I SA/Wa 1332/23

I SA/Wa 1332/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-11-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jolanta Dargas
Magdalena Durzyńska /przewodniczący/
Marta Kołtun-Kulik /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 28
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Protokolant referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2023 r. sprawy ze skargi [...] sp. z o. o. z siedzibą w [...], A. N. i Z. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o ustalenie odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 29 marca 2023 r., nr 1556/2023 Wojewoda Mazowiecki (dalej: "Wojewoda", organ odwoławczy"), po rozpoznaniu odwołania [...] sp. z o.o. oraz Z. W. i A. N. (dalej: "skarżący"), utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy (dalej: "organ I instancji") z 24 października 2022 r., nr 546/SD/2022 w przedmiocie umorzenia postępowania.
Decyzja Wojewody została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Nieruchomość warszawska położona przy ul. [...], pochodząca z "[...]" została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279, dalej: "dekret"). Z dniem wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 21 listopada 1945 r., przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność Gminy m.st. Warszawy, a następnie na własność Skarbu Państwa - zgodnie z art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. z 1950, nr 14, poz. 130). Jak wynika z opinii geodezyjnej z 20 czerwca, obecnie grunt przedmiotowej nieruchomości stanowi część działek ewidencyjnych nr [...] i nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m².
W toku prowadzonego postępowania organ I instancji ustalił, że aktem notarialnym z 14 maja 1932 r. W. K. sprzedał działkę o powierzchni [...] m² położoną przy ul. [...] i wszystkim co się na niej znajduje A. D. w jednej połowie i J. i Z. małżonkom T. w równych częściach w drugiej połowie, wszystkim niepodzielnie. Jak wynika z akt własnościowych, wniosek o przyznanie prawa własności czasowej (w trybie art. 7 dekretu) wyżej powołani wnieśli w dniu 24 maja 1949 r.
Decyzją z 8 czerwca 1972 r., nr GKM.IV/6210/344/72/KG Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy odmówiło A. D. oraz J. i Z. małżonkom T. przyznania prawa własności czasowej do części gruntów nieruchomości warszawskiej, położonej przy ul. [...], nr hip. Tabela likwidacyjna wsi [...] nr [...] o pow. [...] m². Postanowieniem z 16 marca 2016 r., nr 34/GK/DW/2016 Prezydent m.st. Warszawy sprostował ww. decyzję z 8 czerwca 1972 r. poprzez zastąpienie w sentencji decyzji - powierzchni wynoszącej [...] m2 na powierzchnię [...] m2 oraz wykreślenie dawnej nieruchomości hipotecznej jako [...].
Decyzją z 5 kwietnia 2016 r., nr 121/GD/DW/2016, Prezydent m.st. Warszawy odmówił Z. W. i A. N.(spadkobiercom A. K. z d. D. po 1/2) przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu położonego przy ul. [...] (obecnie ul. [...]) oznaczonego jako działka ewidencyjna nr [...] - część z obrębu [...] o pow. [...] m².
Wnioskiem z 20 kwietnia 2007 r. Z. W. wystąpiła o odszkodowanie za nieruchomość przejętą w trybie dekretu, położoną w [...] przy ul. [...], pochodzącej z "[...]", wskazując, że obecnie jedynymi spadkobiercami po byłych właścicielach nieruchomości dekretowej są Z. W. i jej syn A.
Na mocy umowy barterowej z 10 grudnia 2018 r. Z. W. oraz jej syn A. N. przenieśli na [...] sp. j. udział w 25 %, tj. 25/100 części roszczeń o odszkodowanie za nieruchomość położoną przy ul. [...].
Pismem z 11 stycznia 2019 r. [...] sp. j. wystąpiła o odszkodowanie za nieruchomość przejętą w trybie dekretu położoną w [...] przy ul. [...], pochodzącej z "[...]".
Wyrokiem z 5 września 2019 r., sygn. akt I SAB/Wa 169/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał Prezydenta m.st. Warszawy do rozpoznania wniosku z 20 kwietnia 2007 r. o przyznanie odszkodowania, w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy.
Decyzją z 24 października 2022 r., nr 545/SD/2022 organ I instancji umorzył postępowanie wszczęte ww. wnioskiem Z. W. jako bezprzedmiotowe, wskazując że żaden ze zgromadzonych dokumentów nie stwierdza jednoznacznie kto był właścicielem przedmiotowej nieruchomości na dzień wejścia w życie dekretu, tj. na dzień 21 listopada. Tym samym Z. W. oraz A. N. nie posiadają przymiotu strony.
Decyzją z 24 października 2022 r., nr 546/SD/2022 Prezydent m.st. Warszawy, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku [...] sp. j. z 11 stycznia 2019 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość warszawską położoną przy ul. [...], pochodzącej z "[...]" umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. Prezydent stwierdził, że wniosek o odszkodowanie nie został złożony przez osobę uprawnioną, (tj. właściciela lub jego spadkobiercę), lecz podmiot wywodzący swój interes prawny z czynności cywilnoprawnej w postaci nabycia roszczeń dekretowych po dniu 21 listopada 1945 r. (na podstawie umowy barterowej z 10 grudnia 2018 r.).
Decyzją z 29 marca 2023 r., nr 1555/2023 Wojewoda Mazowiecki uchylił decyzję organu I instancji nr 545/SD/2022 i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.
Decyzją z 29 marca 2023 r. Wojewoda Mazowiecki nr 1556/2023 utrzymał w mocy decyzję organu I instancji nr 546/SD/2022. W uzasadnieniu wyjaśnił, że kwestia nabycia praw i roszczeń wynikających z dekretu oraz występowania jako strona postępowania w sprawie o odszkodowanie była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uchwale z 30 czerwca 2022 r., sygn. akt I OPS 1/22 (która zapadła w sprawie o ustalenie odszkodowania na gruncie art. 128 u.g.n.) NSA orzekł, że przelew wierzytelności odszkodowawczej z tytułu wywłaszczenia nieruchomości nie prowadzi do powstania po stronie nabywcy roszczenia odszkodowawczego (cesjonariusza) interesu prawnego w domaganiu się od organu administracji publicznej ustalenia należnego odszkodowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego źródłem interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 k.p.a. (którym musi legitymować się podmiot inicjujący jakiekolwiek postępowanie administracyjne, w tym również postępowanie o ustalenie odszkodowania za odjęcie prawa własności nieruchomości na podstawie art. 128 u.g.n.) jest norma prawa powszechnie obowiązującego, a nie skutki czynności prawnej dokonanej przez podmiot prawa cywilnego.
Następnie, w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2875/20, I OSK 2034/20, I OSK 707/20, I OSK 1717/20, Sąd orzekł, że nabywcy roszczeń reprywatyzacyjnych nie mogą być stroną postępowań administracyjnych.
Na powyższa decyzję Wojewody nr 1556/2023, [...] sp. z o.o., A. N. i Z. W. (dalej: "skarżący") wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając:
1) mające istotny wpływ na wynik postępowania naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 509 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny poprzez błędne przyjęcie, iż [...] sp. z o.o. w związku z brakiem interesu prawnego w przedmiotowym postępowaniu nie jest jego stroną, podczas gdy spółka ta w wyniku skutecznie zawartej umowy przelewu wierzytelności zyskała przymiot następcy prawnego byłych właścicieli nieruchomości, w związku z czym posiada ona legitymację do dochodzenia odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości, a co za tym idzie postępowanie dotyczy jej interesu prawnego, ergo jest ona stroną przedmiotowego postępowania;
2) mające istotny wpływ na wynik postępowania naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 105 § 1 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, iż przedmiotowe postępowanie stało się bezprzedmiotowe w stosunku do spółki [...] sp. z o.o. ze względu na to, iż nie posiada ona przymiotu strony i w konsekwencji umorzenie postępowania w części dotyczącej tejże spółki, podczas gdy spółka [...] sp. z o.o. jest stroną niniejszego postępowania, w związku z czym postępowanie względem niej powinno się toczyć w dalszym ciągu.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty, rozwinięte w motywach skargi, skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Biorąc pod uwagę powyższe kryteria kontroli, w ocenie Sądu, skarga jest niezasadna.
Podstawą umorzenia postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącej o przyznanie odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej: "u.g.n."), było uznanie przez organy, że z wnioskiem wystąpiła osoba nie posiadająca przymiotu strony w niniejszym postępowaniu w rozumieniu art. 28 k.p.a..
Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Potwierdzenie posiadania interesu prawnego, co skutkować będzie nabyciem uprawnień należnych stronie postępowania administracyjnego, powinno opierać się na przepisach prawa materialnego, z których wynikają dla tego podmiotu określone prawa lub obowiązki .
W ocenie składu orzekającego, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, organy zasadnie uznały, że skarżąca spółka domagająca się odszkodowania (wnioskiem z 11 stycznia 2019 r.) w trybie art. 215 u.g.n. nie mogła zostać uznana za stronę tego postępowania w rozumieniu ww. art. 28 k.p.a., tj. za osobę "uprawnioną" do otrzymania odszkodowania gdyż nie była właścicielem przedmiotowej nieruchomości utraconej w wyniku działania przepisów dekretu ani jego spadkobiercą, a tylko takie osoby mogły kwalifikować się jako "uprawnione" w rozumieniu art. 215 ust. 2. Skarżąca spółka wywodzi swoje prawa z faktu nabycia 25 % roszczeń dekretowych na podstawie umowy barterowej z 10 grudnia 2018 r. Jak słusznie dostrzegły organy, Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 30 czerwca 2022 r., I OPS 1/22 (ONSAiWSA 2022/5/64) przesądził, że "z samej umowy przelewu, ujętej w art. 509 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, której przedmiotem jest wierzytelność odszkodowawcza za odjęcie prawa własności nieruchomości w wyniku zdarzenia lub aktu ze sfery prawa publicznego, nabywcy tej wierzytelności w sprawie o ustalenie odszkodowania, o którym mowa w art. 128 ust. 1 u.g.n., nie przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a".
Jakkolwiek powyższa uchwała składu 7 sędziów NSA nie została wydana na kanwie przedmiotowej sprawy, nie mniej uchwały podjęte na podstawie art. 15 § 1 pkt 2 i 3 p.p.s.a w stosunku do innych postępowań sądowoadministracyjnych mają moc pośrednio wiążącą. W art. 269 § 1 p.p.s.a wyrażono zasadę względnego związania stanowiskiem zajętym w uchwale, co w praktyce nie daje sądowi możliwości wyboru. Dopóki więc nie nastąpi zmiana stanowiska wyrażonego w uchwale 7 sędziów NSA, dopóty sądy administracyjne powinny ją respektować. W konsekwencji przyjąć za NSA należy, że osoba, która nabyła od byłego właściciela - w niniejszej sprawie spadkobiercy właściciela - prawa i roszczenia przewidziane w dekrecie warszawskim, nie może być uznana za stronę legitymowaną do skutecznego zainicjowania postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania odszkodowania w oparciu o art. 215 ust. 2 u.g.n. Wobec tego, w świetle przywołanej wyżej uchwały NSA, skarżąca nie może być legitymowana do złożenia takiego wniosku.
Podkreślić także należy, że brak spełnienia w niniejszej sprawie przesłanki przysługiwania interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 k.p.a., konsekwentnie wyklucza zastosowanie art. 30 § 4 k.p.a. Przepis ten znajduje bowiem zastosowanie tylko wobec tych osób, którym można przypisać posiadanie interesu prawnego lub obowiązku w sposób wynikający z art. 28 k.p.a. Przepis art. 30 § 4 k.p.a nie stanowi bowiem odrębnej, konkurencyjnej wobec art. 28 k.p.a, podstawy prawnej definiującej przymiot strony w postępowaniu administracyjnym, lecz jest pochodną powołanego art. 28 k.p.a (zob. wyrok NSA z 6 października 2022 r., sygn. I OSK 999/21; z 6 października 2022 r., sygn. I OSK 1578/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Z tych przyczyn, zaskarżona decyzja Wojewody utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta o umorzeniu postępowania wszczętego nie narusza prawa, a zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 28 k.p.a. nie mogły być uznane za zasadne. Mając powyższe na względzie, skarga jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a.