I SA/Wa 1324/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2022-02-14
NSAinneŚredniawsa
fundusz alimentacyjnynienależnie pobrane świadczeniaumorzenie długurozłożenie na ratysytuacja materialnaalimentyprawo administracyjne WSA Warszawa

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na decyzję odmawiającą umorzenia nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego, uznając, że trudna sytuacja materialna nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia, a jedynie do rozłożenia długu na raty.

Sprawa dotyczyła skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego odmawiającą umorzenia nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Sąd administracyjny oddalił skargę, stwierdzając, że choć sytuacja materialna skarżącej jest trudna, nie spełnia ona kryteriów "szczególnie uzasadnionych okoliczności" wymaganych do umorzenia długu. Sąd podkreślił, że brak dochodu sam w sobie nie jest wystarczającą przesłanką, a lekki stopień niepełnosprawności nie wyklucza możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Rozłożenie należności na raty zostało uznane za właściwe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta odmawiającą umorzenia nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 2.500 zł wraz z odsetkami. Skarżąca wnioskowała o umorzenie długu, powołując się na trudną sytuację materialną, brak pracy, opiekę nad synem i lekki stopień niepełnosprawności. Sąd, analizując przepis art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, podkreślił, że umorzenie jest wyjątkiem od zasady zwrotu i wymaga "szczególnie uzasadnionych okoliczności". Stwierdził, że sama trudna sytuacja materialna, brak dochodu czy lekki stopień niepełnosprawności nie są wystarczającymi przesłankami do umorzenia, zwłaszcza gdy nie wykazano nadzwyczajnych okoliczności uniemożliwiających spłatę w przyszłości. Sąd uznał, że organy administracji prawidłowo odmówiły umorzenia, ale właściwie rozłożyły należność na 36 rat, biorąc pod uwagę łączne obciążenia finansowe skarżącej. Kontrola Sądu ograniczyła się do legalności decyzji, a nie jej merytorycznej zasadności w ramach uznania administracyjnego. W konsekwencji skarga została oddalona.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, trudna sytuacja materialna i brak dochodów same w sobie nie stanowią wystarczającej przesłanki do umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wymagane są "szczególnie uzasadnione okoliczności" dotyczące sytuacji rodziny, które wykluczają możliwość spłaty także w przyszłości.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że umorzenie jest wyjątkiem od zasady zwrotu i wymaga oceny pozaprawnej, uwzględniającej całokształt sytuacji rodzinnej, a nie tylko brak dochodów. Lekki stopień niepełnosprawności nie wyklucza możliwości podjęcia pracy zarobkowej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (9)

Główne

u.p.o.a. art. 23 § ust. 8

Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

Przepis ten stanowi materialnoprawną podstawę do umorzenia, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami, jeżeli zachodzą "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny". Decyzja w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy.

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 151

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.u.s.a. art. 1 § § 1 i § 2

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ustawa COVID art. 15zzs4 § ust. 3

Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Trudna sytuacja materialna i brak dochodów same w sobie nie stanowią wystarczającej przesłanki do umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Brak wykazania nadzwyczajnych okoliczności uniemożliwiających spłatę zadłużenia w przyszłości. Lekki stopień niepełnosprawności nie wyklucza możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Środki publiczne przeznaczone na świadczenia alimentacyjne wymagają szczególnej dbałości o ich prawidłowe wykorzystanie.

Odrzucone argumenty

Nieuwzględnienie przez organ odwoławczy wyroku WSA z 23.06.2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2119/19. Naruszenie przepisów k.p.a. (art. 7, 8, 77, 80) poprzez niewyczerpanie materiału dowodowego i nierozpatrzenie całego stanu faktycznego. Sytuacja finansowa skarżącej nie pozwala na zaspokojenie bieżących potrzeb jej i dziecka, co prowadzi do popadania w kolejne długi.

Godne uwagi sformułowania

umorzenie kwot nienależnie pobranych świadczeń jest wyjątkiem od zasady zwrotu takiego świadczenia przesłanką obligatoryjną zastosowania instytucji umorzenia jest wystąpienie po stronie wnioskodawcy "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny" brak dochodu nie stanowi okoliczności szczególnej, o ile przeszkodą do jego uzyskania nie są takie czynniki jak trwała niepełnosprawność, choroba przewlekła, czy niedołężność z powodu wieku środki budżetowe przeznaczone na świadczenia alimentacyjne w gminach stanowią środki publiczne nie ma podstaw do przyjęcia, aby jakiekolwiek zobowiązania cywilnoprawne strony korzystały z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa

Skład orzekający

Gabriela Nowak

przewodniczący

Iwona Kosińska

członek

Iwona Ścieszka

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanki \"szczególnie uzasadnionych okoliczności\" w kontekście umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ocena wpływu trudnej sytuacji materialnej i niepełnosprawności na możliwość spłaty zadłużenia."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji skarżącej i interpretacji przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Uznaniowy charakter decyzji organu administracyjnego ogranicza możliwość bezpośredniego przenoszenia wniosków na inne sprawy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa jest interesująca dla prawników zajmujących się prawem administracyjnym i świadczeniami rodzinnymi, ponieważ precyzuje kryteria umorzenia długu publicznego w kontekście trudnej sytuacji życiowej dłużnika.

Czy trudna sytuacja materialna zwalnia z obowiązku zwrotu długu? Sąd wyjaśnia, kiedy można liczyć na umorzenie świadczeń.

Dane finansowe

WPS: 2500 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 1324/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-02-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-06-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Gabriela Nowak /przewodniczący/
Iwona Kosińska
Iwona Ścieszka /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 1687/22 - Wyrok NSA z 2023-09-14
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 808
art. 28  ust. 3
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, sędzia WSA Iwona Kosińska, asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 15 marca 2016 r. Prezydent [...] przyznał A. G. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na syna - D. K., do ukończenia przez niego 18 roku życia w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 lutego 2016 r. do 30 września 2016 r.
Decyzją z 14 maja 2018 r. Prezydent [...] uznał za nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 2.500 zł za następujące miesiące: marzec, kwiecień, maj, sierpień, wrzesień 2016 r., wypłacone na podstawie decyzji z 15 marca 2016 r. Jednocześnie organ zażądał zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 2.500 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wymagalności do dnia spłaty. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 13 lipca 2018 r. Wywiedziona zaś od tej decyzji skarga A. G. wyrokiem z 30 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1752/18, została oddalona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Wnioskiem z 6 maja 2019 r. A.G. wystąpiła o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego.
Prezydent [...] decyzją z 28 czerwca 2019 r. odmówił umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 2.500 zł wraz z odsetkami ustawowymi oraz rozłożył ustaloną kwotę na 18 rat. Decyzją z 5 sierpnia 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy powyższą decyzję. Decyzja organu II instancji została następnie uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2119/19. U podstaw wyroku Sądu legło niewyjaśnienie przez organ odwoławczy wskazanych w odwołaniu okoliczności tj. tego, że wiek rodziców skarżącej i ich sytuacja materialna nie pozwalają na realne wsparcie skarżącej w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych i opłatach miesięcznych, co mogło mieć istotny wpływ na ocenę sytuacji finansowej rodziny skarżącej w kontekście przesłanki zawartej w art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2020 r. poz. 808, ze zm.). Sąd wskazał też, że nie można mówić o ustabilizowanej sytuacji bytowej skarżącej w sytuacji gdy jest ona zatrudniona na podstawie umowy zlecenia, która ze swej natury nie ma tak trwałego charakteru jak umowa o pracę. Skarżąca zaś z uwagi na COVID utraciła zlecenia, zarejestrowała się jako bezrobotna, ale nie otrzymuje świadczeń. Z powyższego wynika, że wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy niedostatecznie wnikliwie rozważył sytuację rodziny skarżącej, w tym jej możliwości zarobkowe, w kontekście wynikającej z art. 23 ust. 8 ww. ustawy przesłanki uzasadniającej umorzenie zadłużenia w całości lub w części. Nie wyjaśnił przy tym, czy na możliwość spłaty zadłużenia wynikającego z zaskarżonej decyzji ma wpływ i w jakim zakresie, zobowiązanie skarżącej na podstawie równolegle wydanej decyzji do zwrotu kwoty 1.000 zł wraz z odsetkami.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 9 października 2020 r. uchyliło decyzję Prezydenta [...] z 28 czerwca 2019 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, uznając za zasadne za zasadne zarzuty odwołania dotyczące nieustalenia, jak na sytuację materialną skarżącej i realne możliwości spłaty zadłużenia wpłynie wydana, równolegle z zaskarżoną decyzją, decyzja z 28 czerwca 2019 r. zobowiązująca skarżącą do zwrotu 1.000 zł wraz z odsetkami.
Decyzją z 8 lutego 2021 r. Prezydent [...] odmówił A. G. umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 2.500 zł wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty oraz rozłożył płatność na 36 rat w wysokości 90 zł.
Z decyzją tą nie zgodziła się A.G..
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: Kolegium) decyzją z 24 marca 2021 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej: k.p.a.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium podkreśliło, że rozważając możliwość zastosowania w niniejszej sprawie jednej z ulg ustalonych w art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, należało mieć na uwadze, że umorzenie kwot nienależnie pobranych świadczeń jest wyjątkiem od zasady zwrotu takiego świadczenia, przy czym przesłanką obligatoryjną zastosowania instytucji umorzenia jest wystąpienie po stronie wnioskodawcy "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny". W niniejszej sprawie istotnymi pozostają również wytyczne wynikające z wyroku Sądu, w tym okoliczności mające wpływ na obiektywną możliwość spłaty zadłużenia przez skarżącą i wpływ na realne możliwości spłaty zadłużenia równolegle wydanej decyzji zobowiązującej skarżącą do zwrotu 1.000 zł wraz z odsetkami.
Kolegium podkreśliło zatem, że jak wynika z akt sprawy, skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z synem D.. Jest ona zarejestrowana w urzędzie pracy bez prawa do zasiłku. Na dochód rodziny skarżącej składają się świadczenia systemowe m.in. świadczenia rodzinne i świadczenie wychowawcze oraz alimenty, w łącznej wysokości 1.424 zł miesięcznie. Rodzice skarżącej pomagają jej niematerialnie. Rodzina obciążona jest spłatą kredytu mieszkaniowego, którego miesięczna rata wynosi 1.000 zł. Organ zaznaczył, że skarżąca nie przedstawiła jakiejkolwiek informacji co do ewentualnej aktywności w celu podjęcia zatrudnienia bądź stałej lub dorywczej pracy, a także co do przeszkód uniemożliwiających taką aktywność. Orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności wydane okresowo nie ogranicza jej możliwości zarobkowania. Zdaniem organu I instancji wydana równolegle decyzja o odmowie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i rozłożenie ich na 34 raty po 40 zł miesięcznie nie wpłynie znacząco na sytuację materialną skarżącej i realne możliwości spłaty zadłużenia.
W ocenie Kolegium, przewidziana przez ustawodawcę sytuacja szczególna winna stanowić następstwo zdarzeń, czy okoliczności niezależnych od wnioskodawcy czy jej członków rodziny. Brak dochodu zobowiązanej nie stanowi okoliczności szczególnej, o ile przeszkodą do jego uzyskania nie są takie czynniki jak trwała niepełnosprawność, choroba przewlekła, czy niedołężność z powodu wieku. Osoba w wieku produkcyjnym ma możliwość poszukania zatrudnienia. Dodatkowymi czynnikami, jakie mogą stanowić przesłankę do umorzenia należności są następstwa działania siły wyższej, czy zdarzeń losowych. Stan faktyczny w rozpatrywanej sprawie nie wskazuje na zaistnienie tego rodzaju okoliczności, jakie zostały powyżej wskazane. Sytuacja finansowa rodziny skarżącej w istocie nie jest łatwa i wymaga wyrzeczeń, jednakże brak dochodów czy ich niska wysokość nie mogą zostać uznane za wystarczającą przesłankę uzasadniającą umorzenie zadłużenia. Przyjęcie dochodów jako jedynych kryteriów oceny wniosku o umorzenie zadłużenia, skutkowałoby automatycznym umarzaniem wszystkich nienależnie pobranych świadczeń. Również spłacanie przez rodzinę skarżącej innych zobowiązań w określonych kwotach czy ratach (kredyt mieszkaniowy) przemawia za odmową umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami, bowiem z ugruntowanego stanowiska sądów administracyjnych wynika, że nie ma podstaw do przyjęcia, aby jakiekolwiek zobowiązania cywilnoprawne strony korzystały z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa. Zatem, zdaniem Kolegium, trudna sytuacja dochodowa nie stanowi wystarczającej okoliczności dla umorzenia należnej do zwrotu kwoty wraz z odsetkami, wskazane zaś w toku postępowania okoliczności skutkowały rozłożeniem na raty nienależnie pobranego świadczenia.
W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] A.G. zarzuciła nieuwzględnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2119/19. Zdaniem skarżącej, decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania: art. 7, art. 8 i art. 77 oraz 80 k.p.a. w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, a w tym m.in. brak wywiązania się ze zobowiązania ustawowego, i nie wyczerpanie powinności zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego sprawy, podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do szczegółowego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do załatwienia sprawy, mając na uwadze słuszny interes pozostającej w ubóstwie rodziny, a także prowadzenie postępowania w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do organów państwa, jak również podejmować decyzje zgodzenie z zasadami słuszności i sprawiedliwości.
We wnioskach skarżąca zwróciła się o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji i przekazanie sprawy ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę decyzji poprzez umorzenie wymienionych w decyzjach kwot nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami w całości.
Skarżąca ponownie podkreśliła, że jej obecna sytuacja finansowa nie wystarcza nawet na zaspokojenie bieżących i codziennych potrzeb jej i dziecka. Wpada w kolejne długi, aby zaspokoić podstawowe potrzeby dziecka. Zaznaczyła, że była przekonana, iż komornik na bieżąco informuje Fundusz Alimentacyjny o sporadycznie otrzymywanych przez nią świadczeniach. Ponadto była poinformowana, że może pobierać równolegle świadczenia z funduszu oraz od komornika.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie.
Pismem z 4 stycznia 2022 r. wyznaczona z urzędu pełnomocnik skarżącej podtrzymała w całości stanowisko skarżącej oraz wyprowadzone wnioski.
Termin rozprawy w tej sprawie wyznaczono na dzień 14 lutego 2022 r., o czym strony zostały poinformowane. W związku z narastającą falą zachorowań wywołanych wirusem Sars-CoV-2, a także mając na względzie wynikające z tego nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z 11 lutego 2022 r. przekształcono wyznaczony tryb rozpoznania sprawy na tryb niejawny, przewidziany w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy wierzyciela, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.
Przepis ten stanowił materialnoprawną podstawę decyzji wydanej przez organy rozpatrujące wniosek A. G. o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami oraz rozłożenia na raty wymaganej spłaty.
Zindywidualizowane rozważania należy poprzedzić ogólnymi uwagami, które pozwolą przybliżyć instytucję ulg w zakresie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Na uwagę zatem zasługuje brzmienie preambuły ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w której odwołano się m.in. do konstytucyjnej zasady pomocniczości, która - jak przyjęto - nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji, przy jednoczesnym wspieraniu osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów. Tak ustalone idee ustawodawcy stanowią punkt odniesienia dla dokonywanej interpretacji przepisów tej ustawy, nie wyłączając z nich tych norm, które regulują sytuacje konieczności zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, rozumianego jako system wspierania osób uprawnionych do alimentów środkami finansowymi z budżetu państwa. Powyższe determinuje zatem sposób interpretacji użytego w art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, sformułowania: "szczególnie uzasadnione okoliczności".
Zauważyć trzeba, że wykładnia art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w kontekście powyższego zwrotu była przedmiotem szeregu orzeczeń sądów administracyjnych. W wyroku z 27 stycznia 2015 r., sygn. akt I OSK 1593/13, CBOSA, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że z przepisu tego wynika, że po pierwsze - decyzja w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy, po drugie - umorzenie kwot nienależnie pobranych świadczeń jest wyjątkiem od zasady zwrotu takiego świadczenia, po trzecie - przesłanką obligatoryjną zastosowania instytucji umorzenia jest wystąpienie po stronie wnioskodawcy "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny". Zatem wynik postępowania w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń zależy od tego, czy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności dotyczące sytuacji rodziny zostaną ocenione przez organ administracji jako "szczególnie uzasadnione". Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku tym stwierdził, że ustalenie wystąpienia tej przesłanki w każdym przypadku wymaga od organu odniesienia się do ocen pozaprawnych. Przesłanka ta powinna być więc badana po kątem oceny indywidualnej, przy uwzględnieniu wszystkich tych okoliczności, które w konkretnej sprawie kształtują sytuację wnioskodawcy i jego rodziny jako szczególną z punktu widzenia słuszności i zasadności umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Rozpoznając zatem wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń organ administracji zobligowany jest zbadać sytuację życiową wnioskodawcy oraz rodziny, którą tworzy (rozumianą jako sytuacja materialna, stan rodziny, stan zdrowotny czy zdolność podjęcia zatrudnienia). W świetle powyższego uzasadnione jest spostrzeżenie organu, że występowanie samej tylko trudnej sytuacji majątkowej nie stanowi wystarczającej przesłanki umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Dla zastosowania tej instytucji niezbędnym jest stwierdzenie, że sytuacja rodzinna osoby zobowiązanej do zwrotu świadczeń jest wyjątkowa, wykluczająca ewentualność spłaty należności także w przyszłości. Trudna zaś sytuacja majątkowa, również w aspekcie możliwości podjęcia pracy zarobkowej, może umożliwić rozłożenie spłaty na raty.
Uwzględniając powyższe stwierdzić trzeba, że prowadzone przed organami administracji postępowanie powinno pozwolić na rozważenie, czy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności dotyczące sytuacji rodziny zostaną ocenione przez organ jako "szczególnie uzasadnione". Ich ustalenie w każdym przypadku wymaga od organu odniesienia się do ocen pozaprawnych. Przesłanka ta powinna być badana pod kątem oceny indywidualnej, przy uwzględnieniu wszystkich tych okoliczności, które w konkretnej sprawie kształtują sytuację wnioskodawcy i jego rodziny jako szczególną z punktu widzenia słuszności i zasadności umorzenia nienależnie pobranego świadczenia.
Podkreślenia przy tym jednocześnie wymaga, że sądowa kontrola uznania administracyjnego ma charakter ograniczony. Sądowej kontroli legalności decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów k.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. Ocena sytuacji należy do organów administracji i to organ decyduje, czy w danej sprawie zaistniały okoliczności uniemożliwiające zwrot nienależnie pobranych świadczeń. Na uwagę przy tym zasługuje słusznie podniesiona w zaskarżonej decyzji okoliczność, że środki budżetowe przeznaczone na świadczenia alimentacyjne w gminach stanowią środki publiczne. Społeczeństwo i jego obywatele powinni mieć pewność, że organy Państwa dbają o wykorzystywanie środków publicznych w sposób zgodny z ich przeznaczeniem. W przypadku umorzenia środków nienależnie pobranych, gdy nie zachodzi wyjątkowa sytuacja, organ mógłby narazić się na zarzut marnotrawienia środków publicznych.
Przenosząc powyższe uwarunkowania do okoliczności rozpoznawanej sprawy na uwagę zasługuje okoliczność, że skarżąca w złożonym wniosku o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (k. 72), a także w dalszym toku postępowania administracyjnego powoływała się na trudną sytuację materialną i rodzinną, w tym brak pracy, orzeczony lekki stopień niepełnosprawności oraz sprawowaną opiekę nad synem. Jak wyżej wyjaśniono, brak dochodu nie stanowi okoliczności szczególnej, przeszkodą zaś do jego uzyskania nie może być uznany lekki stopień niepełnosprawności orzeczony okresowo, do 31 lipca 2020 r. Z przedstawionego przez skarżącą orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (k. 69) wynika czasowe obniżenie zdolności do wykonywania pracy, co samo w sobie nie wyklucza podjęcia zajęcia zarobkowego.
Przede wszystkim jednak zauważyć należy, iż skarżąca nie wskazała na żadne okoliczności o charakterze nadzwyczajnym, wykluczające możliwość spłaty kwoty nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego zarówno w dacie wnioskowania o umorzenie, jak i w przyszłości, które dawałyby podstawę do uznania, że zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ administracji publicznej był zatem uprawniony do odmowy umorzenia skarżącej kwoty nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Okoliczności sprawy uzasadniały natomiast rozłożenie kwoty głównej wraz z odsetkami ustawowymi na raty, które to rozstrzygnięcie nie narusza możliwości rodziny do pokrycia niezbędnych potrzeb jej członków. Uwzględniając wytyczne Sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku z 23 czerwca 2020 r. organy, rozważając możliwość dokonywania spłaty zadłużenia w ratach i ustalając ich wysokość, wzięły w szczególności pod uwagę sumaryczne obciążenie wynikające z obu wydanych równocześnie decyzji zobowiązujących do spłaty należności, których łączna wysokość w wymiarze podstawowym wynosiła 3.500 złotych. Tak dokonana analiza sytuacji materialnej i życiowej skarżącej, w kontekście potrzeb członków rodziny, jak i możliwości podjęcia przez skarżącą pracy zarobkowej, uprawniała organy do przyjęcia, że rozłożenie spłaty należności w wysokości 2.500 zł na 36 rat po 90 zł pozwoli zobowiązanej wywiązać się z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawiono istotne dla oceny sprawy fakty, a wynikające z nich ustalenia nie budzą wątpliwości co ich słuszności.
Zdaniem Sądu, ustalenia stanowiące podstawę wydanych w sprawie rozstrzygnięć przeprowadzone zostały w oparciu o prawidłową ocenę zebranego i kompletnego materiału dowodowego, zgodnie z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W podsumowaniu stwierdzić należy, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane w wyniku ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, po dokonaniu prawidłowej oceny dowodów i zastosowaniu trafnej wykładni prawa materialnego.
Końcowo, z uwagi na podnoszone w skardze zarzuty, wypada podkreślić, że w rozpoznawanej sprawie kontroli Sądu podlegała zaskarżona decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego i rozłożenia płatności na raty. Oznacza to, że Sąd nie był uprawniony do badania kwestii, czy pobrane przez skarżącą świadczenie z funduszu alimentacyjnego było świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz czy miała ona świadomość, że to świadczenie jej się nie należy.
Z tych względów skarga jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI