I SA/Wa 1213/23

I SA/Wa 1213/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-09-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Elżbieta Lenart
Łukasz Trochym
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 634/24 - Wyrok NSA z 2025-03-06
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151; art. 119 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1, ust. 16; art. 24 ust. 2; art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b; art. 27 ust. 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lenart, sędzia WSA Łukasz Trochym, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 września 2023 r. sprawy ze skargi L. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2023 r. nr KOC/7124/Sr/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 25 kwietnia 2023 r., nr KOC/7124/Sr/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpatrzeniu odwołania [...] od decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 7 listopada 2022 r., nr ŚR/003976/SP/11/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uchyliło decyzję Prezydenta w całości i przyznało [...] świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem [...], od 1 listopada 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. w kwocie 2119 zł oraz od 1 stycznia 2023 r. w kwocie 2458 zł miesięcznie - bezterminowo.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzją z 23 sierpnia 2022 r., ŚR/002653/SP/08/2022 Prezydent m.st. Warszawy odmówił [...] przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z wnioskodawczynią oraz, że niepełnosprawność [...] powstała po 18 roku życia. Prezydent powołał się także na negatywną przesłankę, tj. pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Na skutek odwołania wnioskodawczyni Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 26 września 2022 r., nr KOC/5557/Sr/22 uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpoznania.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzją z 7 listopada 2022 r. Prezydent m.st. Warszawy ponownie odmówił [...] przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ powołał się na prezentowaną dotychczas argumentację. Podał, że wnioskodawczyni złożyła oświadczenie, iż zrezygnowała z końcem października 2022 r. z pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Odwołanie od tej decyzji złożyła wnioskodawczyni.
Rozpoznając sprawę Kolegium wskazało, że stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 735) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9
czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu
sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Kolegium podniosło, że w związku z pobieraniem przez wnioskodawczynię specjalnego zasiłku opiekuńczego do końca października 2022 r. organy nie mają możliwości kwestionowania związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego nie podejmowaniem a koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem przez wnioskodawczynię. Przesłanka ta jest bowiem analogiczna wobec obu świadczeń.
Organ odwoławczy wskazał, że wyjaśniona została kwestia ewentualnych osób zobowiązanych do alimentacji wobec męża wnioskodawczyni. Osób takich nie ma, a jedynie wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad mężem. Zakres tej opieki został także wyjaśniony. [...] sprawuje całodobową opiekę nad niepełnosprawnym i niezdolnym do samodzielnej egzystencji mężem.
Wnioskodawczyni złożyła także oświadczenie, z którego wynika, że nie ubiega się o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego na kolejny okres zasiłkowy, co oznacza że z końcem października wyeliminowana została przesłanka negatywna w postaci pobierania konkurencyjnego świadczenia.
Kolegium podniosło, że kluczowym jest ustalenie, czy możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego małżonkowi osoby wymagającej opieki. Powołując orzecznictwo sądowoadministracyjne organ wskazał, że nie można w taki sposób wykładać przepisów, który prowadziłby do pozbawiania małżonka realnej możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem i wykluczenia go z grona osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.
Odnosząc się do kwestii daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki organ wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Wyjaśnił, że niemożność ustalenia, czy niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej powstała nie później niż do ukończenia 18 - tego roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, nie jest przesłanką uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Natomiast stosownie do art. 24 ust. 4 ustawy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.
Organ odwoławczy wskazał, że świadczenie zostało przyznane na okres od 1 listopada 2022 r., albowiem do końca października 2022 r. wnioskodawczyni pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy, co uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres wcześniejszy. Świadczenie przyznano bezterminowo, gdyż na taki okres zostało wydane orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 29 sierpnia 2014 r.
Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 25 kwietnia 2023 r. złożyła [...]. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie przedmiotowego rozstrzygnięcia, poprzez niezastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co spowodowało nieprzyznanie skarżącej świadczenia począwszy od dnia w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi
dokumentami tj. od 1 lipca 2022 r.
Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części, zasadzenie kosztów postępowania i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Zarzuty rozwinęła w uzasadnieniu skargi.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Prawidłowo Kolegium uchyliło decyzję Prezydenta m. st. Warszawy i orzekło co do istoty sprawy, przyznając skarżącej świadczenie pielęgnacyjne. Prezydent wadliwie uznał bowiem, że w sprawie ma zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy dotyczący daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Przepis ten w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jako niezgodny z Konstytucją, nie może być stosowany w dotychczasowym brzmieniu. Stanowisko Kolegium w tej kwestii znajduje potwierdzenie w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 oraz w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Wadliwe było także stanowisko organu I instancji, że na skarżącej nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem męża, jak również, że skoro [...] pozostaje w związku małżeńskim ze skarżącą, to brak jest podstaw do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Prawidłowo więc Kolegium, z przyczyn podanych w uzasadnieniu swojej decyzji, uznało decyzję Prezydenta za wadliwą.
Zebrany materiał dowodowy pozwolił na wydanie przez Kolegium orzeczenia co do istoty sprawy i przyznanie skarżącej świadczenia. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skarżąca, będąca żoną i jedyną osobą mogącą świadczyć pomoc i opiekę mężowi, opiekę tę sprawuje. Stan zdrowia męża, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe, z którego wynika konieczność pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz zakres sprawowanej nad nim opieki, niewątpliwie uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia.
Skarżącej, decyzją Prezydenta m. st. Warszawy z 2 listopada 2021 r., przyznany został specjalny zasiłek opiekuńczy w okresie od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do daty od której powinno być przyznane skarżącej świadczenie pielęgnacyjne, bowiem w dacie złożenia wniosku o to świadczenie pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy.
Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone, m.in. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Stosownie natomiast do treści art. 27 ust. 5 ustawy w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
Z powołanych przepisów wynika zatem, że w przypadku zbiegu uprawnień, m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie tylko jedno z tych świadczeń, co wyklucza możliwość równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. W sytuacji bowiem, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać stronie prawa do jego pobrania.
Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy jest zatem brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji.
W świetle przytoczonych przepisów nie jest możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy, jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia i to poprzez wyraźne zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie.
W myśl art. 24 ust. 2 ustawy, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zauważyć jednak należy, że zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 stawy nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 ustawy stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia (zob. Małysa-Sulińska Katarzyna (red.), Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, opubl. LEX 2015 oraz R. Babińska-Górecka, M. Lewandowicz-Machnikowska, Świadczenia rodzinne/ Komentarz, Wrocław 2010, s. 296 oraz orzecznictwo tam przywołane).
W sytuacji zatem, gdy w momencie wydawania decyzji jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zaś - jak wyżej wskazano - nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca we wniosku z 27 lipca 2022 r. wprawdzie wskazała, że w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne z dniem jej wydania wnosi o uchylenie decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego, jednakże decyzja Prezydenta z 2 listopada 2021 r. o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego nie została uchylona. Strona miała więc uprawnienie do tego zasiłku i pobierała go do końca października 2022 r.
W związku z tym, skoro do października 2022 r. funkcjonowała w obrocie prawnym, decyzja przyznająca skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem przez nią opieki nad mężem, to nie było prawnie możliwe wydanie - w czasie obowiązywania tej decyzji - innej decyzji, która na ten sam okres przyznawałaby skarżącej konkurencyjne świadczenie. W realiach rozpoznawanej sprawy, to wygaśnięcie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, a nie data złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z oświadczeniem o wyborze świadczenia korzystniejszego - wyeliminowało negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy (por. wyroki NSA z 29 czerwca 2022 r., sygn. akt I OSK 1586/21; z 25 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 189/22; z 3 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 630/22; z 22 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 703/22).
Z powyższych przyczyn chybiony jest zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 24 ust. 2 ustawy.
Podnieść ponadto należy, że skarżąca zaskarżyła decyzję Kolegium w części, co do której organ ten nie wydał rozstrzygnięcia. Kolegium ustalając prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 listopada 2022 r. nie orzekło jednocześnie o odmowie przyznania prawa do tego świadczenia za okres od 1 lipca do 31 października 2022 r. Skarżąca nie wystąpiła z wnioskiem, w trybie art. 111 § 1 kpa, o uzupełnienie decyzji co do jej rozstrzygnięcia w części dotyczącej świadczenia za okres od 1 lipca do 31 października 2022 r. Wobec tego kwestionowanie przez stronę decyzji w części, co do której rozstrzygnięcie nie zostało wydane, nie może odnieść skutku.
Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, z mocy art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym uzasadnione było treścią art. 119 pkt 2 ppsa.