I SA/Wa 1225/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2024-01-23
NSAnieruchomościWysokawsa
wznowienie postępowaniakomunalizacjanieruchomościprawo własnościstrona postępowaniainteres prawnyKodeks postępowania administracyjnegoKrajowa Komisja UwłaszczeniowaWojewoda

WSA w Warszawie oddalił skargę na postanowienie KKU odmawiające wznowienia postępowania komunalizacyjnego, uznając, że spółka nie wykazała legitymacji strony.

Spółka [...] sp. z o.o. wniosła o wznowienie postępowania komunalizacyjnego, twierdząc, że pominięto ją jako stronę i posiada nowe dowody. Wojewoda i Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa odmówiły wznowienia, uznając, że spółka nie wykazała interesu prawnego ani tytułu do nieruchomości w dacie komunalizacji. WSA w Warszawie oddalił skargę, potwierdzając, że spółka nie była stroną postępowania, ponieważ nie wykazała posiadania tytułu prawnego do nieruchomości.

Sprawa dotyczyła skargi [...] sp. z o.o. na postanowienie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej (KKU), które utrzymało w mocy postanowienie Wojewody odmawiające wznowienia postępowania komunalizacyjnego. Postępowanie pierwotne dotyczyło stwierdzenia nabycia przez Gminę S. z mocy prawa prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa w dniu 27 maja 1990 r. Spółka [...] sp. z o.o. wniosła o wznowienie postępowania, powołując się na art. 145 § 1 pkt 4 i 5 Kpa, argumentując, że została pominięta jako strona i posiada nowe dowody. Wojewoda odmówił wznowienia, wskazując, że spółka nie legitymuje się statusem strony w postępowaniu komunalizacyjnym, gdyż nie wykazała tytułu prawnego do nieruchomości. KKU podtrzymała to stanowisko, podkreślając, że postępowanie komunalizacyjne dotyczy wyłącznie zmiany właściciela między Skarbem Państwa a gminą i nie dotyczy interesu prawnego posiadaczy bez tytułu prawnego. WSA w Warszawie oddalił skargę, stwierdzając, że organy prawidłowo odmówiły wznowienia postępowania, ponieważ spółka nie wykazała, że była stroną postępowania pierwotnego, nie przedstawiając dowodów na posiadanie tytułu prawnego do nieruchomości w dacie komunalizacji. Sąd podkreślił, że nawet faktyczne władanie nieruchomością nie stanowi przeszkody dla komunalizacji, a decyzja komunalizacyjna ma charakter deklaratoryjny.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, podmiot taki nie może być uznany za stronę postępowania komunalizacyjnego, ponieważ nie posiada interesu prawnego, który mógłby być naruszony przez zmianę właściciela publicznego.

Uzasadnienie

Postępowanie komunalizacyjne dotyczy wyłącznie zmiany właściciela między Skarbem Państwa a gminą. Stroną może być tylko podmiot, który wykaże tytuł prawnorzeczowy lub prawo zarządu do nieruchomości, który mógłby być naruszony przez komunalizację. Samo faktyczne władanie nieruchomością lub posiadanie interesu faktycznego nie stanowi podstawy do uznania za stronę.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (14)

Główne

k.p.a. art. 149 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 28

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.p.s.t. art. 5 § 1

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

Pomocnicze

k.p.a. art. 149 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 148 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 148 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.g.n. art. 200

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

k.c. art. 336

Kodeks cywilny

k.c. art. 191

Kodeks cywilny

Argumenty

Skuteczne argumenty

Spółka nie wykazała legitymacji strony w postępowaniu komunalizacyjnym, ponieważ nie przedstawiła dowodów na posiadanie tytułu prawnego do nieruchomości w dacie komunalizacji. Postępowanie komunalizacyjne dotyczy zmiany właściciela między Skarbem Państwa a gminą i nie dotyczy interesu prawnego posiadaczy bez tytułu prawnego. Wniosek o wznowienie postępowania może być odrzucony na wstępnym etapie, jeśli wnioskodawca ewidentnie nie jest stroną.

Odrzucone argumenty

Spółka twierdziła, że została pominięta jako strona postępowania pierwotnego i posiada nowe dowody. Spółka powoływała się na posiadanie interesu prawnego wynikającego z prowadzenia postępowania o zasiedzenie i samoistnego posiadania gruntu. Spółka zarzucała naruszenie przepisów Kpa, w tym art. 145 § 1 i art. 28 Kpa, oraz naruszenie prawa materialnego (art. 191 kc) i błąd w ustaleniach faktycznych.

Godne uwagi sformułowania

Postępowanie komunalizacyjne nie dotyczy interesu prawnego użytkownika, najemcy, użytkownika wieczystego przedmiotu objętego komunalizacją lub innego podmiotu posiadającego to mienie bez tytułu prawnego. Tylko gdy w świetle twierdzeń wynikających już z samego wniosku o wznowienie wynika, że brak jest ustawowych podstaw do wznowienia, wniosek składa podmiot niebędący stroną albo termin do jego złożenia nie został zachowany, organ wydaje decyzję o odmowie wznowienia postępowania. Brak po stronie skarżącej tytułu prawnorzeczowego do spornych nieruchomości, a tym samym ewidentny brak przymiotu strony, powoduje, że organ prawidłowo odmówił wznowienia postępowania w przedmiotowej sprawie.

Skład orzekający

Marta Kołtun-Kulik

przewodniczący

Monika Sawa

sprawozdawca

Nina Beczek

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie kręgu stron w postępowaniu komunalizacyjnym oraz dopuszczalności odmowy wznowienia postępowania, gdy wnioskodawca nie wykazał legitymacji strony."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji komunalizacji mienia Skarbu Państwa na rzecz gminy i wniosków o wznowienie postępowania w tym zakresie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego dotyczącego definicji strony postępowania administracyjnego w kontekście komunalizacji nieruchomości, co ma znaczenie praktyczne dla wielu podmiotów.

Czy można wznowić postępowanie komunalizacyjne, nie będąc jego stroną? Sąd wyjaśnia.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 1225/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-01-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Marta Kołtun-Kulik /przewodniczący/
Monika Sawa /sprawozdawca/
Nina Beczek
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 149  par. 2 w zw z  art. 145  par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, sędzia WSA Monika Sawa (spr.), asesor WSA Nina Beczek, Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi [...] sp. z o.o. w S. na postanowienie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 20 kwietnia 2023 r. nr KKU-137/22 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 20 kwietnia 2023 r. nr KKU -137/22 Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa (KKU/organ) po rozpatrzeniu zażalenia [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w S. z dnia 15 lipca 2022 r. utrzymała w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia 6 lipca 2022 r. o sygn. NWXVa.7532.800.2016 odmawiające wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...] nr NWXVa.7532.800.2016 z dnia 13 lutego 2017 r., a dotyczącego nabycia przez Gminę S. z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r., nieodpłatnie prawa własności nieruchomości położonej w granicach administracyjnych Miasta S., w obrębie ewidencyjnym [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o powierzchni 0,0297 ha oraz działka nr [...] o powierzchni 0,0009 ha, objętej aktualnie księgą wieczystą nr [...] Sądu Rejonowego w S.,
Postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W związku z pismem Prezydenta Miasta [...] z 29 września 2016 r., dotyczącym stwierdzenia nabycia przez Gminę S. z mocy prawa, prawa własności nieruchomości oznaczonej w obrębie 0009 jako działki nr [...],[...] o łącznej powierzchni 0,0306 ha, w trybie art.5 ust 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 z późn.zm.). Wojewoda [...] zawiadomieniem z dnia 25 listopada 2016 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie uregulowania jej stanu prawnego. W rezultacie przeprowadzonego postępowania, w dniu 13 lutego 2017 r. Wojewoda [...] decyzją deklaratoryjną nr NWXVa.7532.800.2016 stwierdził nabycie przez Gminę S. z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przedmiotowej nieruchomości Skarbu Państwa. Decyzja ta stała się ostateczna w dniu 3 marca 2017 r.
Wnioskiem z dnia 4 listopada 2021 r. [...] Sp. z o.o., powołując się na przesłanki zawarte w art. 145 § 1 pkt 4 oraz w art. 145 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego, zwróciło się do Wojewody [...] o wznowienie postępowania administracyjnego w przedmiocie nabycia przez Gminę S. ww. działek. W uzasadnieniu wniosku stwierdzono m.in., że w ww. postępowaniu przedsiębiorstwo zostało pominięte jako strona, pomimo posiadania interesu prawnego, a także wskazano posiadanie nowych dowodów na okoliczność udowodnienia samoistnego posiadania działki nr [...] w dacie komunalizacji, w postaci zeznań wskazanych świadków.
Postanowieniem z dnia 6 lipca 2022 r. NWXVa.7532.800.2016 Wojewoda [...] odmówił wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...] nr NWXVa.7532.800.2016 z dnia 13 lutego 2017 r.
W uzasadnieniu wskazał, iż rozpatrując wniosek o wznowienie postępowania organ orzekający jest zobowiązany w pierwszej kolejności do zbadania dopuszczalności wznowienia postępowania pod względem formalnym, w tym czy wnioskodawca legitymuje się statusem strony w rozumieniu art. 28 Kpa oraz czy podanie zostało wniesione z zachowaniem terminu wskazanego w art. 148 Kpa. Pozytywne ustalenia w powyższym zakresie prowadzą do wznowienia postępowania, natomiast negatywne (tj. gdy nie zostanie spełniona przynajmniej jedna z wyżej wskazanych przesłanek), obligują organ do wydania postanowienia o odmowie wznowienia postępowania stosownie do art. 149 § 3 Kpa.
Dodał, iż do dokonania oceny, czy wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego został złożony przez stronę tego postępowania, wymaga uwzględnienia zarówno art. 28 Kpa, jak również przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę wydania decyzji ostatecznej, pozwalających wyznaczyć krąg stron postępowania. Podkreślił, iż w postępowaniu komunalizacyjnym uprawnienia strony posiadają tylko Skarb Państwa jako dotychczasowy właściciel oraz właściwa miejscowo gmina przejmująca od niego mienie, jak też osoby powołujące się na dokumenty świadczące, że to im, a nie Skarbowi Państwa, przysługiwało w dniu 27 maja 1990 r. prawo własności do skomunalizowanego mienia. Postępowanie to nie dotyczy interesu prawnego użytkownika, najemcy, użytkownika wieczystego przedmiotu objętego komunalizacją lub innego podmiotu posiadającego to mienie bez tytułu prawnego. Komunalizacja (której wynikiem jest zmiana podmiotu, któremu przysługuje prawo własności) nie ma bowiem wpływu na zmianę zakresu uprawnień tych osób. Wszystkie zobowiązania związane z komunalizowanym mieniem przejmuje od Skarbu Państwa gmina (wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2012 r" sygn. akt l OSK 1117/11).
Wojewoda [...] wskazał, iż w postępowaniu komunalizacyjnym ustalono, że działki nr [...], [...] w obrębie 0009 stanowiły w dniu 27 maja 1990r. własność Skarbu Państwa. Z akt sprawy, w szczególności z zapisów księgi wieczystej nr [...] wynika, że jako właściciel nieruchomości w dziale II ujawniony był Skarb Państwa, na podstawie orzeczenia o wywłaszczeniu i odszkodowaniu nr [...], wydanego 16 maja 1960 r. przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] Urząd Spraw Wewnętrznych Oddział Wywłaszczeń. Zatem, zgromadzona dokumentacja potwierdzała jednoznacznie, że ani w dacie komunalizacji ani obecnie. [...] sp. z o.o. nie było i nie jest właścicielem bądź współwłaścicielem działek nr [...], [...], zatem nie mogło być stroną postępowania zakończonego ostateczną decyzją nr NWXVa.7532.800.2016 z dnia 13 lutego 2017 r.
Dodał, że z treści wniosku o wznowienie postępowania wynika, że [...] Sp. z o.o. wywodzi swój interes prawny z tytułu prowadzenia przeciwko Gminie S. postępowania o zasiedzenie działek nr [...], [...] oraz z tytułu samoistnego posiadania ww. gruntu. Podkreślił jednak, że zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażonym w tezie wyroku z dnia 7 maja 2020 r., sygn. akt 4135/18, postępowanie komunalizacyjne nie dotyczy interesu prawnego najemcy, czy użytkownika mienia objętego komunalizacją lub innego podmiotu posiadającego to mienie bez tytułu prawnego, a inny podmiot może być uznany za stronę postępowania komunalizacyjnego tylko wówczas, gdy wykaże się tytułem prawnym do mienia będącego przedmiotem komunalizacji takim, który stałby na przeszkodzie komunalizacji z tego powodu, że przekreślałby tytuł Skarbu Państwa do mienia lub uniemożliwiałby komunalizację z przyczyn przewidzianych w art. 11 ustawy.
Tym samym, w świetle powyższego w ocenie Wojewody [...], organ orzekający zobowiązany był odmówić wznowienia postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 4 i 5 Kpa, z uwagi na fakt, iż wniosek o wznowienie postępowania został złożony przez podmiot nie legitymujący się statusem strony postępowania.
Zażalenie na przedmiotowe postanowienie, pismem z dnia 15 lipca 2022 r. złożyło [...] sp. z o.o z siedzibą w S., wnosząc o uchylenie postanowienie Wojewody [...] oraz wznowienie przedmiotowego postępowania ewentualnie skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania. W zażaleniu zarzucono naruszenie art. 145 § 1 Kpa oraz art. 28 Kpa poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji stwierdzenie, że Skarżąca nie zachowuje legitymacji jako strona postępowania, podczas gdy przesłanki powyższe zostały w tym zakresie spełnione zgodnie z utrwalonym orzecznictwem oraz piśmiennictwem.
Po rozpatrzeniu zażalenia oraz akt sprawy Krajowa Komisja wskazała, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 i 5 Kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie administracyjne, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu oraz wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. W myśl art. 149 § 3 Kpa odmowa wznowienia postępowania następuje w drodze postanowienia.
KKU podniosła, że w kontrolowanej sprawie bezsprzeczna jest, że kwestionowana decyzja Wojewody [...] z dnia 13 lutego 2017 r. jest ostateczna. Nie budzi też wątpliwości, zdaniem organu, że [...] sp. z o.o. z siedzibą w S. w dostateczny sposób skonkretyzowało treść wniosku o wznowienie postępowania, tj. wskazano podstawę wznowieniową oraz podniesiono okoliczności, które zdaniem spółki wskazują na niezawiniony brak udziału w postępowaniu zakończonym ww. decyzją ostateczną oraz w jej ocenie nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję, którymi miały być zeznania wskazanych świadków.
W przedmiotowej sprawie "sporne" są - wobec przeciwnego stanowiska strony skarżącej - ustalenia i oceny organu pierwszej instancji w zakresie braku legitymacji [...] Sp. z o.o z siedzibą w S., do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, w tym konkretnie dopuszczalność wydania na tej podstawie przez Wojewodę [...] postanowienia o odmowie wznowienia postępowania na wniosek [...] Sp. z o.o z siedzibą w S., oparty na przesłance z art. 145 § 1 pkt 4 i 5 Kpa.
Organ podniósł, że zgodnie z art. 147 Kpa, obligatoryjnym elementem czynności wstępnych organu administracji publicznej oceniającego dopuszczalność podania o wznowienie postępowania jest badanie, czy podmiot wnoszący to podanie posiada przymiot strony. Mając to na uwadze KKU podkreśliło, że przynajmniej punktem wyjścia do oceny statusu danego podmiotu jako strony, także w postępowaniu komunalizacyjnym, jest art. 28 Kpa. Zgodnie z tym przepisem stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
Przepis ten, zdaniem organu, jest oczywisty, ponieważ dotyczy nie jakiegokolwiek interesu (obowiązku) podmiotu, ale interesu kwalifikowanego jako prawny, a więc mieszczącego się w sferze prawa, a nie faktów, w których pozostaje kwestia posiadania. Organ podniósł, że posiadaczem nieruchomości można bowiem stać się w bardzo prosty i krótki sposób - w braku jej zabezpieczeń - to jest poprzez jej fizyczne zawładnięcie i w uproszczeniu władanie nią jak właściciel (Animus rem sibi habendi - posiadanie samoistne) albo jak uprawniony z nie tak daleko idącego tytułu (np. jak dzierżawca - posiadanie zależne). Nie Jest tu nawet przeszkodą wiedza co do braku własnego i istnieniu tytułu prawnego innego podmiotu, ponieważ wówczas i tak będzie miało miejsce posiadanie, ale w złej wierze. Wynika to wprost z art. 336 kc, zgodnie z którym posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Kluczowym w ww. przepisie jest nie tyle wyróżnione odniesienie do sfery faktów (władztwa), ale raczej wyraz "jak", który wskazuje, że posiadacz zachowuje się "jak" miałby określone prawo, którego nie ma. Zdaniem KKU argumentacja spółki także zdaje się wskazywać, że zachowuje się "jak" miałaby ona interes prawny, którego jednak przynajmniej nie wykazała, zwłaszcza, że powołuje się na, zapewne dla niej istotny, interes ale faktyczny, a nie prawny. Tymczasem w świetle art. 28 Kpa tylko interes prawny posiada doniosłość prawną.
Wracając do literalnego brzmienia art. 28 Kpa, KKU wskazała, że to dany podmiot aby być stroną musi posiadać nie tylko interes prawny w danej konkretnej sprawie ale verba legis postępowanie ma dotyczyć takiego interesu. Tymczasem postępowanie komunalizacyjne dotyczy stwierdzenia, że z mocy prawa, na dzień 27 maja 1990 r., właśność mienia Skarbu Państwa przeszła na inny podmiot publiczny - gminę. Toteż, aby stwierdzić status strony należałoby wykazać, że takie rozstrzygnięcie w sferze prawa własności może w sposób prawnie doniosły godzić w sferę prawa danego podmiotu. Dopiero wówczas taki podmiot można uznać za stronę.
W ocenie KKU oczywistym pozostaje, że jeśli Spółka lub jej poprzednik prawny posiadała na dzień 27 maja 1990 r. tytuł prawny do nieruchomości (o którym informacja mogła znaleźć się w ewidencji gruntów), to spółka powinna taki tytuł (np. decyzja dot. zarządu etc.) – wykazać i udowodnić, że komunalizacja nieruchomości(sama zmiana własności/właściciela po stronie publicznej jako taka) może godzić w ten tytuł prawny lub jej prawa, choćby w sferze ekspektatywy, np. uniemożliwiając nabycie dalej idącego, niż posiadany, tytułu prawnego do nieruchomości. W przeciwnym wypadku nie można bowiem mówić o prawnie doniosłym interesie prawnym, ale raczej faktycznym (względnie prawnym ale bez doniosłości w postępowaniu komunalizacyjnym w świetle art. 28 Kpa w związku m.in. z art. 5 ust 1 ustawy komunalizacyjnej), a zarzuty w tym zakresie są teoretyczne oraz gołosłowne. W rezultacie KKU w pełni podzieliło ugruntowane orzecznictwo w postępowaniu komunalizacyjnym co do charakteru strony. Organ odwołał się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2021 r., w sprawie pod sygn. akt I OSK 4003/18, w którym wskazano, że "Stroną postępowania administracyjnego o stwierdzenie nabycia z mocy prawa przez gminę własności nieruchomości stanowiącej dotychczas własność Skarbu Państwa, prowadzonego na podstawie art. 5 ust 1 pkt 1 i art. 18 ust 2 ustawy komunalizacyjnej, jest - poza daną gminą nabywającą mienie z mocy prawa i Skarbem Państwa przekazującego mienie tej gminie - jedynie podmiot, któremu do przedmiotowej nieruchomości przysługuje tytuł prawnorzeczowy albo prawo zarządu. Tylko bowiem na taki tytuł prawny - chroniony prawem materialnym - oddziałuje nowo ukształtowany stan własnościowy. Wobec tego, jakikolwiek podmiot trzeci, który chciałby zakwestionować taką decyzję w toku postępowania nadzwyczajnego, powinien wykazać, że legitymował się interesem prawnym, który nie został uwzględniony. Co równie istotne nie jest wystarczające powoływanie się na prawo własności lub inne prawo rzeczowe, ale koniecznym jest dysponowanie wiążącym prawnie dokumentem potwierdzającym istnienie praw rzeczowych według stanu na 27 maja 1990 r."
Zdaniem KKU, wniosek o wznowienie postępowania musi mieć miarodajne podstawy i nie można go odbierać jak w zażaleniu jako automatycznie uruchamiającego w istocie postępowanie 3-instancyjne, gdzie w dodatku tylko organ obciąża zasada prawdy obiektywnej, tj. dążenia do potwierdzenia twierdzeń wnioskodawcy, co nie ma miejsca nawet w sposób bezwzględny w zwykłym postępowaniu, o czym szerzej w cytowanym powyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2019 r., w sprawie pod sygn. akt I OSK 2249/18. W ocenie KKU przełamanie zasady trwałości decyzji administracyjnych jest wyjątkiem, który w szczególności nie może być interpretowany rozszerzające, a jego stosowanie nie może wynikać jedynie z deklaracji wnioskodawcy odwołującego się do informacyjnych i deklaratoryjnych zapisów w stosownych rejestrach służących innym celom niż ustalanie praw.
KKU podkreśliło, że spółka nie wykazała jak zmiana właściciela po stronie publicznej w sposób realny godzi w jej sferę praw. Wskazało, że choćby art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1990, z późn. zm., i odpowiednio wcześniejsze regulacje) dotyczył uwłaszczenia przedsiębiorstw państwowych jedynie prawem użytkowania wieczystego (niekonkurencyjnym z prawem własności) i to na dzień 5 grudnia 1990 r. (prawie pół roku po dacie komunalizacji), a także w stosunku do nieruchomości stanowiących własność gminy (czyli nabytych wcześniej zasadniczo w drodze komunalizacji, bo wcześniej obowiązywała szeroka zasada jednolitej własności państwowej, stąd zresztą komunalizacja - por. ust 1 pkt 2 in fine powołanego przepisu, którego nie można skreślić w tej końcowej części w drodze interpretacji, podnosząc, że gmina nie mogła stać się właścicielem).
Mając na uwadze powyższe, w ocenie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, wobec stwierdzenia przez organ pierwszej instancji oczywistego braku legitymacji [...] sp. z o.o z siedzibą w S. do złożenia wniosku o wznowienie postępowania jak również z uwagi na fakt, iż ww. spółka nie przedstawiła nowych istotnych okoliczności faktycznych i dowodów w sprawie, które stanowiłyby podstawę do wznowienia postępowania - za zasadne uznała wydanie postanowienia o odmowie wznowienia postępowania opartego o podstawę wznowieniową określoną w art. 145 § 1 pkt 4 i 5 Kpa.
Skargę na powyższe postanowienie złożyło [...] sp. z o.o. (skarżąca) zaskarżając je w całości.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:
- istotne naruszenie prawa procesowego, a to jest art. 145 § 1 punkt 1 oraz art. 145§1 punkt 4, a to poprzez pominięcia kluczowej przesłanki wznowieniowej odnośnej, a tj. faktu, iż w postępowaniu pierwotnym zostały złożone przez PM [...] dokumenty zawierające fałszywe fakty;
- naruszenie prawa materialnego, a tj. art 191 kc to poprzez przyjęcie, iż w skład "mienia podlegającego komunalizacji" wchodzi wyłącznie nieruchomość gruntowa z wyłączeniem mienia trwale połączonego z gruntem;
- błąd w ustaleniach faktycznych, a to poprzez przyjęcie, że skarżąca nie wykazała tytułu prawnego do składników mienia, które stałyby na przeszkodzie komunalizacji;
- naruszenie zasady swobodnej oceny dowodu i błąd w jej ocenie, a to poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z dokumentów włączonych do postępowania, składanych w toku postępowania, którymi strona nie dysponowała na wcześniejszym etapie postępowania.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o przeprowadzenie rozprawy oraz uchylenie postanowienia Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej sygn. KKU- 137/22 z 20 kwietnia 2023 r. i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skarga nie jest zasadna.
W myśl art. 149 § 2 k.p.a., postanowienie o wznowieniu postępowania stanowi podstawę do przeprowadzenia postępowania zarówno co do przyczyn wznowienia jak i co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Oznacza to, że przed wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania organ administracji bada, czy wniosek o wznowienie oparty jest o ustawowe przesłanki wznowienia z art. 145 § 1 k.p.a. oraz czy podanie o wznowienie zostało wniesione z zachowaniem terminów z art. 148 k.p.a. Na tym etapie organ bada również, czy wniosek pochodzi od strony. Co do zasady, w sytuacji gdy wniosek o wznowienie opiera się o przesłankę z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. i zawiera stwierdzenie, że składający to podanie podmiot uważa, iż przysługiwał mu przymiot strony w postępowaniu, w którym został pominięty, to weryfikacja tych twierdzeń następuje w następnej fazie postępowania prowadzonej po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania. Jeżeli w świetle twierdzeń wynikających już z samego wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego w sposób ewidentny, nie budzący żądnej wątpliwości wynika, że wniosek składa podmiot niebędący stroną, organ wydaje na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. decyzję o odmowie wznowienia postępowania. Stanowisko takie jest ugruntowane w orzecznictwie NSA. M.in. wyraża je teza sformułowana w wyroku NSA z dnia 7 stycznia 2009 r.; sygn. akt II OSK 1747/07 (LEX nr 48488): "Tylko gdy w świetle twierdzeń wynikających już z samego wniosku o wznowienie wynika, że brak jest ustawowych podstaw do wznowienia, wniosek składa podmiot niebędący stroną albo termin do jego złożenia nie został zachowany, organ wydaje decyzję o odmowie wznowienia postępowania." Natomiast kwestie wątpliwe i sporne muszą być przedmiotem badania organu administracji w postępowaniu po wznowieniu postępowania. Zatem odmowa wznowienia postępowania możliwa jest w razie, gdy wznowienie postępowania z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych jest niedopuszczalne albo gdy strona złożyła żądanie wznowienia z uchybieniem ustawowego terminu z art. 148 § 1 i 2 k.p.a.
Wbrew stanowisku skarżącej organy zasadnie uznały, że w świetle okoliczności podniesionych we wniosku o wznowienie postępowania oczywistym jest, że skarżąca nie była stroną postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją w sprawie. Jak zasadnie ustaliły organy ani na dzień wydania decyzji komunalizacyjnej ani obecnie skarżąca nie legitymowała się tytułem prawnym do nieruchomości. Skarżąca nie wykazała bowiem, że przysługiwał spółce tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości. Jak wynika z akt sprawy na dzień 27 maja 1990 r. skarżące Przedsiębiorstwo nie figurowało nawet w ewidencji gruntów. Jako władający działką [...] (oznaczoną wówczas jako [...]) było Przedsiębiorstwo Materiałów [...] w K. Dopiero w 1998 r. na podstawie umowy przekazania we władanie z 31 grudnia 1998 r. (który zdaniem skarżącej stanowi wykazanie interesu prawnego) Kopalnia Piasku "[...]" SA z siedzibą w D. przekazała działkę nr [...] (obecnie [...]) skarżącemu przedsiębiorstwu (pismo Wojewody k. 86 akt adm. Oraz zaświadczenie k. 4 akt adm.). Z kolei działka [...] obręb 0009 – dawniej [...], zapisana była w jednostce rejestrowej [...] – Skarb Państw a władający Miejski Zarząd Ulic i Mostów decyzją z 28 lutego 1995 r. Zasadnie zatem wskazały organy, że wskazywane w skardze dokumenty oraz faktury VAT i zeznania świadków nie stanowią podstawy do uznania, że spółce przysługiwało prawo zarządu do tych nieruchomości w dacie 27 maja 1990 r. ani nawet aby tymi nieruchomościami faktycznie władała. Przy czym wbrew stanowisku skarżącej nawet faktyczne władanie mieniem nie stanowi negatywnej przesłanki uniemożliwiającej komunalizację, która w trybie ww. przepisu ustawy komunalizacyjnej następuje z mocy prawa z dniem wejścia w życie ustawy, tj. z dniem 27 maja 1990 r., tym bardziej, że wydana decyzja komunalizacyjna ma jedynie charakter deklaratoryjny i potwierdza przejście prawa własności danego składnika mienia ze Skarbu Państwa na właściwą gminę.
W świetle powyższe nie sposób zatem zarzucić organom orzekającym w niniejszej sprawie naruszenia art. 28 kpa. Skarżąca bowiem nie okazała jakiejkolwiek dokumentacji potwierdzającej legitymowanie się przez spółkę prawem rzeczowym do przedmiotowych nieruchomości. Brak po stronie skarżącej tytułu prawnorzeczowego do spornych nieruchomości, a tym samym ewidentny brak przymiotu strony, powoduje, że organ prawidłowo odmówił wznowienia postępowania w przedmiotowej sprawie.
W świetle powyższego stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, w tym wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania. Organy orzekające w sprawie rozpatrzyły całokształt materiału dowodowego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.) i dokonały prawidłowej oceny przesłanek wznowienia postępowania oraz w należyty sposób uzasadniły zajęte stanowisko (art. 107 § 3 K.p.a.).
W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI