I SA/WA 1334/23

I SA/Wa 1334/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-01-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Kamil Kowalewski /sprawozdawca/
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska
Monika Sawa /przewodniczący/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 1 i 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Monika Sawa sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska asesor WSA Kamil Kowalewski (spr.) Protokolant referent Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi T. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 23 maja 2023 r. nr KOC/1264/Op/23 w przedmiocie pomocy w formie schronienia w schronisku dla osób bezdomnych oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 23 maja 2023 r., nr KOC/1264/Op/23, wydaną po rozpoznaniu odwołania T. C., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] (działającego z upoważnienia Prezydenta Starszego Specjalisty Pracy Socjalnej Działu Pomocy Osobom Bezdomnym Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] – dalej też jako Prezydent) z dnia 8 lutego 2023 r. nr [...] o odmowie przyznania pomocy w formie tymczasowego schronienia w schronisku dla osób bezdomnych i schronienia w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi.
Jak wynika z akt sprawy, Skarżący wnioskiem z dnia 16 grudnia 2022 r. zwrócił się o przyznanie pomocy w formie schronienia w schronisku dla osób bezdomnych. W toku postępowania zainicjowanego jego wnioskiem pracownik OPS skontaktował się z innymi schroniskami na terenie [...] w celu znalezienia innego miejsca pobytu Skarżącego. Spośród podmiotów, do których skierowane zostało zapytanie w tym przedmiocie, żadne ze schronisk nie wyraziło zgody na przyjęcie Wnioskodawcy z uwagi na dotychczasowe zachowanie w poszczególnych placówkach.
Decyzją z dnia 8 lutego nr [...] Prezydent odmówił Skarżącemu przyznania pomocy w formie tymczasowego schronienia w schronisku dla osób bezdomnych i schronienia w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi.
W uzasadnieniu Prezydent wyjaśnił, że Wnioskodawca jest osobą bezdomną i aktualnie przebywa w [...] w [...] przy ulicy [...]. Na pobyt stały był zameldowany przy ulicy [...] w [...], liczy [...] lat i nie otrzymuje wsparcia od rodziny. Ze względu na stan zdrowia nie podejmuje zatrudnienia. Prezydent zauważył też, że Wnioskodawca zwrócił się o zmianę zajmowanej dotychczas placówki z uwagi na niezadowolenie z warunków jakie panują w schronisku. Wskazując na ustalenia poczynione w toku wywiadu środowiskowego Prezydent stwierdził, że Wnioskodawca choruje przewlekle i wymaga regularnej zmiany opatrunków wobec czego uznano, że kwalifikuje się do schroniska z usługami opiekuńczymi.
Prezydent przedstawił też przebieg korespondencji prowadzonej z innymi schroniskami w tym: Schroniskiem dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi przy ulicach [...], [...] i [...], które nie wyraziły zgody na przyjęcie Wnioskodawcy ze względu na treść informacji o zachowaniu w dotychczasowym miejscu pobytu. Podobnie schroniska w [...], [...] i [...] odmówiły przyjęcia Wnioskodawcy. Następnie Schronisko przy ulicy [...] pismem z dnia 26 stycznia 2023 r. poinformowało, że Wnioskodawca niezgodnie z zaleceniami medycznymi, samodzielnie wykonuje opatrunki, nie stosuje się też do zaleceń lekarskich i zachowuje się w sposób uciążliwy dla innych mieszkańców placówki. Ze schroniska w [...] w dniu 31 stycznia 2023r wpłynęła informacja, że w czasie pobytu w tym schronisku we wrześniu 2022 r. Wnioskodawca nadużywał alkoholu i był agresywny w stosunku do pozostałych mieszkańców i personelu, zakłócał ciszę nocną i używał wulgarnych słów.
Prezydent w uzasadnieniu powołał art. 48 i art. 48a ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 z późn. zm. – dalej też jako u.p.s. lub ustawa), a także art. 11 ust. 1 i art. 4 ustawy. Następnie wyjaśnił, że żadne ze schronisk do których się zwrócono nie wyraziło zgody na przyjęcie Wnioskodawcy z uwagi na jego dotychczasowe zachowanie w różnych placówkach. Nadto Prezydent poinformował Skarżącego, że po opuszczeniu dotychczasowego miejsca pobytu ma on możliwość skorzystania z pomocy instytucji wspierających osoby w kryzysie bezdomności przebywające na terenie [...] – Noclegowni [...] przy ulicy [...]; Miejsca Tymczasowego Interwencyjnego Schronienia przy ulicy [...]; Noclegowni i Ogrzewalni [...] przy ulicy [...]; Ogrzewalni [...] przy ulicy [...] oraz Poradnictwa specjalistycznego dla osób bezdomnych – Pogotowia Interwencji Społecznej ulica [...] a także Punktu Informacji i Porad dla osób bezdomnych przy ulicy [...].
W odwołaniu od decyzji Prezydenta, które Kolegium uznało za złożone w terminie Skarżący podniósł, że jest osobą bezrobotną bez własnego źródła dochodu, utrzymuje się ze środków pomocy społecznej, cierpi na wiele chorób, co potwierdza dokumentacja medyczna ze szpitali, w których przebywał. Jest od 24 listopada 2020r. zarejestrowany w Urzędzie Pracy na Litwie. Wyjaśnił też, że z Ośrodka przy ulicy [...] wychodzi codziennie na kilka godzin, wraca tam ok. godziny 20 lub 21, wykonuje opatrunki i udaje się do swojego pokoju. Większość czasu w ciągu dnia spędza poza Ośrodkiem więc nie ma kontaktu z innymi jego mieszkańcami. Natomiast po zakończeniu leczenia Skarżący zamierza wyjechać na Litwę, znaleźć tam pracę i zamieszkać. Skarżący podniósł też, że fakt niewłaściwego zachowania w Ośrodku w [...] nie został udowodniony. Nie jest też prawdą że odmówił podpisania kontraktu socjalnego w grudniu 2022 r.
Kolegium decyzją powołaną na wstępie utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Prezydenta. W uzasadnieniu SKO przedstawiło przebieg sprawy, a następnie stwierdzało, że nie jest możliwe tolerowanie zachowania jaki prezentuje Skarżący w miejscu, gdzie przebywa wiele osób oczekujących spokoju i warunków do normalnego funkcjonowania. Kolegium zwróciło uwagę, że w aktach sprawy znajduje się egzemplarz kontraktu socjalnego określającego sposób współdziałania między Skarżącym, a pracownikiem socjalnym w zakresie rozwiązywania trudnej sytuacji życiowej, opatrzony datą 16 grudnia 2022 r., pod którym odmówił on podpisu, dlatego Kolegium nie dało wiary twierdzeniom odwołania, dotyczącym sprawy kontraktu socjalnego. W aktach sprawy znajduje się także notatka służbowa dotycząca poszukiwania miejsca w schronisku dla odwołującego się, a z jej treści wynika, że kontaktowano się ze schroniskami przy ulicy [...], [...], [...], [...] w [...] oraz [...], ale żadna z tych placówek nie wyraziła zgody na przyjęcie pana C. z uwagi na jego naganne — agresywne i aroganckie zachowania wobec innych współmieszkańców. Zbędne jest zatem pozyskiwanie w celu oświadczeń indywidualnych osób, czego oczekuje odwołujący się w celu potwierdzenia faktów jego niewłaściwego zachowania się w różnych placówkach dla osób bezdomnych, w których dotychczas przebywał. Kolegium wskazało również na pisma pracownika Schroniska [...] w [...] (z dnia 1 lutego 2023 r.), Kierownika Schroniska [...] przy ulicy [...] w [...] (z dnia 31 stycznia 2023r.), Dyrektora Ośrodka dla Bezdomnych w [...] (z dnia 31 stycznia br.), z których wynika, że Skarżący nie zostanie przyjęty z powodu jego agresywnych zachowań, łamania regulaminów schronisk, konfliktowości i braku współpracy z mieszkańcami i pracownikami placówek.
Kończąc Kolegium zaznaczyło, że żaden przepis ustawy nie nakłada obowiązku skierowania wnioskodawcy do placówki wskazanej przez niego.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł T. C., zaskarżając ją w całości. Zarzucił jej naruszenie art. 7, art. 87 i 91 ust. 1 – 3 Konstytucji. W ocenie Skarżącego decyzji Kolegium została również wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 48a ustawy o pomocy społecznej. Skarżący stanął na stanowisku, że organy obu instancji przy rozpatrywaniu jego wniosku nie uwzględniły przysługującego mu jako obywatelowi RP prawa do mieszkania, błędnie ustaliły też stan faktyczny doprowadzając do pomówienia go o czyny, których nigdy nie popełnił. W konsekwencji Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem prawa i w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny.
Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentacje zaprezentowaną w uzasadnieniu skarżonego orzeczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) w związku art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej jako P.p.s.a.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Dokonując oceny skarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja Kolegium, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta, nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Kolegium nr KOC/1264/Op/23, utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta z dnia 8 lutego 2023 r. nr [...] o odmowie przyznania pomocy w formie tymczasowego schronienia w schronisku dla osób bezdomnych i schronienia w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm. – dalej też jako ustawa lub u.p.s.).
Prezentując stan prawny jaki legł u podstaw skarżonego orzeczenia trzeba wspomnieć o zasadach ogólnych pomocy społecznej wyrażonych w art. 2 ust. 1 i art. 3 wspomnianej ustawy, które stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o pomoc nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zatem zadaniem pomocy społecznej jest podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin wnioskujących o pomoc powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jak wynika z powyższych przepisów, pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków.
Przechodząc dalej trzeba zauważyć, że zgodnie z art. 48 i art. 48a ust. 1 i 2 u.o.p.s. osoba ma prawo do schronienia, i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona. Udzielenie schronienia następuje poprzez zapewnienie osobom bezdomnym tymczasowego schronienia w noclegowni, schronisku dla osób bezdomnych. Według ustawodawcy umożliwienie schronienia w schronisku dla bezdomnych osobom bezdomnym, którzy podpisali kontrakt socjalny, jest wystarczające dla zapewnienia im m.in. usług ukierunkowanych na wzmocnienie aktywności społecznej, wyjście z bezdomności i uzyskanie samodzielności życiowej.
W realiach rozpoznawanej sprawy nie można tracić z pola widzenia tego, że pomoc społeczna, jako przyznawana ze środków publicznych, podlega zatem ścisłej reglamentacji i kontroli. Jej pomocniczy i subsydiarny charakter oznacza, że pomoc społeczna winna być udzielana jedynie tym osobom, które we własnym zakresie nie są w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji życiowych. Osoba, która o taką pomoc wnosi powinna zatem ściśle współpracować z pracownikami socjalnymi i rzetelnie informować o swojej sytuacji. Współpraca ta realizowana jest w ramach postępowania prowadzonego w celu rozeznania faktycznej sytuacji strony, od której ustawodawca oczekuje współdziałania z pracownikiem socjalnym, w tym poinformowania o okolicznościach istotnych dla przyznania oczekiwanego świadczenia.
Należy więc przyjąć, że osoba ubiegająca się o pomoc ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w ustawie o pomocy społecznej jest bowiem aktywizacja świadczeniobiorców. Pomoc społeczna – ja słusznie podkreślało Kolegium – ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie może w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Pomoc społeczna nie może sprowadzać się do "rozdawnictwa" świadczeń, to bowiem rodziłoby ryzyko wykształcenia u świadczeniobiorców pomocy społecznej niepożądanych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 u.p.s. Wspomniana regulacja tworzy po stronie organów obowiązek wszechstronnej analizy i oceny postawy osoby ubiegającej się o pomoc społeczną pod kątem istnienia po jej stronie woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek wymienionych w przywołanym przepisie, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania bądź wstrzymanie świadczeń. Pomoc społeczna powinna być udzielana jednostce czy rodzinie dopiero w sytuacji, gdy dana osoba wykorzysta własne zasoby i możliwości, przez które należy rozumieć nie tylko sytuację materialną, ale i właściwości psychofizyczne, kwalifikacje zawodowe, aktywność jednostki w rozwiązywaniu własnych i rodzinnych problemów oraz gotowość współdziałania w tym celu.
Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie.
W ocenie Sądu w realiach niniejszej sprawy organy obu instancji przyjęły prawidłowo, że Skarżącemu – z racji na brak jego współpracy z organami pomocy społecznej, a także roszczeniową postawę sprzeczne z zasadami wynikającymi z art. 2 ust. 1 i art. 3, a także art. 11 u.p.s. – nie mogło zostać przyznane oczekiwane świadczenie.
Na podstawie materiału dowodowego zgormadzonego przez Prezydenta za bezsporne można uznać, że Skarżący jest osobą bezdomną z tego względu miał przyznaną pomoc w formie pobytu w schronisku do dnia 30 listopada 2022 r., która była realizowana przez [...] w [...] przy ulicy [...]. Rozpatrując jego wniosek o przyznanie takiego rodzaju pomocy na dalszy okres – od dnia 1 grudnia 2022 r. Prezydent ustalił również, że Skarżący był już pensjonariuszem innych ośrodków o podobnym profilu, np. Ośrodka dla bezdomnych w [...], jednak korzystając z pomocy tej instytucji nadużywał alkoholu, przejawiał zachowania agresywne względem innych mieszkańców, zakłócał ciszę nocna i używał wulgarnych słów (k. 27 akt administracyjnych). Z tego względu ośrodki w których wcześniej pozostawał Skarżący odmówiły jego ponownego przyjęcia. Poszczególne placówki jak schroniska warszawskie przy ul. [...], [...] i [...] nie zgodziły się na przyjęcie Skarżącego dysponując informacjami o jego negatywnym zachowaniu w innych ośrodkach. Przykładowo schronisko "[...]" prowadzone przez [...] przy ul. [...] w [...], stwierdziło, że nie wyraża zgody na przyjęcie Skarżącego z uwagi na pozyskane informacje o przypadkach łamania przez niego regulaminu w schronisku przy ul. [...] (k. 28 akt administracyjnych). Z kolei Schronisko dla Osób Bezdomnych "[...]" w m. [...], poinformowało, że nie zapewni schronienia Skarżącemu, gdyż ten łamał regulamin innych ośrodków, a ponadto wymaga balkonika przy poruszaniu się, zaś Schronisko nie zapewnia pomocy w formie schronienia z usługami opiekuńczymi (k. 30 akt administracyjnych). Wreszcie przedstawiciele schroniska przy ul. [...], w którym do dnia 31 listopada 2022 r. pozostawać miał Skarżący, zwrócili się do Prezydenta o przeniesienie go do innej instytucji z uwagi na agresywne i aroganckie zachowanie względem innych mieszkańców, notoryczne łamanie regulaminu, czy podejmowanie działań stwarzających bezpośrednie zagrożenia dla zdrowia i życia innych, które polegały na odkręcaniu gazu i dopuszczaniu do jego ulatniania się (k. 14 akt administracyjnych).
Mając na uwadze opisane przez poszczególne instytucja zachowania Skarżącego nie sposób jest odmówić słuszności argumentacji zaprezentowanej przez organy obu instancji. Skoro bowiem Skarżący pozostając w instytucjach zapewniających schronienie osobom bezdomnym nie był w stanie dostosować się do panujących tam zasad określonych w aktach regulujących warunki ich funkcjonowania, to zachowanie takie należy traktować jako przejaw swoistego marnotrawienia, czy niewłaściwego korzystania ze świadczeń oferowanych przez pomoc społeczną. Wniosek taki jest uprawniony tym bardziej, że działania Skarżącego nie nosiły znamion jedynie drobnych uchybień regulaminom przyjętych w poszczególnych ośrodkach (jak np. nieprzestrzeganie ciszy nocnej), ale stanowiły one zachowania niedopuszczalne, nieakceptowalne z uwagi na bezpieczeństwo innych mieszkańców poszczególnych schronisk i pracowników tych instytucji. Skarżący, jak wynika w sposób niesporny z ustaleń poczynionych przez organ pierwszej instancji, zachowywał się agresywnie, używał słów wulgarnych, czy – co wydaje się być szczególnie naganne – nadużywał alkoholu na terenie ośrodka, który zapewniał mu schronienie i wreszcie odkręcając butlę z gazem, który ulatniał się w niekontrolowany sposób stwarzał bezpośrednie zagrożenie wybuchu.
Po zestawieniu tych informacji pozyskanych w toku postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez organy administracji uzyskuje się obraz Skarżącego, jako osoby, która nie stara się nawet podporządkować regułom panującym w instytucjach zapewniających schronienie bezdomnym, co z kolei odczytywać można również jako brak jego współpracy z organami pomocy społecznej. O braku chęci nawiązania takiej współpracy świadczy również to, że Skarżący odmówił podpisania kontraktu socjalnego, którego jednym z celów była poprawa sytuacji życiowej Skarżącego.
Oba te czynniki, tj. zachowanie świadczące o marnotrawieniu świadczeń z pomocy społecznej i brak woli współpracy Skarżącego z organami pomocy społecznej w dostatecznym stopniu uzasadniały wydanie decyzji o odmowie przyznania mu pomocy w formie schronienia. Jednocześnie Sąd stwierdził, że postępowanie wyjaśniające organów administracji przeprowadzone zostało zgodnie z zasadami określonymi przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. W szczególności organy zgromadziły materiał dowodowy niezbędny do dokładnego wyjaśniania stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.). Następnie dokumenty włączone do akt postępowania zostały ocenione przez organy w sposób swobodny (art. 80 k.p.a.), czemu dano wyraz w uzasadnieniu decyzji skarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji.
Nie dostrzegając innych naruszeń mogących skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji, Sąd działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją z nieuzasadnioną.