I SA/WA 1343/22

I SA/Wa 1343/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-10-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dorota Kozub-Marciniak /sprawozdawca/
Gabriela Nowak /przewodniczący/
Marta Kołtun-Kulik
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 877
art. 5 ust. 3 i 3a
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak (spr.), , Protokolant referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2022 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 9 marca 2022 r. nr KOC/7598/Fa/21 w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 22 października 2021 r. nr WPU/000043/2021/WSSIZ.
Uzasadnienie
M. W. (dalej, jako: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 9 marca 2022 r. w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Stan sprawy przedstawia się następująco.
Decyzją z dnia 22 października 2021 r. Prezydent m.st. Warszawy, działając na podstawie art. 5 ust. 3 i 3a, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2021 poz. 877 ze zm.), art. 104 K.p.a. uznał dłużnika alimentacyjnego M. W. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Organ jako przyczynę rozstrzygnięcia wskazał niestawienie się przez skarżącego w Urzędzie Dzielnicy [...] w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego, pomimo prawidłowego doręczenia stosownych wezwań. Wezwanie do stawiennictwa w celu przeprowadzenia wskazanych czynności zostało skierowane przez organ I instancji do skarżącego w dniu 22 kwietnia 2021 r. i odebrane przez dorosłego domownika w dniu 21 maja 2021 r. Wobec niestawiennictwa M. W. , pomimo doręczenia wezwania, w dniu 8 września 2021 r. organ wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie uznania ww. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Pomimo odebrania przez pełnomocnika pocztowego ustanowionego przez M. W. w dniu 14 września 2021 r. zawiadomienia o wszczęciu postępowania, skarżący w dalszym ciągu nie stawił się w organie celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego.
W uzasadnieniu decyzji wskazano nadto, że z informacji uzyskanych od organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne – Komornika Sądowego działającego przy Sądzie Rejonowym dla [...] wynika, iż M. W. w okresie od 1 lutego 2021 r. do 13 sierpnia 2021 r. nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.
Mając na uwadze wskazane okoliczności organ I instancji doszedł do przekonania, że wobec skarżącego zaktualizowały się przesłanki do wydania decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych określone w art. 5 ust 3 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, przy braku wystąpienia okoliczności uzasadniających odstąpienie od wydania przedmiotowej decyzji określonych w art. 5 ust. 3 ww. ustawy.
Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie, w którym wskazał, że jego niestawiennictwo na wezwania organu I instancji wynikało z braku przekazywania mu kierowanej do niego korespondencji i wynikającej stąd niewiedzy o działaniach organu. Skarżący podniósł, że gdy dowiedział się o decyzji w przedmiocie uznania go jako dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych ustalił termin wizyty w Urzędzie Dzielnicy [...]. Dalej wskazał, że jest zobowiązany do świadczeń alimentacyjnych w kwocie 3000 złotych miesięcznie. W okresie od 1 lutego do 31 sierpnia 2021 r. z otrzymywanego przez niego wynagrodzenia za pracę miesięcznie na świadczenia alimentacyjne potrącana jest kwota 1241,80 złotych. Podkreślił, że ww. okresie wpłacał dodatkowo na spłatę zasądzonych alimentów średnio 1266,60 złotych miesięcznie. M. W. podniósł również, że zaległości z tytułu alimentów zostaną uregulowane ze środków pozyskanych ze sprzedaży przysługującego mu spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu na licytacji komorniczej.
Decyzją z dnia 9 marca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
Uzasadniając decyzję Kolegium wskazało, że stawienie się przez skarżącego w siedzibie organu I instancji po wszczęciu postępowania odwoławczego nie daje podstaw do umorzenia postępowania.
Organ odwoławczy podkreślił, że nie zachodzi przesłanka negatywna wydania decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych określona w treści art. 5 ust. 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Kolegium przypominając, że wydaje rozstrzygniecie zgodnie ze stanem faktycznym i prawnym obowiązującym w dniu orzekania, wskazało, że uwzględnia okres ostatnich sześciu miesięcy przypadających bezpośrednio przed wydaniem decyzji w postępowaniu odwoławczym, tj. za okres od września 2021 r. do lutego 2022 r. włącznie. Kolegium stwierdziło, że z przedstawionych przez skarżącego potwierdzeń wpłat świadczeń alimentacyjnych wynika, że we wrześniu i październiku 2021 r. wpłacone kwoty stanowiły mniej niż 50 % ustalonych alimentów. W ocenie organu dalsze prowadzenie postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia wysokości wpłat w miesiącach od listopada 2021 r. do lutego 2022 r. jest niecelowe, gdyż już dane z września i października 2021 r. pozwalają stwierdzić, że nie została spełniona przesłanka odstąpienia od wydania decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Nadto w ocenie Kolegium bez znaczenia dla rozstrzygnięcia jest okoliczność, że M. W. nie widział o wezwaniach z dnia 22 kwietnia 2021 r. i z dnia 8 września 2021 r., ponieważ nie zostały one odebrane przez ww. osobiście. Kluczowe natomiast jest, że przedmiotowe pisma kierowane do ww. przez organ I instancji zostały doręczone skutecznie i w sposób przewidziany przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, i Prawa pocztowego.
Jednocześnie Kolegium uznało, że planowana w przyszłości spłata wszelkich zaległości alimentacyjnych ze środków uzyskanych z licytacji nieruchomości należącej do skaarżącego nie ma prawnego znaczenia dla rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie.
Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
1. art. 8 § 1 K.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzących zaufania do władzy publicznej i bez zachowania zasad proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, a w szczególności poprzez zaniechanie dokonania szczegółowych ustaleń w kontekście spłat dokonywanych przez skarżącego oraz jego dotychczasowych działań, które wyraźnie wskazują, że skarżący nie podejmuje żadnych świadomych działań, żeby nie wywiązać się z nałożonego na niego obowiązku alimentacyjnego;
2. art. 5 ust. 3 oraz 5 ust. 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a to poprzez utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 22 października 2021 r., podczas gdy postępowanie wszczęte zawiadomieniem z dnia 8 września 2021 r. powinno zostać umorzone, skoro organ I instancji ustalił na podstawie zaświadczenia Komornika Sądowego z dnia 13 sierpnia 2021 r., że w okresie sześciu miesięcy od lutego do lipca 2021 r. skarżący wpłacił łącznie kwotę 13 816,80 zł, co stanowiło ponad 50 % z zasądzonej kwoty alimentów.
Uzasadniając powyższe zarzuty skarżący przyznał, że odpowiada za zaniechania osób, zobowiązanych przekazać mu wezwania do stawiennictwa w Urzędzie Dzielnicy [...]. Niemniej podkreślił, że niestawiennictwo w ww. Urzędzie w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego nie wynikało z jego złej woli, nie było działaniem świadomym i celowym, przeciwnie wynikało z niewiedzy o prowadzonym postępowaniu.
Nadto skarżący wskazał, że w przedmiotowej sprawie spełniona jest negatywna przesłanka wydania decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jako że w okresie 6 miesięcy przed wydaniem decyzji przez organ I instancji wywiązał się z obowiązku alimentacyjnego w każdym miesiącu kwocie nie niższej niż 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Skarżący podkreślił, że w lutym, kwietniu i lipcu 2021 r. uiścił kwotę wyższą niż wysokość zasądzonych alimentów i nadwyżkę w tym zakresie należy uwzględnić w kontekście tych miesięcy z analizowanego okresu, gdzie wysokość wpłat była niższa niż wysokość zasądzonych alimentów, tj., miesięcy marca, maja i czerwca 2021 r. Skarżący zaakcentował, że nawet jeżeli nie w każdym miesiącu wpłaty z tytułu alimentów przekraczały 50 % zasądzonych należności, to jeżeli łączna suma wpłat za cały okres była wyższa niż 50 % zasądzonych alimentów, to brak jest podstaw do wydania decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Jak wskazał skarżący w okresie "od lipca do lutego 2021 r." suma świadczeń alimentacyjnych, do zapłaty których był zobowiązany wynosiła 18 000 złotych, a w okresie tym wpłacił 13 816,80 złotych, co stanowi ponad 50 % należnej kwoty świadczeń za ten okres.
Skarżący dodał również, że w jego ocenie błędne jest twierdzenie Kolegium jakoby organ II instancji zobligowany był do analizy sześciomiesięcznego okresu, o którym mowa w art. 5 ust 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów bezpośrednio poprzedzającego wydanie decyzji w postępowaniu odwoławczym. Przyjęcie powyższego stanowiska – zdaniem skarżącego – narusza zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stosownie do art. 5 ust. 3 tej ustawy w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił:
1) złożenia oświadczenia majątkowego,
2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy w terminie wyznaczonym przez organ właściwy dłużnika,
3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych
- organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Z kolei zgodnie z treścią art. 5 ust. 3a tej ustawy decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.
Jak trafnie podkreślił organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, spełnienie chociażby jednej z wymienionych w art. 5 ust. 3 powołanej ustawy przesłanki warunkuje wypełnienie dyspozycji tego przepisu, a przesłankę negatywną uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych przewiduje art. 5 ust. 3a powołanej ustawy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 9 sierpnia 2017 r., sygn. akt l OSK 2904/15, z 17 września 2019 r., sygn. akt l OSK 2802/18 i z 16 czerwca 2020 r., sygn. akt l OSK 2105/19).
Jak wynika z materiału dowodowego zebranego w sprawie zaistniały podstawy do wszczęcia postępowania w przedmiocie uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań. Pomimo wezwania (z dnia 22 kwietnia 2021 r.) do osobistego stawiennictwa celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego, dłużnik nie stawił się do organu i nie złożył oświadczenia. Jednocześnie należy stwierdzić, że wezwanie doręczone zostało skarżącemu w sposób prawidłowy. Przesyłkę adresowaną do skarżącego odebrał dorosły domownik, co w świetle art. 43 K.p.a. należy uznać za doręczenie skuteczne.
Tym samym organy zasadnie przyjęły, że wystąpiła przesłanka określona w art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy, tj. uniemożliwienie przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego i odmowa złożenia oświadczenia majątkowego.
W dalszej zatem kolejności organ zobowiązany był do wyjaśnienia czy w sprawie występuje przesłanka negatywna uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, o której mowa w art. 5 ust. 3a powołanej ustawy.
W ocenie Sądu, organ odwoławczy przede wszystkim wadliwie przyjął, że jego obowiązkiem było prawidłowo ustalić i zbadać okres ostatnich sześciu miesięcy przypadających bezpośrednio przed wydaniem decyzji przez ten organ. Stanowisko organu odwoławczego wynikało ze stwierdzenia, że takie działanie wynika z generalnej reguły - mającej swe źródło w ogólnej zasadzie dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 K.p.a.) - zgodnie z którą organ odwoławczy rozpoznaje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie, a nie tylko ogranicza się do kontroli prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia organu I instancji.
W tej sprawie jednak organ zobowiązany był do oceny stanu faktycznego (w zakresie uchylania się dłużnika od zobowiązań alimentacyjnych) w okresie wskazanym przez Komornika Sądowego w zaświadczeniu z dnia 13 sierpnia 2021 r. Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w art. 5 ust. 3a wyraźnie stanowi, iż nie wydaje się decyzji wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Przyjęcie stanowiska organu stałoby w sprzeczności z art. 5 ust. 3a ustawy albowiem prowadziłoby w istocie do rozszerzenia czasookresu podlegającego ocenie z punktu widzenia wywiązywania się ze zobowiązań alimentacyjnych.
Powyższe, wadliwe działanie organu, powoduje, iż zaskarżona decyzja nie może ostać się w obrocie prawnym albowiem wydana została z naruszeniem art. 5 ust. 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zw. z art. 15 K.p.a. oraz art. 7, 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.
Dalej zauważyć należy, iż zgodnie z art. 3 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy wierzyciela występuje z wnioskiem do organu właściwego dłużnika o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego w przypadku otrzymania wniosku, o którym mowa w ust. 1. W myśl art. 3 ust. 1 tej ustawy, w przypadku bezskuteczności egzekucji osoba uprawniona może złożyć do organu właściwego wierzyciela wniosek o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego.
Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla [...] w W. w dniu 6 sierpnia 2020 r. wydał zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych należnych od skarżącego przyznanych wyrokiem sądu powszechnego na dwójkę dzieci w kwocie po 1 500 zł miesięcznie.
Powyższe stało się przyczynkiem do wezwania skarżącego pismem z dnia 22 kwietnia 2021 r. do osobistego stawiennictwa w Urzędzie celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego.
Skarżący w Urzędzie nie stawił, i organ zwrócił się do ww. Komornika Sądowego z zapytaniem czy skarżący przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty ustalonych alimentów.
Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla [...] w W.w dniu 13 sierpnia 2021 r. wydał zaświadczenie o wyegzekwowanych kwotach, za okres 6 miesięcy od lutego do lipca 2021 r. włącznie. Zaświadczenie to jako wierzycieli wskazuje A. W., A. W. i Wójta Gminy N. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w N..
Jak nadto wynika z akt sprawy (zaświadczenie z dnia 16 listopada 2021 r. oraz kopie potwierdzeń przelewów) od stycznia 2021 r. z wynagrodzenia skarżącego potrącana jest kwota alimentów w wysokości 1241, 80 zł i przekazywana do Komornika Sądowego. W aktach sprawy znajdują się również potwierdzenia przelewów na konto Komornika Sądowego na kwoty po 1 000 zł, dokonane w lutym, marcu, kwietniu, czerwcu, lipcu. Powyższe wpłaty zostały uwzględnione w zaświadczeniu Komornika z dnia 13 sierpnia 2021 r.
W ocenie Sądu, organ I instancji mając na uwadze zgromadzone dokumenty, nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w koniecznym dla wydania rozstrzygnięcia zakresie. Gdyby bowiem okazało się, że w okresie od lutego do lipca 2021 r. skarżący dobrowolnie uiścił dodatkowe środki (które uzyskuje – jak podał – z prac dorywczych), ponad te potrącane z wynagrodzenia i łączna kwota opłaconych alimentów stanowiła więcej niż 50% ustalonych miesięcznych alimentów to ocena organu co do zasadności wydania decyzji o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, byłaby przedwczesna. W ocenie Sądu, nieuprawnione jest przyjęcie, że niespełniona jest negatywna przesłanka z art. 5 ust. 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, gdy dłużnik choćby w jednym miesiącu uiścił kwotę niższą niż 50 % zasądzonych alimentów, podczas, gdy łączna kwota uiszczonych alimentów w okresie 6 miesięcy przekracza 50 % zasądzonych alimentów. Taka interpretacja ww. przepisu, pozostaje w sprzeczności z celem ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że decyzja organu I instancji został wydana z naruszeniem art. 7. art. 77 § 1 , art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko zaprezentowane w niniejszym wyroku i przeprowadzi postępowania w zgodzie z ww. przepisami proceduralnymi. Organ przeanalizuje wszystkie wpłaty skarżącego dokonane w analizowanym okresie, na poczet alimentów, i dopiero na tej podstawie wyda swoje rozstrzygnięcie.
Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.