I SA/Wa 1264/23

I SA/Wa 1264/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-12-15
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-06-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Kamil Kowalewski /sprawozdawca/
Magdalena Durzyńska
Marta Kołtun-Kulik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 2097
art 5 ust 1
Ustawa z dnia 5 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, sędzia WSA Magdalena Durzyńska, asesor WSA Kamil Kowalewski (spr.), Protokolant starszy referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 kwietnia 2023 r. nr DAP-WOSR.7280.31.2023.JB w przedmiocie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami R.P. oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 7 kwietnia 2023 r., nr DAP-WOSR.7280.31.2023.JB, wydaną po rozpoznaniu odwołania T. S., M. B., H. M. i K. B. (dalej też jako Wnioskodawcy lub Skarżący) Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia 24 stycznia 2023 r., nr NSP-Vl.7541.16.2016.AK, o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. B. nieruchomości na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], woj. [...].
Jak wynika z akt sprawy, a także uzasadnienia skarżonej decyzji K. B. pismem z dnia 31 grudnia 1992 r. zwrócił się do Urzędu Rejonowego w [...] o przyznanie ekwiwalentu za mienie pozostawione przez A. B. na byłym terytorium państwa polskiego. Jako załączniki wnioskodawca przedstawił nieuwierzytelnione kserokopie:
- opisu mienia pozostawionego przez A. B. w języku rosyjskim,
- tłumaczenie karty ewakuacyjnej Nr [...] sporządzonej w języku rosyjskim, wydanej A. B. w dniu 26 czerwca 1945 r.,
- umowę kupna sprzedaży w formie aktu notarialnego z dnia [...] maja 1928 r. zawartego pomiędzy A. B. i J. P.,
- plan parceli nr [...] wydzielonej z majątku [...],
- odpis metrycznego aktu ślubu J. B. i S. B..
Przedmiotowe postępowanie nie zostało zakończone w trybie uprzednio obowiązujących przepisów przez organ je prowadzący, a akta zostały przekazane według właściwości Wojewodzie [...]. Zgodnie bowiem z art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte a nie zakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów.
W toku prowadzonego postępowania Wojewoda pismami z dnia 18 października 2016 r. i 31 października 2017 r., nr NSP-Vl.7541.30.2016.PM oraz pismem z dnia 19 stycznia 2021 r. nr NSP-Vl.7541.30.2016.PM/AK, wezwał Wnioskodawców do uzupełnienia materiału dowodowego. W odpowiedzi T. S., M. B., H. M. i K. B. przy wspólnym piśmie z dnia 16 sierpnia 2021 r. przedłożyli:
- uwierzytelnioną kopię aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia 16 czerwca 2021 r. zarejestrowanego pod nr [...], według którego spadek po S. B. na podstawie ustawy nabyły dzieci: syn K. B. oraz córki M. B., T. S., H. M., w 1/4 części każde z nich,
- uwierzytelnioną kopię postanowienia Sądu Rejonowego w [...], I Wydział Cywilny, z dnia 6 maja 1998 r., sygn. akt I NS [...], według którego spadek po J. B. na podstawie ustawy nabyli: żona S. B. w 1/4 części oraz dzieci M. B., T. S., H. M. i K. B., po 3/16 części każde z nich,
- uwierzytelnioną kopię orzeczenia PUR z dnia 16 sierpnia 1947 r., L. dz. [...], według którego repatriant J. B. pozostawił w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...], gospodarstwo rolne o obszarze 7 ha, dom mieszkalny wraz zabudowaniami gospodarczymi oraz inwentarz martwy.
Wojewoda przyjął, że materiał dowodowy złożony przez Wnioskodawców dotyczy innej osoby niż wskazana we wcześniejszym podaniu, tj. J. B., który również pozostawił nieruchomość poza obecnymi granicami RP, dlatego pismem z dnia 13 września 2021 r., nr NSP-Vl.7541.30.2016.PM/AK, wezwał Wnioskodawców do wyjaśnienia, czy ich ostatnie pismo należy traktować jako nowy wniosek o wydanie decyzji administracyjnej potwierdzającej prawo do rekompensaty.
Wnioskodawcy w piśmie z dnia 28 września 2021 r. wskazali, że podanie z dnia 16 sierpnia 2021 r. należy rozumieć, jako kontynuację sprawy o przyznanie rekompensaty wszczętej przez Pana J. B. w latach 50-tych dwudziestego wieku. Jednak Wojewoda wydzielił przedmiotową sprawę do oddzielnego postępowania administracyjnego.
Sprawę, która została uznana za zainicjowaną pismem z dnia 16 sierpnia 2021 r. Wojewoda zakończył decyzją wydaną w dniu 24 stycznia 2023 r., nr NSP-Vl.7541.16.2016.AK, którą odmówił H. M., M. B., T. S. i K. B. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. B. nieruchomości na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], woj. [...].
W uzasadnieniu Wojewoda wyjaśnił, że wniosek złożony przez Skarżących dotyczący potwierdzenia prawa do rekompensaty wpłynął do organu po 31 grudnia 2008 r., tj. po terminie wskazanym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.
W pismach z dnia 6 lutego 2023 r. T. S., M. B., H. M. i K. B. złożyli odwołania od decyzji Wojewody podnosząc zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. poprzez nie uznanie wniosku J. B. z dnia 16 sierpnia 1956 r. złożonego do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...], jako wniosku złożonego w terminie wyznaczonym przez ustawę z dnia 8 lipca 2005 r.
Minister, któremu złożone odwołania zostały przekazane przez organ pierwszej instancji przy piśmie z dnia 14 lutego 2023 r., po otrzymaniu akt sprawy i zapoznaniu się z dowodami zgromadzonymi przez organ pierwszej instancji decyzją powołaną na wstępie utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Wojewody.
W uzasadnieniu Minister zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów. W związku z powyższym na tle niniejszej sprawy, wyłania się konieczne do rozstrzygnięcia zagadnienie, czy wniosek złożony w latach 50-tych dwudziestego wieku może być rozpatrywany według przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Badając tę kwestię Minister doszedł do przekonania, że nie można zakwalifikować wniosku J. B. złożonego w latach 50-tych dwudziestego wieku jako wniosku mającego swoją kontynuację pod obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.
Minister wskazał, że problematyka rekompensat zabużańskich, na przestrzeni kilkudziesięciu lat od zakończenia Il Wojny Światowej, była wielokrotnie regulowana w licznych aktach prawnych. Początkowo regulacje te miały charakter cząstkowy, z czasem zaś doczekały się ujęć całościowych jak np. regulacje zawarte w ustawie z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74 ze zm.) i ustawie z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2004, Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Następnie tematyce tej poświęcone zostały odrębne ustawy, tj. ustawa z 12 grudnia 2003 r. o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39 ze zm.) oraz aktualnie obowiązująca ustawa zabużańska z 8 lipca 2005 r. Istotne zaś jest to, że choć całość regulacji, dotyczącej praw Zabużan cechuje ogólnie zbieżność, związana z jej celem, to jednak pomiędzy poszczególnymi aktami prawnymi występują także istotne rozbieżności.
Jako jedną z nich Minister zidentyfikował to, że przepis zakładający kontynuację postępowania został zawarty tylko w niektórych z nich, tj.: wydanym, na podstawie art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1998 r. w sprawie sposobu zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobu ustalania wartości tych nieruchomości oraz w ustawie z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego, a także w obowiązującej ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. W związku z powyższym ww. wniosek złożony w latach 50-tych dwudziestego wieku, tj. w okresie obowiązywania wcześniejszych uregulowań, które nie przewidywały kontynuacji nierozpatrzonych bądź częściowo rozpatrzonych wniosków, utracił byt prawny.
W ocenie Ministra, nie jest także możliwe zastosowanie rozwiązań prawnych dotyczących kontynuacji rozpoczętych postępowań - przyjętych m.in. w art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., do uregulowań wcześniejszych, gdyż byłoby to jawnym złamaniem jednej z podstawowych zasad demokratycznego państwa prawa, czyli że: "prawo nie działa wstecz". Jak zostało to już wcześniej wykazane. Nie można zatem w żaden sposób odnosić przepisów "współczesnych" do tamtego stanu faktycznego, jeżeli tego wprost nie przewidział ustawodawca w konkretnej normie. Dlatego za chybiony Minister uznał zarzut naruszenia art. 27 ustawy zabużańskiej, gdyż sprawa z wniosku Pana J. B. została zakończona decyzją ostateczną.
Ponadto Minister uznał, że nie można mówić o tożsamości sprawy Skarżących i sprawy J. B. ze względu na brak zbieżności dwóch spośród trzech elementów konstrukcyjnych sprawy administracyjnej. Wspólnym elementem spraw z obu wniosków jest tylko przedmiot spraw. Natomiast różnią się one zarówno elementem podmiotowym - różne osoby są stronami w tych sprawach, jak i podstawą prawną.
Dalej Minister odniósł się do twierdzenia Skarżących, jakoby wniosek złożony w dniu 24 października 1990 r. M. B. o potwierdzanie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. B. nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego w miejscowości [...] (zakończonego prawomocną decyzją Wojewody [...] z dnia 26 lutego 2019 r., nr NSP-Vl.7541.33.2017.AnB, potwierdzająca ww. prawo), swoim zakresem dotyczył nieruchomości pozostawionej przez J. B.. Minister uznał, że twierdzenia Skarżących w tym zakresie nie mają żadnego potwierdzenia w materiale dowodowym zebranym w przedmiotowej sprawie ani w sprawie zakończonej decyzją z dnia 26 lutego 2019 r., nr NSP-Vl.7541.33.2017.AnB. Byłyby one zasadne jedynie wówczas, gdyby nieruchomość objęta wspomnianymi wnioskami pozostawała współwłasnością S. B. i J. B. podczas, gdy analiza materiału dowodowego wskazuje, że były to oddzielne majątki należące do zupełnie innych właścicieli, choć znajdowały się w tej samej miejscowości, a pomiędzy tymi osobami istniało pokrewieństwo.
W konsekwencji Minister stwierdził, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez J. B. został złożony po terminie przewidzianym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Jednocześnie Minister stwierdził, że po upływie tego terminu uprawnienia do skutecznego domagania się rekompensaty wygasają.
K. B. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra, której zarzucił:
1) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie, w postaci naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 i art. 80 Kpa, a w konsekwencji naruszenie przepisów prawa materialnego, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie, w postaci naruszenia art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2017 poz. 2097, dalej "ustawa") - polegające na wadliwym nieustaleniu rzeczywistego i skutecznego momentu złożenia wniosku o rekompensatę i w konsekwencji zastosowaniu normy z art. 5 ust. 1 ustawy i uznaniu, że w niniejszej sprawie wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty został złożony po ustawowym terminie, czyli po 31 grudnia 2008 r., podczas gdy prawidłowe ustalenia faktyczne i następcze zastosowanie tego przepisu winny doprowadzić Organ do wniosku, że to sam J. B., jako osoba pierwotnie uprawniona do rekompensaty na podstawie ustawy, skutecznie zwrócił się z wnioskiem z dnia 16 sierpnia 1956 r. do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] o przedmiotową rekompensatę, co w konsekwencji powodowało konieczność procedowania niniejszej sprawy pod kątem ustalenia tej rekompensaty i uniemożliwiało odmowę ustalenia prawa do rekompensaty z tego powodu;
2) naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie, tj. art. 27 ustawy poprzez jego błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że niektóre z wniosków dotyczące prawa do rekompensaty - które wszczęły sprawy niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy - nie są objęte dyspozycją tej normy i nie powodują konieczności kontynuacji spraw nimi wszczętych w oparciu o ustawę, a w szczególności, że taka przyjęta wykładnia dotyczy wniosku J. B. z dnia 16 sierpnia 1956 r. do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] o rekompensatę; podczas gdy prawidłowa wykładnia tej normy, wynikająca z jej literalnego brzmienia, poglądów doktryny i orzecznictwa, powoduje konieczność przyjęcia, że wszystkie złożone wcześniej wnioski tzw. zabużańskie powinny być rozpoznane na podstawie ustawy zabużańskiej z 2005 r.; w szczególności dotyczy to wniosków złożonych po dniu wejścia w życie dekretu z dnia 6 grudnia 1946 r. o przekazywaniu przez Państwo mienia nierolniczego na obszarze na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 71, poz. 389);
3) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie, w postaci naruszenia art, 7 i art. 77 § 1 Kpa - polegające na odstąpieniu, z uwagi na wadliwości objęte zarzutami z pkt 1 2 powyżej, od przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego, w szczególności ustalenia zakresu i wysokości rekompensaty.
Wobec tak podniesionych zarzutów Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, a także o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Oczekiwał on również zobowiązania organu pierwszej instancji do wydania w określonym terminie decyzji i wskazania sposobu załatwienia sprawy poprzez przyjęcie wykładni przewidującej skuteczność wniosku J. B. z dnia 16 sierpnia 1956 r. do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] o rekompensatę - w świetle art. 5 ust. 1 oraz art. 27 ustawy, a także zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.
Minister w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał zaprezentowaną dętych czas argumentację.
W dniu rozprawy do Sądu wpłynął wniosek pełnomocnika Skarżących o odroczenie terminu rozprawy. Pełnomocnik motywował go nagłą chorobą partnerki i koniecznością zapewnienia opieki dziecku. Sąd uznał jednak, że nieobecność pełnomocnika Skarżących nie tamuje rozpoznania sprawy tym bardziej, że miał on możliwość przedstawić dodatkowe stanowisko w piśmie, które skierował do Sądu. Mógł ponadto ustanowić pełnomocnika substytucyjnego i dlatego Sąd oddalił wniosek o odroczenie terminu rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
W tym miejscu należy przypomnieć, że kontrola sądowa administracji sprawowana jest przy uwzględnieniu kryterium legalności. Sąd może więc uchylić zaskarżoną decyzję jedynie wówczas, gdy ta wydana została z naruszeniem obowiązujących przepisów postępowania lub prawa materialnego i to w stopniu określonym w art. 145 § 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm. – dalej też jako P.p.s.a.).
Przechodząc do istoty sprawy Sąd uznał za zasadne wskazać, że Skarżący decyzję Ministra stoją na stanowisku, że ich pismo z dnia 16 sierpnia 2021 r. stanowi kontynuację złożonego jeszcze w dniu 16 sierpnia 1956 r. przez J. B. do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] wniosku o przydział domu w [...] przy ul. [...] i jego kolejnego podania z dnia 21 lutego 1957 r. o sprzedaż domu jednorodzinnego w [...]. Minister z kolei uważa, głównie z uwagi na zakres podmiotowy i przedmiotowy podania z dnia 16 sierpnia 2021 r., że dotyczy ono innej sprawy aniżeli te zainicjowane wcześniejszymi pismami Skarżących i ich poprzedników prawnych. Jest to o tyle istotne, że aktualnie obowiązujące przepisy dotyczące odszkodowania za mienie tzw. "Zabużańskie" określały ostateczny termin w którym złożone winny być wnioski o przyznanie odszkodowania za mienie pozostawione poza aktualnymi granicami Rzeczypospolitej Polski. Spór jaki rysuje się między stronami dotyczy więc tego, czy istotne podanie z dnia 16 sierpnia 2023 r. należało potraktować jako żądanie wszczęcia odrębnej sprawy administracyjnej, czy też stanowiło ono uzupełnienie złożonego wcześniej podania i czy ewentualnie można było uznać, że podanie to zostało złożone z zachowaniem ustawowego terminu.
W realiach rozpoznawanej sprawy nie budzi wątpliwości to, że J. B. w dniu 16 sierpnia 1956 r. (data wpływu 18 sierpnia) skierował do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej wniosek o przydział domu znajdującego się w [...] przy ul. [...], jako ekwiwalent za pozostawione mienie w Z.S.R.R. (k. 36 akt administracyjnych). Następnie w dniu 21 lutego 1957 r. (data wpływu 22 lutego) skierował do Prezydium Rady Narodowej wniosek o sprzedanie wspomnianego domu jednorodzinnego (k. 35 akt administracyjnych. Oba te wnioski zostały złożone w dacie gdy obowiązywał dekret z dnia 10 grudnia 1952 r. o odstępowaniu przez Państwo nieruchomego mienia nierolniczego na cele mieszkaniowe oraz na cele budownictwa indywidualnych domów jednorodzinnych (Dz.U. Nr 49, poz. 326). Warto zauważyć, że zgodnie z art. 18 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 20 dekretu z dnia 10 grudnia 1952 r. z dniem 23 grudnia 1952 r. utracił moc dekret z dnia 6 grudnia 1946 r. o przekazywaniu przez Państwo mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 71, poz. 389 ze zm.). Jest to o tyle istotne, że w aktach sprawy znajduje się również wniosek A. B. złożony jeszcze w dniu 18 maja 1947 r., a więc pod rządami tego dekretu o przyznanie prawa własności (k. 252-255 akt administracyjnych).
Dla porządku wywodu trzeba wspomnieć, że zgodnie z art. 9 dekretu z dnia 6 grudnia 1946 r. osobom, które w związku z wojną rozpoczętą we wrześniu 1939 r. pozostawiły mienie nieruchome na tych terenach Rzeczypospolitej Polskiej w jej granicach przedwojennych, które nie weszły w skład obecnego obszaru Państwa, jeżeli osoby te stale zamieszkiwały na tych terenach przed 1 września 1939 r., jak również osobom, które na mocy umów międzynarodowych zawartych przez Państwo Polskie mają otrzymać ekwiwalent w zamian za mienie pozostawione za granicą – zarachowywało się na pokrycie ceny nabycia lub czynszu dzierżawnego za mienie przekazane im w trybie przepisów tego dekretu wartość pozostawionego mienia nieruchomego.
Przepis ten ustanawiał tzw. prawo zarachowania wartości pozostawionego mienia nieruchomego na pokrycie ceny nabycia lub czynszu dzierżawnego za mienie przekazane w trybie przepisów tego dekretu, jednakże – jak wspomniano – utracił on moc obowiązującą z dniem 23 grudnia 1952 r. w związku z wejściem w życie dekretu z dnia 1952 r. który z kolei nie zawierał przepisów przejściowych przewidujących, że dotychczasowe postępowania zainicjowane wnioskami o zarachowanie wartości pozostawionego mienia prowadzi się na podstawie dotychczasowych lub też nowych przepisów (dekretu z 1952 r.).
Natomiast dekret z dnia 1952 r. w art. 14 wprowadził do polskiego porządku prawnego nową instytucję tzw. "prawa zaliczenia wartości pozostawionego mienia". Zgodnie z tym przepisem na pokrycie ceny nabycia lub czynszu za państwowe mienie nierolnicze przydzielone na podstawie dotychczasowych przepisów albo odstąpione w trybie niniejszego dekretu osobom, które w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. pozostawiły majątek nieruchomy na terenach Rzeczypospolitej Polskiej w jej granicach przedwojennych nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa, jeżeli osoby te zamieszkiwały na tych terenach przed dniem 1 września 1939 r. - zaliczało się wartość pozostawionego za granicą mienia nieruchomego. Przepisy te stosowało się również do osób, które na mocy umów międzynarodowych, zawartych przez Państwo polskie, miały otrzymać ekwiwalent za mienie pozostawione za granicą.
Należy jednak zauważyć, że na podstawie § 11 rozporządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 26 kwietnia 1954 r. w sprawie zasad, warunków i trybu odstępowania nieruchomego mienia nierolniczego na cele mieszkaniowe oraz na cele budownictwa indywidualnych domów jednorodzinnych (Dz.U. Nr 25, poz. 101) wnioski o sprzedaż lub dzierżawę złożone przed wejściem w życie niniejszego rozporządzenia, dotychczas niezałatwione, należało uważać za wnioski o dzierżawę, chyba że wnioskodawca ponowił swój wniosek o sprzedaż.
Zatem pod rządami dekretu z 1952 r., niezależnie od przyjętego w nim prawa zaliczenia wartości pozostawionego mienia możliwe było też rozpoznanie nieponowionych wniosków złożonych na podstawie dekretu z 1946 r. jako wniosków o dzierżawę nieruchomości z zaliczeniem wartości nieruchomości pozostawionych na poczet czynsz dzierżawnego.
Natomiast na mocy art. 20 w zw. z art. 21 ustawy z dnia 28 maja 1957 r. o sprzedaży przez Państwo domów mieszkalnych i działek budowlanych (Dz.U. Nr 31, poz. 132 ze zm.), który wszedł w życie po złożeniu przez J. B. wspomnianych wyżej wniosków, z dniem 11 czerwca 1957 r. został uchylony dekret z 1952 r. Przy czym ustawa ta nie zawierała przepisów przejściowych przewidujących, że dotychczasowe postępowania zainicjowane wnioskami o dzierżawę nieruchomości, złożonymi przed wejściem w życie ustawy z 1957 r. prowadzi się na podstawie dotychczasowych lub też nowych przepisów.
Z kolei z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 lipca 1957 r. w sprawie sposobu zaliczania na pokrycie ceny nabywanych od Państwa nieruchomości wartości pozostawionego za granicą mienia nieruchomego oraz sposobu ustalania wartości tego mienia (Dz.U. Nr 44, poz. 205 ze zm.) wynikało, że osoba ubiegająca się o zaliczenie na pokrycie ceny nabywanej od Państwa nieruchomości wartości pozostawionego za granicą mienia nieruchomego musiała zgłosić wniosek innego rodzaju - wniosek o sprzedaż nieruchomości.
Takiego wniosku (o sprzedaż nieruchomości w [...] przy ul. [...], a także nieruchomości w miejscowości [...] na podstawie obowiązujących wówczas przepisów) nie składał ani J. B., ani jego spadkobiercy nie składała go również A. B. ani jej spadkobiercy.
Zatem możliwość uzyskania przez spadkobierców J. B. tzw. prawa zaliczenia wartości pozostawionego mienia w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...], na skutek wniosku złożonego w 1956 r. i w lutym 1957 r. przez J. B., a więc pod rządami dekretu z 1952 r., ustała definitywnie z dniem wejścia w życie ustawy z 1957 r. o sprzedaży przez Państwo domów mieszkalnych i działek budowlanych, czyli z dniem 11 czerwca 1957 r. Ustawa ta co należy też podkreślić zachowywała moc obowiązującą do dnia 25 kwietnia 1969 r., kiedy to została uchylona na podstawie art. 2 ustawy z dnia 19 kwietnia 1969 r. o zmianie ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. Nr 11, poz. 80). Podobnie rzecz się ma w przypadku wniosków złożonych przez A. B. o nadanie jej prawa własności nieruchomości położonej w gromadzie [...].
Należy zgodzić się ze stanowiskiem Ministra, który stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że dopiero wnioski o prawo zaliczenia wartości mienia pozostawionego za granicą złożone na podstawie art. 81 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) miały swą kontynuację i mogły być rozpatrywane w 2005 r. na podstawie ustawy (obecnie obowiązującej), jako wnioski o przyznanie prawa do rekompensaty, co wynika z § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1998 r. w sprawie sposobu zaliczania wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobu ustalania wartości tych nieruchomości (Dz.U. Nr 9, poz. 32 ze zm.), art. 15 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz.U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39 ze zm.), art. 27 ustawy.
Porządkując dotychczasowy wywód należy więc stwierdzić jednoznacznie, że tak Wniosek J. B. z dnia 16 sierpnia 1956 r., jak i kolejny jego wniosek z dnia 21 lutego 1957 r. w czerwca 1957 r., a także wniosek A. B. z maja 1947 r. utraciły podstawę prawną i nie mogły być merytorycznie rozpoznane. Osobną kwestią jest wniosek M. B. z dnia 24 października 1990 r. złożony do Urzędu Miejskiego w [...]. Wniosek ten dotyczył przyznania wnioskodawczyni odszkodowania za mienie pozostawione przez S. B. (brata jej ojca) w miejscowości [...] i mógł być procedowany na podstawie przepisów art. 81 ustawy z dnia z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Podobnie jak wniesione w dniu 19 i 20 października 1997 r. podania K. B., H. M. i T. S. z dnia 18 października 2017 r. o wydanie decyzji w sprawie rekompensaty za tzw. mienie zabużańskie pozostawione przez S. B. w miejscowości [...]. Wnioski te miały swoją kontynuację i mogły być rozpatrywane po 2005 r. na podstawie aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Jak wynika z uzasadnienia skarżonej decyzji i co nie było sporne pomiędzy stronami zostały one jednak rozpoznane odrębnymi decyzjami.
To co pozostaje natomiast w sferze sporu pomiędzy Skarżącymi a organem, to kwestia właściwego potraktowania pisma H. M., M. B., T. S. i K. B. z dnia 16 sierpnia 2021 r., które wpłynęło do Wojewody [...] w dniu 23 sierpnia 2021 r., gdzie poruszony został wątek uzyskania odszkodowania za majątek pozostawiony przez J. B. w miejscowości [...]. W ocenie Sądu w sporze tym racje należało przyznać organowi bowiem z przyczyn opisanych szczegółowo powyżej nie można było uznać, że to podanie stanowi kontynuację pism wnoszonych przez J. B. jeszcze w latach 50. Te nie mogły bowiem być już procedowane po 11 czerwca 1957 r.
Nie sposób było uznać również jak twierdzili Skarżący, że kwestia odszkodowania za majątek pozostawiony przez J. B. poruszona była już w piśmie M. B. z dnia 24 października 1990 r. Postępowanie zainicjowane tym wnioskiem zakończyło się – jak wskazał Minister – prawomocną decyzją Wojewody [...] z dnia 26 lutego 2019 r., nr NSP-Vl.7541.33.2017.AnB, potwierdzającą posiadanie prawa do odszkodowania za mienie pozostawione poza terytorium RP, lecz dotyczyło wyłącznie majątku pozostawionego w miejscowości [...] przez S. B. (brata J. B.).
Zgodzić się należy z Ministrem, że nieruchomości S. B. i J. B. stanowiły oddzielne majątki należące do innych właścicieli. Zatem sprawa wszczęta pismem Skarżących z dnia 16 sierpnia 2021 r. nie mogła stanowić kontynuacji, czy rozwinięcia tej wszczętej na żądanie M. B. w październiku 1990 r. W konsekwencji należało uznać, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez J. B. wniesiony w dniu 23 sierpnia 2021 r. został złożony po terminie przewidzianym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.
Mając powyższe na uwadze i uznając zarzuty skargi za nieskuteczne Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.