...] do czasu "realizacji śledztwa", zwana dalej szkodą nr 3.
W wyjaśnieniach z 25 listopada 2021 r. wnioskodawca uściślił dodatkowo, że rzekoma nieodzyskana pożyczka została przekazana niejakiemu [...] "na zakup działki i budowę budynku mieszkalnego".
Organ wyjaśnił, że Delegatura CBA we Wrocławiu przesłała do Prokuratury Okręgowej we [...] protokół ustnego zawiadomienia o przestępstwie, złożonego w CBA 17 marca 2016 r. osobiście przez [...], a dokonanego w sprawie doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia własnym mieniem w postaci pieniędzy w kwocie 3 mln 340 tys. zł, celem dalszego rozpoznania.
W ocenie organu opisane przez [...] zdarzenia związane ze szkodą nr 3 były podejmowane przez niego w ramach swojej działalności życiowej i pozostają bez żadnego związku z działaniami CBA. Zdarzenie to nie łączy się w jakikolwiek sposób z działalnością CBA i nie można uznać go jako szkody w mieniu podczas udzielania lub w związku z udzielaniem pomocy CBA. Jako czas powstania ww. szkody nr 3 strona wskazała w wyjaśnieniach z 1 września 2019 r. - marzec 2016 r.
IV. Szkoda w wysokości 2 mln zł będąca, według [...], efektem zajęcia udziałów ze sprzedaży kasyna w wyniku egzekucji komorniczej zwana dalej szkodą nr 4.
Jako czas powstania szkody nr 4 strona wskazała w wyjaśnieniach z 1 września 2019 r. - luty 2011 r. Oprócz powyższej informacji wnioskodawca nie przytoczył żadnych dodatkowych okoliczności lub dokumentów.
Organ wyjaśnił, że opisane przez [...] zdarzenia związane ze szkodą nr 4 były podejmowane przez niego w ramach swojej działalności życiowej i pozostają bez żadnego związku z działaniami CBA. Tym samym nie można wskazywanego przez stronę zdarzenia uznać jako szkody w mieniu podczas udzielania lub w związku z udzielaniem pomocy CBA.
V. Szkoda w wysokości 2,4 mln zł będąca, według [...], efektem 10 lat braku możliwości pracy, podczas gdy wcześniej zarabiał 20.000 zł miesięcznie, zwaną dalej szkodą nr 5.
Jako czas powstania tej szkody wnioskodawca wskazał w wyjaśnieniach z 1 września 2019 r. - okres 2009 - 2019 r. Organ stwierdził, że rzekoma szkoda pozostaje bez żadnego związku przyczynowo - skutkowego z działaniami CBA. [...] nigdy nie był pracownikiem lub funkcjonariuszem CBA i nie łączyła go również umowa o zakazie podejmowania lub poszukiwania pracy. W ocenie organu wskazane zdarzenie nie łączy się w jakikolwiek sposób z działalnością CBA i nie można uznać go jako szkody w mieniu podczas udzielania lub w związku z udzielaniem pomocy CBA.
Szef CBA wskazał, że zgodnie z § 15 ust. 3 rozporządzenia w celu dokonania ustaleń w toku postępowania wyjaśniającego, korzysta się z protokołów lub notatek służbowych oraz innych dokumentów sporządzonych w związku z udzieleniem pomocy CBA przez osobę poszkodowaną, a w razie potrzeby przesłuchuje się także świadków lub zasięga opinii rzeczoznawców.
W ramach postępowania wyjaśniającego, w szczególności w wyjaśnieniach z 25 listopada 2021 r. [...] przedstawił wnioski dowodowe, które organ szczegółowo wymienił.
Rozpoznając sprawę organ wskazał, że stosowanie przez Szefa CBA przepisów rozporządzenia w sprawie odszkodowań, zgodnie z art. 25 ust. 1 zd. drugie i ust. 2 w zw. z art. 28 ust. 2 pkt 3 oraz ust. 3 i 4 ustawy, następuje jedynie z zastosowaniem wzmocnionej ustawowo ochrony informacji będących w posiadaniu Szefa CBA, a dotyczących osób udzielających pomocy CBA. Przede wszystkim, z uwagi na wagę zagadnienia, Szef CBA nie może, jeżeli nie zaistniała którakolwiek z przesłanek warunkujących zastosowanie przepisów ust. 3 lub 4 w art. 28 ustawy, potwierdzić okoliczności współpracy z Centralnym Biurem Antykorupcyjnym. Oznacza to konieczność takiego formułowania orzeczeń lub stanowisk, które z jednej strony nie będą udzielać informacji o osobie udzielającej pomocy CBA, a z drugiej czynić zadość wymogom postępowania wyjaśniającego.
Mając na uwadze powyższe oraz wymogi rozporządzenia w sprawie odszkodowań. organ wskazał, że przeprowadził wnikliwe postępowanie wyjaśniające w sprawie z wniosku z 3 maja 2019 r., które zostało zakończone sporządzeniem protokołu z przebiegu postępowania wyjaśniającego.
Zgodnie z § 15 rozporządzenia postępowanie w sprawie odszkodowania obejmuje postępowanie wyjaśniające (ust. 1), w toku którego ustala się w szczególności:
1) rodzaj, czas, miejsce i przyczynę szkody;
2) wysokość szkody;
3) okoliczności towarzyszące zdarzeniu, o którym mowa w pkt 1 (ust. 2).
W celu dokonania powyższych ustaleń korzysta się z protokołów lub notatek służbowych oraz innych dokumentów sporządzonych w związku z udzieleniem pomocy CBA przez osobę poszkodowaną, a w razie potrzeby przesłuchuje się także świadków lub zasięga opinii rzeczoznawców (ust. 3). Organ wyjaśnił, że dokonał ustaleń - zachowując wzmocniony ustawowo standard ochrony informacji będących w posiadaniu Szefa CBA, a dotyczących osób udzielających pomocy CBA - na podstawie przeprowadzonej kwerendy i analizy dokumentów będących zarówno w dyspozycji Centralnego Biura Antykorupcyjnego jak i właściwych jednostek prokuratury (T – II karty 34-40 i 47-152 akt administracyjnych).
Ponadto mając na uwadze powyższe oraz, że przepis § 15 rozporządzenia determinuje nie tylko inicjatywę dowodową strony, ale również czynny udział strony w postępowaniu wyjaśniającym organ podał, że w ramach kwerendy poszukiwano, a po odnalezieniu przeanalizowano wszystkie dokumenty wskazane przez wnioskodawcę, jako istotne w sprawie.
Organ wyjaśnił, że zgodnie z § 15 ust. 5 rozporządzenia w sprawie odszkodowań, sporządził protokół z przebiegu postępowania wyjaśniającego w sprawie z wniosku z 3 maja 2019 r., z którym 20 grudnia 2022 r. został zapoznany wnioskodawca.
Wobec faktu, że pismo pełnomocnika wnioskodawcy nie zawierało uwag i wniosków do protokołu z przebiegu postępowania wyjaśniającego, a jedynie wniosek o kontynuowanie postępowania z powodu krytycznej oceny zebranego materiału i oświadczenie, że "Nie jest zatem możliwe poczynienie jakichkolwiek merytorycznych
uwag i odniesienie do protokołu" - ustalenia organu są tożsame z ustaleniami zawartymi w protokole z przebiegu postępowania wyjaśniającego.
Organ wskazał, że poddał szczegółowemu rozważeniu poszczególne szkody i przywołane zdarzenia mogące być podstawą do wypłaty odszkodowania wymienione we wniosku z 3 maja 2019 r., a uzupełnione wyjaśnieniami z 1 września 2019 r. i z 25 listopada 2021 r. w aspekcie spełnienia przez wnioskodawcę wymagania określonego w § 14 ust. 1 rozporządzenia.
Mając na uwadze powyższe, po dokonaniu ustaleń popartych oświadczeniami wnioskodawcy organ stwierdził, że ewentualna data zdarzenia związanego z roszczeniem strony nie przekracza, w przypadku:
- szkody nr 1 - 14 października 2009 r.;
- szkody nr 2 - 16 kwietnia 2013 r.;
- szkody nr 3 - marca 2016 r.;
- szkody nr 4 - lutego 2011 r.;
- szkody nr 5 - obejmuje okres 2009 - 2019 r. (bez określenia dni i miesięcy).
Organ wyjaśnił, że zgodnie z § 14 ust. 1 rozporządzenia wniosek o odszkodowanie składa się do Szefa CBA nie później niż w terminie 6 miesięcy od dnia zaistnienia zdarzenia będącego podstawą do wypłaty osobie poszkodowanej lub jej spadkobiercom odszkodowania. Organ przywołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 maja 2021 r., zgodnie z którym, jeżeli zdarzeniami będącymi podstawą do wypłaty odszkodowania pozostają zdarzenia zaistniałe przed dniem wejścia w życie rozporządzenia w sprawie odszkodowań, które taki warunek formułuje, to termin 6 miesięcy powinien być liczony od dnia, w którym czas wystąpienia danego zdarzenia nabrał cechy relewantności. A zatem powinien zostać uznany za zachowany, jeżeli uprawniony złożył wniosek, o którym mowa w § 13 rozporządzenia, nie później niż w terminie 6 miesięcy, którego początek biegu w tym przypadku wyznaczyło wejście w życie § 14 ust. 1 rozporządzenia w sprawie odszkodowań (30 czerwca 2016 r.).
W niniejszym przypadku, w toku postępowania wyjaśniającego organ stwierdził, że w zakresie szkód nr 1 - 4 [...] uchybił wymaganiu opisanemu w § 14 ust. 1 rozporządzenia w sprawie odszkodowań i dlatego organ, na podstawie art. 105 § 1 kpa w zw. z § 16 rozporządzenia umorzył postępowanie w sprawie odszkodowania z wniosku z 3 maja 2019 r. z powodu przedawnienia materialnoprawnego, tj. upływu 6 - miesięcznego terminu do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania o odszkodowanie. Z uwagi na powyższe organ uznał, że przeprowadzenie wnioskowanych przez stronę dowodów jest bezprzedmiotowe. Wszystkie wnioski dowodowe dotyczyły szkód nr 1- 4, a ich przeprowadzenie było niecelowe z uwagi na dostatecznie wyjaśniony stan faktyczny pozwalający na ustalenie dat wystąpienia zdarzeń związanych ze szkodą. W tym zakresie postępowanie stało się bezprzedmiotowe i wymagało umorzenia, zgodnie z sentencją decyzji.
W przypadku szkody nr 5 - w wysokości 2,4 mln zł będącą, według [...], efektem 10 lat braku możliwości pracy, podczas gdy wcześniej zarabiał 20.000 zł miesięcznie organ odmówił przyznania odszkodowania. Jako czas powstania szkody nr 5 wnioskodawca wskazał okres 2009 - 2019 r.
Organ ustalił, że opisana przez wnioskodawcę rzekoma szkoda pozostaje bez żadnego związku przyczynowo - skutkowego z działaniami CBA. Organ podkreślił, że [...] nigdy nie był pracownikiem lub funkcjonariuszem CBA i nie łączyła go umowa o zakazie podejmowania lub poszukiwania pracy. Wnioskodawcy nie łączyła również z CBA żadna umowa, która zobowiązywałaby CBA do utrzymywania [...] lub zapewnienia mu środków utrzymania, co determinuje roszczenie, jako niezwiązane z udzielaniem pomocy CBA.
Skargę na decyzję Szefa CBA złożył [...]. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Na podstawie art. 145a § 1 ppsa wniósł o zobowiązanie Szefa CBA do rozpoznania, zwłaszcza w zakresie ustalenia stanu faktycznego, sprawy przy nieretroaktywnym zastosowaniu przepisów proceduralnych rozporządzenia z 29 sierpnia 2016 r. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
- art. 7 kpa, poprzez wadliwe ustalenia faktyczne oraz zaniechanie czynności niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego w sposób warunkujący prawidłowe rozpoznanie zgłoszonego przez skarżącego wniosku,
- art. 77 § 1 kpa, poprzez nieprzeprowadzenie dowodów zawnioskowanych w piśmie z 25 listopada 2021 r., w szczególności z zeznań wskazanych tam świadków oraz przesłuchania skarżącego w charakterze strony,
- § 10 ust. 1 rozporządzenia w zw. z art. 25 ust. 5 ustawy, poprzez nieprzyznanie skarżącemu odszkodowania za szkodę poniesioną w mieniu podczas udzielania i w związku z udzielaniem pomocy CBA,
- art. 105 § 1 kpa w zw. z § 14 ust. 1 rozporządzenia, poprzez umorzenie postępowania w części z uwagi na przyjęcie przedawnienia materialnoprawnego uprawnienia do domagania się odszkodowania, podczas gdy takie rozstrzygnięcie jest przedwczesne z uwagi na niedokonanie przez Szefa CBA ustaleń co do tego, kiedy nastąpiło zdarzenie będące podstawą do ustalenia odszkodowania,
- art 153 ppsa, poprzez niezastosowanie się do wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2831/19, które nakazywały dokonanie organowi ustaleń co do dat powstania szkody majątkowej. Zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zaskarżona decyzja została wydana po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 maja 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 2831/19.
Sąd w wyroku tym wskazał, m.in., że ponownie rozpoznając wniosek skarżącego, organ powinien mieć na uwadze, że wskazany w § 14 ust. 1 rozporządzenia termin do złożenia wniosku nie ma charakteru instrukcyjnego, jak przyjmuje skarżący, ale charakter materialnoprawny i nie podlega przywróceniu. Uchybienie terminowi prawa materialnego wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia prawa lub obowiązku o charakterze materialnoprawnym. Inaczej mówiąc, termin materialnoprawny ogranicza w czasie dochodzenie lub inną realizację prawa, zaś konsekwencją jego uchybienia jest wygaśnięcie prawa, dla którego został on ustanowiony.
Sąd wyjaśnił, że regulacja o treści przyjmującej, że wniosek składa się nie później niż w terminie 6 miesięcy od dnia zaistnienia zdarzenia będącego podstawą do wypłaty odszkodowania, powinna być interpretowana w sposób zapewniający realizację zasad ochrony zaufania do prawa oraz nieretroakcji norm. Powoduje to, że jeżeli zdarzeniami będącymi podstawą do wypłaty odszkodowania pozostają zdarzenia zaistniałe przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, które taki warunek formułuje, to termin 6 miesięcy powinien być liczony od dnia, w którym czas wystąpienia danego zdarzenia nabrał cechy relewantności. Zatem powinien zostać uznany za zachowany, jeżeli uprawniony złożył wniosek, o którym mowa w § 13 rozporządzenia, nie później niż w terminie 6 miesięcy, którego początek biegu w tym przypadku wyznaczyło wejście w życie § 14 ust. 1 rozporządzenia (30 czerwca 2016 r.).
Kierując się powyższym, Szef CBA powinien poddać szczegółowemu rozważeniu poszczególne "szkody poniesione w mieniu" wymienione we wniosku z 3 maja 2019 r., uzupełnionym pismem z 1 września 2019 r. w tym aspekcie, który ma związek z oceną spełnienia przez skarżącego przywołanego wyżej wymagania.
Sąd wskazał, że w myśl § 15 ust. 1 i 2 rozporządzenia postępowanie w sprawie odszkodowania obejmuje fazę wyjaśniającą, w której ustala się m.in. "rodzaj, czas, miejsce i przyczynę [...] powstania [...] szkody w mieniu", co powoduje, że jeżeli okoliczności odnoszące się do wskazanych elementów podstawy faktycznej wniosku są niejasne i budzą wątpliwości, Szef CBA będzie zobowiązany wszcząć formalnie postępowanie w sprawie i poddać te okoliczności analizie w ramach jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego. Ewentualne przesądzenie na tym etapie postępowania, że wnioskodawca uchybił wymaganiu opisanemu w § 14 ust. 1 rozporządzenia, powinno prowadzić do umorzenia postępowania zgodnie z art. 105 § 1 kpa.
Zgodnie z art. 153 ppsa ocena prawa i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działania były przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W niniejszej sprawie od daty wyrokowania przez Sąd przepisy nie uległy zmianie.
Organ zastosował się do oceny prawnej i wskazań Sądu zawartych w wyroku z 14 maja 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 2831/19.
Podnieść należy, że przepis art. 25 w ust. 1 ustawy zezwala, aby CBA przy wykonywaniu swoich zadań mogło korzystać z pomocy osób niebędących funkcjonariuszami CBA. Jednakże zabronione jest ujawnianie danych o osobie udzielającej takiej pomocy przy wykonywaniu czynności operacyjno-rozpoznawczych, chyba, że w przypadku żądania prokuratora lub sądu, zgłoszonego w celu ścigania karnego za przestępstwo, którego skutkiem jest śmierć człowieka, uszczerbek na zdrowiu lub szkoda w mieniu (art. 28 ust. 3 ustawy) lub w przypadku żądania prokuratora lub sądu uzasadnionego podejrzeniem popełnienia przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego w związku z wykonywaniem czynności operacyjno-rozpoznawczych (art. 28 ust. 4 ustawy).
Szef CBA nie może, jeżeli nie zaistniała którakolwiek z przesłanek warunkujących zastosowanie przepisów w art. 28 ust. 3 lub 4 ustawy potwierdzić okoliczności współpracy z CBA.
W niniejszej sprawie organ nie potwierdzając i nie zaprzeczając współpracy skarżącego z CBA odniósł się szczegółowo do jego żądań.
Z uwagi na powyższe oraz mając na uwadze brzmienie § 15 ust. 3 rozporządzenia organ dokonał kwerendy dokumentów kierując się zakresem żądań skarżącego zawartych we wniosku z 3 maja 2019 r., jak i pismach uzupełniających z 1 września 2019 r. i z 25 listopada 2021 r. Badanie akt i dokumentów obejmowało dokumenty w prokuraturach oraz w dyspozycji Centralnego Biura Antykorupcyjnego, odpisy wyroków sądów powszechnych i Sądu Najwyższego, aktów notarialnych i dokumentów wskazujących na posiadane przez skarżącego udziały w spółkach, odpisów z ksiąg wieczystych. Co istotne organ dokonując analizy dokumentów i stosując § 15 ust. 3 rozporządzenia był zobowiązany do działania zgodnie z art. 25 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 28 ust. 2 pkt 3 oraz ust. 3 i 4 ustawy, z zastosowaniem wzmocnionej ustawowo ochrony informacji będących w posiadaniu Szefa CBA, a dotyczących osób udzielających pomocy CBA. Obowiązek stosowania wzmocnionej ustawowo ochrony informacji będących w posiadaniu Szefa CBA, a dotyczących osób udzielających pomocy CBA obejmuje każdy etap postępowania w trybie rozporządzenia oraz postępowania sądowoadministracyjnego.
Organ dokonał analizy żądań skarżącego i wymienionych przez niego szkód mogących być podstawą do wypłaty odszkodowania, dokonał analizy wskazanych w decyzji akt prokuratorskich i dokumentów będących w posiadaniu CBA, wyroków sądów, aktów notarialnych oraz odniósł się do pism skarżącego.
Skarżący w pismach z 3 maja 2019 r., z 1 września 2019 r. i z 25 listopada 2019 r. opisał z tytułu jakich szkód domaga się odszkodowania i sam wskazał, kiedy szkody te powstały, tj.:
- szkoda nr 1: egzekucja komornicza będąca konsekwencją wyroków wydanych przez sądy powszechne i Sąd Najwyższy - powstanie szkody - data wydania wyroku przez Sąd Najwyższy, tj. 14 października 2009 r. - pismo skarżącego z 1 września 2019 r.;
- szkoda nr 2: pożyczka udzielona [...] - powstanie szkody w dacie wydania wyroku przez Sąd Najwyższy z 14 października 2009 r. - pismo skarżącego z 1 września 2019 r.; natomiast wnioskodawca 21 października 2009 r. dokonał sprzedaży spółce [...] nieruchomości, a do 16 kwietnia 2013 r. figurował jako udziałowiec tej spółki;
- szkoda nr 3: brak możliwości odzyskania pieniędzy pożyczonych [...] - powstanie szkody - marzec 2016 r. - pismo skarżącego z 1 września 2019 r.;
- szkoda nr 4: zajęcie udziałów ze sprzedaży kasyna - powstanie szkody - luty 2011 r. - pismo skarżącego z 1 września 2019 r.
- szkoda nr 5: brak możliwości pracy w okresie 2009 - 2019 r.
Zgodnie z § 15 ust. 5 rozporządzenia organ sporządził protokół z przebiegu postępowania wyjaśniającego, z którym skarżący został zapoznany.
Prawidłowo organ ustalił, że w zakresie szkód nr 1 - 4 skarżący uchybił terminowi określonemu w § 14 ust. 1 rozporządzenia. Skutkowało to umorzeniem postępowania na podstawie art. 105 § 1 kpa w zw. z § 16 rozporządzenia, z powodu przedawnienia materialnoprawnego, tj. upływu 6 - miesięcznego terminu dla złożenia wniosku o wszczęcie postępowania o odszkodowanie. Wobec tego, wbrew zarzutom skargi, zbędne było przeprowadzenie wnioskowanych przez skarżącego dowodów zawartych w piśmie z 25 listopada 2019 r. Dodatkowo wskazać należy, że analiza załączonych wyroków sądów powszechnych wskazuje, że dotyczą one umów zawieranych przez skarżącego w latach 2000 – 2007 i odnoszą się do osób fizycznych. Z kolei powołana przez skarżącego umowa z CBA, jak wskazuje jej sygnatura została zawarta w 2009 r. (bez wskazania daty), a więc jeszcze przez wydaniem wyroków przez Sąd Okręgowy i Sąd Apelacyjny. Wobec tego nie sposób przyjąć, aby czynności podejmowane przez skarżącego, których skutkiem były wyroki wydane przez te Sądy pozostawały w związku z czynnościami operacyjno - rozpoznawczymi CBA.
Skarżący dokładnie wskazał czas powstania opisanych w jego pismach szkód i okoliczności ich zaistnienia. Wobec tego zarzut skargi, że organ powinien przeprowadzić dowody zawnioskowane przez skarżącego na wyżej wskazane okoliczności nie zasługują na aprobatę. Jak wyjaśnił organ, w toku postępowania przeprowadził dowody z akt prokuratorskich i dokumentów będących w zasobach organu, odpisów wyroków sądów powszechnych i Sądu Najwyższego, aktów notarialnych, które nie potwierdziły zdarzeń wskazanych przez skarżącego, jako będących czynnościami operacyjno - rozpoznawczymi prowadzonym przez CBA. Natomiast podany przez skarżącego czas powstania szkody i złożenie wniosku po upływie terminu określonego w § 14 rozporządzenia skutkowały wygaśnięciem prawa do dochodzenia odszkodowania. To skarżący, jako wnioskodawca postępowania, ma najlepszą wiedzę co do ewentualnej szkody i daty jej powstania. Wobec tego chybione są zarzuty dotyczące naruszenia przez organ § 14 rozporządzenia, a także art. 7, 77 kpa w zw. z § 16 rozporządzenia.
Skarżący nie dostrzega, że co do charakteru przepisu § 14 ust. 1 rozporządzenia wypowiedział się tutejszy Sąd w wyroku z 14 maja 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 2831/19. W wyroku tym Sąd wskazał, że określony w § 14 ust. 1 rozporządzenia termin do złożenia wniosku nie ma charakteru instrukcyjnego, ale charakter materialnoprawny i nie podlega przywróceniu. Uchybienie terminowi prawa materialnego wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia prawa lub obowiązku o charakterze materialnoprawnym. Termin materialnoprawny ogranicza w czasie dochodzenie lub inną realizację prawa, zaś konsekwencją jego uchybienia jest wygaśnięcie prawa, dla którego został on ustanowiony. Sąd podkreślił, że brak jest powodów, by zakwestionować prawną możliwość takiego ukształtowania procedury prowadzonej przed Szefem CBA, które prowadzi do określenia wiążącego terminu, w jakim uprawniony (osoba poszkodowana lub jej spadkobierca) posiadający roszczenie wynikające z udzielonej CBA pomocy powinien złożyć wniosek o odszkodowanie. Mieści się ona w przyznanej Prezesowi Rady Ministrów kompetencji do określenia warunków przyznawania odszkodowania (art. 25 ust. 5 ustawy).
Sąd wyjaśnił, że jeżeli zdarzeniami będącymi podstawą do wypłaty odszkodowania pozostają zdarzenia zaistniałe przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, które taki warunek formułuje, to termin 6 miesięcy powinien być liczony od dnia, w którym czas wystąpienia danego zdarzenia nabrał cechy relewantności. Zatem termin powinien zostać uznany za zachowany, jeżeli uprawniony złożył wniosek, o którym mowa w § 13 rozporządzenia, nie później niż w terminie 6 miesięcy, którego początek biegu w tym przypadku wyznaczyło wejście w życie § 14 ust. 1 rozporządzenia, tj. 30 czerwca 2016 r. Organ wykładnią przepisów i wskazaniami Sądu był związany - z mocy art. 153 ppsa. Niewątpliwie wniosek o odszkodowanie za szkody nr 1 - 4 został złożony z uchybieniem terminu określonego w § 14 ust. 1 rozporządzenia.
Za nietrafne należy uznać porównanie konstrukcji terminu z § 14 ust. 1 rozporządzenia, jako ograniczenie możliwości składania wniosków o odszkodowanie w przypadku osób, które dobrowolnie i za wynagrodzeniem lub za inną korzyść udzielają pomocy służbom, do osób, które domagają się odszkodowania za niesłuszne zastosowanie przez instytucje państwa wobec nich środków przymusu, np. niesłuszne aresztowanie czy też skazanie, itp. Skarżący, jak wskazał, z własnej woli podjął się współpracy z CBA.
Wobec tego odniesienie do wzorca konstytucyjnego, jakim jest art. 77 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej jest w ocenie Sądu adekwatne, jednakże do roszczeń wynikających z niesłusznego zastosowania represyjnych środków przymusu. Natomiast nie jest adekwatne do żądania odszkodowania za szkodę powstałą w wyniku dobrowolnej współpracy z określoną służbą. Z kolei zgodnie z art. 77 ust. 2 Konstytucji ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonej wolności i praw. W ocenie Sądu termin 6 miesięczny ustanowiony w § 14 ust. 1 rozporządzenia nie zamyka dochodzenia praw przed sądem.
Z wyżej omówionych przyczyn uznać należy, że przepis § 14 ust. 1 rozporządzenia nie jest niezgodny z art. 77 Konstytucji oraz z art. 64 ust. 2 Konstytucji (ochrona własności).
Niezasadny jest zarzut naruszenia przez organ przepisu art. 105 § 1 kpa w zw. z § 14 ust. 1 rozporządzenia. Jak wskazał tutejszy Sąd w wyroku z 14 maja 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 2831/19 przesądzenie, że wnioskodawca uchybił wymaganiu opisanemu w § 14 ust. 1 rozporządzenia, powinno doprowadzić do umorzenia postępowania zgodnie z art. 105 § 1 kpa. Organ był więc stanowiskiem Sądu związany.
W przypadku szkody nr 5 będącej, według skarżącego, efektem 10 lat braku możliwości pracy, podczas gdy wcześniej, jak podał, zarabiał 20.000 zł miesięcznie organ prawidłowo odmówił przyznania odszkodowania, gdyż postępowanie nie wykazało, aby szkoda ta pozostawała w związku z działaniami CBA, jak również, aby skarżący miał zakaz podejmowania zatrudnienia. Wprawdzie skarżący wskazał na umowę nr [...] (bez podania daty), która regulowała zasady i pomoc funkcjonariuszom, jednakże nie podał, czego ta umowa dotyczyła i czy wynikał z niej zakaz podejmowania pracy.
Podnieść należy, że ciężar dowodu w zakresie wykazania zaistnienia materialnoprawnych przesłanek z art. 25 ust. 3 ustawy w zw. z § 10 ust. 1 rozporządzenia spoczywał także na inicjatorze postępowania - skarżącym. Wprawdzie organ jest zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 7 i 77 § 1 kpa), a następnie jego oceny z zachowaniem zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa) oraz zasad określonych w art. 25 ust. 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy, to jednakże nie oznacza, że skarżący nie ma prawa do wykazania faktów, z których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. Skarżący poza żądaniem odszkodowania za brak możliwości pracy w żaden sposób tego nie wykazał. Zarówno we wniosku z 3 maja 2019 r., jak i późniejszych pismach z 1 września 2019 r. i 25 listopada 2021 r. kwestii tej nie wyjaśnił. Natomiast, jak wyżej zaznaczono, złożone wnioski dowodowe w piśmie z 25 listopada 2021 r. dotyczyły jedynie szkód nr 1- 4.
Ze wszystkich wyżej omówionych przyczyn uznać należy, że organ nie naruszył wskazanych w skardze przepisów.
Wobec powyższego Sąd, z mocy art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.