I SA/WA 1245/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2024-01-16
NSAinneWysokawsa
świadczenia rodzinneumorzenienienależnie pobrane świadczeniaodsetkitrudna sytuacja materialnaniepełnosprawnośćopieka nad dzieckiempostępowanie administracyjnedoręczenieelektroniczny obieg dokumentów

WSA w Warszawie uchylił decyzję odmawiającą umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych z powodu wadliwości formalnej pierwszej decyzji zobowiązującej do zwrotu.

Skarżąca R. Z. wniosła o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i odsetek, powołując się na trudną sytuację materialną i zdrowotną córki. Organy administracji odmówiły umorzenia, uznając, że nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję, wskazując na brak skutecznego doręczenia pierwszej decyzji zobowiązującej do zwrotu z powodu wad formalnych wydruku elektronicznego.

Sprawa dotyczyła wniosku R. Z. o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w kwocie 2028 zł wraz z odsetkami. Skarżąca argumentowała, że samotnie wychowuje niepełnosprawną córkę, ponosi wysokie koszty leczenia i utrzymania, a jej dochody ledwo pokrywają bieżące wydatki. Organy administracji, zarówno Wojewoda, jak i Minister Rodziny i Polityki Społecznej, odmówiły umorzenia, uznając, że sytuacja rodziny nie jest na tyle wyjątkowa, aby uzasadniać zastosowanie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd administracyjny uchylił jednak obie decyzje, opierając się na zarzucie pełnomocnika skarżącej dotyczącym wadliwości formalnej pierwszej decyzji Wojewody z 12 lipca 2022 r. Sąd stwierdził, że wydruk tej decyzji, mimo posiadania podpisu elektronicznego, nie zawierał wymaganego przez art. 393 § 2 k.p.a. identyfikatora systemu teleinformatycznego, co czyniło go nieskutecznym dowodem wydania decyzji w obrocie prawnym. W związku z tym, kwestia istnienia i skuteczności tej decyzji pozostawała otwarta, a dalsze postępowanie administracyjne powinno wyjaśnić jej status prawny.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, taki wydruk nie spełnia wymogów formalnych określonych w art. 393 § 2 k.p.a. i nie stanowi dowodu na wydanie decyzji w formie elektronicznej.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że wydruk pisma wydanego w postaci elektronicznej, aby mógł stanowić dowód doręczenia, musi zawierać m.in. identyfikator nadawany przez system teleinformatyczny. Brak tego elementu oznacza, że pismo nie spełnia wymogów formalnych i nie można uznać, że decyzja została prawidłowo podpisana i weszła do obrotu prawnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (16)

Główne

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji.

u.ś.r. art. 30 § 9

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Przepis regulujący możliwość umorzenia nienależnie pobranych świadczeń w szczególnie uzasadnionych okolicznościach.

Pomocnicze

k.p.a. art. 107 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi dotyczące podpisu na decyzji.

k.p.a. art. 14 § 1a

Kodeks postępowania administracyjnego

Sposób podpisywania pism utrwalanych w postaci papierowej i elektronicznej.

k.p.a. art. 393 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Możliwość doręczenia wydruku pisma elektronicznego.

k.p.a. art. 393 § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi formalne wydruku pisma elektronicznego, w tym identyfikator systemu.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek działania organu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 7a

Kodeks postępowania administracyjnego

Wykładnia przepisów prawa na korzyść strony w razie wątpliwości.

k.p.a. art. 7b

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie.

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek oceny na podstawie zebranego materiału, czy zostały spełnione przesłanki do wydania decyzji.

k.p.a. art. 81a

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej.

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do należytego i wyczerpującego załatwienia sprawy.

eIDAS art. 3 § 12

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 910/2014

Definicja kwalifikowanego podpisu elektronicznego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wadliwość formalna pierwszej decyzji Wojewody z 12 lipca 2022 r. polegająca na braku identyfikatora systemu teleinformatycznego w wydruku elektronicznym, co uniemożliwia uznanie jej za skutecznie doręczoną i wydaną w obrocie prawnym.

Odrzucone argumenty

Argumenty organów administracji dotyczące braku szczególnie uzasadnionych okoliczności do umorzenia świadczeń, oparte na analizie dochodów i wydatków rodziny, które nie zostały rozstrzygnięte przez sąd z powodu wadliwości formalnej pierwszej decyzji.

Godne uwagi sformułowania

Wydruk pisma, o którym mowa w art. 393 § 1 kpa, ma charakter sformalizowany. Nie chodzi zatem o dowolne wydrukowanie pliku, a wydruk spełniający wymagania formalne określone w art. 393 § 2 kpa. Pismo pozbawione podpisu, zamiennika podpisu bądź adnotacji o podpisie, wymaganych przez ustawodawcę - w świetle prawa - nie jest decyzją, nie rozstrzyga sprawy administracyjnej, nie kształtuje sytuacji prawnej adresata takiego pisma i nie otwiera toku instancji w postępowaniu administracyjnym.

Skład orzekający

Bożena Marciniak

przewodniczący

Łukasz Trochym

członek

Nina Beczek

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących doręczania pism elektronicznych w postępowaniu administracyjnym oraz wymogów formalnych wydruków decyzji."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wadliwości formalnej wydruku decyzji elektronicznej; nie rozstrzyga merytorycznie kwestii umorzenia świadczeń.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak kluczowe mogą być formalne błędy w procedurze, nawet w przypadku spraw o charakterze socjalnym, i jak mogą one wpłynąć na wynik postępowania, uniemożliwiając merytoryczne rozpatrzenie sprawy.

Wadliwy wydruk zepsuł decyzję: jak błąd formalny zablokował umorzenie świadczeń rodzinnych.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 1245/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-01-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak /przewodniczący/
Łukasz Trochym
Nina Beczek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Bożena Marciniak sędzia WSA Łukasz Trochym asesor WSA Nina Beczek (spr.) Protokolant starszy specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi R. Z. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 16 marca 2023 r. nr DSZ-V.4321.1.711.2022.MU w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia 19 września 2022 r. nr [...].
Uzasadnienie
Minister Rodziny i Polityki Społecznej decyzją z 16 marca 2023 r. nr DSZ-V.4321.1.711.2022.MU utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z 19 września 2022 r. nr U.011959.2022 orzekającą w pkt 1 o odmowie umorzenia kwoty 2028 zł stanowiącej nienależnie pobrane świadczenia rodzinne orzeczone decyzją Wojewody [...] z 12 lipca 2022 r. nr ZZ.009625.2022, zaś w pkt 2 o odmowie umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od należności wymienionej w pkt 1.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
Wojewoda [...] decyzją z 12 lipca 2022 r. ustalił, że kwota w wysokości 2028 zł wypłacona za okres od 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r. R. Z. na dziecko A. D. była nienależnie pobranym świadczeniem i zobowiązał R. Z. do zwrotu powyższej kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
W dniu 25 lipca 2022 r. R. Z. złożyła wniosek o umorzenie w całości nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami. We wniosku skarżąca oświadczyła, że jej rodzina składa się z dwóch osób (ona i jej 10-letnia córka). Podała, że córka od urodzenia ma wrodzoną wadę nerek (wielotorbielowatość nerek z nadciśnieniem tętniczym) oraz że leczy się psychiatrycznie. W związku z chorobą, córka wymaga całodobowej opieki, wobec czego skarżąca nie może podjąć działalności zarobkowej. Wyjaśniła, że jest osobą samotnie wychowującą niepełnosprawną córkę, na którą pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Utrzymuje się z dochodów w łącznej kwocie ok. 3768,84 zł miesięcznie, na które składają się: świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 2119 zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami 234 zł, świadczenie wychowawcze w wysokości 500 zł, alimenty na córkę w wysokości 200 zł oraz świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł. Miesięczne wydatki rodziny skarżącej kształtują się na poziomie ok. 3868,25 zł, na które składają się: energia - 56 zł, gaz - 90 zł, czynsz - 745 zł, woda - 31,02 zł, - ścieki 82,13 zł, wywóz śmieci - 72 zł, ogrzewanie - 350 zł, TV, internet - 129,00 zł, telefon - 60 zł, ubezpieczenie na życie - 20 zł, ochrona zdrowia/leki - 300 zł, żywność - 1500 zł, środki czystości - 100 zł, odzież - 150 zł, artykuły szkolne - 100 zł, posiłki szkolne - 80 zł.
Decyzją z 19 września 2022 r. Wojewoda [...] odmówił umorzenia kwoty 2028 zł nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie wskazując, że w sprawie nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, o jakich mowa w art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uzasadniające umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia łącznie z odsetkami.
R. Z. złożyła odwołanie od powyższej decyzji.
Minister Rodziny i Polityki Społecznej, po rozpatrzeniu powyższego odwołania, zaskarżoną do Sądu decyzją utrzymał w mocy powyższą decyzję Wojewody z 19 września 2022 r. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że wydając zaskarżoną decyzję, organ I instancji działał w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do art. 23a ust. 9 w zw. z art. 30 ust. 9 tej ustawy, wojewoda, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Powyższy przepis jest wyjątkiem od zasady, w myśl której w państwie praworządnym regułą jest obowiązek zwrotu świadczenia publicznego, które zostało pobrane przez jednostkę mimo braku uprawnienia do pobrania danego świadczenia; rozkładanie płatności na raty, odraczanie jej terminu czy - w szczególności - umarzanie nienależnie pobranego świadczenia powinny być środkami stosowanymi wyjątkowo, niedopuszczalna jest w tym zakresie wykładnia rozszerzająca. Minister wyjaśnił, że za szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny uznaje się trudną sytuację rodzinną, ciężką chorobę w rodzinie bądź niepełnosprawność wymagającą znacznych nakładów finansowych, trudną sytuację finansową rodziny uniemożliwiającą spłatę zobowiązania. Na podstawie podanych przez skarżącą informacji ustalono, że koszty utrzymania rodziny oscylują miesięcznie w granicach kwoty 3868,25 zł, natomiast dochody rodziny oscylują w granicach 3768,84 zł. Dochód rodziny kształtuje się powyżej wartości minimum egzystencji, która zgodnie z badaniami Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych dotyczącymi poziomu minimum egzystencji w roku 2021 w przypadku 2-osobowego gospodarstwa domowego wynosi 1151,40 zł oraz powyżej wartości minimum socjalnego, która zgodnie z badaniami Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych dotyczącymi poziomu minimum egzystencji w roku 2021 w przypadku 2-osobowego gospodarstwa domowego wynosi 2205,01 zł. Minister podkreślił, że organ I instancji wziął pod uwagę wszystkie wydatki zdeklarowane we wniosku, w tym również te o charakterze konsumpcyjnym, niemające charakteru miesięcznego (np. na zakup odzieży w kwocie 150 zł/mc, środków czystości w kwocie 100 zł/mc oraz artykułów szkolnych w kwocie 100 zł/mc) - pomimo braku dokumentacji potwierdzającej ponoszenie wskazanych kosztów. Jednocześnie podkreślił, że organ I instancji wziął pod uwagę wydatki o charakterze konsumpcyjnym, tj. opłaty za telefon, TV i internet w kwocie 189 zł/mc wskazując, że w jego ocenie, nie są to wydatki niezbędne do funkcjonowania rodziny. Jednocześnie Minister podniósł, że choroba córki skarżącej ma charakter stały, a nie nagły i nie stanowi podstawy do całkowitego umorzenia zaległości, gdyż całkowite umorzenie zaległości w spłacie zarezerwowane jest do przypadków nagłych, losowych, które znacznie pogarszają sytuację rodziny. Wskazał, że o ile wedle oświadczenia skarżącej finansowa sytuacja rodziny jest trudna, to nadal nie uzasadnia ona umorzenia kwoty powstałego zobowiązania. Podkreślił przy tym, że okoliczność ta była znana organowi I instancji w dniu wydawania decyzji odmawiającej udzielenia ulgi w spłacie zobowiązania i została wzięta pod uwagę przez ten organ. W toku postępowania odwoławczego skarżąca zaś nie powołała żadnych nowych okoliczności, z których wynikałoby pogorszenie sytuacji finansowej i materialnej jej rodziny. Reasumując, w ocenie organu sytuacja rodziny na tle innych osób wymagających pomocy w szczególnie trudnej sytuacji rodziny, nie jest nadzwyczajna. Zdaniem organu dochód wykazany przez skarżącą w przeliczeniu na osobę nie jest potwierdzeniem wyjątkowo jej trudnej sytuacji materialnej. Umorzenie nienależnie pobranych świadczeń jest instytucją zastrzeżoną do sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz znikome źródło dochodów na utrzymanie, nie jest możliwe wywiązanie się z zobowiązania. Minister podkreślił, że warunkiem udzielenia ulgi w spłacie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, w postaci umorzenia należności, nie jest wyłącznie wykazanie, że spłata zobowiązania odbędzie się z uszczerbkiem dla budżetu rodziny, ale uprawdopodobnienie, że spłata zobowiązania przy zachowaniu należytej staranności, nie jest w ogóle możliwa. Biorąc pod uwagę okoliczności ustalone w toku postępowania, Minister uznał za zasadną odmowę umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
Skargę na powyższą decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej wniosła R. Z., w której wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji przez umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego wraz z odsetkami. W uzasadnieniu skargi podniosła, że decyzja jest dla niej krzywdząca, ponieważ jej sytuacja rodzinna i szalejąca inflacja nie umożliwiają jej spłaty tej kwoty. Podała, że jest jedynym żywicielem rodziny i pobiera pieniądze tylko MGOPS w Z. Ze względu na niepełnosprawność córki od urodzenia, otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne i dodatki oraz że w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką nie ma możliwości pracy zarobkowej. Dodała, że ojciec córki nie płaci zasądzonych alimentów na utrzymanie córki. Dochody, które posiada wystarczają jej na opłaty, leki, wizyty lekarskie i życie codzienne.
W piśmie z 18 grudnia 2023 r. profesjonalny pełnomocnik skarżącej, ustanowiony w ramach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, uzupełnił i rozszerzył zarzuty skargi, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:
1. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i niezastosowanie w wyniku uznania, że w sprawie nie wystąpiły szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, uzasadniające umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia łącznie z odsetkami w całości lub w części dotyczącej odsetek za opóźnienie, skutkujące utrzymaniem w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy w sprawie wystąpiły szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, które przemawiają za umorzeniem co najmniej odsetek za opóźnienie;
2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik spraw, tj.:
a) art. 7, art. 7a, art. 7b w zw. z art. 77 § 1, art. 107 § 3, art. 80 oraz art. 81a kpa przez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, poprzez:
- brak uznania w oparciu o ustalony w sprawie stan faktyczny sprawy, że w sprawie zaistniała przesłanka szczególnie uzasadnionej okoliczności dotycząca sytuacji rodziny, przywołana w art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych,
- brak przeprowadzenia przez organ wywiadu środowiskowego, w celu weryfikacji zaistnienia w sprawie szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny,
- przeprowadzenie przez organ wyłącznie analizy pod kątem możliwości umorzenia należności w całości i całkowite odstąpienie od analizy pod kątem możliwości i zasadności umorzenia należności w części dotyczącej odsetek za opóźnienie,
- brak podjęcia właściwych ustaleń faktycznych w zakresie stwierdzenia czy nastąpiło skuteczne doręczenie decyzji Wojewody [...] z 12 lipca 2022 r. wobec braku spełnienia przez doręczony wydruk tej decyzji wymogu art. 393 ust. 2 kpa, tj. wydruk ten nie zawiera identyfikatora nadawanego przez system teleinformatyczny, za pomocą którego pismo zostało wydane,
b) art. 7a § 1 kpa poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy przy wykładni przesłanek art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych występują wątpliwości co do treści tej normy prawnej i użytych przez ustawodawcę pojęcia: szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny i wobec braku rozstrzygnięcia tych wątpliwości przez organ na korzyść strony,
c) art. 6 i art. 8 kpa poprzez prowadzenie postępowania w sposób niweczący zaufanie obywateli do władzy publicznej i wyrażający się w braku starannego działania organu i niepodejmowaniu wszelkich niezbędnych czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy wobec istniejących wątpliwości, które powinny spowodować rozstrzygnięcie sprawy na korzyść skarżącej, ponieważ nie stoi to w sprzeczności z ważnym interesem społecznym.
Wskazując na powyższe naruszenia, pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji, ewentualnie o stwierdzenie nieważności decyzji w przypadku uznania, że nie doszło do skutecznego doręczenia decyzji Wojewody [...] z 12 lipca 2022 r. zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Ponadto pełnomocnik wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, oświadczając przy tym, że opłata z tytułu świadczonej pomocy prawnej nie została opłacona w całości ani w części.
W odpowiedzi na skargę Minister Rodziny i Polityki Społecznej wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, bo chociaż wojewódzki sąd administracyjny kontrolując zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, nie jest związany zarzutami i wnioskami sformułowanymi w skardze - stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.), a tym samym na Sądzie spoczywa obowiązek uwzględnienia wszystkich naruszeń prawa istotnych z punktu widzenia wyniku sprawy, niezależnie od stanowisk i toku argumentacji stron postępowania - to jednak w niniejszej sprawie należało w pierwszej kolejności rozważań odnieść się do najdalej idącego zarzutu braku ustalenia czy nastąpiło skuteczne doręczenie decyzji Wojewody [...] z 12 lipca 2022 r. wobec braku spełnienia przez doręczony wydruk tej decyzji wymogu art. 393 ust. 2 kpa, tj. wydruk ten nie zawiera identyfikatora nadawanego przez system teleinformatyczny, za pomocą którego pismo zostało wydane. Zwrócić należy uwagę, że pod tekstem (rozstrzygnięciem i uzasadnieniem) pisma nazwanego decyzją z 12 lipca 2022 r. znajduje się wydrukowany zapis w brzmieniu: "z up. Wojewody [...] K. J. Kierownik Oddziału Nienależnie Pobranych Świadczeń Wydział Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego (pismo zostało opracowane w formie elektronicznej podpisane kwalifikowanym podpisem elektronicznym) Podpis jest prawidłowy". Nie ma w nim natomiast identyfikatora nadawanego przez system teleinformatyczny, za pomocą którego pismo zostało wydane. Zgodnie z art. 107 § 1 pkt 8 kpa decyzja powinna zawierać podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji. Natomiast z art. 14 § 1a kpa wynika, że pisma utrwalane w postaci papierowej opatruje się własnoręcznym podpisem, a pisma utrwalane w postaci elektronicznej opatruje się kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym lub kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną organu administracji publicznej ze wskazaniem w treści pisma osoby opatrującej pismo pieczęcią. Z kolei art. 393 § 1 kpa stanowi, że w przypadku pism wydanych przez organ administracji publicznej w postaci elektronicznej przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego, które zostały opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym, zaawansowaną pieczęcią elektroniczną albo kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną, doręczenie może polegać na doręczeniu wydruku pisma uzyskanego z tego systemu odzwierciedlającego treść tego pisma. Wydruk pisma, o którym mowa w art. 393 § 1 kpa, ma charakter sformalizowany. Nie chodzi zatem o dowolne wydrukowanie pliku, a wydruk spełniający wymagania formalne określone w art. 393 § 2 kpa. Wydruk pisma, o którym mowa w § 1, zawiera: 1) informację, że pismo zostało wydane w postaci elektronicznej i podpisane kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym, ze wskazaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby, która je podpisała, albo opatrzone zaawansowaną pieczęcią elektroniczną albo kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną; 2) identyfikator tego pisma, nadawany przez system teleinformatyczny, za pomocą którego pismo zostało wydane. Są to elementy obligatoryjne, które wydruk pisma musi zawierać, bowiem w świetle art. 393 § 4 kpa wydruk pisma, o którym mowa w § 1, stanowi dowód tego, co zostało stwierdzone w piśmie wydanym w postaci elektronicznej. Wydruk decyzji wydanej w formie dokumentu elektronicznego przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego ma zawierać określone informacje i identyfikator, a więc zgodnie z wolą ustawodawcy spełniać konkretne warunki formalne. W przeciwnym razie nie ma dowodu na fakt wydania decyzji w formie dokumentu elektronicznego. Podpis osoby reprezentującej organ wydający decyzję należy do konstytutywnych elementów decyzji administracyjnej. Podpis reprezentanta organu pozwala na ustalenie, czy decyzja pochodzi od właściwego organu i czy została podpisana przez osobę uprawnioną do reprezentowania organu. Podpis upoważnionego do wydania decyzji pracownika organu ma również zasadnicze znaczenie dla strony postępowania, bowiem potwierdza wyrażoną w rozstrzygnięciu wolę organu. Decyzja wydana przez organ w formie dokumentu elektronicznego powinna być podpisana kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Zgodnie z art. 3 pkt 12 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 910/2014 z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylającego dyrektywę 1999/93/WE (Dz.U.UE.L.2014.257.73) kwalifikowanym podpisem elektronicznym jest zaawansowany podpis elektroniczny, który jest składany za pomocą kwalifikowanego urządzenia do składania podpisu elektronicznego i który opiera się na kwalifikowanym certyfikacie podpisu elektronicznego. Powinna przy tym istnieć możliwość weryfikacji złożonego pod takim dokumentem podpisu. Wiąże się z tym konieczność posiadania przez sąd administracyjny, rozpatrujący skargę na akt administracyjny sporządzony w formie dokumentu elektronicznego, danych umożliwiających taką weryfikację. Tylko bowiem po dokonaniu odpowiedniej weryfikacji złożonego podpisu, sąd administracyjny jest władny stwierdzić, czy zachowane zostały wymogi formalne pozwalające na uznanie ważności zaskarżonego aktu. Fakt podpisania decyzji przez upoważnioną do tego osobę powinien wynikać z akt sprawy administracyjnej. Tymczasem w aktach sprawy brak jest dowodu na to, że decyzja Wojewody [...] z 12 lipca 2022 r. wydana w formie elektronicznej została prawidłowo podpisana. Nie zawiera ona bowiem obligatoryjnego elementu - identyfikatora nadawanego przez system teleinformatyczny, za pomocą którego decyzja została wydana. Zatem nie można zidentyfikować czy decyzja ta została prawidłowo podpisana. Organy orzekające w niniejszej sprawie nie wyjaśniły, czy w opisanej sytuacji można uznać, że decyzja ta została prawidłowo podpisana. W tym zakresie organ uzupełni akta sprawy o taki dowód. Zatem kwestia czy 12 lipca 2022 r. została wydana i następnie weszła do obrotu prawnego decyzja, a więc władcze rozstrzygnięcie przez organ o wniosku skarżącej o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami, pozostaje otwarta i wymaga od organu rzetelnego wyjaśnienia w dalszym postępowaniu administracyjnym. Należy podkreślić, że pismo pozbawione podpisu, zamiennika podpisu bądź adnotacji o podpisie, wymaganych przez ustawodawcę - w świetle prawa - nie jest decyzją, nie rozstrzyga sprawy administracyjnej, nie kształtuje sytuacji prawnej adresata takiego pisma i nie otwiera toku instancji w postępowaniu administracyjnym. W takim przypadku można jedynie mówić o projekcie decyzji. Jednak projekt decyzji nie wiąże ani organu, ani jego adresata i nie wywołuje żadnych skutków prawnych, choćby nawet został doręczony adresatowi. W art. 109 § 1 kpa i art. 110 § 1 kpa ustawodawca mówi kolejno o doręczeniu decyzji stronie, o związaniu organu decyzją od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. Zatem w tych przepisach ustawodawca jednoznacznie ma na uwadze wyłącznie decyzję, a więc akt zawierający co najmniej niezbędne składniki właściwe dla władczego ukształtowania przez organ administracji publicznej sytuacji prawnej konkretnego podmiotu. Doktryna i orzecznictwo do niezbędnych składników decyzji zaliczyły: określenie autora i adresata, rozstrzygnięcie, podpis osoby reprezentującej organ. Tym samym brak jednego ze wskazanych wyżej składników decyzji jest równoznaczny ze stwierdzeniem, że nie mamy do czynienia z uzewnętrznieniem woli organu, z czynnością władczego stosowania prawa przez organ. Konsekwentnie wydruk decyzji wydanej przez organ w formie dokumentu elektronicznego pozbawiony wszystkich ustawowo wymaganych elementów nie dowodzi istnienia w obrocie prawnym decyzji jako władczego rozstrzygnięcia, w tym także na potrzeby sądowej kontroli legalności zaskarżonych w sprawie decyzji.
Ponownie rozpatrując sprawę zainicjowaną wnioskiem skarżącej o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami, organ uwzględni stanowisko prawne Sądu. Wyjaśni w pierwszej kolejności czy pismo z 12 lipca 2022 r. nazwane decyzją, zobowiązujące do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami, jest decyzją z punktu widzenia ustawowych wymogów, czy weszło do obrotu prawnego w sposób ustawowo przewidziany dla decyzji. W szczególności jednoznacznie ustali czy decyzja ta została w sposób prawidłowy podpisana. Także wydruk ma spełniać ustawowe wymogi. Rezultat ustaleń organu w tej mierze powinien (w rozumieniu obowiązku organu) znaleźć odzwierciedlenie w aktach postępowania administracyjnego.
Z uwagi na istniejące wątpliwości co do prawidłowego podpisania decyzji Wojewody [...] z 12 lipca 2022 r. o zobowiązaniu skarżącej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, przedwczesne jest formułowanie jakiegokolwiek stanowiska - na płaszczyźnie faktów i prawa - bezpośrednio w kwestii przesłanek odmowy umorzenia nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie i odnoszenie się do pozostałych zarzutów zawartych w skardze.
Z tych przyczyn zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji podlegały uchyleniu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI