I SA/Wa 1225/20

I SA/Wa 1225/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-01-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-06-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak
Jolanta Dargas /sprawozdawca/
Magdalena Durzyńska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 492/22 - Wyrok NSA z 2025-03-25
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska, Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), sędzia WSA Bożena Marciniak, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] omawiającą stwierdzenia nieważności decyzji.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:
Decyzją z dnia [...] marca 1976 r., nr [...] Naczelnik Gminy [...] orzekł o przejęciu na własność Państwa części gospodarstwa rolnego bez zabudowań, obejmującego działki ewidencyjne nr [...] i [...] o pow. [...] ha, położonego na terenie wsi [...] (obecnie gm. [...], powiat [...], woj. [...]), stanowiącego współwłasność J. i J. B.
Wnioskiem z dnia [...] lipca 2017 r. J. B. wystąpiła o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia.
Decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] marca 1976 r., nr [...].
J. B. wystąpiła o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc, że do 2017r. nie miała wiedzy o wydaniu decyzji Naczelnika Gminy [...], gdyż orzeczenie to nie zostało zaadresowane i doręczone wnioskodawczyni. Ponadto skarżąca wskazała, że jako współwłaścicielka nigdy nie wyraziła zgody na przejęcie gospodarstwa rolnego.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpatrując sprawę w pierwszej kolejności zauważył, że w sprawie nie udało się odnaleźć całości dokumentacji dotyczącej kwestionowanej decyzji, mimo podjęcia w tym zakresie wielu działań.
W zakresie dotyczącym istoty sprawy Minister podkreślił, że tryb wzruszenia decyzji w postaci stwierdzenia ich nieważności pozwala na wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczeń, które są dotknięte ciężkimi wadami określonymi w art. 156 § 1 k.p.a. Przesłanka określona w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. rażące naruszenie prawa, obejmuje sytuacje, w których treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zastosowanego w niej przepisu. Instytucja stwierdzenia nieważności stanowi odstępstwo od zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, wyrażonej w art. 16 k.p.a., dlatego wszelkie wątpliwości powinny być tłumaczone na korzyść legalności ocenianej decyzji.
Minister wskazał, że kwestionowana decyzja wydana została m.in. na podstawie art. 28 i 31 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. z 1974 r. Nr 21, poz. 118). Art. 28 tej ustawy wskazuje, że nieruchomości rolne wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogły być na wniosek rolnika przejęte na własność Państwa w całości lub części za spłaty pieniężne, jeżeli rolnik nie spełniał warunków do uzyskania renty tj. nie osiągnął określonego ustawowego wieku: 65 lat dla mężczyzn i 60 lat dla kobiet oraz nie został zaliczony do jednej z grup inwalidów. Natomiast zgodnie z art. 28 ust. 2 tejże ustawy przejęcie przez Państwo części nieruchomości mogło nastąpić, jeżeli na pozostałej części gospodarstwa można było nadal prowadzić towarową produkcję rolną.
W sprawie bezsprzeczne jest, że J. i J. B. byli właścicielami nieruchomości rolnej obejmującej działki nr [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha, którą nabyli na podstawie umowy sprzedaży poświadczonej w akcie notarialnym z dnia [...] listopada 1967 r. rep. nr [...]. Jeśli chodzi zaś o drugą z przesłanek określonych w art. 28 ww. ustawy, również nie ma wątpliwości, że była spełniona, gdyż zarówno J. B., jak i J. B. na dzień wydania decyzji nie osiągnęli wieku emerytalnego, ponieważ mieli oboje ukończone po 39 lat (J. B. urodził się [...] stycznia 1937 r., a J. B. [...] marca 1937 r.). Z dostępnej dokumentacji nie wynika również, aby właściciele zostali zaliczeni do jednej z grup inwalidztwa w rozumieniu przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.
Uwzględniając całkowitą powierzchnię przejętego gospodarstwa, która wynosiła [...] ha, Minister stwierdził, że po przekazaniu na własność Państwa części gruntów o pow. [...] ha własnością J. i J. B. pozostawała nadal nieruchomość o pow. [...] ha. Grunt ten w rozumieniu art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. pozwalał ich właścicielom na prowadzenie towarowej produkcji rolnej. Taka powierzchnia była wystarczająca na prowadzenie towarowej produkcji rolnej przez gospodarstwa indywidualne specjalizujące się m in. w produkcji ziemniaków, kukurydzy na ziarno lub warzyw gruntowych (zob. zarządzenie Ministrów Rolnictwa i Finansów z dnia 22 kwietnia 1976 r. w sprawie zasad tworzenia zespołów rolników indywidualnych, specjalizacji i kooperacji w rolnictwie - M.P. z 1976 r. Nr 19,poz. 88).
W ocenie organu nadzoru, kwestionowana decyzja wydana została zgodnie z obowiązującym prawem, a przesłanki przejęcia na własność Państwa przedmiotowej nieruchomości zostały spełnione. Decyzja w świetle dokonanych ustaleń nie narusza rażąco przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. W sprawie brak jest również innych podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji określonych w art. 156 § 1 k.p.a.
Podniesiony przez J. B. rzekomy brak wiedzy o wydaniu decyzji z dnia [...] marca 1976 r., jak również rzekomy brak jej zgody jako współwłaściciela na przekazanie gospodarstwa Państwu nie są w ocenie Ministra okolicznościami wiarygodnymi. Brak zachowanego wniosku podpisanego przez J. i J. B. w odnalezionych i niepełnych aktach tej sprawy oraz zaadresowanie podważanej decyzji tylko i wyłącznie do J. B. nie oznacza jednoznacznie, że wniosek taki nie został złożony i podpisany przez skarżącą. Pomimo tego, że z sentencji decyzji wynika, że wnioskodawcą był wyłącznie J. B., w jej uzasadnieniu zostało wskazane, że wnioskodawcą była również jego małżonka – J. B. Fakt istnienia wniosku złożonego przez oboje współwłaścicieli potwierdza również treść pisma J. B., w którym wnosi o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...]. Sama skarżąca pisze w nim, że gdyby wraz z mężem byli odpowiednio poinformowani przez organ rozstrzygający o konsekwencjach przekazania gospodarstwa Państwu, nigdy nie wystąpiliby do urzędu z takim wnioskiem. Podobnie w piśmie z [...] stycznia 2018 r. J. B. potwierdziła, że "gospodarstwo przekazywał J. i J. B.". Złożenie przez skarżącą na etapie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oświadczenia o braku wiedzy o wydaniu decyzji z dnia [...] marca 1976 r. nie stanowi w sprawie wiarygodnego dowodu, gdyż po pierwsze, od wydania tej decyzji minęły 44 lata, a po drugie, trudno uznać, aby skarżąca nie zdawała sobie sprawy do 2017 r. (przez 41 lat), że przejęte grunty nie stanowią już jej własności i są użytkowane przez inne osoby (działka nr [...] stanowi własność osób prywatnych), skoro utrzymuje, że wspólnie z mężem uprawiała gospodarstwo i dopiero po jego przejęciu podjęła inną pracę zarobkową. Poza tym - z uwagi na przywołaną już zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych - oświadczenie strony, a więc osoby zainteresowanej uzyskaniem korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, nie jest wystarczające do podważenia legalności decyzji sprzed kilkudziesięciu lat. Z kolei przywołany we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2013 r., I SA/Wa 484/13, przedstawiony przez skarżącą na poparcie jej twierdzeń, został uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z 27 października 2015 r., I OSK 552/14, podzielił stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zgodnie z którym brak wzmianki o zgodzie współmałżonka w treści decyzji o przejęciu gospodarstwa nie oznacza sam przez się, że zgody takiej nie było. Wszystkie te rozważania prowadzą do wniosku, że nie ma podstaw, aby zakwestionować spełnienie matenalnoprawnej przesłanki przejęcia nieruchomości w postaci zgody obojga współwłaścicieli na przejęcie nieruchomości. Natomiast ewentualne pominięcie J. B. jako strony postępowania i niedoręczenie jej decyzji mogłoby stanowić podstawę wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., a więc podlegać ocenie w zupełnie innym trybie weryfikacji decyzji ostatecznych.
Odnosząc się do zarzutu skarżącej dotyczącego przejęcia większości gospodarstwa bez przyznania jego byłym właścicielom stosownej, przewidzianej przepisami prawa rekompensaty finansowej, Minister wskazał, że z treści kwestionowanej decyzji jednoznacznie wynika, że łączne zadłużenie byłych właścicieli wobec Skarbu Państwa i jednostek gospodarki uspołecznionej, obciążające przejmowaną nieruchomość, wynosiło [...] zł, podczas gdy jej szacowana wartość wynosiła [...] zł. Naczelnik Gminy [...] wydając decyzję z dnia [...] marca 1976 r. zobowiązany był uwzględnić istniejące już zadłużenie (art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r.), po odliczeniu którego wysokość spłaty pieniężnej wynosiła 0 zł. Wartością dodaną dla byłych właścicieli po przekazaniu części gospodarstwa na własność Państwa była zatem likwidacja zadłużenia.
Aktualny stan prawny spornych gruntów wskazuje że działka nr [...] stanowi własność Skarbu Państwa - Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1994 r., nr [...]), a działka nr [...] stanowi współwłasność J. i D. J. i J. J. (na podstawie umowy darowizny z dnia [...] stycznia 2001 r., nr [...]). W sprawie odstąpiono od zawiadomienia o toczącym się postępowaniu obecnych właścicieli będących osobami fizycznymi, gdyż ich sytuacja prawna po wydaniu tej decyzji nie ulegnie zmianie.
Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła J. B. zarzucając jej:
1. naruszenie art. 156 § 2 k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne poprzez jego niezastosowanie pomimo istnienia przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...].03.1976 r., nr [...] w postaci przejęcia na własność Państwa części gospodarstwa rolnego stanowiącego wspólność ustawową małżeńską J. i J. B. bez wymaganej prawem zgody skarżącej,
2. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 28 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez organ domniemania wyrażenia przez J. B. zgody na przekazanie gospodarstwa rolnego na własność Państwa, podczas gdy w treści decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...].03.1976 r., nr [...] wprost i bezwzględnie wskazuje się jako wnioskodawcę jedynie J. B., a domniemana zgoda J. B. nie wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego,
3. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
a) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez nie podjęcie w toku postępowania wszelkich niezbędnych kroków do wyjaśnienia stanu faktycznego, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, poprzez sprzeczności w ustaleniach organu z treścią decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...].03.1976 tj. uznanie, że wniosek o przejęcie gospodarstwa rolnego złożyli J. i J. B., gdzie z samej treści decyzji wynika, że wniosek o przekazanie gospodarstwa został złożony jedynie przez J. B., gdzie decyzję doręczono również jedynie J. B.,
b) art. 7, 8 i art. 80 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do władzy publicznej i braku bezstronności poprzez rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o domniemania i przypuszczenia, tj. domniemanie wyrażenia zgody przez skarżącą na przekazanie gospodarstwa rolnego i domniemanie wiedzy o przejęciu gospodarstwa rolnego, które nie wynika z obowiązujących przepisów prawa,
c) naruszenie art. 112 k.p.a. obowiązującego w dniu wydania decyzji z dnia [...].03.1976 r., w zw. z art. 156 § 2 obecnie obowiązującego k.p.a. poprzez uprawomocnienie decyzji po 4 dniach od jej wydania, co nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa,
d) błędną wykładnię art. 16 k.p.a. w zw. z art. 76 § 1 k.p.a. poprzez wysnucie z jego treści reguły o tłumaczeniu wszelkich wątpliwości na korzyść legalności decyzji, które miało wpływ na wynika postępowania, bowiem pomimo, iż z samej treści decyzji wynika, że stroną decyzji był sam J. B., wniosek o przejęcie gruntów należących do J. i J. B. złożył sam J. B., a sama decyzja nie została doręczona J. B., organ uznał, że decyzja była wydana zgodnie z obowiązującym prawem, co jest sprzeczne z treścią dokumentu urzędowego.
W konsekwencji skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za niezasadną.
Na wstępie wyjaśnić należy, że w prawie administracyjnym jedną z naczelnych zasad prawnych jest zasada trwałości decyzji administracyjnych wyrażona w sposób wyraźny w art. 16 § 1 k.p.a. Przepis ten przewiduje, że decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy są ostateczne. Uchylenie, zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności lub wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w przepisach szczególnych. Z zasady tej wynika tzw. domniemanie prawidłowości decyzji administracyjnych polegające na tym, że dopóki decyzja nie została wyeliminowana z porządku prawnego, dopóty uważana jest za prawidłową, a więc zgodną z prawem. Zasada ta jest gwarantem stabilizacji na przyszłość stosunków prawnych ukształtowanych m.in. ostatecznymi decyzjami, na podstawie których dochodziło do transferu prawa własności z podmiotu prywatnego na Państwo. Jednym z trybów umożliwiających eliminację ostatecznej decyzji administracyjnej z obrotu prawnego jest stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, o którym mowa w art. 156 § 1 k.p.a. Jednak obalenie skutków prawnych kwestionowanej decyzji w tym trybie, powodujące przełamanie zasady trwałości decyzji administracyjnych jest możliwe wyłącznie w sytuacji wydania decyzji w warunkach szczególnie ciężkiego naruszenia prawa, którego przypadki wskazuje art. 156 § 1 k.p.a., jeżeli wystąpienie konkretnej podstawy nieważności decyzji zostanie wykazane w sposób nie pozostawiający jakichkolwiek wątpliwości (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2001 r., sygn. akt III RN 214/00 (OSNP 2002/13/2980). W sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji, które powodują najdalej idące skutki do obrotu prawnego (ostateczne stwierdzenie nieważności wywiera skutek z mocą wsteczną, eliminując decyzję od chwili jej wydania) nie można stwierdzić nieważności decyzji w przypadku istnienia wątpliwości, co do stanu faktycznego sprawy, czy niejednoznacznego rozumienia przepisów stanowiących podstawę prawną wydania decyzji. W sprawach administracyjnych, w których były wydawane decyzje kilkadziesiąt lat temu, często nie ma całości materiału dowodowego sprawy, a niejednokrotnie jedynym istniejącym dowodem na zakończenie sprawy jest egzemplarz decyzji administracyjnej.
O tym zaś, czy miało miejsce rażące naruszenie prawa, decyduje przede wszystkim oczywistość naruszenia i jego wpływ na załatwienie sprawy. Innymi słowy - przedmiotem postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji jest ocena, czy określone rozstrzygnięcie dotknięte jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Przedmiotem sprawy nie jest natomiast powtórne rozstrzygnięcie sprawy załatwionej decyzją merytoryczną.
Podkreślić należy, że do uznania naruszenia prawa za rażące w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. niezbędne jest stwierdzenie, że 1) w sprawie, w zakresie objętym decyzją, obowiązywał niewątpliwy stan prawny, 2) treść w oczywistej sprzeczności z treścią przepisów obowiązującego naruszenia prawa był tego rodzaju, iż prowadziło to do niemożności zaakceptowania tej decyzji jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa (por. wyroki NSA z 21 października 1992 r., V SA 86/92, ONSA 1993, nr 1, poz. 23 i z 18 lipca 1994 r., V SA 535/94, ONSA 1995, nr 2, poz. 91).
Zdaniem Sądu warunki te w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione.
Podstawą prawną decyzji Naczelnika Gminy [...] był art. 28 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Zgodnie z tym przepisem istniała możliwość przejęcia nieruchomości wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego na własność Państwa za spłaty pieniężne, jeżeli rolnik nie spełniał warunków do uzyskania renty, a na pozostałej po przejęciu części gospodarstwa można było nadal prowadzić towarową produkcję rolną. Wydanie decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa w zamian za spłaty pieniężne nie mogło nastąpić z urzędu, lecz tylko na wniosek właściciela.
Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia czy wniosek o przejęcie przedmiotowego gospodarstwa rolnego przez Państwo został złożony wyłącznie przez J. B. czy też przez jego żonę J. B.
Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie materiał dowodowy nie pozwala przyjąć, że kwestionowana decyzja została wydana wbrew woli małżonków B. Wskazuje na to brak wykorzystania środków procesowych w stosunku do decyzji, z której treścią strona się nie zgadzała. J. B. nigdy, aż do śmierci w 2010 r., w żaden sposób nie podważał stwierdzeń i ustaleń zawartych w decyzji o przejęciu części gospodarstwa. Wprawdzie w orzecznictwie sądowym wyrażany był pogląd, że brak wniosku, czy dowodu bezpośrednio wyrażonej woli przesądza o rażącej wadliwości decyzji, która podejmowana jest na wniosek. Tezę powyższą należy odnieść jednak tylko do sytuacji, gdy okoliczności sprawy wykluczają ustalenie czy decyzja była zgodna z wolą strony lub inne zachowane dowody wskazują, że strona kwestionowała rozstrzygnięcie podjęte bez jej wniosku i możemy jednoznacznie przesądzić, iż brak było takiego wniosku. Jedynie w tym przypadku można mówić, że dotknięta wadliwością decyzja wywołuje skutki prawne nie dające się pogodzić z wymaganiami praworządności, którą należy chronić, nawet kosztem obalenia decyzji ostatecznej. W pozostałych przypadkach gdy brak jest dowodów, że decyzja była wydana wbrew woli i nie można jednoznacznie przesądzić, iż prowadzono postępowanie bez wniosku strony stwierdzenie nieważności decyzji z powodu naruszenia procedury byłoby niedopuszczalne, z uwagi na zasadę trwałości decyzji administracyjnych, wynikającą z fundamentalnej zasady pewności obrotu prawnego.
Podkreślić należy, że rażąca wadliwość decyzji nie może być domniemywana. W sytuacji, gdy w okolicznościach konkretnej sprawy nie można jednoznacznie przesądzić tego faktu, to nie możemy też mówić, że doszło do rażącego naruszenia prawa. Brak dokumentu lub jego wadliwość nie może z góry przesądzać o rażącym naruszeniu prawa przez organ wydający decyzję podlegającą kontroli w trybie nadzwyczajnym, skoro ustalenie jego treści jest możliwe na podstawie innych dokumentów i okoliczności sprawy.
Stwierdzić w tym miejscu trzeba, że brak jednoznacznych dowodów w postępowaniu prowadzonym w trybach nadzwyczajnych zezwalających na podważenie ustaleń zawartych w decyzjach ostatecznych, którym zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a. przyznaje cechy trwałości, stanowi negatywną przesłankę do ich wzruszenia. Wszelkie wątpliwości co do ustaleń, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa należy rozstrzygać na korzyść legalności zaskarżonej decyzji (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 1999 roku, sygn. akt IV SA 1342/98, LEX nr 45699; z dnia 24 sierpnia 2010 roku, sygn. akt I OSK 1415/09).
Z art. 28 ust. 1 ustawy wynika, że jedną z przesłanek przejęcia gospodarstwa było złożenie wniosku o przejęcie przez "rolnika", a więc przez właściciela gospodarstwa (art. 1 ustawy). Z kolei art. 3 ust. 1 tej ustawy stanowi, że możliwe było złożenie wniosku tylko przez jednego z małżonków. Przepis ten przewidywał bowiem sytuację, w której jeden z małżonków będący jedynym z właścicieli gospodarstwa wyrażał tylko zgodę na przejęcie, bez konieczności składania wniosku (art. 28 ust.1) .
Nie może odnieść oczekiwanego przez skarżącą rezultatu zarzut naruszenia przepisu art. 28 tej ustawy przez przyjęcie, że J. B. nie wyraziła zgody na przejęcie mienia. Po pierwsze - dla wyrażenia zgody przez współmałżonka (współwłaściciela gospodarstwa) nie jest potrzebna żadna szczególna forma, po drugie zaś – J. B. wiedziała o przejęciu gospodarstwa i jej nie zakwestionowała. Jak wynika z akt administracyjnych, zawiadomieniem z dnia [...] grudnia 1976 r. Państwowe Biuro Notarialne w [...] poinformowało J. i J. małż. B. o odłączeniu od prowadzonej dla ich gospodarstwa księgi wieczystej [...] ha z [...] ha i wpisaniu w dziale II księgi jako właściciela Skarbu Państwa na podstawie decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] marca 1976 r.
Zauważyć również należy, że w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji wymienieni są oboje małżonkowie B. jako zdający gospodarstwo. Zawarte jest w nim także sformułowanie, że Naczelnik Gminy przychylił się do wniosku J. i J. B. o przejęcie ich gospodarstwa w części. Brak zatem wymienienia w komparycji decyzji J. B. jako osoby wnioskującej o przejęcie części gospodarstwa nie może przesądzić, że takiego wniosku bądź zgody na przejęcie gospodarstwa wyrażonej przez skarżącą nie było. A tylko oczywistość naruszenia prawa może prowadzić do stwierdzenia nieważności decyzji. Z taką sytuacją zaś w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia.
Z powyższego wynika, iż nie było podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji z [...] marca 1976 r. Oceniając legalność kwestionowanej decyzji zawsze należy pamiętać o zasadzie trwałości decyzji wynikającej z fundamentalnej zasady pewności obrotu prawnego i to, że możliwość stwierdzenia nieważności decyzji stanowi wyjątek od tej zasady. Zatem w przypadku, gdy brak dowodów aby decyzja wydana była wbrew woli ówczesnych stron postępowania, stwierdzenie nieważności decyzji z powodu naruszenia prawa ze względu na zasadę trwałości aktów administracyjnych byłoby niedopuszczalne. W ocenie Sądu rażąca wadliwość aktu nie może być domniemana, a taką tezę należałoby postawić, w sytuacji gdyby Minister uwzględnił argumentację skarżącej, nie popartą żadnym dowodem, podważającym dotychczasowe ustalenia organu. Skoro w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji znajduje się informacja o przejęciu części gospodarstwa na wniosek właścicieli, nie wydaje się prawdopodobne, aby do przejęcia gospodarstwa doszło wbrew woli i wiedzy obojga małżonków B., zważywszy w szczególności również na okoliczność, że z ponad [...] ha zostało przejęte przez Państwo ponad [...] ha, a więc znacząca część gospodarstwa.
Podnoszony w sprawie brak doręczenia decyzji J. B., czy też pominięcie jej jako strony w postępowaniu mógłby być skuteczny jako zarzut, ale w sprawie o wznowienie postępowania zakończonego kwestionowaną decyzją (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.).
Bez znaczenia pozostaje zarzut stwierdzenia jej prawomocności po upływie kilku dni od daty jej wydania, bowiem nie można wykluczyć, że doszło do zrzeczenia się jej zaskarżenia.
Wobec tego Sąd uznał, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi prawidłowo zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lutego 2020 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] marca 1976 r, ponieważ ta ostatnia decyzja nie była obciążona wadami nieważności z art. 156 § 1 k.p.a. W sprawie nie doszło do naruszenia przepisów ani prawa materialnego, ani procesowego wymienionych w skardze.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.