I SA/Wa 1340/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2021-10-15
NSAnieruchomościŚredniawsa
nieruchomościwywłaszczeniezwrot nieruchomościgospodarka nieruchomościamicel wywłaszczeniaterminy ustawowebudowaMuzeum Sztuki Nowoczesnejpostępowanie administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na decyzję odmawiającą zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, uznając, że nie upłynęły jeszcze ustawowe terminy do realizacji celu wywłaszczenia.

Skarżąca spółka domagała się zwrotu nieruchomości wywłaszczonej pod budowę Muzeum Sztuki Nowoczesnej, argumentując, że nieruchomość ta została przeznaczona pod budowę Teatru Rozmaitości i cel wywłaszczenia nie zostanie zrealizowany. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, stwierdzając, że zgodnie z przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość można uznać za zbędną dopiero po upływie 7 lub 10 lat od ostateczności decyzji wywłaszczeniowej, a terminy te w niniejszej sprawie jeszcze nie upłynęły. Sąd podkreślił, że do tego czasu rozstrzyganie o zwrocie nieruchomości jest przedwczesne.

Sprawa dotyczyła skargi spółki [...] Sp. z o.o. na decyzję Wojewody utrzymującą w mocy decyzję Starosty odmawiającą zwrotu nieruchomości wywłaszczonej pod budowę Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. Skarżąca argumentowała, że cel wywłaszczenia nie zostanie zrealizowany na tej nieruchomości, ponieważ została ona przeznaczona pod budowę Teatru Rozmaitości, a ponadto wskazano na naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące postępowania dowodowego i błędnej wykładni przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Sąd uznał, że kluczowe dla sprawy są przepisy art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, które określają przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Zgodnie z tymi przepisami, nieruchomość uznaje się za zbędną, jeżeli pomimo upływu 7 lat od ostateczności decyzji wywłaszczeniowej nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu, albo pomimo upływu 10 lat cel ten nie został zrealizowany. Sąd podkreślił, że w niniejszej sprawie terminy te jeszcze nie upłynęły, a budowa Muzeum Sztuki Nowoczesnej jest w toku. W związku z tym, zdaniem Sądu, rozstrzyganie o zbędności nieruchomości i jej zwrocie jest przedwczesne. Sąd odrzucił również zarzuty dotyczące naruszenia przepisów K.p.a., uznając, że organy prawidłowo oceniły zebrany materiał dowodowy i nie było potrzeby prowadzenia dalszego postępowania dowodowego, skoro podstawowe przesłanki do zwrotu nieruchomości nie zostały spełnione z uwagi na upływ czasu. Sąd zaznaczył, że ewentualne zmiany w sposobie zagospodarowania nieruchomości lub modyfikacje celu wywłaszczenia mogą być oceniane dopiero po upływie ustawowych terminów.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, nieruchomość nie może zostać uznana za zbędną i nie podlega zwrotowi, jeśli nie upłynęły jeszcze ustawowe terminy (7 lub 10 lat) określone w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, niezależnie od innych okoliczności dotyczących realizacji celu wywłaszczenia.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami jednoznacznie wiążą zbędność nieruchomości z upływem określonych terminów od ostateczności decyzji wywłaszczeniowej. Do czasu upływu tych terminów, żądanie zwrotu nieruchomości jest przedwczesne, a inne okoliczności, takie jak sposób zagospodarowania czy ewentualna zmiana celu, nie mają znaczenia dla oceny zbędności nieruchomości.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (20)

Główne

u.g.n. art. 136 § ust. 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 137 § ust. 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 137 § ust. 2

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 78 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 11

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.u.s.a. art. 1 § § 1 i § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § § 1 i § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a-c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 156

Kodeks postępowania administracyjnego

ustawa COVID-19 art. 15zzs4 § ust. 2

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Konstytucja RP art. 45 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo budowlane art. 33 § ust. 1

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nieruchomość nie może zostać uznana za zbędną, ponieważ nie upłynęły jeszcze ustawowe terminy (7 lub 10 lat) do rozpoczęcia lub zakończenia realizacji celu wywłaszczenia.

Odrzucone argumenty

Nieruchomość stała się zbędna, ponieważ cel wywłaszczenia (budowa Muzeum Sztuki Nowoczesnej) nie zostanie zrealizowany na tej działce, która została przeznaczona pod budowę Teatru Rozmaitości. Naruszenie przepisów K.p.a. poprzez odmowę przeprowadzenia postępowania dowodowego. Naruszenie zasad zaufania do władzy publicznej i przekonywania.

Godne uwagi sformułowania

przepis art. 137 ust. 1 u.g.n. określa ustawowe przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia przez odwołanie się do kryterium upływu terminu do rozpoczęcia realizacji celu i terminu do zrealizowania celu wywłaszczenia. Sformułowania "pomimo upływu" określonego czasu od określonego momentu nie da się inaczej odczytywać, jak tylko jako przesłanki podlegającej badaniu aktualnie przez organ. Tym samym za niezasadne uznać należy zarzuty skargi traktujące o naruszeniu przez organy art. 136 ust. 1 i art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n., ponieważ upływ wskazanych w art. 137 u.g.n. terminów ma zasadnicze znaczenia dla oceny czy nie jest zbyt wcześnie, aby orzekać o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Wobec powyższego Sąd nie podzielił zarzutu skargi dotyczącego naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 art. 80 k.p.a. w związku z art. 137 u.g.n., poprzez odmowę przeprowadzenia postępowania dowodowego we wskazanym przez Skarżącą zakresie.

Skład orzekający

Anna Falkiewicz-Kluj

przewodniczący

Joanna Skiba

członek

Łukasz Trochym

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, w szczególności znaczenia upływu ustawowych terminów jako kluczowej przesłanki."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, w której terminy do realizacji celu wywłaszczenia nie upłynęły. Nie rozstrzyga o sytuacji, gdy terminy te minęły, a cel nie został zrealizowany lub został zrealizowany w sposób niezgodny z pierwotnym przeznaczeniem.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z wywłaszczeniem nieruchomości i prawem do ich zwrotu, co jest istotne dla właścicieli nieruchomości i inwestorów. Choć rozstrzygnięcie jest oparte na ścisłej interpretacji przepisów, pokazuje praktyczne aspekty stosowania prawa.

Kiedy można odzyskać wywłaszczoną nieruchomość? Sąd wyjaśnia kluczowe terminy.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 1340/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-10-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-06-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj /przewodniczący/
Joanna Skiba
Łukasz Trochym /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 379/22 - Wyrok NSA z 2023-04-04
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
art. 136,  art. 137  ust. 2
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 80,  art. 8  par. 1,  art. 11
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj Sędziowie Sędzia WSA Joanna Skiba Sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.) Protokolant referent Wiktoria Sosnowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2021 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o. o. w [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] maja 2021 r., nr [...], Wojewoda [...] (dalej jako "organ/Wojewoda"), po rozpatrzeniu odwołania [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej jako "[...]/Skarżąca"), reprezentowanej przez radcę prawnego A. T., utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] (dalej jako "organ I instancji/Starosta") z [...] grudnia 2020 r., nr [...] orzekającej o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w W. na [...], stanowiącej obecnie działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...].
Zaskarżona decyzja Wojewody została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Decyzją z [...] lutego 2016 r., nr V, po rozpoznaniu wniosku Prezydenta [...], Starosta orzekł w pkt 1 o wywłaszczeniu, poprzez pozbawienie prawa własności [...] sp. z o.o. nieruchomości gruntowej, opisanej w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr [...], o powierzchni [...] m2, z obrębu [...], położonej w dzielnicy [...], dla której Sąd Rejonowy dla [...] w W. prowadzi księgę wieczystą nr [...] wskazując, że wywłaszczenie następuje na rzecz [...] z przeznaczeniem pod budowę Muzeum Sztuki Nowoczesnej w W., w pkt 2 o przejęciu własności opisanej w pkt 1 nieruchomości na rzecz [...], z dniem w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna wskazując jednocześnie, że ostateczna decyzja o wywłaszczeniu stanowi podstawę do założenia i dokonania wpisu w księdze wieczystej, w pkt 3 o ustaleniu odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości w wysokości [...] złotych oraz w pkt 4, że zapłata odszkodowania następuje jednorazowo, w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu podlega wykonaniu, zaś do wypłaty odszkodowania zobowiązano [...].
Decyzją z [...] listopada 2016 r., nr [...], Wojewoda uchylił ww. decyzję i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Wyrokiem z 24 marca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 3293/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Wojewody z [...] listopada 2016 r. W uzasadnieniu ww. wyroku Sąd stwierdził m.in., że spółka [...] jako nabywca spornej nieruchomości została pozbawiona możliwości udziału w postępowaniu.
Ponownie rozpoznając sprawę, decyzją z [...] stycznia 2018 r., nr [...], Wojewoda uchylił pkt 3 decyzję Starosty z [...] lutego 2016 r. i orzekł w tym zakresie o ustaleniu odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości w wysokości [...] zł na rzecz Skarżącej, a w pozostałym zakresie utrzymał decyzję w mocy decyzję z [...] lutego 2016 r.
Wyrokiem z 6 lipca 2018 r., sygn. akt.: IV SA/Wa 835/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Wojewody z [...] stycznia 2018 r. i utrzymaną nią w mocy decyzję Starosty z [...] lutego 2016 r. w zakresie punktów 3 i 4, a w pozostałej części oddalił skargę Skarżącej.
Postanowieniem z 20 lutego 2019 r., sygn. akt. IV SA/Wa 835/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonał wykładni powołanego wyroku z 6 lipca 2018 r., sygn. akt. IV SA/Wa 835/18, wskazując, że została nim uchylona decyzja Wojewody z [...] stycznia 2018 r. w części, w jakiej rozstrzyga o odszkodowaniu, a także poprzedzająca ją decyzja Starosty z [...] lutego 2016 r. w zakresie punktu 3 i 4.
Skargi kasacyjne do Naczelnego Sądu Administracyjnego od ww. wyroku z 6 lipca 2018 r. złożyli [...] i Skarżąca. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 18 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 4298/18 oddalił obie skargi kasacyjne. W uzasadnieniu powyższego wyroku NSA stwierdził, że decyzja Starosty z [...] lutego 2016 r. nie ustalała żadnych uprawnień na rzecz spółki [...]. Decyzja organu I instancji była adresowana do [...] sp. z o.o. W związku jednak z przeniesieniem prawa własności nieruchomości będącej przedmiotem wywłaszczenia na rzecz [...], to właśnie ten podmiot wstąpił w miejsce swojego poprzednika ([...] sp. z o.o.). Zmiana podmiotowa, będąca następstwem zbycia przedmiotu wywłaszczenia, oznaczała, iż nowy właściciel wstąpił w miejsce poprzedniego właściciela, w całokształt jego praw i obowiązków materialno - i formalnoprawnych.
28 listopada 2019 r. do Prezydenta [...] wpłynął wniosek Skarżącej, reprezentowanej przez radcę prawnego A. T., w przedmiocie zwrotu nieruchomości, położonej w W. na [...], stanowiącej obecnie działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...]. Z uwagi, że sporny grunt stanowi własność [...], ww. wniosek o jej zwrot został przekazany do Wojewody celem jego rozpatrzenia.
Następnie, postanowieniem z [...] czerwca 2020 r. Wojewoda wyznaczył Starostę do załatwienia sprawy zwrotu ww. nieruchomości.
Po rozpatrzeniu wniosku Skarżącej, decyzją z [...] grudnia 2020 r., nr [...], Starosta orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości, położonej w W. na [...], stanowiącej obecnie działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...].
Od powyższej decyzji Starosty odwołanie wniosła Skarżąca.
Decyzją z [...] maja 2021 r., nr [...], Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej – utrzymał w mocy decyzję Starosty z [...] grudnia 2020 r., nr [...]. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Wojewoda przytoczył i omówił mające zastosowanie w niniejszej sprawie przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm., dalej jako "u.g.n."). Wskazał następnie, że jak ustalił organ I instancji, nieruchomość objęta niniejszym postępowaniem została wywłaszczona pod budowę Muzeum Sztuki Nowoczesnej w W. na mocy ostatecznej decyzji Starosty z [...] lutego 2016 r., nr [...]. Jak zauważył Wojewoda, otwarcie siedziby muzeum ma nastąpić w grudniu 2022 r., natomiast jego budowa nie została jeszcze zakończona. Zaznaczył także, iż działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] jest obecnie niezagospodarowana, ale co istotne w tej sprawie terminy wskazane w art. 137 u.g.n. nie zostały jeszcze przekroczone. Zatem inwestor ma jeszcze czas na zrealizowanie celu wywłaszczenia na przedmiotowej nieruchomości. Oznacza to, zdaniem Wojewody, że nie można mówić w takim przypadku o zbędności nieruchomości w okresie, w którym nie został jeszcze wykorzystany termin ustawowy na realizacje celu wywłaszczenia. Wojewoda powołał się w tym zakresie na stanowisko zaprezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 listopada 2017 r., sygn. I OSK 58/16.
Mając powyższe na uwadze Wojewoda podzielił stanowisko Starosty co do braku podstaw do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z uwagi na nie przekroczenie terminów wskazanych w art. 137 u.g.n. przewidzianych dla realizacji celu wywłaszczenia.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Wojewody złożyła Skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego A. T., który wniósł o uchylenie w całości zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji Starosty z [...] grudnia 2020 r., nr [...], oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił natomiast:
1) naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 art. 80 k.p.a. w związku z art. 137 u.g.n., poprzez odmowę przeprowadzenia postępowania dowodowego we wskazanym przez stronę zakresie, bezprawne pominięcie wniosków dowodowych, samodzielne dokonanie błędnych ustaleń i w konsekwencji niedostrzeżenie istnienia przesłanki wskazanej w art. 137 ust. 1 u.g.n.;
2) błędną wykładnię art. 136 ust. 1 i art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sytuacji nie można przesądzić o zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, przed upływem terminów wskazanych w tym przepisie, podczas gdy z realizowanych projektów budowlanych i zatwierdzających je ostatecznych decyzji o pozwoleniach na budowę wynika, że cel wywłaszczenia (budowa Muzeum Sztuki Nowoczesnej) nie będzie realizowany na wywłaszczonej nieruchomości, a nieruchomość ta została przeznaczona na zupełnie inny cel (budowa Teatru Rozmaitości) niż wskazany w decyzji wywłaszczeniowej;
3) naruszenie art. 8 § 1 i 11 k.p.a. (zasada zaufania do władzy publicznej, zasada przekonywania) poprzez tłumaczenie dochowania celu wywłaszczenia w oparciu o etapowanie prac niedopuszczalne w świetle art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1333 ze zm.), co nie służy pogłębianiu zaufania obywateli do Państwa i rozumieniu trafności rozstrzygnięcia.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik Skarżącej wskazał, że niesporne jest, że trwa budowa Muzeum Sztuki Nowoczesnej w W. na podstawie ostatecznego pozwolenia na budowę, którym zatwierdzono projekt budowlany. Jednakże w ocenie Skarżącej projekt budowlany powyższej inwestycji nie przewiduje wykorzystania spornej działki nr [...] na budowę ww. Muzeum. Skarżąca wskazała, że nie można utożsamiać zamiaru budowy Muzeum Sztuki Nowoczesnej z budową Teatru Rozmaitości w W., a na taki właśnie cel, zdaniem Skarżącej, działka nr [...] została przeznaczona. Skarżąca wskazała, że Prezydent [...] wydał dwa odrębne pozwolenia na budowę dwóch obiektów, tj.: decyzję z [...] stycznia 2018 r., nr [...], którą zatwierdził projekt budowlany i udzielił pozwolenia na budowę dla inwestycji - budowa budynku Muzeum Sztuki Nowoczesnej oraz Teatru Rozmaitości, oraz decyzję z [...] grudnia 2020 r., nr [...] o pozwoleniu na budowę Teatru Rozmaitości w W. obejmującym m.in. działkę nr [...]. Skarżąca wyjaśniła, że działka nr [...] jest niezbędna do realizacji Muzeum Sztuki Nowoczesnej w W., ale nie została uwzględniona w projekcie tego obiektu, lecz w odrębnym projekcie budowlanym zatwierdzonym ww. decyzją z [...] grudnia 2020 r. Powyższe stanowi, zdaniem Skarżącej, rażące naruszenie prawa - art. 33 ust. 1 ustawy Prawo budowlane, ze względu na niesamodzielność etapowanych obiektów i brak podstaw do podziału projektu na dwie niesamodzielne inwestycje realizowane na podstawie dwóch projektów i dwóch odrębnych decyzji budowlanych. Dlatego też, zdaniem Skarżącej, w przedmiotowej sprawie nie ma potrzeby odczekania 7 ani 10 lat aby stwierdzić, że będące deklarowanym celem Muzeum Sztuki Nowoczesnej w W., jest budowane na podstawie projektu budowlanego, który nie przewiduje wykorzystania wywłaszczonej w tym celu spornej nieruchomości. Nie ma również, w ocenie Skarżącej, potrzeby odczekania 7 ani 10 lat aby stwierdzić, że nieruchomość jest objęta ostateczną decyzją zezwalającą na budowę w tym miejscu Teatru Rozmaitości w W., co nie było uzasadnieniem wywłaszczenia.
Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 3 września 2021 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na rozprawę w trybie art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, o czym strony zostały powiadomione.
Pismem z [...] października 2021 r. pełnomocnik uczestnika – [...] wniósł o odroczenie rozprawy.
W trakcie rozprawy w dniu [...] października 2021 r. pełnomocnik uczestnika podtrzymał wniosek o odroczenie rozprawy oraz wniósł o oddalenie skargi.
Sąd postanowił nie uwzględnić wniosku o odroczenie rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w związku art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze. Sąd stosuje przy tym przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
W pierwszej kolejności odnieść się należy do nieuwzględnionego wniosku pełnomocnika uczestnika o odroczenie rozprawy. Wskazać należy przede wszystkim, że przedmiotowy wniosek został umotywowany tym, że uczestnikowi nie została doręczona skarga, co uniemożliwiło mu odniesienie się do jej zarzutów. W tym miejscu Sąd wyjaśnia, że pełnomocnik uczestnika zapoznał się z aktami niniejszej sprawy w dniu [...] października 2021 r. Ponadto, w dniu [...] października 2021 r. pełnomocnikowi została przesłana zarówno skarga, jak i odpowiedź na skargę. Uwzględniając zatem fakt, że objętość skargi nie jest znaczna (8 stron), jak też to, że pełnomocnik uczestnika niewątpliwie miał możliwość zapoznania się z jej treścią przed rozprawą (w trakcie przeglądania akt w czytelni oraz po jej przesłaniu przez Sąd), Sąd orzekający uznał, że odroczenie terminu rozpoznania niniejszej sprawy będzie nie do pogodzenia z wyrażonym w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP nakazem rozpatrywania spraw bez zbędnej zwłoki oraz sformułowaną w art. 7 p.p.s.a. zasadą szybkości postępowania, zgodnie z którą sprawy powinny być rozstrzygane na pierwszym posiedzeniu. Z powyższych względów Sąd nie uwzględnił wniosku o odroczenie rozprawy.
Przechodząc natomiast do meritum sprawy Sąd uznał, że skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem przepisów prawa, w szczególności tych wskazanych w skardze, a jej uzasadnienie spełnia kryteria z art. 107 § 3 k.p.a. Organ rzeczowo uzasadnił swoje stanowisko, gdy natomiast chodzi o stan prawny i kwalifikację ustalonego stanu faktycznego – poparł stosownym orzecznictwem sądów administracyjnych.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja z [...] maja 2021 r., nr [...], Wojewody utrzymująca w mocy decyzję Starosty z [...] grudnia 2020 r., nr [...] orzekającą o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w W. na [...], stanowiącej obecnie działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...].
Materialnoprawną podstawą decyzji organów obu instancji były przepisy u.g.n. Zgodnie z art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Stosownie zaś do art. 137 ust. 1 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:
1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo;
2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
Zgodnie zaś z art. 137 ust. 2 u.g.n., jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.
Na mocy decyzji Starosty z [...] lutego 2016 r., nr [...] wywłaszczono nieruchomość oznaczoną jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] z przeznaczeniem pod budowę Muzeum Sztuki Nowoczesnej w W. W tej części powyższa decyzja ta stała się ostateczna z dniem [...] stycznia 2018 r. (z chwilą wydania przez Wojewodę ostatecznej decyzji z [...] stycznia 2018 r., nr [...] utrzymującej w mocy w tej części decyzję Starosty z [...] lutego 2016 r.).
Skarżąca stała się właścicielem przedmiotowej nieruchomości w trakcie postępowania wywłaszczeniowego, czyli wiadomym jej było, że sporna nieruchomość jest przeznaczona pod inwestycję publiczną, a co za tym idzie znany jej był stan prawny zakupionego gruntu.
W tym miejscu należy wyjaśnić, że cel wywłaszczenia jakim jest budowa Muzeum Sztuki Nowoczesnej w W, zlokalizowanego na [...], nie został na chwile złożenia wniosku zwrotowego, jak też obecnie, zrealizowany z uwagi na trwającą w dalszym ciągu budowę, co jest w niniejszej sprawie niekwestionowane.
Zdaniem Sądu, organy obu instancji zasadnie zatem stwierdziły, że w sprawie tej brak jest podstaw do przyjęcia, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] z obrębu [...] położona w W. stała się zbędna na cel wywłaszczenia, w rozumieniu przepisu art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2 u.g.n., co uzasadniałoby zwrot tej nieruchomości, na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n.
Wskazać należy bowiem, że w orzecznictwie sądów administracyjnych konsekwentnie prezentowany jest pogląd, który podziela również Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że przepis art. 137 ust. 1 u.g.n. określa ustawowe przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia przez odwołanie się do kryterium upływu terminu do rozpoczęcia realizacji celu i terminu do zrealizowania celu wywłaszczenia. Przepis ten w żadnym zakresie, odnosząc się do zbędności nieruchomości dla realizacji celu wywłaszczenia, nie wprowadza warunków, innych niż termin. Jeżeli zrealizowany sposób zagospodarowania gruntu jest zgodny z celem określonym w akcie wywłaszczenia, to inne okoliczności, poza kwestiami związanymi z terminem, nie mają znaczenia dla ustalenia przesłanki zbędności (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 2592/17). Pierwszym i podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest więc jej obiektywnie stwierdzona zbędność dla realizacji celu wywłaszczenia. Jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany, to zwrot nie jest możliwy bez względu na to, kiedy realizacja ta nastąpiła. Określone terminy - 7 i 10 lat - stanowią tylko dopełnienie przesłanki zbędności. Istota "zbędności" polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest (i nie był) zrealizowany. Użyte w przepisie sformułowanie "pomimo upływu" znaczy tylko tyle, że zgłoszone przed upływem ww. terminów roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie będzie mogło zostać zaspokojone. Sformułowania "pomimo upływu" określonego czasu od określonego momentu nie da się inaczej odczytywać, jak tylko jako przesłanki podlegającej badaniu aktualnie przez organ. Normę tę należałoby odczytać w ten sposób, że organ rozpatrujący żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, w sytuacji, gdy nie została ona jeszcze wykorzystana na cel wywłaszczenia, winien ustalić, czy upłynęły już ww. terminy. W razie dokonania pozytywnego ustalenia winien wydać decyzję o zwrocie, w przeciwnym razie - o odmowie zwrotu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 października 2019 r., sygn. akt I OSK 373/18, wyrok WSA w Łodzi z 19 grudnia 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 768/17 oraz wyrok WSA w Krakowie z 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Kr 1422/10).
Tym samym za niezasadne uznać należy zarzuty skargi traktujące o naruszeniu przez organy art. 136 ust. 1 i art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n., ponieważ upływ wskazanych w art. 137 u.g.n. terminów ma zasadnicze znaczenia dla oceny czy nie jest zbyt wcześnie, aby orzekać o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Sąd wskazuję, że do czasu upływu terminów, o których mowa w art. 137 u.g.n., które w realiach niniejszej sprawy bezsprzecznie jeszcze nie upłynęły, rozstrzyganie w materii zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uznać należy za przedwczesne. Jeżeli bowiem w dniu złożenia wniosku o zwrot terminy, o których mowa w art. 137 u.g.n. jeszcze nie upłynęły, byłemu właścicielowi wywłaszczonej nieruchomości (ewentualnie jego następcom prawnym) nie przysługuje uprawnienie do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości.
Z tego powodu również prowadzenie postępowania wyjaśniającego, w tym gromadzenie dowodów na okoliczność braku zrealizowania celu wywłaszczenia, jest zbyteczne skoro inwestor dysponuje jeszcze czasem aby wykonać zamierzenie budowlane, dla którego wywłaszczono sporną działkę.
Wobec powyższego Sąd nie podzielił zarzutu skargi dotyczącego naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 art. 80 k.p.a. w związku z art. 137 u.g.n., poprzez odmowę przeprowadzenia postępowania dowodowego we wskazanym przez Skarżącą zakresie.
Sąd stwierdza przy tym, że konkretny cel wywłaszczenia należy wiązać z konkretną decyzją wywłaszczeniową. Co do zasady dokumentacja wytworzona po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej jest nieprzydatna dla oceny zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel wywłaszczenia. Niemniej, zdaniem Sądu, dokumentacja wytworzona po dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej ma znaczenie dla oceny celu wywłaszczenia i sposobu jego realizacji na konkretnych nieruchomościach w ramach zamierzenia inwestycyjnego, jednakże tylko taka dokumentacja, która związana jest z lokalizacją konkretnej inwestycji, która była podstawą niniejszego wywłaszczenia i która dotyczy tej inwestycji w fazie jej realizacji. Natomiast dokumentacja dotycząca lokalizacji i realizacji innej inwestycji wytworzona przed i po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy.
Ponadto, zdaniem Sądu, fakt czasowego wykorzystywania wywłaszczonej działki na cele inne niż cel wywłaszczenia pozostaje bez znaczenia w kontekście przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, wynikającej z art. 136 ust. 3 u.g.n., ponieważ przesłanką zwrotu, o której mowa w powyższym przepisie, jest "zbędność" nieruchomości na cel wywłaszczenia. To zaś czy sporna działka okaże się zbędna na cel wywłaszczenia, będzie możliwe do ustalenia dopiero po upływie terminów określonych art. 137 ust. 1 u.g.n.
Podobnie, dopiero po upływie powyższych terminów możliwa będzie ocena ewentualnej modyfikacji celu wywłaszczenia, jeżeli faktycznie miała miejsce tak jak podnosi Skarżąca (budowa Teatru Rozmaitości w W.). Może bowiem zdarzyć się, że cel wywłaszczenia jest z czasem modyfikowany, ale w takim przypadku faktyczny sposób zagospodarowania wywłaszczonej nieruchomości powinien mieścić się w granicach celu publicznego, stanowiącego przesłankę wywłaszczenia. Jeżeli więc zrealizowana inwestycja nie zmieniła jakościowo charakteru inwestycji zaplanowanej, to taka zmiana nie może być podstawą do uwzględnienia wniosku o zwrot nieruchomości. Aby jednak móc dokonać powyższej analizy niezbędny jest upływ terminów określonych art. 137 ust. 1 u.g.n.
Ustalenia organów w niniejszej sprawie zostały więc poczynione zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów sformułowaną w art. 80 k.p.a. Ustalenia te doprowadziły organ I instancji do prawidłowego wniosku, który został sformułowany w sentencji decyzji Starosty z [...] grudnia 2020 r. Ta prawidłowa decyzja została następnie utrzymana w mocy przez Wojewodę zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją.
Wbrew stanowisku Skarżącej, organy orzekające w niniejszej sprawie dochowały również zasad zaufania do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.) oraz przekonywania (art. 11 k.p.a.).
Zarzuty sformułowane w skardze nie zasługują, zdaniem Sądu, na uwzględnienie. Skarga sprowadza się bowiem do zwykłej polemiki z prawidłowym stanowiskiem organów, które podzielił także Sąd orzekający w niniejszej sprawie.
Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI