I SA/Wa 1270/25

I SA/Wa 1270/25 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-10-23
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-08-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dariusz Pirogowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Elżbieta Lenart
Monika Sawa
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.), Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lenart, sędzia WSA Monika Sawa, Protokolant starszy specjalista Aleksandra Borkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2025 r. sprawy ze skargi [...] na czynność Marszałka Sejmu RP w przedmiocie odmowy wydania jednorazowej karty prasowej oddala skargę.
Uzasadnienie
W dniu 22 sierpnia 2024 r. Redaktor Naczelny Redakcji [...] M. C. wystąpił do Biura Obsługi Medialnej Sejmu o wydanie jednorazowych kart prasowych ważnych 27 sierpnia 2024 r. dla jedenastoletniej S. M. oraz jej przedstawiciela ustawowego F. M. Kancelaria Sejmu wiadomością z 26 sierpnia 2024 r. poinformowała o odmowie wydania jednorazowej karty prasowej dla skarżącej, wskazując na wejście w życie 14 sierpnia 2025 r. zarządzenia Szefa Kancelarii Sejmu wprowadzającego standardy ochrony małoletnich na terenach i w budynkach będących w zarządzie Kancelarii Sejmu, które m.in. zakazują stosowania wobec małoletnich komunikatów złośliwych, wulgarnych i agresywnych. Kancelaria wyjaśniała przy tym, że mając na względzie dobro małoletniej dziewczynki występującej w materiałach medialnych Sejmu postanowiła nie kontynuować wydawania zgód na realizację projektu w dotychczasowej formie. Podkreślała jednocześnie, że zgoda na dotychczasową realizacje materiałów przez rodziców małoletniej, z udziałem samego dziecka, była traktowana przez Kancelarię Sejmu jako projekt przede wszystkim edukacyjny, a nie dziennikarski w ścisłym tego słowa znaczeniu.
Pismem z 26 sierpnia 2024 r. skarżąca, reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego, wniosła skargę na czynność Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (dalej także jako "Marszałek Sejmu") polegającą na odmowie wydania jednorazowej karty prasowej ważnej w dniu 27 sierpnia 2024 r.
Uzasadniając wniesienie skargi przedstawiciel skarżącej przedstawił okoliczności faktyczne dotyczące dotychczas wydawanych jemu samemu i jego córce, jednorazowych kart prasowych. Wskazał również na okoliczności przemawiające za dopuszczeniem skarżącej do tworzenia materiałów prasowych na terenie Sejmu, w szczególności na walor edukacyjny takich materiałów. Wywodził przy tym, że skarżąca w rozumieniu praw prasowego jest dziennikarzem. Odmowa zaś wydania jej karty prasowej, a w konsekwencji także wejścia do Sejmu prowadzi do naruszenie szeregu konstytucyjnie chronionych praw i wolności. Przede wszystkim ograniczono jej w ten sposób prawo wstępu na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu (art. 61 ust. 2 Konstytucji RP), a także wolność wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji (art. 54 ust. 1 Konstytucji RP). Doszło ponadto do dyskryminacji skarżącej ze względu na wiek (art. 32 Konstytucji RP).Treścią skargi została również objęta wykładnia konstytucyjna przepisów dotyczących dostępu do informacji publicznej, pozyskiwania i rozpowszechniania informacji o pracy organów państwowych, a także kwestie związane z wolnością prasy. Wobec tak sformułowanych zarzutów przedstawiciel ustawowy skarżącej wniósł o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności Marszałka Sejmu.
W pismach procesowym z 17 października 2024 r. i 23 października 2024 r. wystąpił z kolei o przeprowadzenia dowodu na okoliczność wykonywania przez skarżącą działalności dziennikarskiej z następujących dokumentów: kopii legitymacji prasowej, kopii kart prasowych wystawionych jej w przeszłości przez Kancelarię Sejmu, oświadczenia redaktora naczelnego "[...]", a także plików wideo oraz artykułów prasowych, w których określano skarżącą mianem "najmłodszej w Polsce dziennikarki" "najmłodszej reporterki" czy "korespondentki sejmowej".
W odpowiedzi na skargę Marszałek Sejmu wniósł o jej odrzucenie jako niedopuszczalnej, względnie o oddalenie jako niezasadnej. Uzasadniając wniosek o oddalenie skargi, organ wskazywał na przeszkody uniemożliwiające uznanie skarżącej za dziennikarkę, wynikające z jej wieku, co w konsekwencji uniemożliwiało wydanie jej dokumentu umożliwiającego wstęp na teren Sejmu w postaci karty prasowej.
Postanowieniem z 8 listopada 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 2036/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę S. M. oceniając, że zakwestionowany akt nie podlega kontroli sądu administracyjnego. Postanowienie to zostało uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 23 lipca 2025 r. sygn. akt II OSK 852/25, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.
Sąd kasacyjny przesądził, że czynność Marszałka Sejmu w postaci odmowy wstępu na posiedzenie Sejmu, polegająca w praktyce na odmowie wydania karty prasowej, podlega kontroli sądowoadministracyjnej.
W piśmie procesowym z 22 października 2025 r. organ zakwestionował skuteczność wniesienia skargi w imieniu małoletniej przez jej przedstawiciela ustawowego oceniając, że jest to czynność przekraczająca zakres zwykłego zarządu, a zatem jej dokonanie wymaga zezwolenia sądu opiekuńczego, czego w sprawie zabrakło.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że Sąd nie podziela argumentacji organu o braku umocowania przedstawiciela ustawowego skarżącej, do skutecznego wniesienia w jej imieniu skargi na czynność Marszałka Sejmu o odmowie wstępu na posiedzenie Sejmu. Jak stanowi art. 98 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r., poz. 2809) dalej: "k.r.o." rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Jeżeli zatem dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka. Wyrażona w tym przepisie zasada samodzielnej reprezentacji oznacza, że każdy z rodziców, któremu przysługuje władza rodzicielska, jest uprawniony do samodzielnego dokonywania czynności prawnych w imieniu małoletniego, w tym także wszczynania postępowania sądowego, o ile oczywiście nie zachodzą okoliczności, o których mowa w § 2 art. 98 k.r.o. – co w sprawie nie ma miejsca. Oczywiście w niektórych przypadkach czynność taka wymaga uprzedniej zgody sądu opiekuńczego na jej dokonanie. Jak stanowi bowiem art. 101 § 3 k.r.o. rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko. Kodeks rodzinny i opiekuńczy wprawdzie nie zawiera katalogu tego rodzaju czynności. Niemniej jak wskazuje się w doktrynie za czynności przekraczający zwykły zarząd uznaje się czynności bezpośrednio rozporządzające lub zobowiązujące do rozporządzenia, a dotyczące zbycia substancji majątku, obciążenia go prawami rzeczowymi ograniczonym lub zmiany jego przeznaczenia (tak: Komentarz do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, Wyd. Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006 r., wydanie 3, pod red. K. Piaseckiego, str. 660). Przepis ten służy zatem ochronie interesów majątkowych małoletniego dziecka. Za taką nie sposób zatem uznać wniesienie skargi do sądu administracyjnego ukierunkowanej na ochronę uprawnienia małoletniej ograniczonego kwestionowanym aktem, a pozostającego poza sferą stosunków majątkowych. Nie istnieje zatem przeszkoda prawna uniemożliwiająca jej rozpoznanie.
Przechodząc zaś do istoty sprawy, Sąd ocenił, że zaskarżona czynność Marszała nie narusza prawa, co czyni skargę niezasadną.
W kontekście podniesionych w skardze zarzutów dotyczących ograniczenia skarżącej dostępu do informacji publicznej, doprecyzowania na wstępie wymaga co jest przedmiotem kwestionowanej czynności Marszałka. Tym zaś jest odmowa wstępu na posiedzenie Sejmu małoletniej S. M., który to wstęp miał być zrealizowany w szczególnej formie przewidzianej dla dziennikarzy, a mianowicie na podstawie wydanej jej karty prasowej. Nie była więc to odmowa umożliwienia jej wstępu na posiedzenie Sejmu jako takie, a więc potencjalnie godząca w realizowane przez skarżącą jako obywatelkę wynikające z art. 61 ust. 2 Konstytucji RP prawo uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej, obejmujące wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu. Ale odmowa realizacji owego prawa w sposób przynależny określonej grupie zawodowej.
Kluczowe zatem w sprawie pozostaje to, czy skarżąca ma status dziennikarza – jak wywodzi jej pełnomocnik a także przedstawiciel ustawowy - czy też takiego statusu nie posiada.
Definicja legalna dziennikarza ujęta została w art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe (Dz.U. z 2018 r., poz. 1914), który stanowi, że "dziennikarzem jest osoba zajmująca się redagowaniem, tworzeniem lub przygotowywaniem materiałów prasowych, pozostająca w stosunku pracy z redakcją albo zajmująca się taką działalnością na rzecz i z upoważnienia redakcji". Jest więc nim osoba, która po pierwsze: redaguje, tworzy lub przygotowuje materiały prasowe, a po wtóre pozostaje z redakcją w stosunku pracy albo zajmuje się działalnością opisaną na wstępie na rzecz i z upoważnienia redakcji. Działanie "na rzecz" redakcji – jak wskazuje się w doktrynie - oznacza działanie dla zaspokojenia jej potrzeb, zaś działanie "z upoważnienia" redakcji to działanie wiążące się z jej reprezentacją w stosunkach zewnętrznych i wewnętrznych (por. M. Zaremba, Prawo prasowe. Komentarz). Definicja ta w swoim literalnym brzmieniu nie zawiera wskazania na kryterium wieku jako elementu niezbędnego dla ustalenia pozycji zawodowej jednostki podającej się za dziennikarza. Nie sposób jednak przy ocenie zagadnienia prawnej możliwości dostępności owego zawodu dla osób małoletnich, abstrahować od obowiązków i praw jakie związane są z jego wykonywaniem. Te wszak obejmują nie tylko możliwość publikowania wytworzonych przez autora treści, ale również nakładają na niego określone obowiązki, których nierespektowanie wiąże się z odpowiedzialnością ponoszoną zarówno na gruncie cywilnym jak i karnym. Tytułem przykładu można tu wskazać na obowiązek zachowania tajemnicy dziennikarskiej (art. 15 ust. 2 Prawa prasowego), autoryzacji dosłownie cytowanej wypowiedzi (art.14a Prawa prasowego) oraz skorelowaną z nimi odpowiedzialność cywilną za naruszenie prawa spowodowane opublikowaniem materiału prasowego - ponoszoną nie tylko przez redaktora czy wydawcę, ale i autora danego materiału prasowego (vide art. 38 Prawa prasowego), jak również odpowiedzialność karną, przewidzianą m.in. w przypadkach naruszenia obowiązku zachowania tajemnicy dziennikarskiej (art. 49 w zw. z art. 15 ust. 2 lub 3 Prawa prasowego).
Skoro dziennikarz jest adresatem praw i obowiązków, których nierespektowanie zagrożone jest zastosowaniem wobec niego określonych sankcji, może być nim jedynie osoba, która jest prawnie zdolna do samodzielnego podejmowania czynności prawnych, a także ponoszenia osobistej odpowiedzialności za własne działania i zaniechania. Taką nie jest z całą pewnością małoletnia poniżej 13 roku życia, która - jak stanowi art. 12 k.c.- pozbawiona jest zdolności do czynności prawnej, a podejmowane przez nią czynności prawne są, co do zasady, bezwzględnie nieważne (art. 14 k.c.). Ze względu na wiek nie może ona także podlegać odpowiedzialności za czyn karalny (por. art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich – Dz.U. z 2024 r., poz. 978). Racjonalny ustawodawca nie zakłada zaś nałożenia obowiązków, ani sankcji za ich nierespektowanie na osobę, która ex definitione odpowiedzialności z tego tytułu ponosić nie może. Te okoliczności są w ocenie Sądu przesądzające, że skarżąca, której aktywność medialna jest w istocie efektem zabiegów realizowanych przez jej rodziców – co de facto potwierdza jej ojciec, wskazując na prowadzenie kont w mediach społecznościowych skarżącej, do których zresztą małoletnia nie ma mieć także samodzielnie nawet pasywnego dostępu (str. 4 skargi) - nie jest dziennikarzem w rozumieniu prawa prasowego. Wbrew temu co sądzie skarżąca, jej statusu dziennikarza nie potwierdza także przyjęte jako dowód w sprawie oświadczenie redaktora naczelnego tytułu prasowego "[...]" z 22 października 2024 r. (k. 99 akt sądowych). Przeciwnie, jego treść wskazuje wręcz na brak łączącego ją z tą redakcją stosunku prawnego, który można by uznać za działanie "na rzecz i z upoważnienia redakcji". Jak podaje on w swoim oświadczeniu: "S. M. wykonując czynności i zadania dziennikarskie wykonuje je nie świadcząc pracy zarobkowej, zaś redaktor ‘’[...]’’ nie zleca jej żadnych obowiązków, a jedynie umożliwia wykonywanie czynności i zdań o charakterze dziennikarskim (...) To ona, za zgodą swoich opiekunów prawnych decyduje o tym, czy i kiedy wykonywać czynności i zdania dziennikarskie, dobiera tematy oraz terminy, czas i miejsce działania". W tym stanie rzeczy uprawnione było wnioskowanie organu, że nie może prawnie skutecznie powołując się na ów status, oczekiwać wstępu do Sejmu na warunkach przewidzianych dla osób wykonujących ten zawód, czyli na podstawie karty prasowej (jednorazowej, bądź okresowej). Te bowiem, jaki wynika wprost z § 30 zarządzenia Marszałka z 9 stycznia 2008 r. w sprawie wstępu do budynków pozostających w zarządzie Kancelarii Sejmu oraz wstępu i wjazdu na tereny pozostające w zarządzie Kancelarii Sejm, wydawana jest dziennikarzom w celu wykonywania czynności zawodowych na terenach i w budynkach pozostających w zarządzie Kancelarii Sejmu. Odmowa wstępu w tej formule do budynków sejmowych nie oznacza jednak – jak już sygnalizowano na wstępie - że skarżąca nie może do nich wejść na innych zasadach, przewidzianych choćby dla zorganizowanych grup szkolnych. Nie może zatem być traktowana jako godząca w przynależne każdemu (a więc również małoletniemu) prawu do wyrażaniu poglądów oraz pozyskiwaniu i rozpowszechnianiu informacji, o czym stanowi art. 54 ust. 1 Konstytucji RP a także art. 10 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, czy też nieuprawnione pozbawienie jej gwarantowanego konstytucyjnie prawa do informacji.
Krańcowo wyjaśnić należy, że wniosek o przeprowadzenia dowodów uzupełniających, z wyłączeniem dowodu z oświadczenia redaktora naczelnego tytułu "[...]", Sąd oddalił jako nie mieszczący się w granicach postępowania dowodowego, o którym mowa 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) Celem uzupełniającego postępowania dowodowego, o którym mowa w ww. przepisie, jest bowiem wyjaśnienia istotnych wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy. Zgłoszone natomiast przez skarżącą dowody miały na celu nie tyle wyjaśnienia wątpliwości w zakresie stanu faktycznego istniejącego w dacie podejmowania przez Marszałka Sejmu zakwestionowanej czynności z zakresu administracji publicznej (ten bowiem był niesporny), ale odmiennego traktowania przez Marszałka skarżącej w przeszłości. To natomiast, że w niektórych przekazach medialnych opisywano skarżącą jako "dziennikarkę" lub "redaktorkę", nie może stanowić punktu odniesienia dla prawnej oceny jej statusu.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.