I SA/WA 1210/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2021-12-09
NSAnieruchomościŚredniawsa
prawo nieruchomościwłasność czasowadekret warszawskipostępowanie nadzorczestwierdzenie nieważności decyzjik.p.a.plan zagospodarowania przestrzennegoSKOWSA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Prokuratora na decyzję SKO odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji z 1955 r. dotyczącej prawa własności czasowej do gruntu.

Sprawa dotyczyła skargi Prokuratora na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO), która odmówiła stwierdzenia nieważności własnej wcześniejszej decyzji z 2012 r. Decyzja z 2012 r. stwierdzała nieważność orzeczenia z 1955 r. o odmowie przyznania prawa własności czasowej do gruntu. Prokurator zarzucał SKO rażące naruszenie prawa przy odmowie stwierdzenia nieważności. Sąd uznał skargę za niezasadną, stwierdzając, że SKO nie naruszyło rażąco prawa, a jego interpretacja przepisów dotyczących stwierdzenia nieważności decyzji była dopuszczalna.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę Prokuratora na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) z marca 2021 r., która odmówiła stwierdzenia nieważności własnej decyzji z lutego 2012 r. Decyzja z 2012 r. stwierdzała nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej z grudnia 1955 r. o odmowie przyznania H. W. prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w Warszawie. Prokurator wniósł sprzeciw, zarzucając decyzji SKO z 2012 r. rażące naruszenie prawa, w tym przepisów k.p.a. dotyczących wyjaśnienia stanu faktycznego i zebrania materiału dowodowego. SKO, po ponownym postępowaniu nadzorczym, odmówiło stwierdzenia nieważności swojej decyzji z 2012 r., uznając, że nie naruszyła ona rażąco prawa, mimo braku wskazania konkretnego planu zagospodarowania przestrzennego w orzeczeniu z 1955 r. Sąd administracyjny uznał skargę Prokuratora za niezasadną. Podkreślił, że postępowanie nadzorcze ma na celu kontrolę legalności decyzji w aspekcie wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a., a nie ponowne rozstrzygnięcie sprawy. Sąd rozważył pojęcie "rażącego naruszenia prawa", wskazując na istniejące w orzecznictwie rozbieżności interpretacyjne. Stwierdził, że SKO kierowało się jedną z dopuszczalnych interpretacji, a wydanie decyzji na podstawie jednej z możliwych interpretacji prawa materialnego nie może stanowić podstawy do wyprowadzenia wniosku o obarczeniu tej decyzji wadą prowadzącą do jej nieważności. W konsekwencji, odmowa stwierdzenia nieważności decyzji przez SKO była zgodna z prawem, a skarga Prokuratora nie miała uzasadnionych podstaw.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie naruszyło rażąco prawa, odmawiając stwierdzenia nieważności swojej decyzji z 2012 r.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że SKO kierowało się dopuszczalną interpretacją pojęcia "rażącego naruszenia prawa" i że samo wydanie decyzji na podstawie jednej z możliwych interpretacji prawa materialnego nie stanowi rażącego naruszenia prawa, nawet jeśli późniejsza interpretacja okaże się odmienna. Brak wskazania konkretnego planu zagospodarowania przestrzennego w orzeczeniu z 1955 r. nie musiał automatycznie oznaczać rażącego naruszenia prawa przez SKO w decyzji z 2012 r.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (10)

Główne

k.p.a. art. 156 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, w tym rażącego naruszenia prawa (pkt 2).

dekret warszawski art. 7 § 2

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy

Określa warunki przyznania dotychczasowemu właścicielowi prawa własności czasowej do gruntu, w tym wymóg pogodzenia korzystania z gruntem z przeznaczeniem według planu zabudowania.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzekania przez sąd administracyjny w przedmiocie oddalenia skargi.

ustawa COVID-19 art. 15zzs4 § 3

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Podstawa do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej i podejmowania czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 77

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada swobodnej oceny dowodów.

k.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji.

k.p.a. art. 158 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji.

k.p.a. art. 186

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

Argumenty

Skuteczne argumenty

SKO nie naruszyło rażąco prawa, odmawiając stwierdzenia nieważności decyzji z 2012 r., ponieważ kierowało się dopuszczalną interpretacją przepisów. Wydanie decyzji na podstawie jednej z możliwych interpretacji prawa materialnego nie stanowi rażącego naruszenia prawa.

Odrzucone argumenty

Decyzja SKO z 2012 r. została wydana z rażącym naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r., poprzez zastosowanie tych przepisów i stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z [...] grudnia 1955 r., mimo braku do tego podstaw. Decyzja SKO z 2012 r. została wydana z rażącym naruszeniem art. 7, 77, 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niepodjęcie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym nie zebranie materiału dowodowego dotyczącego planu zabudowania.

Godne uwagi sformułowania

pojęcie "rażącego naruszenia prawa" jest pojęciem nieostrym, niezdefiniowanym przez ustawodawcę o rażącym naruszeniu prawa można mówić wówczas, gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią przepisu prawa wskazuje na ich oczywistą niezgodność skutki, które naruszenie prawa wywołuje, przyjmując, że jeżeli są one niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności, to takie naruszenie ma cechy rażącego naruszenia prawa wydanie decyzji na podstawie jednej z możliwych interpretacji prawa materialnego (tu: art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a.) nie może stanowić podstawy do wyprowadzenia wniosku o obarczeniu tej decyzji wadą rażącego naruszenia prawa.

Skład orzekający

Dariusz Pirogowicz

sprawozdawca

Małgorzata Boniecka-Płaczkowska

członek

Przemysław Żmich

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"rażącego naruszenia prawa\" w kontekście stwierdzania nieważności decyzji administracyjnej, zwłaszcza w sprawach dotyczących historycznych regulacji prawnych (dekret warszawski) i konieczności uwzględnienia planów zagospodarowania przestrzennego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z dekretem o gruntach warszawskich i interpretacją art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w kontekście różnych poglądów orzeczniczych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy złożonej kwestii prawnej związanej ze stwierdzaniem nieważności decyzji administracyjnych i interpretacją "rażącego naruszenia prawa", co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego i nieruchomości.

Kiedy błąd w decyzji administracyjnej jest "rażący"? Sąd rozstrzyga spór o nieważność decyzji z lat 50.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 1210/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-12-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-06-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dariusz Pirogowicz /sprawozdawca/
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska
Przemysław Żmich /przewodniczący/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 1396/22 - Wyrok NSA z 2023-12-19
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 156 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Prokuratora Prokuratury Rejonowej [...] w [...] del. do Prokuratury Regionalnej w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] marca 2021 r. nr [...] odmówiło stwierdzenia nieważności własnej decyzji z [...] lutego 2012 r. nr [...] stwierdzającej nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1955 r. nr [...] o odmowie przyznania H. W. prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. nr hip. [...].
Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.
Orzeczeniem administracyjnym z [...] grudnia 1955 r. Prezydium Rady Narodowej w [...] odmówiło przyznania, w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279), H. W. prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], ozn. nr hip. [...]. W motywach orzeczenia podniesiono, że teren przedmiotowej nieruchomości zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego przeznaczony jest pod społeczne budownictwo mieszkaniowe.
W efekcie przeprowadzonego na wniosek następców prawnych dawnej właścicielki postępowania nadzorczego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] lutego 2012 r. stwierdziło nieważność ww. orzeczenia, jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zaistnienia tej wady Kolegium upatrywało w braku wskazania w orzeczeniu konkretnego obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego, a także braku wyjaśnienia dlaczego korzystanie przez dotychczasowych właścicieli z gruntu (którego to sposobu korzystania także nie ustalano) nie można było pogodzić z jego przeznaczeniem w planie.
Pismem z [...] grudnia 2019 r. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] Prokurator Prokuratury Rejonowej [...] del. do Prokuratury Regionalnej w [...] (dalej: "Prokurator") wniósł sprzeciw, zarzucając jej rażące naruszenie prawa, a zwłaszcza naruszenie w ten sposób art. 7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez niepodjęcie jakichkolwiek czynności, które były niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym m.in. nie zebranie materiału dowodowego dotyczącego planu zabudowania obejmującego teren nieruchomości przy ul. [...], obowiązującego w dacie wydania orzeczenia z [...] grudnia 1955 r. Wobec czego wnioskował o stwierdzenie nieważności decyzji Kolegium na podstawie art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i art.186 k.p.a.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po wszczęciu i przeprowadzeniu na skutek owego sprzeciwu z urzędu postępowania nadzorczego, decyzją z [...] marca 2021 r. odmówiło stwierdzenia nieważności własnej decyzji z [...] lutego 2012 r.
Wskazując na istotę postępowania nieważnościowego Kolegium zauważało, że prowadząc w tym trybie postępowanie, zakończone decyzją z [...] lutego 2012 r. organ zobowiązany był wyłącznie do zbadania, czy doszło do zaistnienia jednej z podstaw stwierdzenia nieważności decyzji wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie wyjaśniające w ramach tego trybu prowadzone było zatem tylko w zakresie niezbędnym do zbadania, czy stan faktyczny ustalony przy wydawaniu decyzji będącej przedmiotem kontroli odpowiada prawdzie w świetle istniejącego materiału dowodowego. Mając zaś na względzie, że materialnoprawną podstawą weryfikowanej w 2012 r. decyzji (orzeczenia administracyjnego) był art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. Kolegium zwracało uwagę, że skoro przepis ten nakładał na organ administracji obowiązek uwzględnienia wniosku o przyznanie dotychczasowemu właścicielowi prawa własności czasowej, jeżeli korzystanie przez niego z gruntu dało się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania, to nie można było na podstawie ww. przepisu wydawać decyzji o odmowie przyznania tegoż prawa, opierając się na "opracowywanym" planie zagospodarowania przestrzennego, który nie posiadał mocy aktu prawnego i którego ustalenia przed ostatecznym zatwierdzeniem mogły być dowolnie zmieniane, co przesądzało o jego niepewnym bycie prawnym. W decyzji z dnia [...] lutego 2012 r., Kolegium zaś wprost wskazało, że "wystarczającą podstawą stwierdzenia nieważności takiej decyzji jest ustalenie, że organ odmawiając prawa własności czasowej nie wskazał planu, z którym niezgodne miało być korzystanie z gruntu. Ponadto, organ dekretowy "w żaden sposób nie wyjaśnił, w jaki sposób dotychczasowi właściciele chcieli korzystać z nieruchomości oraz dlaczego to korzystanie nie dało się pogodzić z przeznaczeniem nieruchomości. Uchybienia te stanowią rażące naruszenie art. 7ust. 2 dekretu, a tym samym uzasadniają stwierdzenie nieważności decyzji". Zdaniem Kolegium trafność takiego stanowiska potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych, na dowód czego przywołał szereg wydany w tego typu sprawach w latach 1999 -2013 wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Krańcowo natomiast przyznawało rację Prokuratorowi, że istotnie w decyzji z [...] lutego 2012 r. nie powołano planu zagospodarowania przestrzennego obowiązującego w dacie wydania weryfikowanego orzeczenia. Jednakże nie jest to wada, która uzasadniałaby stwierdzenie nieważności ww. decyzji.
Na powyższą decyzję Prokurator wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niezastosowanie tego przepisu i niestwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lutego 2012 r., mimo że została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa, a zwłaszcza z:
a) rażącym naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r., poprzez zastosowanie tych przepisów i stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z [...] grudnia 1955 r., mimo braku do tego podstaw, oraz
b) rażącym naruszeniem art. 7. art. 77. art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niepodjęcie jakichkolwiek czynności, które były niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym nie zebranie materiału dowodowego dotyczącego planu zabudowania obejmującego teren nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], hip. [...], obowiązującego w chwili wydania orzeczenia administracyjnego z [...] grudnia 1955 r. i tym samym niewykonanie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego; a także poprzez nie zawarcie w uzasadnieniu faktycznym decyzji okoliczności dotyczących planu zabudowania obejmującego teren wskazanej nieruchomości.
Wobec tak sformułowanych zarzutów Prokurator wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, a także zastosowanie innych przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszeń prawa również w stosunku do decyzji poprzedzających zaskarżaną decyzję, zgodnie z przepisem art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podtrzymało stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie.
O oddalenie skargi wnieśli także uczestnicy postępowania: D. K. oraz B. K.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skarga jest niezasadna.
Postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją prowadzone było w trybie nadzwyczajnym uregulowanym w art. 156 § 1 i n. k.p.a., a jego celem była weryfikacja legalności również wydanej w tym samym trybie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lutego 2012 r. stwierdzającej nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1955 r. nr [...] o odmowie przyznania na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. byłej właścicielce prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] przy ul. [...]. ozn. nr hip. [...].
Istotą postępowania nadzorczego prowadzonego w ww. trybie – jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie - nie jest ponowne rozstrzygnięcie merytoryczne sprawy administracyjnej załatwionej określoną decyzją, ale wyłącznie kontrola tej decyzji w aspekcie materialnoprawnych wad opisanych w art. 156 § 1 k.p.a., w tym wady rażącego naruszenia prawa lub wady polegającej na wydaniu jej bez podstawy prawnej (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Ma więc ono na celu ustalenie czy w określonym stanie faktycznym, oznaczony organ administracji publicznej, na gruncie obowiązujących wówczas przepisów prawa materialnego i procesowego mógł podjąć rozstrzygnięcie o treści w tej decyzji ujętej. W takim postępowaniu organ orzeka bowiem wyłącznie kasacyjnie, stwierdzając nieważność decyzji albo jej niezgodność z prawem, a w przypadku braku przesłanek takiego orzeczenia - odmawia stwierdzenia nieważności decyzji.
Wobec tak zakreślonego przedmiotu postępowania nadzorczego, nie może budzić wątpliwości, że celem postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją nie była ponowna ocena legalności orzeczenia dekretowego - o czym orzekło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w decyzji z [...] lutego 2012 r. stwierdzając jego nieważność z powodu obarczenia go od dnia wydania wadą rażącego naruszenia prawa - a jedynie zbadanie, czy podejmując tej treści decyzję Kolegium samo rażąco naruszyło prawo w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a., jak wywodził Prokurator w sprzeciwie inicjującym w tym przedmiocie postępowanie.
W tym miejscu zatem wyjaśnić należy, że pojęcie "rażącego naruszenia prawa" jakim posługuje się art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jest pojęciem nieostrym, niezdefiniowanym przez ustawodawcę. Doczekało się ono natomiast bogatego orzecznictwa i piśmiennictwa, w którym jednak - co nie pozostaje bez znaczenia w rozpoznawanej sprawie – było ono interpretowane jednolicie. Uznawano więc, że o rażącym naruszeniu prawa można mówić wówczas, gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią zastosowanego przepisu prawa wskazuje na ich oczywistą niezgodność (tak np. w wyroku NSA z 17 kwietnia 1996 r. III SA 565/95, Biul.Skarb. 1997/2/26). Prezentowano również pogląd, że oprócz wspomnianej oczywistej sprzeczności istotne są także skutki, które naruszenie prawa wywołuje, przyjmując, że jeżeli są one niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności, to takie naruszenie ma cechy rażącego naruszenia prawa (por. wyrok NSA z 2 marca 2011 r., sygn. akt II OSK 2226/10, Lex nr 824448). W innych orzeczeniach akcentowano z kolei, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (vide wyrok NSA z 7 października 2011 r. II OSK 1521/10, Lex nr 965192). Podkreślano również, że ustalenie, czy w konkretnym wypadku nastąpiło rażące naruszenie prawa, wymaga zawsze bardzo wnikliwego rozważenia sprawy. Naruszony przepis prawa nie może pozostawiać jakichkolwiek wątpliwości prawnych, a jego treść musi być jasna i nie może wywoływać sporów doktrynalno-orzeczniczych (por. wyrok NSA z 19 kwietnia 2013 r. II GSK 190/12, Lex nr 1337107). Taka zróżnicowana interpretacja pojęcia "rażącego naruszenia prawa", powodowała, że w praktyce orzeczniczej dotyczącej spraw rozstrzyganych w przeszłości na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r., zaistniały rozbieżności w zakresie standardu ich oceny, w aspekcie tej kwalifikowanej wady prawnej.
Przypomnieć zaś wypada, że mocą tego dekretu wszelkie grunty na obszarze [...] przeszły na własność gminy [...] (art. 1 dekretu). Akt ów stwarzał jednocześnie dotychczasowym właścicielom nieruchomości możliwość wystąpienia z wnioskiem o przyznanie na przejętym gruncie prawa zabudowy lub prawa wieczystej dzierżawy. Wspomniany wniosek należało złożyć w terminie 6 miesięcy od dnia objęcia gruntu w posiadanie przez Gminę [...] (art. 7 ust. 1 dekretu). Gmina zaś zobligowana była do jego uwzględnienia, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania, a jeżeli chodzi o osoby prawne - ponadto, gdy użytkowanie gruntu zgodnie z jego przeznaczeniem w myśl planu zabudowania nie pozostaje w sprzeczności z zadaniami ustawowymi lub statutowymi tej osoby prawnej (art. 7 ust. 2 dekretu). Konsekwencją przyjętych w dekrecie unormowań było ustalenie w procesie stosowania jego przepisów, po pierwsze dochowania terminu złożenia przez podmiot legitymowany wniosku, a po wtóre zidentyfikowania obowiązującego w dacie rozstrzygania dla danej nieruchomości miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (dawniej planu zabudowania) oraz zbadanie możliwości pogodzenia dalszego korzystania z nieruchomości przez dotychczasowego właściciela (jego następców prawnych) z tym planem.
Jeśli zatem tych elementów stanu faktyczno-prawnego przy wydawaniu decyzji dekretowej organ nie ustalił, a przynajmniej nie dał temu wyrazu w uzasadnieniu wydanej decyzji (a taka sytuacja miała miejsce w orzeczeniu z [...] grudnia 1955 r.), to niewątpliwie naruszał art. 7 ust. 2 dekretu.
Kwestią sporną pozostaje czy takie naruszenie można zakwalifikować jako rażące w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Także w orzecznictwie sądów administracyjnych można dostrzec na tym tle istotne rozbieżności. W części bowiem wyroków przyjmowano, że już sam brak wykazania w decyzji dekretowej planu, z którym - w ocenie organu - nie można było pogodzić korzystania z gruntu przez dotychczasowych właścicieli, uzasadniał zakończenie postępowania nadzwyczajnego i podjęcia rozstrzygnięcia w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Taki swego rodzaju formalistyczny standard oceny decyzji dekretowych w aspekcie kwalifikowanej wady prawnej z art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a., wyrażony został m.in. w przywołanym przez Kolegium wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 sierpnia 2009 r. I OSK 1152/08 (Lex nr 554850). Co przy tym znamienne, w wyroku tym Sąd podkreślał, że dla stwierdzenia, iż w takim przypadku doszło do rażącego naruszenia prawa nie było konieczne ustalanie przez organ nadzoru przeznaczenia przedmiotowego obszaru. Wychodzono bowiem z założenia, że podjęcie rozstrzygnięcie na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu, bez ustalenia zaistnienia materialnoprawnych przesłanek w tym przepisie ujętych, wskazuje na oczywistą, widoczną już na pierwszy rzut oka, niezgodność rozstrzygnięcie z treścią ww. przepisu prawa, co nawiązuje do pierwszej z przedstawionych wyżej wykładni pojęcia "rażącego naruszenia prawa", w której nie odnosi się do skutków jakie owo naruszenie wywołało. To bowiem wymagałoby zbadania, jakie rozstrzygnięcie by zapadło, gdyby postępowanie dekretowe zostało przeprowadzone zgodnie z obowiązującymi w dacie wydania decyzji regułami procedury administracyjnej, a następnie sformułowania oceny czy mimo wadliwego uzasadnienia, rozstrzygnięcie w niej ujęte winno być w demokratycznym państwie akceptowane, a wynikające z niego konsekwencje respektowane.
W innych orzeczeniach sądów administracyjnych kładziony był jednakowoż nacisk na konieczność dodatkowego skonfrontowania podjętego rozstrzygnięcia z postanowieniami planu miejscowego rzeczywiście obowiązującego, co wymagało z kolei poczynienia w tym zakresie dodatkowych ustaleń przez organ nadzoru. Wychodzono bowiem z założenia, że jako akt normatywny powszechnie obowiązujący w stosunkach lokalnych, stanowił on element systemu prawnego obowiązującego w określonym momencie czasowym na danym obszarze. Z tego względu sam fakt, że w orzeczeniach dekretowych odwoływano się li tylko do założeń planistycznych, których obowiązujący plan nie przewidywał, względnie nie przywoływano konkretnego planu, nie musiał automatycznie oznaczać, że ten sposób umotywowane rozstrzygnięcie załatwiające meriti sprawę administracyjną obarczone jest wadą rażącego naruszenia prawa. Istoty bowiem tej wady upatrywać należało w tym, że podjęte rozstrzygnięcie sprawy (a więc sposób jej załatwienia) pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa, a wywołane tym naruszeniem skutki powodują, że dotkniętego tego rodzaju wadliwością rozstrzygnięcia nie da się pogodzić z panującym porządkiem prawnym (por. wyrok WSA w Warszawie z 23 maja 2018 r. I SA/Wa 900/17, Lex nr 2557793).
W okolicznościach niniejszej sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podejmując [...] lutego 2012 r. decyzję stwierdzającą nieważność orzeczenia dekretowego z [...] grudnia 1955 r., kierowało się pierwszym z omówionych poglądów w zakresie interpretacji przesłanki rażącego naruszenia prawa, a co za tym idzie także przyjętego standardu oceny legalności tego orzeczenia. W konsekwencji czego - mając na względzie, że w weryfikowanym wówczas orzeczeniu Prezydium Rady Narodowej w [...] brak było odniesień do skonkretyzowanego planu zagospodarowania przestrzennego obowiązującego dla nieruchomości przy ul. [...] w [...] i nie wykazano w nim by cele, na które w tym konkretnym planie grunt tej nieruchomości był przeznaczony nie mogły być realizowane przez dotychczasowego właściciela (co jest okolicznością niesporną) - oceniło, że jest ono obarczone wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a., gdyż w sposób oczywisty narusza art. 7 ust. 2 dekretu. Przy takiej zaś interpretacji owej wady – jak wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyżej wyroku z 6 sierpnia 2009 r. - zbędne było prowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego przez organ nadzoru, ukierunkowanego na poczynienie ustaleń w zakresie obowiązującego dla nieruchomości planu.
Wydanie zaś decyzji na podstawie jednej z możliwych interpretacji prawa materialnego (tu: art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a.) nie może stanowić podstawy do wyprowadzenia wniosku o obarczeniu tej decyzji wadą rażącego naruszenia prawa. Jak podkreśla się bowiem w judykaturze, jeżeli przepis prawa dopuszcza możliwość rozbieżnych jego interpretacji, to wybór jednej z nich nie może być oceniony jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nawet wówczas, gdy zostanie ona później uznana za nieprawidłową albo, co zdarza się częściej, inna interpretacja zostanie uznana za słuszniejszą (por. wyrok NSA z 18 czerwca 1997 r. III SA 422/96, Lex nr 1689379). Pogląd ten skład orzekający w sprawie podziela.
W tym stanie rzeczy nie jest zasadny podnoszony przez Prokuratora zarzut naruszenia przez tę decyzję w sposób rażący przepisów art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 2 dekretu. Podobnie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw zarzut obarczenia jej wadą rażącego naruszenia przepisów procedury administracyjnej tj. art. 7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. , upatrywany w braku poczynienia przez Kolegium w postępowaniu nadzorczym ustaleń co do przeznaczenia gruntu przedmiotowej nieruchomości w obowiązującym dla tego terenu miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Tym bardziej, że za naruszenie w ten sposób przepisów postępowania, a w szczególności przepisów regulujących postępowanie dowodowe, które uzasadniałoby stwierdzenie nieważności decyzji, można uznać jedynie tego rodzaju naruszenie, które prowadzi do wydania decyzji bez uprzedniego przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów niezbędnych dla wyjaśnienia istoty sprawy czy też wydanie decyzji bez przeprowadzenia dowodów obligatoryjnych w danej sprawie. Odnosi się zatem to do sytuacji, w której ze względu na treść przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę rozstrzygania sprawy administracyjnej, określone okoliczności faktyczne muszą być bezwzględnie ustalone, a organ tego nie uczynił. Taka zaś w sprawie nie zaistniała, a to wobec posłużenia się w toku prowadzonego postępowania nadzorczego przez Kolegium wykładnią art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. zakładającą zaistnienie przewidzianej w tym przepisie wady nieważności, już tylko w samej oczywistej, dostrzegalnej na pierwszy rzut oka sprzeczności treści rozstrzygnięcia z materialnoprawną podstawą jego wydania, a więc bez odnoszenia się do skutków tym naruszeniem wywołanych. Powodowało to bowiem, że czynienie samodzielnie dodatkowych ustaleń przez organ nadzoru w sferze, która w postępowaniu zwykłym nie została zbadana, stawało się zbędne. Jakkolwiek zgodzić się można z Prokuratorem, że takie podejście - w świetle dominujących obecnie w judykaturze poglądów - jest błędne. Jednak nie oznacza to, że z tego tylko powodu można przypisać opartej na takim rozumowaniu decyzji nadzorczej wadę prowadzącą do jej nieważności.
Skoro zatem przy podejmowaniu decyzji nadzorczej w roku 2012 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] nie naruszyło w sposób rażący art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jak też nie stwierdzono by wydana na tej podstawie decyzja obarczona byłą którąkolwiek z pozostałych wad opisanych w art. 156 § 1 k.p.a. (na które zresztą skarżący także nie wskazuje), to odmowa stwierdzenia jej nieważności – o czym orzekło Kolegium w decyzji z [...] marca 2021 r. – odpowiada prawu. To zaś czyni wniesioną na nią skargę pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.
Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI