I SA/Wa 1269/23

I SA/Wa 1269/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-02-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Przemysław Żmich /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 1514/24 - Wyrok NSA z 2024-09-19
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono sprzeciw od decyzji administracyjnej - art 64a ppsa
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 23
art. 138 par. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu M. D., H. vel Z., N. K., M. G. od decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia 18 maja 2023 r. nr 2205/2023 w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala sprzeciw.
Uzasadnienie
Wojewoda Mazowiecki, po rozpatrzeniu odwołania M. R., H. K., E.K., J.K., Y. K., M. G., decyzją z 18 maja 2023 r. nr 2205/2023, na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, uchylił w całości decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 9 grudnia 2022 r. nr 685/SD/2022 o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], nr hip. [...], stanowiącą obecnie działki nr [...] (369 m2) oraz nr [...] (30 m2) z obrębu [...] i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
Nieruchomość warszawska położona przy ul. [...], nr hip. [...] objęta jest działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279) – dalej zwanego "dekretem".
Zgodnie z analizą geodezyjną sporządzoną przez geodetę A. K. z 20 lutego 2020 r. powierzchnia nieruchomości położnej przy ul. [...], ozn. hip. nr [...] wynosi 399 m2, a nie jak wpisano w księdze hipotecznej 406 m2 i obecnie zawiera się w działkach nr [...] (369 m2) oraz nr [...] (30 m2) z obrębu [...].
Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 4 sierpnia 2021 r. nr 188/SD/2021 umorzył postępowanie w trybie art. 7 dekretu zainicjowane wnioskiem Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego z 26 sierpnia 1948 r.
Jak wynika z wyciągu z działu I i ll wykazu hipotecznego nieruchomości warszawskiej nr [...] z 14 października 1953 r. nieruchomość ta położona przy ul. [...] zawiera powierzchni ogólnej łokci kwadratowych 1443,1/4. Zgodnie z działem ll dawnymi właścicielami nieruchomości byli: M. z N. K. co do połowy i a) S. K., b) B. K., c) J.K., d) l. K.w częściach równych, co do drugiej połowy - wszyscy niepodzielnie. Tytuł własności nieruchomości niniejszej uregulowany był poprzednio na S. H. i M. małżonków K. w częściach równych, a ponieważ S. H. K. zmarł pozostała po nim połowa tej nieruchomości przeszła drogą spadku na rzecz czterech synów spadkodawcy, po ogłoszeniu i zamknięciu po tymże S. H. K. postępowania spadkowego.
Spadkobiercami przeddekretowych właścicieli spornej nieruchomości są: M. R., H. K., E. K., J. K., Y. K., M. G.
Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 9 grudnia 2022 r. odmówił uwzględnienia wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], nr hip. [...].
Od powyższej decyzji M. R., H. K., E. K., J.K., Y. K., M. G. wnieśli odwołania. Zarzucili organowi I instancji naruszenie art. 6, art. 7, art. 7a § 1 oraz art. 12 kpa, a także art. 128 i art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez dokonanie wadliwej jego interpretacji i art. 21 Konstytucji RP poprzez wydanie decyzji naruszającej wszelkie standardy praworządności.
Wojewoda Mazowiecki decyzją z 18 maja 2023 r. uchylił w całości decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 9 grudnia 2022 r. i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023 r. poz. 344) – dalej zwanej "ugn" odszkodowanie może być przyznane za: 1. gospodarstwo rolne, jeżeli poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznego władania tym gospodarstwem po 5 kwietnia 1958 r., 2. dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł on na własność Państwa po 5 kwietnia 1958 r. lub 3. działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu (przed 21 listopada 1945 r.) mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli były właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po 5 kwietnia 1958 r.
Wojewoda zauważył, że decyzja Prezydenta m.st. Warszawy z 9 grudnia 2022 r. rozstrzyga o odmowie ustalenia odszkodowania za grunt oraz budynek na nieruchomości położonej w [...] przy [...], nr hip. [...], obejmującej obecnie obszar działek nr: [...](369 m2) oraz nr [...](30 m2) z obrębu [...].
Prezydent m.st. Warszawy uznał, że odszkodowanie w trybie art. 215 ust. 2 ugn przysługuje wyłącznie za dom w przypadku nieruchomości zabudowanej.
Wojewoda zauważył, że w zakresie prawidłowości powyższego kierunku interpretacji art. 215 ust. 2 ugn obranego przez organ I instancji pogląd judykatury, co do ograniczenia możliwości zastosowania art. 215 ust. 2 ugn jedynie w stosunku do budynku na gruncie nieruchomości warszawskiej uległ zmianie i wyraża się w tezie, że odszkodowanie przysługuje za działkę wchodzącą w skład nieruchomości warszawskiej niezależnie, czy była ona zabudowana.
Zatem organ odwoławczy uznał, że podejście Prezydenta m.st. Warszawy do omawianej kwestii w decyzji z 9 grudnia 2022 r. jest nieprawidłowe.
Mając na uwadze aktualne stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - w ocenie organu odwoławczego - Prezydent m.st. Warszawy dokonał błędnej interpretacji art. 215 ust.2 ugn przez przyjęcie, że przepis ten dotyczy wyłącznie odszkodowania za działkę zabudowaną bądź niezabudowaną
Wojewoda stwierdził, że organ prowadzący postępowanie odszkodowawcze w przypadku działki zabudowanej powinien badać zarówno przesłanki wynikające z art. 215 ust. 2 ugn warunkujące przyznanie odszkodowania za budynek jak i za samą działkę gruntu, tj. czy przedmiotowy budynek kwalifikuje się do uznania go za dom jednorodzinny oraz czy przeszedł na własność państwa po 5 kwietnia 1958 r., jak również czy działka, przed dniem wejścia w życie dekretu, mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, i poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po 5 kwietnia 1958 r.
Jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ I instancji, mimo wyraźnego stanowiska, że odszkodowanie przysługuje tylko za dom jednorodzinny, gdyż grunt pod nim przeszedł na własność Państwa bez odszkodowania, zbadał przesłanki zarówno przewidziane dla nieruchomości zabudowanej budynkiem, jak i jedną z przesłanek dotyczących nieruchomości niezabudowanej.
Oceniając prawidłowość wniosków organu I instancji w zakresie przesłanek warunkujących przyznanie odszkodowania za budynek Wojewoda wskazał, że zgodnie z art. 1 dekretu z dniem jego wejścia w życie, tj. z 21 listopada 1945 r. na własność gminy m.st. Warszawy przechodziły jedynie grunty nieruchomości warszawskich. Natomiast na podstawie art. 5 dekretu budynki i inne przedmioty znajdujące się na przejętych gruntach pozostały własnością dotychczasowych właścicieli, o ile przepisy szczególne nie stanowiły inaczej. W konsekwencji nieruchomości budynkowe stanowiły odrębny od gruntu przedmiot własności należący do dotychczasowych właścicieli. Zgodnie z art. 6 ust. 1 dekretu gmina m.st. Warszawy mogła wyznaczyć właścicielowi przedmiotów, znajdujących się na gruncie, który przeszedł na własność gminy i został przez nią objęty w posiadanie, stosowny termin dla zabrania tych przedmiotów. W razie bezskutecznego upływu terminu własność tych przedmiotów przechodziła na gminę m. st. Warszawy. Zgodnie natomiast z ust. 2 powołanego przepisu ust. 1 nie stosuje się do budynków, z wyjątkiem budynków zniszczonych, które według orzeczenia władzy budowlanej ze względu na stan zniszczenia nie nadają się do naprawy i powinny ulec rozbiórce. Art. 8 dekretu stanowi, że budynki przechodziły na własność gminy, jeśli dotychczasowym właścicielom odmówiono przyznania prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego) do przejętego gruntu.
Zatem dotychczasowi właściciele tracili prawo do budynku zarówno w razie niezłożenia lub nieprawidłowego złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu, o którym mowa w art. 7 dekretu, jak i w razie odmownego rozpatrzenia takiego wniosku.
Wyznacznikiem uznania pozostałości budynku zniszczonego na skutek działań wojennych za budynek dekretowy była jego kwalifikacja co do możliwości ich naprawy lub konieczności ich rozbiórki dokonywana przez władzę budowlaną na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o rozbiórce i naprawie budynków zniszczonych i uszkodzonych wskutek wojny.
Jak wynika z akt sprawy nieruchomość położona w [...] przy ul. [...] była zabudowana. Potwierdzają to znajdujące się w aktach sprawy dokumenty inwentaryzacji zniszczeń (k.1 oraz k. 288-291), w tym karta inwentaryzacji nieruchomości z 5 października 1946 r., z której wynika, że na przedmiotowym gruncie w dacie wejścia w życie dekretu znajdował się budynek o 6 kondygnacjach naziemnych tylko w niewielkim stopniu zniszczony (kategoria zniszczeń I). Gzyms górny w narożniku niepewny, tynki wykuszów odpadają - zabezpieczyć. Zgodnie z opisem budynku z 23 lutego 1945 r., stan budynku jest dobry, oprócz VI piętra i dachu (spalone), 30 izb zdatnych do użytku na cele mieszkalne, budynek częściowo zajmowany przez lokatorów w dniu dokonania oględzin. Z opisu stanu budynku w ramach inwentaryzacji (karta 289) wynika stan dobry budynku (15 % zniszczeń) oraz wniosek: nadaje się do odbudowy. Z kolei, zgodnie z kartą rejestracji nieruchomości spisaną 19 października 1948 r. na działce nr hip. [...] znajdowały się dwa budynki mieszkalne, frontowe, murowane, o 6 kondygnacjach, w tym: pierwszy o pow. 235 m2, zaś drugi - 143 m2 - z rokiem rozpoczęcia ich użytkowania po przeprowadzeniu w nim robót budowlanych – 1945 r. Istnienie dwóch budynków na spornej działce potwierdza także m.in. protokół przejęcia nieruchomości we władanie Skarbu Państwa z 13 listopada 1953 r.
W ocenie Wojewody, badając spełnienie przesłanek ustalenia odszkodowania za budynek posadowiony na przedmiotowej nieruchomości, prawidłowo skonstatował organ I instancji, że jego własność przeszła na Skarb Państwa przed 5 kwietnia 1958 r. bowiem objęcie gruntu przy ul. [...] w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy nastąpiło 19 kwietnia 1948 r. wraz z ogłoszeniem w Dzienniku Urzędowym Nr 10 Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy. Oznacza to, że termin do złożenia wniosku w trybie art. 7 dekretu upływał z dniem 16 lutego 1949 r. Jak wynika z akt własnościowych wniosek taki nie został złożony przez dawnych właścicieli w terminie ustawowym.
Zatem budynek położony na spornej nieruchomości przeszedł na własność Skarbu Państwa 20 października 1948 r., tj. przed 5 kwietnia 1958 r.
W aktach własnościowych nieruchomości położonej w [...], przy ul. [...] znajduje się wniosek złożony w trybie art. 7 dekretu przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny 28 sierpnia 1948 r. Organ I instancji uznał, że fakt złożenia ww. wniosku nie ma znaczenia dla przerwania biegu 6-miesięcznego terminu przewidzianego w art. 7 ust. 1 dekretu, gdyż pochodzi od podmiotu nieuprawnionego.
Decyzją nr 188/SD/2021 z 4 sierpnia 2021 r. Prezydent m.st. Warszawy orzekł o umorzeniu postępowania z wniosku Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w Warszawie z 26 sierpnia 1948 r. w sprawie prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], nr hip. [...]. Z akt sprawy nie wynika, by strony złożyły środek zaskarżenia od tej decyzji. Stwierdzenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 18 lutego 2011 r. nr KOC 4126/Go/10 nieważności orzeczenia administracyjnego z 22 września 1953 r. nr ST/TN-15/K/112/53, którym odmówiono dotychczasowym właścicielom przyznania własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości i jednocześnie stwierdzono, że wszystkie budynki położone na gruncie nieruchomości przeszły na własność Skarbu Państwa, wywołało skutki ex tunc. Oznacza to, że postępowanie zainicjowane wnioskiem Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w Warszawie z 26 sierpnia 1948 r. znalazło się, do dnia wydania decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 4 sierpnia 2021 r. na jego początkowym etapie. Skutek w postaci przejścia budynku położonego na gruncie spornej nieruchomości na własność Skarbu Państwa, na skutek uprawomocnienia decyzji z 22 września 1953 r. nr ST/TN-15/K/112/53 został usunięty. Z kolei umorzenie, jako bezprzedmiotowego, postępowania z wniosku Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w Warszawie z 26 sierpnia 1948 r. ukształtowało sytuację, w której wniosek ten od dnia jego złożenia nie spowodował spełnienia przesłanki zawartej w art. 7 ust. 1 dekretu, tj. złożenia wniosku w terminie.
To z kolei oznacza, że na dzień wydania decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 9 grudnia 2022 r., termin do złożenia wniosku w trybie art. 7 dekretu upłynął bezskutecznie 20 października 1948 r., tj. przed 5 kwietnia 1958 r.
Prawidłowo zatem w decyzji z 9 grudnia 2022 r. organ I instancji uznał, że przejście prawa własności budynku na Skarb Państwa nastąpiło przed 5 kwietnia 1958 r., a skoro nie została spełniona jedna z przesłanek odszkodowawczych za budynek z art. 215 ust. 2 ugn należało odmówić ustalenia odszkodowania w tej części.
Przechodząc do prawidłowości orzeczenia przez organ I instancji o odmowie ustalenia odszkodowania za część gruntową nieruchomości Wojewoda zauważył, że organ I instancji pominął w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji badanie przesłanki dotyczącej przeznaczenia przedmiotowego gruntu pod budownictwo jednorodzinne.
Prezydent m.st. Warszawy odniósł się jedynie do przesłanki utraty przez dawną właścicielkę faktycznego władania przedmiotową działką przed 5 kwietnia 1958 r. W tym zakresie organ I instancji wskazał, że dawny właściciel utracił możliwość władania przedmiotową nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r. Na poparcie wniosku w ww. zakresie Prezydent m.st. Warszawy wskazał, że protokolarne objęcie we władanie budynku położonego na gruncie nieruchomości przy ul. [...] nastąpiło 13 listopada 1953 r. w ślad za orzeczeniem administracyjnym z 22 września 1953 r. nr ST/TN-15/K/112/53. Protokołem z 13 listopada 1953 r. nastąpiło jednocześnie przekazanie ww. budynku w zarząd i administrację Miejskiemu Zarządowi Budynków Mieszkaniowych nr 2.
Na potwierdzenie tezy o utracie faktycznej możliwości władania nieruchomością przez dawnego właściciela przed 5 kwietnia 1958 r. organ I instancji podał ponadto fakty stwierdzone następującymi dokumentami archiwalnymi: - pismem Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie Wydział Inspekcji Budowlanej Dzielnicy [...] nrL.dz. I.B./26.IXa-3129/52 z 29 lutego 1952 r. wystosowanym do Wydziału Inspekcji Budowlanej w związku ze stwierdzeniem 23 lutego 1952 r. stanu doraźnego zagrożenia bezpieczeństwa publicznego na nieruchomości nr [...] przy ul. [...], w którym jednocześnie wnioskowano o zlecenie wykonania robót zabezpieczających, - pismem Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie Wydział Inspekcji Budowlanej nr L.dz.l.B.V-I/107/52 z 6 marca 1952 r. wystosowanym do Wydziału Gospodarki Mieszkaniowej i Rozbiórek, w którym zwrócono się o zastępcze wykonanie robót rozbiórkowych, zabezpieczających przez Pogotowie Budowlane M.P.R.B.
W ocenie organu l instancji powołana dokumentacja świadczy o podejmowanych przez Państwo czynnościach dotyczących przedmiotowej nieruchomości, świadczących o pozbawieniu dawnych właścicieli faktycznej możliwości władania nią przed dniem 5 kwietnia 1958 r.
Wojewoda tego poglądu nie podzielił. Zdaniem organu odwoławczego zarówno sam protokół z 13 listopada 1953 r. spisany na okoliczność objęcia w posiadanie budynku przy ul. [...] na rzecz Skarbu Państwa, jak i korespondencja w sprawie wykonania prac remontowych i zabezpieczających są zdarzeniami prawnymi, nie przesądzającymi o utracie potencjalnej możliwości władania nieruchomością przez dawnego właściciela. W szczególności pisma Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie Wydział Inspekcji Budowlanej Dzielnicy [...] z 29 lutego 1952 r. oraz z 6 marca 1952 r. mają charakter typowo uzgodnieniowy i planistyczny, nie zawierają stwierdzenia podjęcia konkretnych i realnych działań w dacie ich sporządzenia.
Przy wyczerpaniu możliwości dowodowych w sprawie ustalenia przesłanki utraty faktycznej możliwości władania lub choćby zgodnej z art. 77 § 1 i art. 80 kpa analizy materiału już w sprawie zgromadzonego, powołany protokół objęcia w posiadanie budynku na spornej nieruchomości, przy braku dowodów wskazujących na władanie nieruchomością lub jej częścią przez osobę poprzedniego właściciela pomimo jej protokolarnego przejęcia, mógłby świadczyć o objęciu gruntu przez podmiot publiczny w sposób uniemożliwiający władanie nim przez inne osoby,
Jednak, z uwagi na wybiórcze potraktowanie przez organ l instancji materiału zgromadzonego w celu ustalenia spełnienia omawianej przesłanki oraz pominięcie treści innych dokumentów odnoszących się do stanu faktycznego gruntu, a także, ze względu na niewykorzystanie wszelkich, przewidzianych w art. 75 kpa środków dowodowych, nie sposób uznać, że powołanie się na protokolarne objęcie gruntu i planowane działania władz publicznych odnośnie zabudowy są wystarczające do stwierdzenia, że utrata faktycznej możliwości władania działką nastąpiła w dacie ich sporządzenia.
Przez faktyczne władanie rozumie się nie tylko efektywne korzystanie z nieruchomości, ale także możliwość takiego korzystania, choćby władający nieruchomością nie czynił z niej użytku. Negatywna przesłanka w postaci pozbawienia faktycznej możliwości władania działką po 5 kwietnia 1958 r. może być dostatecznie zobiektywizowana w zasadzie wyłącznie poprzez ustalenie o objęciu faktycznego, rzeczywistego władztwa przez Państwo. Chodzi tu o faktyczne przejęcie władztwa, a nie o objęcie w posiadanie w rozumieniu dekretu.
Z zebranego w niniejszej sprawie materiału dokumentacyjnego wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że Skarb Państwa 12 lutego 1951 r. objął w zarząd i administrację przedmiotową nieruchomość. Jednakże organy orzekające w sprawie powinny dokładnie i szczegółowo wyjaśnić, czy wiązało się to z pozbawieniem byłych właścicieli faktycznej możliwości władania tą nieruchomością. Ustalenie spełnienia przesłanki pozbawienia byłych właścicieli (ich następców prawnych) faktycznej możliwości władania gruntem po 5 kwietnia 1958 r. nie powinno polegać na badaniu, czy i do jakiego terminu osoby te efektywnie korzystały z gruntu, zagospodarowując go lub pobierając pożytki, lecz na określeniu daty definitywnego pozbawienia ich możliwości takiego działania.
Wojewoda wskazał, że organ I instancji pismem z 5 marca 2020 r. zwrócił się do Urzędu Dzielnicy [...] m.st. Warszawy z prośbą o przekazanie książek meldunkowych lokali w budynku przy ul. [...]. W odpowiedzi na ww. pismo zastępca Burmistrza Dzielnicy [...] m.st. Warszawy pismem z 1 lipca 2020 r. odpowiedziała, że akta lokalowe lokali mieszkalnych stanowiących własność m.st. Warszawy znajdują się Wydziale Zasobów Lokalowych dla Dzielnicy [...] Urzędu m.st. Warszawy i mogą być udostępnione pracownikowi prowadzącemu sprawę ustalenia odszkodowania za tę nieruchomość. Pomimo tej informacji organ I instancji nie wystąpił do Wydziału Zasobów Lokalowych dla Dzielnicy [...] Urzędu m.st. Warszawy, by ustalić daty meldowania lokatorów w budynku czynszowym przy ul. [...], które to ustalenie mogłoby być wprost miarodajne dla oceny spełnienia przesłanki utraty faktycznej możliwości władania gruntem przez poprzedniego właściciela.
Ponadto w aktach sprawy brak odpowiedzi Archiwum Państwowego w Warszawie na zapytanie organu I instancji z 21 sierpnia 2019 r., w którym organ zwracał się o przesłanie kopii książki meldunkowej dotyczącej budynku przy ul. [...].
Zdaniem Wojewody poprzez faktyczne przejęcie terenu pod inwestycję rozumieć należy w świetle przesłanek z art. 215 ust. 2 ugn udokumentowane ogrodzenie terenu nieruchomości, powadzenie prac budowlanych właściwych bądź przygotowawczych.
Organ I instancji nie odniósł się do znaczenia dla ustalenia daty utraty faktycznej możliwości władania nieruchomością treści pisma Biura Odbudowy Stolicy Wydziału Urbanistyki z 29 października 1946 r. nr L.dz. IU/6490/46, w którym B.O.S. informuje dawnego właściciela nieruchomości – I. K., w odpowiedzi na jego podanie z 16 października 1946 r., że nie wyraża zgody na wnioskowany remont lokalu na 6-tym piętrze budynku frontowego znajdującego się na spornej posesji. Tym samym pismem B.O.S. informuje wnioskodawcę, że przedmiotowy teren przewidziany jest do realizacji inwestycji w postaci budynków biurowych Ministerstwa Komunikacji. Zaś w piśmie z 28 lutego 1948 r. nr L.dz. IU/324/48 Biuro Odbudowy Stolicy informuje innego interesanta - J. N., że posesja przy ul. [...] jest przewidziana pod cele komunikacyjne oraz, że budynek frontowy na posesji może być użytkowany (w dotychczasowym charakterze ) do końca 1955 r.
Organ l instancji nie podjął próby wyjaśnienia, czy J. N. był lokatorem tamtejszego budynku frontowego 6-cio piętrowego i do kiedy w nim zamieszkiwał. Nie odniósł się do kwestii, że pomimo zalecenia robót remontowych w budynku przy ul. [...] pismami z 29 lutego 1952 r. oraz 6 marca 1952 r., na podstawie powołanych dokumentów dopuszczono użytkowanie budynku w dotychczasowy sposób, tj. udostępniania go lokatorom do 1955 r.
Organ I instancji nie powołał się na żadne dokumenty stwierdzające realizację prac remontowych przez władze miejskie lub realizację budynku na cele komunikacyjne, a jedynie na udokumentowane polecenia ich przeprowadzenia. Przy tym, nie uwzględniono w uzasadnieniu decyzji z 9 grudnia 2022 r., że skoro dawny właściciel – I. K. i prawdopodobnie inny lokator jednego z lokali w budynku - J. N. zwracali się o wykonanie prac remontowych w latach 1946 i 1948, oznaczać to może, że wówczas faktycznie użytkowali co najmniej niektóre z lokali i stan ten mógł trwać potencjalnie nawet po protokolarnym objęciu gruntu w zarząd i administrację ZBM nr 2 w dniu 13 listopada 1953 r. Tym bardziej, że brak jest w aktach dowodów na realizację przed 5 kwietnia 1958 r. prac remontowych istniejącego lub przebudowy ewentualnie budowy w jego miejsce nowego budynku przeznaczonego na cele biurowe dla usług komunikacyjnych.
Co prawda z pisma Delegatury Biura Administracji i Spraw Obywatelskich w Dzielnicy [...] wynika, że pod spornym adresem pierwszych meldunków po 1945 r. dokonano w lutym 1945 r. oraz nie znaleziono osób o nazwisku K. wśród meldunków, ale do pisma tego nie dołączono stosownych dokumentów, na podstawie których możliwa byłaby weryfikacja podanej informacji.
Wojewoda stwierdził, że organ l instancji, wbrew obowiązkowi wynikającemu z przepisu będącego materialną podstawą prowadzonego postępowania - art. 215 ust. 2 ugn oraz nakazowi wynikającemu z art. 7 i art. 77 § 1 kpa nie zgromadził i nie rozpoznał w ramach subsumcji do treści art. 215 ust. 2 ugn materiału dowodowego adekwatnego do ustalenia daty utraty faktycznej możliwości władania nieruchomością oraz nie dokonał rozpoznania całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału, wbrew dyspozycji art. 80 kpa.
Biorąc pod uwagę brak należytego przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie przesłanki utraty faktycznej możliwości władania nieruchomością Wojewoda uznał, że konieczne jest zbadanie także przesłanki planistycznej. Zgodnie z linią orzeczniczą sądów administracyjnych art. 215 ust. 2 ugn odwołuje się do kryteriów obowiązujących przed wejściem w życie dekretu. Pojęcie "dom jednorodzinny" należy rozumieć w znaczeniu, jakie mu wówczas nadawano - był to budynek zaspokajający potrzeby mieszkaniowe jednej rodziny, bez ograniczeń powierzchni, czy liczby pomieszczeń, które to kryteria wprowadzono w późniejszym okresie.
Brak wymienienia w ogólnym planie zabudowania m.st. Warszawy z 11 sierpnia 1931 r. budownictwa jednorodzinnego nie wyklucza samo przez się możliwości zabudowy danego obszaru budownictwem jednorodzinnym, a tym samym i przeznaczenia przedmiotowej nieruchomości pod takie budownictwo.
Dla oceny, czy nieruchomość przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne miarodajny jest stan wynikający z Ogólnego Planu Zabudowania Warszawy z 1931 r., wydanego na podstawie art. 23-28 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz.U. Nr 23, poz. 202 ze zm.) i zatwierdzonego przez Ministerstwo Robót Publicznych 11 sierpnia 1931 r.
Z uwagi na naruszenie wskazanych przepisów procesowych w zakresie badania przesłanki utraty faktycznej możliwości władania gruntem nieruchomości przy ul. [...] oraz brakiem zbadania przesłanki przeznaczenia pod budownictwo jednorodzinne – zdaniem Wojewody - sprawa wymaga przekazania jej do ponownego rozpoznania przez organ I instancji, gdyż pozostające do wyjaśnienia okoliczności mają decydujący wpływ na sposób rozstrzygnięcia kwestii odszkodowania w zakresie działki, jak wymaga tego art. 138 § 2 kpa.
Wobec tego Wojewoda zalecił, aby w ponownie prowadzonym postępowaniu organ l instancji pozyskał materiał dowodowy, w tym, księgi meldunkowe budynku przy ul. [...], ewentualnie dodatkowo dokumentację dotyczącą prac remontowych, zabezpieczających budynek lub zmierzających do realizacji przewidzianych w latach 40-tych budynków biurowych, ocenił istniejący materiał dowodowy pod kątem utraty faktycznej możliwości władania działką przez jej dawnych właścicieli oraz zbadał spełnienie drugiej przesłanki odszkodowawczej, tj. przeznaczenia w Planie zabudowania z 1931 r., po uprzednim naniesieniu granic nieruchomości hipotecznej na rysunek planu przez osobę posiadającą kwalifikacje specjalistyczne, np. geodetę.
Od decyzji Wojewody Mazowieckiego z 18 maja 2023 r. M. R., H. K., E. K., J.K., Y. K., M. G. wnieśli sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W sprzeciwie skarżący domagają się zmiany zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie odszkodowania, względnie zwrot nieruchomości/ustanowienie prawa wieczystego użytkowania - zgodnie z wnioskiem z 15 listopada 2012 r. i 9 stycznia 2013 r. W skardze podkreślili, że decyzja nie odpowiada prawu, ani wnioskowi, a przy tym jest krzywdząca dla właścicieli nieruchomości, którym ich własność bezprawnie odjęto. Narusza art. 138 § 2 kpa, gdyż materiał potwierdzający zasadność wniosku został już zebrany w aktach sprawy i organ administracji jest władny dokonać dalszych ustaleń, a to określić wysokość należnego stronie skarżącej odszkodowania w oparciu o opinię biegłego rzeczoznawcy majątkowego.
Skarżący uważają, że uzasadnienie decyzji narusza art. 107 kpa bowiem organ nie analizował całości materiału, nie odniósł się do wszelkich wniosków i ustaleń.
Zdaniem skarżących przedmiotowa nieruchomość nie została opuszczona po ll Wojnie Światowej, a wręcz przeciwnie - ojciec J. K., S. K. bezspornie został wprowadzony w posiadanie nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...] orzeczeniem Sądu Grodzkiego z 4 października 1945 r. Budynek po wojnie zachował się w dobrym stanie (w niewielkim stopniu zniszczony) i mógł nadal służyć rodzinie K., co pozwoliło tej rodzinie na zamieszkanie w nim. Rodzina K. padła ofiarą represyjnego państwa komunistycznego oraz bezdusznej administracji i jej bezprawnych działań, dlatego też odszkodowanie jest także etycznie i aksjologicznie uzasadnione.
Przy tym niewątpliwie korzystano z nieruchomości, jak z nieruchomości przeznaczonej dla jednej rodziny, stąd nie tylko budynek, ale i grunt winny zostać uwzględnione przy zadośćuczynieniu wnioskowi. Dom ten był domem jednorodzinnym w rozumieniu przyjmowanym w latach 40-tych, który faktycznie pozostawał we władaniu rodziny K. Nieruchomość składała się nie tylko z budynku, ale także części nieruchomości niezabudowanej, w tym zakresie ustalenia organu l instancji są niekompletne jednak - zdaniem skarżących - mogły być uzupełnione przez organ ll instancji na podstawie art. 136 § 1 kpa - gdyż nie uwzględnił on rzeczywistego charakteru nieruchomości. Budynek nie był ograniczony działką po obrysie i był budynkiem jednorodzinnym.
Tymczasem odmówiono odszkodowania nie tylko w całości, ale nawet w części. Trzeba przy tym przyznać, że trafnie wskazał organ ll instancji na liczne braki postępowania dowodowego w ramach postępowania pierwszoinstancyjnego.
Wreszcie zgodnie z art. 128 ust. 1 ugn wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Przepis ten jest wyrazem standardu jaki winno przyjąć państwo prawa, szanujące własność oraz zasadę konstytucyjnej ochrony własności. Tymczasem decyzja opiera się na wadliwej interpretacji art. 215 ust. 2 ugn, którą organ postanowił wykładać w sposób pozbawiający właściciela rekompensaty za zabraną mu własność. Zgodnie z art. 21 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia, zaś wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Głównie dlatego pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie Prezydenta m.st. Warszawy jest wadliwe i narusza także tę regulację, będąc dalekie od zasad państwa prawa.
Zdaniem skarżących ten aspekt decyzji nie został poddany dostatecznej kontroli instancyjnej. Wnioskodawcy nadal podtrzymują swój wniosek o zwrot nieruchomości, który winien zostać zrealizowany gdyż: - domagają się go następcy prawni (spadkobiercy) byłych właścicieli, co pozostaje bezsporne oraz potwierdzone ustaleniami organu I instancji, - złożyli oni w pierwszym możliwym terminie odpowiedni wniosek (zaś jedynie organ administracji przedłużał postępowanie), - nieruchomość nadal jest własnością gminy, - budynek znajdujący się na nieruchomości był w dobrym stanie i jednostka samorządu terytorialnego nie dokonała zabudowy, której wartość byłaby wyższa niż wartość pozostawionych nieruchomości (budynku i przejętego gruntu), - budynek i nieruchomość były wykorzystywane na potrzeby rodziny K.
W odpowiedzi na sprzeciw Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.
W piśmie z 24 lipca 2023 r. skarżący poinformowali, że E. K. zmarł 1 stycznia 2021 r., a jego spadkobiercą jest syn N.K.w całości (prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z 4 kwietnia 2022 r. sygn. akt I Ns [...]).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 14 listopada 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 1269/23 odrzucił sprzeciw J. K. i Y. K. Postanowienie stało się prawomocne 12 grudnia 2023 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Sprzeciw jest nieuzasadniony.
Rację ma Wojewoda Mazowiecki twierdząc, że prawidłowa wykładnia art. 215 ust. 2 ugn nakazuje uznać, że odszkodowanie przysługuje za działkę wchodzącą w skład nieruchomości, niezależnie, czy była ona zabudowana. Przesłanką ustawową jest bowiem warunek, aby działka mogła być przeznaczona pod zabudowę przed dniem wejścia dekretu w życie, zaś użyty w przepisie spójnik "oraz" wskazuje, że przepisy odszkodowawcze mają zastosowanie zarówno do domu jednorodzinnego, jak i działki, na której był on usytuowany, jeżeli odpowiadała ona wymogom określonym w tym przepisie (por. np. wyrok NSA z 15 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 1388/22).
Zgodzić należało się z organem odwoławczym, że Prezydent m.st. Warszawy zasadnie uznał, że nie przysługuje odszkodowanie w trybie art. 215 ust. 2 ugn za uszkodzony, ale nadający się do odbudowy, budynek 6–piętrowy mieszkalny, położony na przedmiotowym gruncie przed dniem wejścia w życie dekretu.
Zgodnie bowiem z art. 215 ust. 2 ugn przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po 5 kwietnia 1958 r.
Tymczasem z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy nie wynika, aby w stosunku do przedmiotowej nieruchomości osoby uprawnione – I. K., J. K., S. K., B. K. złożyły wniosek o przyznanie prawa własności czasowej w terminie 6- miesięcy od dnia objęcia spornej nieruchomości w posiadanie przez gminę m.st. Warszawę, tj. do 19 października 1948 r.
Skoro zatem brak było wniosku uprawnionego podmiotu, to przeddekretowy budynek mieszkalny z upływem ustawowego terminu 6 - miesięcy (art. 7 ust. 1 dekretu) przeszedł z mocy prawa (art. 8 dekretu) na własność Państwa (por. wyrok NSA z 27 października 2020 r. sygn. akt I OSK 4432/18).
Sąd podziela stanowisko Wojewody Mazowieckiego, że w niniejszej sprawie Prezydent m.st. Warszawy nie wyjaśnił w sposób dokładny i wszechstronny przesłanek przyznania odszkodowania za działkę, tj. 1) czy działka ta przed dniem wejścia w życie dekretu (przed 21 listopada 1945 r.) mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, 2) czy I. K., J. K., B. K. oraz Z. K. i J. K. (spadkobiercy S. K.) - zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po 5 kwietnia 1958 r.
Jeżeli chodzi o przesłankę z pkt 1) organ I instancji opisanych wyżej okoliczności nie wyjaśnił w oparciu o Ogólny Plan Zabudowania m.st. Warszawy z 1931 r. i stosowne opracowanie geodety.
Co do drugiej przesłanki trzeba wskazać, że wykładnia art. 215 ust. 2 ugn prowadzi do wniosku, że przepis ten ma charakter szczególny, a zatem musi być wykładany precyzyjnie. W przepisie tym zaś - w odniesieniu do byłych właścicieli lub ich następców prawnych - zostało zawarte sformułowanie: "zostali pozbawieni", a nie "utracili", czy "nie mają", albo "nie dysponują". Poza tym w przepisie tym przewidziano, że chodzi o "faktyczną możliwość władania", a nie "władanie", czy "posiadanie". Poza tym przepis ten dotyczy faktycznej możliwości władania całą działką (gruntem), a nie jego częścią lub niektórymi częściami składowymi gruntu. Powyższe oznacza, że: 1) przesłanka ta ma charakter przesłanki dotyczącej sfery faktów; 2) przepis ten uznaje za istotne zdarzenia, mające miejsce w okresie po 5 kwietnia 1958 r. Przy czym nie chodzi o wskazanie okoliczności istniejącej według stanu na konkretną datę. Takie ustalenie (konkretnej daty pozbawienia konkretnej osoby możliwości władania działką i jednego zdarzenia wywołującego ten stan) byłoby po upływie wielu lat trudne do udowodnienia. Zatem zakładając racjonalność prawodawcy należało przyjąć, że chodzi o wykazanie ciągu różnych zdarzeń, które w powiązaniu ze sobą pozwolą na ustalenie, że w pewnym przedziale czasowym zdarzenie to miało miejsce; 3) pozbawienie uprawnionych faktycznej możliwości władania działką następowało na skutek pozbawienia ich tego przez inny podmiot, a nie na skutek własnego działania. W założeniu zaś ustawodawcy chodziło o podmiot instytucjonalny (np. organ administracji państwowej, państwową jednostkę organizacyjną podległą lub nadzorowaną przez właściwą radę narodową), a nie, np. o pozbawienie kogoś posiadania przez osobę fizyczną (posiadacza samoistnego działającego w złej wierze), który wbrew woli właściciela dokonuje zaboru jego mienia; 4) pozbawienie uprawnionego władania należało rozumieć jako pozbawienie samej tylko możliwości zamanifestowania na całym gruncie fizycznej obecności, a nie pozbawienie uprawnionego efektywnego korzystania z gruntu.
Wobec powyższego przytoczone przez Prezydenta m.st. Warszawy w uzasadnieniu decyzji okoliczności: protokolarne przekazanie (protokół z 13 listopada 1953 r.) spornego gruntu w zarząd i administrację Miejskiemu Zarządowi Budynków Mieszkalnych nr 2; wymiana korespondencji pomiędzy organami inspekcji budowlanej, czy organami inspekcji budowlanej, a organami właściwymi z zakresu gospodarki mieszkaniowej, dotyczącej wykonania na nieruchomości przy ul. [...] robót zabezpieczających i budowlanych – nie świadczą o faktycznym podejmowaniu przez terenowe organy administracji państwowej lub państwowe jednostki organizacyjne podporządkowane lub nadzorowane przez właściwą radę narodową konkretnych działań na spornym gruncie, np. działań dotyczących: tzw. publicznej gospodarki lokalami w budynku przy ul. [...] (art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 21 grudnia 1945 r. o publicznej gospodarce lokalami (Dz.U. z 1950 r. Nr 36, poz. 343 ze zm.), utrzymywania przedmiotowego budynku mieszkalnego i nadzoru nad wykonywaniem robót i utrzymaniem tego budynku (Tytuł VII Rozdział 3 i Tytuł VIII rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli – Dz.U. z 1939 r. Nr 34, poz. 216 ze zm.).
Zatem trafnie wskazał Wojewoda Mazowiecki, że w zakresie badania przesłanki utraty faktycznej możliwości władania sporną działką po 5 kwietnia 1958 r. należy wyjaśnić, czy dopiero po tej dacie były wykonywane konkretne działania ówczesnych władz i jednostek im podporządkowanych dotyczące meldowania (wymeldowywania) osób w przedmiotowym budynku ale też kontroli stanu technicznego i użytkowego tegoż budynku, czy wykonywania przy nim określonych prac lub robót (zabezpieczających, budowlanych), a tych okoliczności organ I instancji nie wyjaśnił w oparciu o stosowne dokumenty.
Przy czym Sąd nie podziela stanowiska Wojewody Mazowieckiego, że – co do zasady - wykonywanie prac remontowych przez lokatorów niektórych lokali, w tym przez jednego z przeddekretowych właścicieli nieruchomości (I. K.), gdyby trwało także po 5 kwietnia 1958 r. (czego organy obu instancji nie ustalały) świadczyłoby o faktycznej możliwości władania przez niego działką, po dacie o której mowa w art. 215 ust. 2 ugn.
Zdaniem Sądu faktyczna możliwość władania, zgodnie z tym przepisem, musi polegać na możliwości zamanifestowania przez uprawnionego tego stanu faktycznego względem całego terenu działki (działki gruntu, działki budowlanej) i jej części składowych.
Wbrew temu co twierdzą sprzeciwiający się tytuł wykonawczy Sądu Grodzkiego z 9 lipca 1947 r. sygn. akt Co [...] wprowadzający w posiadanie spornej nieruchomości czterech synów M.K. nie świadczy o tym, że osoby te (poza zmarłym w 1952 r. S. K.) dopiero po 5 kwietnia 1958 r. zostały pozbawione faktycznej możliwości władania sporną działką. Orzeczenie sądowe ma charakter formalny. Nie wiadomo natomiast, czy po przekazaniu spornej nieruchomości w 1953 r. Miejskiemu Zarządowi Budynków Mieszkalnych nr 2, to ta jednostka faktycznie zarządzała całą nieruchomością hipoteczną nr [...] na cele mieszkaniowe, z wyłączeniem członków rodziny K.
Skoro zatem Prezydent m.st. Warszawy nie wyjaśnił w sposób dokładny i wszechstronny na podstawie całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego, jak tego wymagają art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, dwóch przesłanek odszkodowawczych, dotyczących działki wchodzącej w skład nieruchomości hipotecznej nr [...], to Wojewoda Mazowiecki trafnie uznał, że zastosowanie miał art. 138 § 2 kpa.
W niniejszej sprawie zastosowanie miał stan prawny dotyczący kpa, w wersji obowiązującej do 1 czerwca 2017 r., skoro wniosek o odszkodowanie został złożony 19 grudnia 2012 r. Na mocy art. 16 w zw. z art. 18 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 935) do postępowań administracyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, z tym że do tych postępowań stosuje się przepisy art. 96a-96n ustawy zmienianej w art. 1.
Zgodnie z art. 138 § 2 kpa organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Zarówno doktryna, jak i orzecznictwo są zgodne, że dwuinstancyjność w postępowaniu administracyjnym polega na wydaniu rozstrzygnięć przez organy dwóch różnych instancji. Zasada dwuinstancyjności powoduje, że każdy z organów (najpierw I–szej, a potem II-giej instancji) przeprowadza postępowanie w celu prawidłowego rozpatrzenia sprawy administracyjnej. W postępowaniu administracyjnym przed organem II instancji nie mamy zatem do czynienia jedynie z kontrolą decyzji organu I instancji, ale z prowadzeniem postępowania tak, aby załatwić sprawę (jeżeli jest to możliwe), co do jej istoty.
Zatem organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną jedynie wówczas, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części. Sytuacja taka występuje, w szczególności gdy przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie wyjaśniające nie było wystarczające do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i jednocześnie brak podstaw do zastosowania przez organ odwoławczy art. 136 kpa albo powstała konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, ze względu na zmianę stanu faktycznego.
Te przesłanki zaistniały w niniejszej sprawie, o czym mowa wyżej.
Dodatkowo Sąd wskazuje, że przed wydaniem decyzji przez organ I instancji (1 stycznia 2021 r.) zmarł jeden z wnioskodawców – E. K. (prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z 4 kwietnia 2022 r. sygn. akt I Ns [...]). Wobec powyższego Prezydent m.st. Warszawy wadliwie orzekł o odmowie przyznania odszkodowania osobie nieżyjącej – E. K. Zatem i ta wada decyzji przemawia za zasadnością uchylenia przez Wojewodę Mazowieckiego decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 9 grudnia 2022 r. i przekazania sprawy temu organowi do ponownego rozpoznania celem zapewnienia udziału w postępowaniu odszkodowawczym N. K. jako spadkobiercy E. K. Każda bowiem ze stron postępowania administracyjnego ma prawo do udziału w postępowaniu na każdym jego etapie, także w postępowaniu pierwszoinstancyjnym (art. 10 § 1 i art. 81 kpa).
Zatem Prezydent m.st. Warszawy w ponownie prowadzonym postępowaniu wyjaśni i oceni opisane wyżej okoliczności, a także zapewni udział w postępowaniu odszkodowawczym także N. K. W toku postępowania organ I instancji rozpozna wniosek dowodowy zawarty w piśmie wnioskodawców z 25 maja 2016 r. Prezydent m.st. Warszawy wyjaśni także, czy wnioskodawcy przed rozpatrzeniem sprawy odszkodowawczej domagają się zwrotu spornej nieruchomości w naturze, ponieważ - jak wynika z treści sprzeciwu - "nadal podtrzymują swój wniosek o zwrot nieruchomości, który winien zostać zrealizowany..." i w tym zakresie wskazują na pisma z 15 listopada 2012 r. i 9 stycznia 2013 r. W zależności od poczynionych ustaleń i ocen organ I instancji podejmie w sprawie dalsze czynności lub wyda stosowny do okoliczności sprawy akt, który uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa.
Mając powyższe na względzie i uznając zarzuty sprzeciwu za nieskuteczne Sąd, na podstawie art. 64d § 1, art. 64e i art. 151a § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.