I SA/Wa 1212/22

I SA/Wa 1212/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-02-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 2160/23 - Wyrok NSA z 2025-09-25
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
art 1,2,3,5
Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Przemysław Żmich sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant referent Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2023 r. sprawy ze skargi A. Z., J. Z., M. Z., W. Z., J. Z., L. Z. i M. Z. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 marca 2022 r. nr DAP-WOSR-7280-96/2019/JB w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.
Uzasadnienie
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z 17 marca 2022 r. nr DAP-WOSR-7280-96/2019/JB po rozpatrzeniu odwołania A. Z., M. Z., J. Z., W. Z., J. Z., L. Z. i M. Z. utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 4 listopada 2021 r. nr 3 w przedmiocie przyznania prawa do rekompensaty.
W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, że K. Z. działając w imieniu własnym oraz A. Z., J. Z., W. Z., J. Z. i H. Z. 22 grudnia 1992 r. wystąpił z wnioskiem o wypłacenie rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. i H. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w Z.
Wojewoda Małopolski postanowieniem z 21 października 2008 r. dokonał pozytywnej oceny spełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097 ze zm.).
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji opisał szczegółowo wydawane w sprawie decyzje organów administracji i wyroki sądów administracyjnych wskazując, że Wojewoda Małopolski 4 listopada 2021 r. wydał m.in. decyzję nr 3 (SN.VIII.KB.7725-1-79-07), mocą której odmówił A. Z., M. Z., J. Z., W. Z., J. Z., L. Z. i M. Z. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. i H. Z. nieruchomości w części obejmującej:
• podłużną dobudówkę o wymiarach około 16 m x 4 m, murowaną, krytą blachą, w której znajdowały się kolejno od domu: 1) pomieszczenie kuchenne wykorzystywane w zimie podczas okupacji na przechowywanie krowy - jałówki i 2 kóz (4 mb), 2) spiżarnia (2 mb), 3) drewutnia + przechowalnia paszy dla zwierząt (5 mb), 4) piwnica (2 mb), 5) WC (2 oczka, 3 mb), 6) śmietnik (2 mb),
• zabudowania znajdujące się na parceli o pow. ok. 0,25 ha, w postaci: warsztatu o wymiarach 4 m x 8 m oraz pomieszczeń gospodarczych: szopy, drewutni, kurnika, chlewni, WC i śmietnika, murowanych, krytych dachówką, zajmujących łącznie przestrzeń o wymiarach około 4 m x 17 m,
• garaże o wymiarach 6 m x 7 m (dwa boksy) murowane, kryte blachą, posadowione na parceli budowlanej o pow. 0,15 ha, użytkowanej jako sad,
• budynki posadowione na parceli budowlanej o pow. 0,8712 ha, użytkowanej jako sad mieszany z winnicą, w postaci: 1) domu mieszkalnego Nr [...] o wymiarach około 5 m x 11 m, krytego dachówką, posiadającego [...] pokoje mieszkalne i dużą sień, 2) stodoły- wozowni ok. 8 m x 10 m, 3) obory ok. 5 m x 6 m, krytej strzechą, 4) lodowni ok. 7 m x 10 m (krytej deskami, słoma drewno), 5) gnojownika, 6) wędzarni krytej blachą 2 m x 2 m, 7) studni (ujęcia wody wodociągowej) z obudową, 8) szklarni/inspektów odeskowanych, krytych szkłem i matami słomianymi, 4 m x 8 m oraz 9) piwnicy 3 m x 4 m.
A. Z. działając w imieniu własnym oraz ww. osób wniósł odwołanie od powyższych decyzji.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji rozpoznając sprawę wskazał, że zgodnie z art. 6 pkt 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, mogą być w szczególności:
1. urzędowy opis mienia,
2. orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny,
3. dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw,
4. wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego.
W przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2, dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1, mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy:
1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej;
2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz .U. z 2016 r. poz. 2147, ze zm.) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty.
Minister wymienił i opisał szczegółowo dokumenty wchodzące w skład zgromadzonego materiału dowodowego dotyczącego kwestii potwierdzenia prawa do rekompensaty oraz zaznaczył, że ze względu na ilość nieruchomości, obszerny materiał dowodowy oraz wytyczne zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2014 r. sygn. akt I OSK 1092/13, a także w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 kwietnia 2015 r. sygn. akt 214/15, Wojewoda Małopolski podzielił postępowanie i wydał decyzje, gdzie w każdej z nich odnosi się do innego mienia.
Minister zaznaczył, że w rozpatrywanej sprawie organ I instancji odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty A. Z., M. Z., J. Z., W. Z., J. Z., L. Z. oraz M. Z., z tytułu pozostawienia przez małżonków J. i H. Z. nieruchomości, w skład których wchodziło następujące mienie:
• podłużna dobudówka o wymiarach około 16 m x 4 m, murowana, kryta blachą w której znajdowały się kolejno od domu: 1) pomieszczenie kuchenne wykorzystywane w zimie podczas okupacji na przechowywanie krowy - jałówki t 2 kóz (4 mb), 2) spiżarnia (2 mb), 3) drewutnia + przechowalnia paszy dla zwierząt (5 mb), 4) piwnica (2 mb), 5) WC (2 oczka, 3 mb), 6) śmietnik (2 mb),
• zabudowania znajdujące się na parceli o pow. ok. 0,25 ha, w postaci: warsztatu o wymiarach 4 m x 8 m oraz pomieszczeń gospodarczych: szopy, drewutni, kurnika, chlewni, WC i śmietnika, murowanych, krytych dachówką, zajmujących łącznie przestrzeń o wymiarach około 4 m x 17 m,
• garaże o wymiarach 6 m x 7 m (dwa boksy) murowane, kryte blachą, posadowione na parceli budowlanej o pow. 0,15 ha, użytkowanej jako sad,
• budynki posadowione na parceli budowlanej o pow. 0,8712 ha, użytkowanej jako sad mieszany z winnicą, w postaci: 1) domu mieszkalnego Nr [...] o wymiarach około 5 m x 11 m, krytego dachówką, posiadającego dwa pokoje mieszkalne i dużą sień, 2) stodoły- wozowni ok. 8 m x 10 m, 3) obory ok. 5 m x 6 m, krytej strzechą, 4) lodowni ok. 7 m x 10 m (krytej deskami, słoma drewno), 5) gnojownika, 6) wędzarni krytej blachą 2 m x 2 m, 7) studni (ujęcia wody wodociągowej) z obudową, 8) szklarni/inspektów odeskowanych, krytych szkłem i matami słomianymi, 4 m x 8 m oraz 9) piwnicy 3 m x 4 m.
Minister zaznaczył, że informacje dotyczące powyższego majątku zawarte są wyłącznie w oświadczeniach świadków jak i w protokole spisanym z przesłuchania A. Z. Strony nie złożyły żadnych dokumentów urzędowych przedwojennych bądź powojennych informujących o ww. majątku.
Przechodząc do oceny oświadczeń świadków Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że oświadczenia Z. B. i T. T., U. M., M. J. oraz K. G. nie spełniają wymogów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., gdyż nie zostały złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Ponadto z treści oświadczenia Z. B. i T. T. nie wynika, czy świadkowie zamieszkiwali w Z. albo w miejscowości sąsiedniej oraz czy nie są osobami bliskimi wobec właścicieli bądź ich spadkobierców ubiegających się o potwierdzenia prawa do rekompensaty. W przypadku oświadczeń U. M., M. J. i K. G. brak jest z kolei informacji czy nie są osobami bliskimi wobec właścicieli bądź ich spadkobierców ubiegających się o potwierdzenia prawa do rekompensaty.
Odnosząc się do oświadczenia K. P. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał, że nie podziela dokonanej oceny ww. dokumentu przez Wojewodę Małopolskiego i podtrzymuje swoje stanowisko odnośnie tego materiału dowodowego wyrażone w decyzji z 29 kwietnia 2019 r. nr DAP-WOSR-7280-97/2019/JB. Zdaniem organu odwoławczego poza sporem jest, że dokument ten spełnia wymogi formalne zawarte w art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Jednakże organ I instancji zarzucił mu brak przesłanki złożenia oświadczenia jako spontanicznego wyrazu własnej wiedzy, pamięci i spostrzeżeń. Organ wskazał, że istotną sprawą jest to, że ww. oświadczenie zostało podpisane w obecności pracownika prowadzącego przedmiotową sprawę. Dlatego też w opinii organu odwoławczego nie akceptowalną sytuacją jest, iż w momencie gdy pracownik prowadzący sprawę, mający osobisty kontakt ze świadkiem, od którego odbiera oświadczenie, nie pouczył od razu, że podpisywane oświadczenie może posiadać określone braki i być nieuwzględnione przez organ prowadzący sprawę. Świadek jako osoba niezaznajomiona ze szczegółami postępowania, a w szczególności z takim aspektem, jakim jest spontaniczny wyraz własnej wiedzy, w dobrej wierze przedstawiła swoje oświadczenie w sposób, jaki uznała za najbardziej właściwy.
Reasumując powyższą ocenę wszystkich oświadczeń, pomimo braku zgodności co do oceny jednego z nich pomiędzy organem odwoławczym, a organem I instancji, Minister stwierdził, że całokształt analizy nie pozwala na możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia i potwierdzenia prawa do rekompensaty. W związku z powyższym Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję nr 3 Wojewody Małopolskiego z 4 listopada 2021 r.
A. Z., J. Z., M. W., W. Z., J. Z., L. Z. i M. Z. wnieśli skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając:
a) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 6 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że do udowodnienia faktu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości, niezbędne było złożenie zeznań przez przynajmniej dwóch świadków spełniających wymogi ustawy, podczas gdy odnośny przepis zawiera otwarty katalog środków dowodowych, na co wskazuje sformułowanie "w szczególności" zawarte w ust. 4 in fine, a tym samym do udowodnienia faktu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości mogą posłużyć inne środki dowodowe, co w konsekwencji doprowadziło do odmowy prawa do rekompensaty pomimo, iż w aktach sprawy znajdowały się oświadczenia świadków oraz inne dokumenty dotyczące faktu pozostawienia przez H. i J. Z. wskazanych we wniosku nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz zawierające informacje o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości;
b) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7, art. 75 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a., polegające na nierozpatrzeniu przez organ całości materiału dowodowego, w tym przede wszystkim dokumentów zalegających w aktach sprawy a potwierdzających, że nieruchomości objęte decyzją stanowiły własność H. i J. Z., które to naruszenia spowodowały wydanie przez organ decyzji nieodpowiadającej prawu;
c) naruszenie przepisu postępowania, a to art. 80 k.p.a. poprzez zastosowanie dowolnej, sprzecznej z zasadami logiki, wiedzy, doświadczenia życiowego oraz materiałem dowodowym, oceny dowodów - oświadczeń świadków, co w konsekwencji doprowadziło od uznania, że dowody te nie dają podstaw do potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości;
d) naruszenie przepisu postępowania, a to art. 9 k.p.a. polegające na akceptacji przez organ uchybień organu pierwszej instancji, który nie zwrócił uwagi wnioskodawcom na uchybienia w formie oświadczeń składanych przez świadków, tj., że owe oświadczenia nie zostały złożone pod rygorem odpowiedzialności za złożenie fałszywego oświadczenia, a tym samym uniemożliwił wnioskodawcom przedłożenie konwalidowanych oświadczeń, co w konsekwencji doprowadziło do stwierdzenia przez organ, że przedmiotowe oświadczenia nie spełniają wymogów ustawy;
e) naruszenie przepisu postępowania, a to art. 138 § 1 pkt 1) k.p.a. polegające na utrzymaniu w mocy decyzji Wojewody Małopolskiego z 4 listopada 2021 r. nr SN.VIII.KB.7725-1-79-07, podczas gdy decyzja ta obarczona była szeregiem uchybień procesowych i materialnych, a tym samym winna zostać uchylona.
W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący przytoczyli argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody Małopolskiego nr 3 z 4 listopada 2021 r.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 359 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa w odniesieniu do zaskarżonej decyzji, wobec czego skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu.
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 17 marca 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego nr 3 z dnia 4 listopada 2021 r. odmawiającą skarżącym potwierdzenia prawa do rekompensaty za pozostawione przez J. i H. małżonków Z., poza obecnymi granicami RP, w Z. nieruchomości, w skład których wchodziło następujące mienie:
• podłużna dobudówka o wymiarach około 16 m x 4 m, murowana, kryta blachą w której znajdowały się kolejno od domu: 1) pomieszczenie kuchenne wykorzystywane w zimie podczas okupacji na przechowywanie krowy - jałówki t 2 kóz (4 mb), 2) spiżarnia (2 mb), 3) drewutnia + przechowalnia paszy dla zwierząt (5 mb), 4) piwnica (2 mb), 5) WC (2 oczka, 3 mb), 6) śmietnik (2 mb),
• zabudowania znajdujące się na parceli o pow. ok. 0,25 ha, w postaci: warsztatu o wymiarach 4 m x 8 m oraz pomieszczeń gospodarczych: szopy, drewutni, kurnika, chlewni, WC i śmietnika, murowanych, krytych dachówką, zajmujących łącznie przestrzeń o wymiarach około 4 m x 17 m,
• garaże o wymiarach 6 m x 7 m (dwa boksy) murowane, kryte blachą, posadowione na parceli budowlanej o pow. 0,15 ha, użytkowanej jako sad,
• budynki posadowione na parceli budowlanej o pow. 0,8712 ha, użytkowanej jako sad mieszany z winnicą, w postaci: 1) domu mieszkalnego Nr [...] o wymiarach około 5 m x 11 m, krytego dachówką, posiadającego dwa pokoje mieszkalne i dużą sień, 2) stodoły- wozowni ok. 8 m x 10 m, 3) obory ok. 5 m x 6 m, krytej strzechą, 4) lodowni ok. 7 m x 10 m (krytej deskami, słoma drewno), 5) gnojownika, 6) wędzarni krytej blachą 2 m x 2 m, 7) studni (ujęcia wody wodociągowej) z obudową, 8) szklarni/inspektów odeskowanych, krytych szkłem i matami słomianymi, 4 m x 8 m oraz 9) piwnicy 3 m x 4 m.
Istotne jest, że zaskarżona decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zapadła w postępowaniu ponownie prowadzonym po wyroku WSA w Warszawie z 15 kwietnia 2015 r., I SA/Wa 214/15, wydanym po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2014 r., I OSK 1092/13, uchylającym wyrok WSA w Warszawie z 30 stycznia 2013 r., I SA/Wa 1272/12.
Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący - co oznacza, że ani organ administracji publicznej ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci na przykład braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Cytowana regulacja wykracza poza prawo procesowe, zawierając wskazania interpretacyjne także dla prawa materialnego, na podstawie którego następuje załatwienie sprawy. W konsekwencji Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, a wcześniej także organy orzekające w obu instancjach, związane były oceną prawną i wskazaniami zawartymi ww. orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego 9 grudnia 2014 r. i WSA w Warszawie z 15 kwietnia 2015 r. Z analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, jak i z treści decyzji organów obu instancji wynika, że zastosowały się one do wytycznych i wskazań przedstawionych we wskazanych wyżej wyrokach Sądów.
Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Warunkiem przyznania prawa do rekompensaty jest łączne spełnienie przesłanek wskazanych w tejże ustawie. W związku z tym prawo do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej może zostać zrealizowane tylko wówczas , gdy właściciel pozostawionej nieruchomości był obywatelem polskim, zamieszkałym na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je w wyniku wypędzenia z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie umów ewakuacyjnych z lat 1944-1945 lub w wyniku przymusowego opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. (art.1 i 2 ustawy). Z treści art. 5 ust. 1 ustawy wynika, że potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Zgodnie natomiast z art. 7 ust 2 ustawy, w przypadku niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust.1 i 2, wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Przepis art. 6 stanowi, że do wniosku, o którym mowa w art. 5 ust. 1, należy dołączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art.1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Takimi dowodami świadczącymi o rodzaju i powierzchni pozostawionych nieruchomości mogą być dokumenty wymienione w ust. 4 (urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw), a w przypadku ich braku oświadczenia dwóch świadków, o których mowa w ust. 5 powołanego przepisu. Przywołany przepis ww. ustawy stanowi, że dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej lub w miejscowości sąsiedniej oraz nie są osobami bliskimi właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty.
W rozpoznawanej sprawie, pomimo zgromadzenia szeregu dokumentów wymienionych przez Ministra w zaskarżonej decyzji, ani organom orzekającym ani Skarżącym, mimo podejmowanych działań nie udało się odnaleźć dowodów w postaci dokumentów urzędowych, które potwierdzałyby prawo własności stanowiących przedmiot rozstrzygnięcia nieruchomości stanowiących zabudowania gospodarcze opisane przez Skarżącego w pismach skierowanych do organu w dniu 6 marca 2015r., pozostawionych przez poprzedników prawnych Skarżących w miejscowości Z. Jedynymi dowodami na powyższą okoliczność są opisane wyżej oświadczenia Skarżącego – zainteresowanego rozstrzygnięciem w sprawie oraz świadków Z. B., T. T., U. M., M. J., K. G. i K. P. Przy czym za wyjątkiem ostatniego, oświadczenia te nie zostały złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Organ trafnie dostrzegł, że z oświadczeń U. M., M. J. i K. G. oraz Z. B. i T. T. nie wynika także czy byli oni osobami bliskimi dla właścicieli majątku a ponadto w przypadku Z. B. i T. T. czy zamieszkiwali w Z. lub miejscowości sąsiedniej.
W ocenie Sądu oświadczenia świadków złożone przed notariuszem bez pouczenia o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia oraz dotknięte innymi brakami wymienionymi wyżej, co do zasady mogą stanowić dowód w sprawie, ale nie jako jedyny dowód na okoliczność pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Bowiem w sytuacji, gdy brak jest dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2, dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1, mogą być jedynie oświadczenia dwóch świadków spełniających warunki określone normą art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej. Przedłożonymi do akt sprawy oświadczeniami Skarżący oraz świadkowie starali się udowodnić, że małżonkowie Z. pozostawili m.in. będące przedmiotem zaskarżonej decyzji naniesienia na ich nieruchomościach pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz ich rodzaj i powierzchnię. A zatem prawidłowo organy uznały, że okoliczność ta nie może zostać wykazana oświadczeniami świadków niespełniającymi ustawowych wymagań. Oświadczenia niespełniające ustawowych wymagań, jak już wyżej wskazano, mogą stanowić dowód w sprawie, gdyż ustawa zabużańska nie wyłącza zastosowania Kodeksu postępowania administracyjnego, ale oświadczenia te, w sytuacji, gdy mają na celu wykazanie pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, rodzaju i powierzchni tych nieruchomości, mogą zostać potraktowane jedynie jako dowód uzupełniający. Nie mogą zaś one stanowić jedynego dowodu na tę okoliczność, gdyż w sytuacji gdy w braku dokumentów własnościowych, urzędowego opisu mienia bądź orzeczenia wydanego przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodem na okoliczność pozostawienia mienia nieruchomego poza granicami oraz jego powierzchni i rodzaju, mogą być tylko oświadczenia świadków złożone w wymaganej prawem formie. (por. wyrok NSA z dnia 19 września 2014r. sygn. akt I OSK 371/13).
W rozpoznawanej sprawie, jak wskazano wyżej, oświadczenia ww. świadków nie zawierają koniecznego dla ich skuteczności, pouczenia o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia oraz innych ustawowo przewidzianych informacji o ewentualnym pokrewieństwie świadków wobec stron oraz ich przedwojennym miejscu zamieszkania. Ponadto, zauważyć należy, że oświadczenia tych świadków nie odnoszą się do rodzaju i powierzchni pozostawionych nieruchomości, a jedynie do budynków.
Zdaniem Sądu zasadnie również organy orzekające odmówiły dania wiary oświadczeniu świadka K. P. Sąd dostrzega, że oświadczenie to znajdujące się na k. 621, 622 akt adm. ( zielony segregator) zostało napisane na maszynie jako gotowy tekst a następnie " uzupełnione" pismem ręcznym oraz opatrzone adnotacją Inspektora Wojewódzkiego A. F. " potwierdzam własnoręczny podpis w mojej obecności. Wskazana formuła pozyskania tego oświadczenia dla potrzeb niniejszego postępowania słusznie wywołała zastrzeżenia Ministra co do kwestii przekazania zawartej w oświadczeniu treści jako wyrazu własnej pamięci i wiedzy.
Stan faktyczny sprawy w kluczowych z punktu widzenia podjętego rozstrzygnięcia elementach został zatem ustalony prawidłowo i znajduje oparcie w zgromadzonych w aktach materiale dowodowym, którego ocena – wbrew temu co podniesiono w skardze - nie wykracza poza granice swobodnej oceny. Z taką bowiem mielibyśmy do czynieni wówczas, gdyby organ dokonał jej w sposób wybiórczy, ignorując cześć dowodów lub odrzucając je bez podania ku temu uzasadnionych przyczyn. Względnie wyprowadzał wnioski pozostające w oczywistej sprzeczności z dowodami zgromadzonymi w aktach. Taka zaś sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca. Przedstawione ustalenia organów i ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym także oświadczenia Skarżącego jako strony bezpośrednio zainteresowanej jej wynikiem, wzmacnia ponadto treść wiążącego uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 30 stycznia 2004r. sygn.. akt I C 1551/02., który nie objął nieruchomości stanowiących przedmiot niniejszego postępowania( nie były także objęte pozwem) . Orzeczeniem tym bowiem, na żądanie Skarżących Sąd ustalił, na podstawie art. 189 k.p.c., skład majątku nieruchomego pozostawionego w Z. przez małżonków H. i J. Z., w związku z wojną rozpoczętą w 1939r. W uzasadnieniu wydanego wyroku Sąd ten wprost wskazał, odmiennie od obecnego stanowiska Skarżących, że " Żądaniem swoim powodowe objęli wszystkie nieruchomości gruntowe oraz budowlane jakie pozostały po ich rodzicach, w tym także te nieruchomości, które zostały objęte postępowaniem administracyjnym toczącym się na początku lat 80–tych o ustalenie mienia pozostawionego przez ich ojca J. Z., zakończonym zawarciem aktu notarialnego na podstawie którego powodowie otrzymali działkę budowlaną w użytkowanie wieczyste jako rekompensatę." (Pensjonat [...] oraz grunt orny w B.). Zawarte w sentencji wyroku oddalenie powództwa w pozostałej części dotyczyło tego właśnie majątku i nie zostało wówczas przez powodów zaskarżone.
Skoro zatem prawo do rekompensaty może wynikać wyłącznie z faktu pozostawienia przez obywatela polskiego majątku nieruchomego, stanowiącego w momencie wybuchu II Wojny Światowej jego własność, który to majątek, w związku z wojną zmuszony był opuścić, to brak udowodnienia prawa własności do zgłoszonych przez Skarżących składników majątku uzasadniał odmowne rozpoznanie ich wniosku. Ustawodawca określając krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone mienie nie przyznał bowiem tego prawa wszystkim obywatelom polskim, posiadającym w przeszłości nieruchomości na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ale wyłącznie tym, którzy byli ich właścicielami i przy spełnieniu przez nich łącznie wszystkich warunków określonych w art. 2 ustawy. To zaś, że tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości musiał być przynależny repatriantowi, wynika z samej istoty zdarzenia, z jakim związane jest omawiane uprawnienie, tj. "pozostawieniem nieruchomości" w określonych w art. 1 ustawy okolicznościach. O pozostawieniu rzeczy można bowiem mówić jedynie wówczas, gdy przynależała ona do jednostki, która twierdzi, że ją pozostawiła. W tej sytuacji za niezasadne należy uznać zarzuty skargi dotyczące błędnego ustalenia przez organ stanu faktycznego sprawy, tj. art. 7 , 75, art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a.
Trudno zarzucić organom naruszenie art. 7, art.9, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszystkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz czynności niezbędnych do jej załatwienia. Jak wynika bowiem z akt sprawy Wojewoda oprócz zobowiązania Skarżących do przedłożenia dokumentów, z których wynikałoby prawo własności ich poprzednika prawnego do nieruchomości opuszczonej, sam aktywnie prowadził postępowanie w sprawie.
W związku z tym uznać należy, że analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego i ocena podniesionych przez Skarżących zarzutów prowadzą do przekonania, że brak jest podstaw do podważenia legalności zaskarżonej decyzji i wskazują na bezzasadność skargi. Skarżący nie udowodnili bowiem, że ich poprzednicy prawni byli właścicielami spornych nieruchomości. Organy orzekające, wbrew twierdzeniom skargi, wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły przy tym stan faktyczny sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi kierowały się przy jej rozstrzyganiu oraz uzasadniły swoje orzeczenia (art. 107 § 1 i 3 k.p.a.). Zauważyć też trzeba, że rekompensata, o której mowa w ustawie, jest świadczeniem realizowanym ze środków publicznych i chociażby z tego powodu ustalenia faktów uzasadniających wypłatę świadczenia muszą być oparte na rzetelnym i weryfikowalnym materiale dowodowym. Wynikająca z art. 7 k.p.a. zasada uwzględniania słusznego interesu obywatela (strony) nie zakłada, w takim stanie rzeczy, konieczności przyznawania prymatu tego indywidualnego interesu nad interesem publicznym, co miałoby przejawiać się w liberalnym traktowaniu ewentualnych braków materiału dowodowego, czy też wyjaśnianiu możliwych sprzeczności na korzyść strony i to tylko z tego powodu, że w materii związanej z dochodzeniem rekompensat występują naturalne trudności w dokumentowaniu okoliczności związanych z posiadanym i pozostawionym majątkiem. Skoro z przepisów ustawy nie wynikają żadne "korzystne" dla strony reguły dowodowe, to obowiązuje tu zasada, że co do zasady ciężar dowodu spoczywać będzie na organie administracyjnym, ale nie oznacza to, że strona od tego zadania (poszukiwania dowodów) jest zwolniona. Strona ta, w swoim dobrze rozumianym interesie, powinna wykazywać dbałość o przedstawienie właściwych i przekonywających środków dowodowych. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy to strona jest inicjatorem postępowania administracyjnego, w wyniku którego ma zapaść decyzja rozstrzygająca o jej uprawnieniach.
W tych okolicznościach za całkowicie chybiony należy uznać zarzut skargi zaniechania przez organy dokonania szacunkowej wyceny zabudowań będących przedmiotem sprawy. Byłby on bowiem uzasadniony dopiero w sytuacji udowodnienia przez Skarżących istnienia do nich prawa własności.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.