I SA/Wa 1299/22

I SA/Wa 1299/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-10-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj /przewodniczący/
Jolanta Dargas
Magdalena Durzyńska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1979/23 - Wyrok NSA z 2024-08-02
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Sędziowie: sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), , Protokolant referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2022 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 24 marca 2022 r. nr KOA 1077/Sr/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy P. z dnia 9 lutego 2022 r. nr OPS.ŚRśp.4702.242.2022; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz skarżącej E. G. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej jako organ/SKO) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] lutego 2022 r o odmowie przyznania E. G. (dalej jako skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. W uzasadnieniu organ podał, że wg organu I instancji istnieją trzy przyczyny odmowy przyznania świadczenia: a/ E. G. nie posiada żadnego zatrudnienia, ani gospodarstwa rolnego, toteż nie został spełniony warunek rezygnacji z zatrudnienia lub innego zajęcia w celu podjęcia opieki nad osobą niepełnosprawną; b/ niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 18 i po 25 roku życia; c/ E. G. ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. K 38/13 SKO zweryfikowało stanowisko organu I instancji odnośnie do kwestii wieku powstania niepełnosprawności u matki skarżącej, a także wskazało, że w aktach jest jednoznaczne pisemne oświadczenie skarżącej, że z chwilą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje z pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego, co likwiduje negatywną przesłankę w postaci zbiegu świadczeń. Tym niemniej SKO podało, że w sprawie nie została wypełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innego zajęcia w związku z koniecznością podjęcia się opieki nad osobą niepełnosprawną. Wskazano, że E. G. ma ukończone 23 lata (ur. [...].10.1998 r.), jest panną, mieszka wspólnie z matką, nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy i nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych, nie wykonuje pracy zarobkowej ani innego zajęcia, nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego, ani nie zaprzestała pracy w takim gospodarstwie (jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego przez GOPS P.). Wg SKO nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną a rezygnacją lub niepodejmowaniem w danej chwili zatrudnienia gdyż skarżąca nie pracuje, ani nie pracowała w ostatnim czasie - rozumianym jako okres co najmniej 1 roku (czy to jako pracownik lub podobnej formie, czy w gospodarstwie rolnym), trudno więc mówić, aby w jej przypadku zachodził bezpośredni i ścisły związek między niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki nad niepełnosprawną matką. Jednocześnie SKO nie zanegowało, że tylko skarżąca może się opiekować matką.
SKO wskazało, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. 2020, poz. 111). Stanowi on, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy
z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują tub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacz/tym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W skardze na ww decyzję skarżąca zarzuciła SKO naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2022 r, nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy P. z dnia [...] lutego 2022 r. i zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga ma uzasadnione podstawy. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, stanowiły przepisy ustawy 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022r., poz 615, dalej jako ustawa). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad określonym członkiem rodziny. W kontrolowanej sprawie nie budzi wątpliwości pokrewieństwo jak i niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Bezsporna wg organu pozostaje też okoliczność, że skarżąca sprawuje rzeczywistą opiekę nad niepełnosprawną matką i jest jedyną osobą, która taką opiekę może sprawować.
W odniesieniu do kryterium określonego w art. 17 ust. 1b ustawy, tj. kryterium daty powstania niepełnosprawności, zasadnie SKO przyjęło, że w punkcie 2 sentencji wyroku z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (OTK-A 2014/9/10), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, uznaje się, że brak zmiany przez ustawodawcę treści art. 17 ust. 1b ustawy zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu wniosków opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - wobec wynikającego z ww. wyroku z 21 października 2014 r. wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części art. 17 ustawy, która została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 czerwca 2017 r., I OSK 2920/16, Lex nr 2324296, 2 czerwca 2017 r., I OSK 108/12, Lex nr 1260038 oraz 26 maja 2017 r., I OSK 128/16, Lex nr 2305184). W realiach rozpoznawanej sprawy nieusprawiedliwione było więc przyjęcie przez organ I instancji, że ustalenie niepełnosprawności u matki skarżącej po ukończeniu 18 roku życia i nie w trakcie nauki w szkole, uzasadnia odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Weryfikacyjne stanowisko Kolegium zasługuje w tym zakresie na całkowitą aprobatę.
Podobnie – gdy chodzi o zbieg świadczeń – stanowisko SKO jest oczywiście uzasadnione. Strona skarżąca w toku postępowania powinna jednak wykazać formalne zawieszenie bądź rezygnację z pobierania innego świadczenia rodzinnego, o czym powinna być pouczona. Wynika to z treści art. 79a kpa stanowiącego, że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Sama deklaracja odnośnie do ewentualnego złożenia w terminie późniejszym oświadczenia o rezygnacji z innego świadczenia nie jest w tym wypadku wystarczająca by uznać brak zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1a czy b ustawy. O powyższym organ powinien jednak jednoznacznie pouczyć wnioskodawcę. Nie jest możliwe jednoczesne pobieranie zasiłku dla opiekunów i świadczenia pielęgnacyjnego czy też przyznanie wnioskowanego świadczenia podczas pobierania drugiego. Prowadzi do tego wykładnia przepisów art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 pkt 2 i 5 ustawy.
W zaskarżonej decyzji SKO uznało jednak, że nie zachodzą inne przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia –przyjęło mianowicie brak związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia i sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Wskazano tu na niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia przez ponad rok. Poglądu tego Sąd w tym składzie nie podziela.
Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą.
Jak jednoznacznie stanowi art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeśli wnioskodawca nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis ten określa jako przesłankę przyznania świadczenia nie tylko rezygnację z zatrudnienia ale także niepodejmowanie zatrudnienia, a przy tym obie te przesłanki ustawodawca traktuje jako równorzędne. Nie tylko więc rezygnacja z zatrudnienia stanowi o spełnieniu przesłanki niezbędnej do uzyskania świadczenia ale też warunki do przyznania świadczenia należy uznać za spełnione, jeżeli wnioskujący nie podejmuje zatrudnienia w związku z obiektywnie zaistniałą koniecznością sprawowania opieki. Przepis ten nie wyznacza zresztą ram czasowych dotyczących podejmowania bądź niepodejmowania aktywności zawodowej. Wobec tego okoliczność, że skarżąca nie była aktywna zawodowo przez rok przed złożeniem wniosku, nie wyklucza, co do zasady, przyznania spornego świadczenia w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 21 lipca 2022 r., III SA/Gd 35/22, CBOSA).
Niepodejmowanie zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą najbliższą, jest zatem okolicznością wystarczającą do spełnienia przesłanki przyznania świadczenia określonego w art. 17 ust. 1 ustawy. Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w okresie, w którym jej matka legitymowała się orzeczeniem o zaliczeniu do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym ze wskazaniem na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżąca sprawuje obecnie nad matką opiekę, której zakres wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia. W sprawie została zatem spełniona przesłanka przyznania świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1 ustawy, jaką jest niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą bliską.
Skutkowało to uchyleniem zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy (w zw. z art. 135 ppsa). Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 ppsa).