I SA/Wa 1310/06

I SA/Wa 1310/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-12-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-08-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Łukaszewska-Macioch /przewodniczący sprawozdawca/
Emilia Lewandowska
Joanna Skiba
Symbol z opisem
6189 Inne o symbolu podstawowym 618
Skarżony organ
Minister Budownictwa
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Emilia Lewandowska asesor WSA Joanna Skiba Protokolant Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi S. C. i M. C. na postanowienie Ministra Budownictwa z dnia ... r. nr ... w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy 1. uchyla zaskarżone postanowienie i postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia ... r., nr ...; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu.
Uzasadnienie
Wojewoda Śląski postanowieniem z dnia ... r., nr ... odmówił S. i M. małż. C. wydania uwierzytelnionych odpisów dokumentów zgromadzonych w toku prowadzonego postępowania wywłaszczeniowego odnośnie nieruchomości położonej w gminie R. – W., obręb W., oznaczonej jako działka nr ... o pow. 0,0808 ha, powstałej z podziału działki nr ... a objętej księgą wieczystą nr ..., stanowiącej własność S. i M. małż. C., w tym operatu szacunkowego sporządzonego przez uprawnionego rzeczoznawcę majątkowego, określającego wartość rynkową wywłaszczanej nieruchomości oraz odmówił odroczenia terminu rozprawy wywłaszczeniowo - odszkodowawczej.
W uzasadnieniu postanowienia Wojewoda Śląski wskazał, że pismem z dnia 19 kwietnia 2006 r. S. i M. małż. C. zwrócili się do Wojewody Śląskiego z prośbą o wydanie uwierzytelnionych odpisów dokumentów zebranych w związku z toczącym się przed tym organem postępowaniem wywłaszczeniowym dotyczącym opisanej wyżej nieruchomości, w tym w szczególności operatu szacunkowego sporządzonego przez W. P.. Żądanie uzasadnili ważnym interesem stron polegającym na konieczności "dogłębnego zaznajomienia się ze zgromadzonymi dowodami w związku z chęcią czynnego udziału w postępowaniu". Ponadto wskazali, że chcą zapoznać się z dokumentami w niestresujących warunkach bez presji urzędników. Wnieśli również o odroczenie terminu rozprawy wywłaszczeniowej, która została zwołana na dzień 11 maja 2006 r.
Odmawiając wydania żądanych odpisów dokumentów Wojewoda Śląski wskazał na treść art. 73 § 1 kpa, zgodnie z którym organ administracji publicznej w każdym stadium postępowania obowiązany jest umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów. Stosownie do § 2 tego artykułu strona może także żądać uwierzytelnienia sporządzonych przez siebie odpisów z akt sprawy, a jeżeli jest to uzasadnione ważnym interesem stron, żądać wydania uwierzytelnionych odpisów. Treść powołanych norm wskazuje, że strona żądając doręczenia uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy ma obowiązek wykazać w tym swój ważny interes, a organ rozpatrując takie żądanie dokonuje oceny, czy w danej sprawie ze względu na okoliczności prowadzonego postępowania lub ze względu na potrzeby strony istnieje uzasadniony ważny interes strony. Podkreślić przy tym należy, iż co do zasady, strona jest uprawniona do zapoznawania się, poprzez przeglądanie akt, z całością akt sprawy oraz samodzielnego sporządzania notatek i odpisów, natomiast żądanie wydania uwierzytelnionych kserokopii dokumentów z akt sprawy i doręczenia ich stronie uzależnione jest od wykazania istnienia ważnego interesu strony.
W ocenie organu pierwszej instancji nie stanowi ważnego interesu w rozumieniu art. 73 § 2 kpa, chęć uzyskania uwierzytelnionych odpisów dokumentów z prowadzonego postępowania wywłaszczeniowego jedynie w celu stworzenia, jak to określiła strona "bezstresowych" możliwości zaznajomienia się z dokumentami i ustosunkowania się do nich w siedzibie strony, bowiem byłoby to sprzeczne z treścią art. 73 § 1 kpa, tym bardziej że uprawnienia wynikające z art. 73 § 1 kpa przysługują także pełnomocnikom stron, w tym ekspertom. Ponadto organ wskazał, że prowadząc postępowanie w sprawie wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości dwukrotnie stwarzał właścicielom możliwość zapoznania się z dokumentami zgromadzonymi w sprawie, wskazując miejsce i termin - poraz pierwszy przesyłając stronom zawiadomienie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, które wnioskodawcy odebrali za zwrotnym potwierdzeniem odbioru w dniu 16 marca 2005 r. i powtórnie zawiadomieniem o rozprawie wywłaszczeniowo - odszkodowawczej, które właściciele przedmiotowej nieruchomości odebrali w dniu 7 kwietnia 2006 r. Strony jednak nie skorzystały z możliwości zapoznania się z dokumentami zgromadzonymi w przedmiotowej sprawie i nie wskazały żadnych okoliczności, które by ograniczyły ich czynny udział w postępowaniu.
Co do wniosku o odroczenie rozprawy organ wskazał, że z uwagi na zapewnienie stronom czynnego udziału w postępowaniu, wniosek ten jest niezasadny.
Na postanowienie Wojewody Śląskiego S. i M. małż. C. złożyli zażalenie podnosząc, iż jako nieprofesjonaliści muszą zapoznać się z operatem szacunkowym i pozostałymi dokumentami w miejscu swego zamieszkania, a ponadto w celu weryfikacji prawidłowości operatu chcą przedstawić go ekspertom, którzy mają swoje siedziby poza województwem śląskim. Odwołujących się nie stać na sfinansowanie pobytu ekspertów, jako pełnomocników w siedzibie organu. Zaskarżone postanowienie godzi w uprawnienia odwołujących się jako stron postępowania i jest sprzeczne z zasadą czynnego udziału stron w postępowaniu.
Minister Budownictwa postanowieniem z dnia ... r., nr ..., po rozpatrzeniu zażalenia, uchylił postanowienie Wojewody Śląskiego w części dotyczącej odmowy odroczenia rozprawy i umorzył postępowanie w tym zakresie oraz utrzymał postanowienie w mocy w części dotyczącej odmowy wydania uwierzytelnionych odpisów dokumentów, w tym operatu szacunkowego sporządzonego przez uprawnionego rzeczoznawcę majątkowego.
Organ odwoławczy w uzasadnieniu powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 1997 r., sygn. akt I SA/Łd 302/96, w którym Sąd wyraził pogląd, iż strona żądając doręczenia uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy, ma obowiązek wykazać w tym swój ważny interes, a organ rozpatrując takie żądanie dokonuje własnej oceny, czy w danej sprawie ze względu na okoliczność prowadzonego postępowania lub ze względu na potrzeby strony w innej sprawie zaistniał ważny interes strony.
W ocenie organu drugiej instancji w niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykazał zaistnienia ważnego interesu, o jakim mowa w art. 73 § 2 kpa. Nie jest ważnym interesem strony zamiar zapoznania się z operatem szacunkowym poza urzędem. Zgodnie z przepisem art. 73 § 1 kpa strona ma możliwość przeglądania akt sprawy oraz sporządzenia z nich notatek i odpisów w siedzibie urzędu i tym samym ma zapewnioną możliwość czynnego udziału w postępowaniu. Organ wskazał ponadto, iż w związku z tym, że obowiązujące przepisy nie przewidują orzekania w kwestii dotyczącej odroczenia terminu rozprawy w formie postanowienia, postępowanie w tym zakresie należało umorzyć jako bezprzedmiotowe.
S. i M. małż. C. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Budownictwa. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Wojewody Śląskiego z dnia ... r. podnosząc, że organy obu instancji nie wzięły pod rozwagę ważnego interesu strony w żądaniu wydania uwierzytelnionych odpisów dokumentów. Skarżący żądali uwierzytelnionych odpisów najważniejszych dokumentów zebranych w trakcie postępowania dowodowego, w szczególności operatu szacunkowego. Jest on w istocie najważniejszym dowodem w toczącym się postępowaniu. Jego treść wpływa bezpośrednio na wartość należnego stronie odszkodowania. Jest przy tym dokumentem obszernym i skomplikowanym, posługującym się ścisłym i zamkniętym językiem. Zawiera liczne dane rynkowe oraz ich złożoną analizę statystyczną. Jako nieprofesjonaliści nie mogli przeanalizować jego treści w siedzibie organu. Z kolei wielkość operatu i jego ścisły charakter w praktyce czynią martwym prawo strony do sporządzenia jego odpisu własnoręcznie. Najmniejsza omyłka w sporządzaniu odpisu może wpłynąć na niewłaściwe wnioski i błędną strategię dalszego postępowania strony.
Ponadto skarżący wskazali, iż nie stać ich na sfinansowanie możliwości pobytu ich pełnomocnika w siedzibie organu celem zapoznania się z aktami, a w postępowaniu administracyjnym stronie nie przysługuje żądanie zwrotu kosztów postępowania, tak jak np. w postępowaniu cywilnym. Jednocześnie zasady procedury administracyjnej nakładają na organ wręcz obowiązek zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu oraz udzielania stronie koniecznych informacji.
W odpowiedzi na skargę Minister Budownictwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z treścią przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
W rozpoznawanej sprawie skarżący domagali się wydania, w toku postępowania wywłaszczeniowego dotyczącego nieruchomości stanowiącej ich własność, uwierzytelnionego odpisu operatu szacunkowego sporządzonego przez uprawnionego rzeczoznawcę majątkowego określającego wartość rynkową wywłaszczanej nieruchomości. Żądanie stron wymagało oceny przesłanki, o której mowa w art. 73 § 2 kpa, tj. ustalenia istnienia, bądź nieistnienia ważnego interesu strony w uzyskaniu żądanych odpisów dokumentów.
Z oceną dokonaną przez organy obu instancji nie można się zgodzić. Jedną z fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada czynnego udziału stron w każdym stadium postępowania gwarantująca stronie prawo do zapoznania się z zebranym materiałem dokumentacyjnym i wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów. Realizacja powyższej zasady polega m. in. na obowiązku zapoznania strony z zebranymi materiałami. Tylko bowiem dokładne zapoznanie się z materiałem sprawy umożliwia stronie wypowiedzenie się co do konkretnego dowodu. Wskazać należy, że w myśl art. 81 kpa okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów.
Zgodnie z zasadą względnej jawności akt sprawy administracyjnej ustanowioną w uregulowaniach art. 73 i 74 kpa organ administracji publicznej obowiązany jest w każdym stadium postępowania umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów. Strona może żądać uwierzytelnienia sporządzonych przez siebie odpisów z akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony (art. 73 § 2 kpa).
W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie wydanie skarżącym uwierzytelnionego odpisu operatu szacunkowego określającego wartość wywłaszczanej nieruchomości jest uzasadnione ich ważnym interesem. Dowód w postaci opinii rzeczoznawcy majątkowego jest w istocie opinią biegłego i strona może mieć problem z zapoznaniem się z tym dokumentem w siedzibie organu oraz sporządzeniem własnoręcznie jego odpisu. Za całkowicie przekonujące należy przyjąć twierdzenie, że strona nie ma możliwości sporządzenia własnoręcznego odpisu operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego. Jest to dokument obszerny i skomplikowany, posługujący się ścisłym i zamkniętym językiem. Operat zawiera dane rynkowe i statystyczne oraz ich złożoną analizę, mogącą przekraczać możliwości dokonania samodzielnej oceny tych treści przez skarżących. Należy też uwzględnić, że zapoznanie się z tego rodzaju materiałem wymaga stosownych warunków i odpowiedniego czasu.
Jest poza sporem ponadto, że operat szacunkowy jest istotnym dowodem, na którym opiera się rozstrzygnięcie co do wysokości odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości; wynika to z treści art. 119 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) w związku z art. 23 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg krajowych (Dz. U. z 2003r., Nr 80, poz.721 ze zm.).
W świetle powyższego odmowa wydania z akt postępowania wywłaszczeniowego odpisu uwierzytelnionego operatu szacunkowego określającego wartość rynkową wywłaszczanej nieruchomości narusza art. 73 § 2 w związku z art. 10 kpa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Należy zwrócić uwagę, że w kwestii wydania z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów innych dokumentów niż operat szacunkowy, Minister Budownictwa nie zajął w ogóle stanowiska, co stanowi istotną wadę ostatecznego postanowienia z dnia ... r., polegającą na nierozpoznaniu całości sprawy. Natomiast stanowisko Wojewody Śląskiego w tej kwestii należy uznać za przedwczesne, bowiem przed wydaniem postanowienia odmawiającego wydania uwierzytelnionych odpisów organ ten nie ustalił, o jakie konkretnie dokumenty stronom chodzi. Ocena przesłanek wydania takiego odpisu (ważny interes strony, czy też wyłączenia z art. 74 § 1 kpa) jest przecież zindywidualizowana w zależności od rodzaju dokumentu - jego treści, obszerności, złożoności itp. Zatem i w tym zakresie postanowienia organów obu instancji naruszyły przepisy postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, w związku z czym podlegały uchyleniu w całości. Nie ma przy tym znaczenia, że organ odwoławczy trafnie zauważył, iż obowiązujące przepisy nie przewidują orzekania w kwestii dotyczącej odroczenia terminu rozprawy w formie postanowienia, w związku z czym uchylił postanowienie organu pierwszej instancji w tym zakresie i w tej części umorzył postępowanie.
Rozpoznając ponownie sprawę organy obowiązane są wziąć pod uwagę ocenę prawną dokonaną przez Sąd, jak również i tę okoliczność, że do przeprowadzenia rozprawy administracyjnej może dojść tylko w sytuacji prawidłowego zrealizowania prawa stron do zapoznania się z materiałem zgromadzonym w sprawie.
Mając na względzie powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.