I SA/WA 1204/17

I SA/Wa 1204/17 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2018-09-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2017-08-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak
Iwona Kosińska /sprawozdawca/
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 3144/19 - Wyrok NSA z 2024-01-31
Skarżony organ
Minister Zdrowia
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 145 par. 1 pkt 2,  art. 152,  art. 153, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art. 157 par. 2,, 28,156 par. 1 pkt 2, 156 par. 2, 107 par. 3,7,77,80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie WSA Iwona Kosińska (spr.) WSA Bożena Marciniak Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2018 r. sprawy ze skargi Polskich Kolei Linowych S.A. w [...] na decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] grudnia 2016 roku, nr [...], obie w częściach nie dotyczących rozstrzygnięć odnośnie działek o numerach ewidencyjnych [...], [...],[...],[...] oraz [...]; 2. oddala skargę w części dotyczącej działek o numerach ewidencyjnych [...],[...],[...],[...] oraz [...].
Uzasadnienie
Minister Zdrowia decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez spółkę [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] października 2001 r., nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia [...] września 2001 r., stwierdzającej nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw uzdrowiskowych [...],[...] i [...] na własność Państwa, w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego w [...] .
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że [...] Spółka Akcyjna w [...] (dalej [...] S.A.) wniosła w dniu [...] maja 2010 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] października 2001 r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia [...] września 2001 r. stwierdzającej nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia z [...] marca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw uzdrowiskowych [...],[...] i [...] na własność Państwa w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego w [...]. Równocześnie Spółka wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] października 2007 r., nr [...] stwierdzającej nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] października 1948 r. w przedmiocie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] kwietnia 1948 r. w przedmiocie ustalenia składników majątkowych przedsiębiorstwa uzdrowiskowego [...]. Wnioskodawca wskazał, że powołane decyzje wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa polegającym na stwierdzeniu nieważności orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. w odniesieniu do działek ewidencyjnych o nr: [...],[...],[...],[...],[...], pomimo że wywołało ono nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa.
Minister Zdrowia decyzjami z dnia [...] lipca 2010 r. oraz z dnia [...] lipca 2010 r. odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności kwestionowanych decyzji. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ nadzoru decyzjami z dnia [...] września 2010 r. oraz z dnia [...] września 2010 r. utrzymał w mocy odpowiednio decyzję z dnia [...] lipca 2010 r. oraz z dnia [...] lipca 2010 r. Jednakże Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokami z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 2053/10 i sygn. akt IV SA/Wa 2054/10 uchylił obie zaskarżone decyzje Ministra Zdrowia.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Zdrowia decyzją z dnia [...] października 2012 r., nr [...],[...], odmówił stwierdzenia nieważności kwestionowanych decyzji Ministra Zdrowia. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Zdrowia decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W ocenie organu nadzoru na dzień wydania decyzji, o stwierdzenie nieważności których wnosi strona, nie zaistniały nieodwracalne skutki prawne, a tym samym nie zaistniały przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Ponadto, wbrew stanowisku wnioskodawcy, organ był uprawniony do wydania jednej decyzji dotyczącej obu kwestionowanych orzeczeń nacjonalizacyjnych. Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2013 r., sygn. akt: I SA/Wa 718/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...] stycznia 2013 r., wskazując, że została ona wydana z naruszeniem art. 24 § 1 pkt 5 kpa w związku z art. 127 § 3 kpa.
Po kolejnym rozpatrzeniu sprawy Minister Zdrowia decyzją z dnia [...] maja 2014 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2012 r. Organ nadzoru wskazał, że decyzja zatwierdzająca protokół zdawczo-odbiorczy nie ma charakteru samodzielnego, posiada jedynie charakter prawno-procesowy. Z uwagi zatem na niesamodzielny charakter orzeczenia zatwierdzającego protokół, organ uznał za celowe łączne rozpoznanie wniosków o stwierdzenie nieważności decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 2208/14 uchylił przedmiotowe decyzje organu nadzoru
Rozpoznając po raz czwarty sprawę, Minister Zdrowia decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. po raz kolejny odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] października 2001 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] września 2001 r. stwierdzającej nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw uzdrowiskowych [...],[...] i [...] na własność Państwa, w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego w [...]. W wydanym rozstrzygnięciu Minister Zdrowia, realizując wytyczne zawarte w wyroku z dnia 27 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 2208/14, jak również zawarte w wyroku z dnia 14 stycznia 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 2054/10, rozpoznał odrębnie wniosek [...] S.A. z dnia [...] maja 2010 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] października 2001 r. i poprzedzającej ją decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] września 2001 r. oraz odrębnie wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] października 2007 r. stwierdzającej nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] października 1948 r. w przedmiocie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] kwietnia 1948 r. w przedmiocie ustalenia składników majątkowych przedsiębiorstwa uzdrowiskowego [...] . W uzasadnieniu decyzji Minister Zdrowia uznał, że spełnione zostały formalne przesłanki prowadzenia postępowania, dokonał oceny powołanych przez wnioskodawcę podstaw stwierdzenia nieważności kwestionowanych decyzji i uznał, że brak jest podstaw do ich uznania za zasadne.
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, spółka [...] wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając naruszenie przepisów postępowania i wnosząc o uchylenie w całości decyzji organu nadzoru.
Rozpatrując złożony wniosek, Minister Zdrowia stwierdził, że nie może on zostać uwzględniony. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ nadzoru wyjaśnił, że decyzja Ministra Zdrowia z dnia [...] października 2001 r. oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] września 2001 r. były już przedmiotem rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 2 czerwca 2003 r., sygn. akt: IV SA 3919/01 oddalił skargę złożoną na decyzje Ministra Zdrowia. Tym samym organ nadzoru, rozpoznając wniosek o stwierdzenie nieważności tych decyzji i wydając kwestionowaną decyzję z dnia [...] grudnia 2016 r., mógł rozpatrywać wniosek tylko w takim zakresie, w jakim nie zachodziła przedmiotowa niedopuszczalność merytorycznego rozpoznania sprawy. Jak wskazał w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 stycznia 2016 r., wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 czerwca 2003 r., sygn. akt IVSA 3919/01 przesądził prawomocnie kwestię nieważności orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r., nie wypowiadał się jednak co do nieodwracalności skutków prawnych tejże decyzji, odniesienie się zatem w tej materii do kwestii związanej z przesłanką stwierdzenia nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa jest dla organu wiążące i prawnie wymagalne. Stosując się zatem do wytycznych zawartych w wyroku z dnia 27 stycznia 2016 r., jak również do wytycznych zawartych w wyroku z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt: IV SA/Wa 2054/10, organ rozpoznał wniosek [...] z dnia [...] maja 2010 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] października 2001 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] września 2001 r. Wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] października 2007 r. został rozpoznany odrębnie.
Mając na uwadze orzecznictwo oraz dokonane w sprawie ustalenia faktyczne, Minister Zdrowia podtrzymał stanowisko wydane w I instancji. Organ nadzoru ponownie przypomniał stan faktyczny sprawy. Wskazał, że decyzją Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw uzdrowiskowych [...],[...] i [...] na własność Państwa, w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego w [...] na własność Państwa przejęte zostały parcele szczegółowo wymienione w tej decyzji. Następnie decyzją z dnia [...] października 1997 r. Wojewoda [...] stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] w [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w [...] stanowiącego niezabudowane działki nr [...],[...],[...] (działki objęte księgą wieczystą [...] ), a decyzją Zarządu Miasta [...] z dnia [...] grudnia 1997 r. stwierdzono nabycie przez przedsiębiorstwo państwowe [...] [...] w [...] z dniem [...] grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego działki ewidencyjne o numeracji: [...],[...],[...] i [...], położone w obrębie Miasta [...] (działki objęte księgą wieczystą [...] oraz [...]). W dniu 27 września 2001 r. (Repertorium A Nr [...]) sporządzony został protokół nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników spółki [...] sp. z o.o. w [...] (poprzednik prawny [...] S.A.), podczas którego podjęto uchwałę o podwyższeniu kapitału zakładowego spółki. Udziały w podwyższonym kapitale zakładowym spółki objęła [...] S.A. i pokryła je wkładem niepieniężnym w postaci mienia zaliczanego do majątku trwałego [...] S.A. obejmującego m.in.: użytkowanie wieczyste nieruchomości składającej się z działek nr [...],[...],[...] i nieruchomości składającej się z działek nr [...],[...], [...] i [...]. Działki ewidencyjne o numerach [...],[...],[...], [...] (powstała po podziale dz. ew. [...]) oraz [...] pochodzą odpowiednio: 1) działka [...] z części parceli [...], części parceli [...] oraz całej parceli [...] (aktualnie jest to działka nr [...]); 2) działka [...] w całości z parceli [...], która stanowi część parceli [...] (aktualnie jest to działka [...]); 3) działka [...] z parceli [...] stanowiącej cześć dawnej parceli [...] oraz z części parceli [...] stanowiącej cześć dawnej parceli [...] (aktualnie jest to działka [...]); 4) działka [...] z parceli [...], która stanowi część dawnej parceli [...] (aktualnie jest to działka [...]); 5) działka [...] z części działki [...], która powstała z części parceli [...] stanowiącej część parceli [...] oraz części parceli [...] stanowiącej część parceli [...]. Zdaniem Ministra nie jest zasadny zarzut [...] S.A. zawarty we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy o wystąpieniu w sprawie nieodwracalnych skutków prawnych. Ewentualne wystąpienie nieodwracalnych skutków prawnych nie może bowiem stanowić w niniejszej sprawie podstawy stwierdzenia nieważności jako rażące naruszenie prawa. W ocenie organu nie zachodzi bowiem wyraźna i oczywista sprzeczność treści decyzji z treścią przepisu prawa. Minister podniósł, że protokół nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników [...] sp. z o.o. w [...], podczas którego podjęto uchwałę o podwyższeniu kapitału zakładowego spółki i udziały w podwyższonym kapitale zakładowym spółki objęła [...] S.A. i pokryła je wkładem niepieniężnym w postaci mienia zaliczanego do majątku trwałego [...] S.A., obejmującego m.in. użytkowanie wieczyste nieruchomości składającej się z opisanych wyżej działek został sporządzony w dniu [...] września 2001 r. W tym samym dniu [...] września 2001 r. aktem notarialnym zawarta została pomiędzy [...] S.A a [...] Sp. z o.o. umowa przeniesienia użytkowania wieczystego przedmiotowych nieruchomości. Natomiast pierwsza z kwestionowanych decyzji Ministra Zdrowia stwierdzająca nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. wydana została w dniu [...] września 2001 r., a zatem jeszcze przed przeniesieniem prawa użytkowania wieczystego na wnioskodawcę. Jak wynika z odpisu księgi wieczystej KW nr [...], według stanu na dzień 13 września 2012 r., wniosek o wpis użytkowania wieczystego nieruchomości obejmującej działki ewidencyjne nr [...],[...],[...] i [...] złożony został do Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w [...] w dniu [...] września 2001 r. Wpis prawa dokonany został natomiast w dniu [...] grudnia 2001 r. W księdze wieczystej KW nr [...], według stanu na dzień 13 września 2012 r., nie ujawniono daty złożenia wniosku o wpis użytkowania wieczystego nieruchomości obejmującej działki ewidencyjnej nr [...],[...] i [...]. Zgodnie z odpisem księgi wieczystej KW nr [...], wpis prawa użytkowania wieczystego na w/w nieruchomościach dokonany został w dniu [...] grudnia 2001 r. Wobec tego, w ocenie organu nadzoru, Minister Zdrowia wydając zaskarżone decyzje z dnia [...] września 2001 r. oraz z dnia [...] października 2001 r. nie mógł wiedzieć o prawie przysługującym wnioskodawcy. Zatem naruszenie prawa polegające na stwierdzeniu nieważności decyzji w odniesieniu do działek ewidencyjnych nr [...],[...],[...],[...] i [...], w sytuacji gdy przed ostatecznym stwierdzeniem nieważności nastąpiły nieodwracalne skutki prawne, nie wypełnia przesłanki rażącego naruszenia prawa, tym samym nie może stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji nieważnościowej. Ponadto Minister, odnosząc się do zarzutów [...] S.A., zwrócił uwagę, że dokonuje oceny tej przesłanki wyłącznie w niniejszym postępowaniu a nie jako możliwości powstania nieodwracalnych skutków prawnych jako przesłanki nieważnościowej w postępowaniach administracyjnych w ogóle. Skutkiem prawnym decyzji o stwierdzeniu nieważności orzeczenia było przywrócenie majątku dawnym właścicielom. Stwierdzenie nieważności decyzji nieważnościowej w niniejszym postępowaniu spowodowałoby zatem powrót do stanu pierwotnego, rażąco naruszającego prawo. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności nie jest bowiem możliwa zmiana rozstrzygnięcia i stwierdzenie wydania orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. z naruszeniem prawa, ponieważ w trybie postępowania nieważnościowego nie jest możliwe wydanie nowej decyzji rozstrzygającej co do istoty sprawy, jak ma to miejsce w postępowaniu wznowieniowym na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 kpa. Organ nadzoru uznał, że nawet gdyby przyjąć, że wystąpiły nieodwracalne skutki prawne orzeczenia Ministra Zdrowia, to nie wykluczało to możliwości stwierdzenia nieważności decyzji w prowadzonym wówczas postępowaniu, ponieważ przeniesienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz [...] S.A. nastąpiło w toku postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia 1948 r. Sam fakt, że nieruchomość nabyta przez Państwo na podstawie decyzji nacjonalizacyjnej została następnie sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, nie może zawsze przesądzać o tym, że decyzja nacjonalizacyjna wywołała nieodwracalne skutki prawne. Skutkiem prawnym tego rodzaju decyzji jest przede wszystkim odjęcie prawa własności dotychczasowemu właścicielowi i przejście własności na Państwo. Jednocześnie dopuszczalne jest stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, na podstawie której Skarb Państwa nabył nieruchomość, jeżeli oddanie tej nieruchomości w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej nastąpiło w toku postępowania o stwierdzenie nieważności tej decyzji.
Zdaniem Ministra Zdrowia, brak udziału [...] S.A. jako strony w postępowaniu nie może stanowić w niniejszej sprawie podstawy stwierdzenia nieważności decyzji nieważnościowej, gdyż jest to ewentualna podstawa wznowienia postępowania. Ponadto organ nadzoru zwrócił uwagę, że [...] S.A. złożyła również wniosek o wznowienie postępowania, powołując się na art. 145 § 1 pkt 4 kpa i postępowanie to jest aktualnie zawieszone w związku ze złożonym wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji. Przy czym zarzut pozbawienia czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym może być rozważany wyłącznie na gruncie przesłanek wznowienia postępowania, konkretnie przesłanki unormowanej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Natomiast w sprawie o stwierdzenie nieważności eliminuje się decyzję dlatego, że w niej samej (a nie w procedurze) tkwią ciężkie wady prawne, o których mowa w art. 156 § 1 kpa. Organ nadzoru podkreślił, że zarzuty strony o naruszeniu przepisów postępowania są niezasadne. W konsekwencji Minister Zdrowia wskazał, że w świetle powyżej wskazanych okoliczności przesłanki powoływane przez [...] S.A. nie mogą stanowić podstawy uwzględnienia złożonego wniosku.
Na decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...] czerwca 2017 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosły [...] S.A. W uzasadnieniu strona skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, czyli:
1 - art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niezastosowanie się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wiążących organ w niniejszej sprawie, a wyrażonych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 2053/10, w którym Minister Zdrowia został zobowiązany do:
- zapoznania się i dokonania analizy uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 czerwca 2003 r., sygn. akt IV SA 3919/01, po to by stwierdzić, czy składniki oceny prawnej sądu, mającej przymiot powagi rzeczy osądzonej, czynią żądnie Skarżącego niedopuszczalnym,
- braku stosowania jakiegokolwiek automatyzmu, a w szczególności konieczności zbadania zawartości żądania Spółki pod kątem uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2003 r.
Minister Zdrowia nie dokonał tymczasem żadnej własnej analizy uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2003 r. (uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wskazuje wręcz, że w ogóle się z nim zapoznano) oraz zastosował automatyzm przyjmując, że skoro skarga na decyzję Ministra Zdrowia z 2001 r. została oddalona, to uprawnione jest twierdzenie, że zaskarżona decyzja wolna była od wad uzasadniających stwierdzenie jej nieważności. Ponadto z twierdzenia, że wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2003 r. "przesądził prawomocnie kwestię nieważności orzeczenia Ministra Zdrowia z [...] marca 1948 r." (nie cytowanego ani w wyroku z 2003 r., ani wyroku z 2011 r.) wywiedzione zostało automatycznie, że nie da się stwierdzić nieważności decyzji Ministra Zdrowia z 2001 r., choć są to odrębne decyzje. Doprowadziło to do całkowicie błędnego ustalenia, że: "organ nie mógł rozpatrywać wszystkich zarzutów podnoszonych przez [...] S.A.", a w szczególności zarzutu opisanego w punkcie 2 poniżej.
Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż decyzja wydana wbrew wytycznym zawartym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 2011 r. nie może zostać uznana za prawidłową;
2 - art. 7 i 107 § 1 kpa w związku z art. 156 § 1 kpa poprzez:
- brak należytego rozpatrzenia drugiej ze wskazywanych przez [...] S.A. podstaw stwierdzenia nieważności decyzji z 2001 r. " którą było wydanie tych decyzji z rażącym naruszeniem prawa polegającym na całkowitym zaniechaniu ustalenia stanu prawnego nieruchomości objętych decyzjami nacjonalizacyjnymi, czego następstwem było rażąco nieprawidłowe ustalenie kręgu stron postępowania i pominięcie większości podmiotów, które obowiązkowo powinny w nim uczestniczyć,
- utrzymanie w mocy decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Zdrowia z 2001 r. pomimo braku dokonania należytej oceny tych decyzji pod kątem wystąpienia wad z art. 156 § 1 kpa, co stanowi dodatkowo zignorowanie wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 stycznia 2011 r.,
3 - art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa poprzez:
- brak przeprowadzenia mającej kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy dokładnej i rzetelnej analizy treści uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 czerwca 2003 r., sygn. akt IV SA 3919/01, pod kątem ustalenia, czy składniki oceny prawnej wyrażonej przez ten Sąd, mającej przymiot powagi rzeczy osądzonej, wskazują na dokonanie kontroli decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] października 2001 r. oraz decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] września 2001 r. pod kątem wystąpienia przesłanek do stwierdzenia ich nieważności, w szczególności tych wskazywanych przez skarżącego [...] S.A. we wniosku o stwierdzenie nieważności. Organ nie jest w stanie zacytować żadnego fragmentu uzasadnienia wyroku z 2003 r., który wskazywałby na dokonanie przez Naczelny Sąd Administracyjny analizy przesłanek wskazywanych przez skarżącego,
4 - art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 156 § 2 kpa poprzez:
- przyjęcie a priori, że występujące w art. 156 § 2 kpa pojęcie "nieodwracalnych skutków prawnych" wymaga interpretacji ("rozumienie tego pojęcia kształtowane było w licznych orzeczeniach sądowych, na przestrzeni wielu lat"), a zatem przepis ten generalnie nie może być rażąco naruszony w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa,
- odmowę stwierdzenia nieważności decyzji z 2001 r. z uwagi na brak wyraźnej i oczywistej sprzeczności treści tych decyzji z treścią przepisów prawa (art. 156 § 2 kpa), gdyż wystąpienie nieodwracalnych skutków prawnych nie jest widoczne w niniejszej sprawie na pierwszy rzut oka, podczas gdy w/w "brak widoczności", spowodowany jest właśnie rażącym naruszeniem w w/w postępowaniach z 2001 r. przepisów z zakresu postępowania dowodowego (o czym mowa w zarzucie 2) i gdyby Minister Zdrowia przeprowadził wtedy prawidłowo postępowanie dowodowe i ustalił stan prawny nieruchomości, których dotyczyły decyzje z 2001 r., okazałoby się, że w stosunku do wielu z nich nastąpił obrót cywilnoprawny, a więc na "pierwszy rzut oka" mógłby ustalić, że nastąpiły nieodwracalne skutki prawne.
Za niedopuszczalne skarżący uznał przyjęcie rozumowania, według którego rażące uchybienia w postępowaniu dowodowym mają usprawiedliwiać brak możliwości dostrzeżenia wywołania przed decyzję nieodwracalnych skutków prawnych i niezastosowanie przez organ dyspozycji normy z art. 156 § 2 kpa.
5 - art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 77 § 1 kpa poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji z 2001 r. z uwagi na brak możliwości dowiedzenia się przez Ministra Zdrowia w 2001 r. o przeniesieniu prawa użytkowania wieczystego na [...] sp. z o.o., podczas gdy:
- Minister nie może się powoływać na brak możliwości dowiedzenia się o prawie przysługującym Skarżącemu, skoro wydając decyzje z 2001 r. organ ten nie zrobił nic, żeby sprawdzić stan prawny gruntów nimi objętych, w szczególności nie sprawdzono ksiąg wieczystych, czego konsekwencją jest m.in. niniejsze postępowanie,
- sprawdzenie ksiąg wieczystych o ówczesnych numerach [...] i [...] pozwoliłoby po pierwsze na ustalenie, że nieruchomości gruntowe nimi objęte były od 1997 r. w użytkowaniu wieczystym [...] a wzniesione na nich budynki stanowiły własność tego podmiotu, co automatycznie powinno prowadzić do uznania tego podmiotu za stronę postępowania, co na skutek zaniechań Ministra nie nastąpiło, a zapobiegłoby dalszemu rozporządzaniu tym prawem,
- już z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Minister Zdrowia miał możliwość dowiedzenia się o przeniesieniu prawa użytkowania wieczystego na [...] Sp. z o.o., gdyż z chwilą wpłynięcia do Sądu Wieczystoksięgowego wniosku od notariusza o ujawnienie w księdze wieczystej praw [...] Sp. z o.o., co - jak ustala sam Minister - miało miejsce w dniu [...] września 2001 r., na pewno przynajmniej w jednej z ksiąg (nr [...]) pojawiła się wzmianka o w/w wniosku, która wyłączyła możliwość powołania się na rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych i brak wiedzy o dokonywanych zmianach stanu prawnego. Nieuprawnione są zatem twierdzenia, że organ przed dniem 16 października 2001 r. nie mógł wiedzieć o nabyciu przez [...] S.A. prawa użytkowania wieczystego gruntów i własności wzniesionych na nich budynków, skoro już od [...] września 2001 r. w księgach wieczystych widniała odpowiednia wzmianka informująca o złożonym wniosku o zmianę stanu prawnego ujawnionego w księgach wieczystych.
6 - art. 8 kpa poprzez:
- uzasadnienie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji z 2001 r. z powołaniem się na to, że stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej skutkowałoby przywróceniem stanu rażąco sprzecznego z prawem, z całkowitym pominięciem faktu, iż po pierwsze brak eliminacji z obrotu prawnego ww. decyzji z 2001 r. oznacza właśnie akceptację rażącej bezprawności działania organów państwowych przy możliwym zrekompensowaniu szkód dawnych właścicieli winny sposób, a po drugie, jak wskazuje nawet orzecznictwo Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, właśnie sygnalizowany przez [...] S.A. sposób rozstrzygania spraw reprywatyzacyjnych w sytuacji takiej jak niniejsza jest właściwy z punktu widzenia sprawiedliwości,
- brak stosowania się do wiążących wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 2053/10, a w szczególności brak analizy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 czerwca 2003 r., co powoduje, że niniejsza sprawa, która już po raz czwarty trafi na wokandę Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, praktycznie wraca do etapu na jakim była w 2011 r.
W obszernym 10-stronnicowym uzasadnieniu skargi strona skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów i wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.
W odpowiedzi na skargę Minister Zdrowia wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonana przez Sąd analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego doprowadziła do częściowego uwzględnienia skargi, aczkolwiek z innych względów niż w niej podniesiono.
Sąd uznał, że musi zostać stwierdzona nieważność części zaskarżonych decyzji organu nadzoru, ponieważ obarczone są one wadą, którą na mocy art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu, czyli z uwagi na stwierdzenie, że zachodzą przesłanki określone w art. 156 kpa, dające podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonych rozstrzygnięć.
Jak wynika z treści art. 157 § 2 kpa postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (a z takim mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie), o ile nie jest prowadzone z urzędu, może być wszczęte tylko na wniosek podmiotu, który legitymuje się przymiotem strony w rozumieniu art. 28 kpa. Stroną tego postępowania są zatem strony postępowania zakończonego kwestionowaną w trybie nadzoru decyzją administracyjną oraz te osoby, którym obecnie przysługują do spornej nieruchomości prawa rzeczowe. Legitymację do żądania wszczęcia postępowania (także nadzorczego) prowadzonego na wniosek ma podmiot, który wykaże, że kwestionowana decyzja dotyczy jego interesu prawnego lub obowiązku (art. 28 kpa). Wydanie bowiem przez organ nadzoru decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy w postępowaniu wszczynanym na wniosek, w warunkach gdy wniosek taki złożony został przez podmiot nie posiadający do tego legitymacji prawnej, oceniane musi być jako obarczone kwalifikowaną wadą prawną z art. 156 § 1 pkt 2 kpa (rażącego naruszenia prawa), prowadzącą do nieważności tej decyzji. Tego rodzaju wady decyzji Sąd, jak już wyjaśniono wyżej, bierze zaś pod uwagę z urzędu (art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Przenosząc powyższe rozważania na stan faktyczny rozpatrywanej sprawy, wyjaśnić należy, że kontrolowane przez Sąd postępowanie nadzorcze wszczęte zostało na wniosek z dnia [...] maja 2010 r. [...] Spółka Akcyjna w [...]. Wnioskiem tym skarżąca spółka wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] października 2001 r. oraz poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia [...] września 2001 r. stwierdzającej nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia z [...] marca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw uzdrowiskowych [...],[...] i [...] na własność Państwa w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego w [...]. Równocześnie Spółka wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] października 2007 r., stwierdzającej nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] października 1948 r. zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] kwietnia 1948 r. w przedmiocie ustalenia składników majątkowych przedsiębiorstwa uzdrowiskowego [...]. Przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie była pierwsza część tego wniosku, dotycząca decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] października 2001 r. oraz poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia [...] września 2001 r. stwierdzającej nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia z [...] marca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw uzdrowiskowych [...],[...] i [...] na własność Państwa w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego w [...]. Pismem z dnia [...] grudnia 2011 r. zatytułowanym "Uzupełnienie wniosku o stwierdzenie nieważności" skarżąca spółka podtrzymała stanowisko, że jej wniosek dotyczy tej części decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] października 2001 r. oraz poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia [...] września 2001 r. stwierdzającej nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia z [...] marca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw uzdrowiskowych [...],[...] i [...] na własność Państwa, która dotyczy przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego w [...].
W tej sytuacji Minister Zdrowia pismem z dnia [...] lutego 2012 r. wezwał skarżącą spółkę do wyjaśnienia, czy pismo z dnia [...] grudnia 2011 r. należy traktować jako rozszerzenie żądania stwierdzenia nieważności decyzji (Ministra Zdrowia z dnia [...] października 2001 r. oraz poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia [...] września 2001 r.) w całości, czy też w części, tj. w odniesieniu do obecnych działek ewidencyjnych nr [...],[...],[...] oraz [...]. W odpowiedzi pismem z dnia [...] lutego 2012 r. skarżąca spółka wyjaśniła, że "wnosi o stwierdzenie nieważności wymienionych w piśmie decyzji Ministra Zdrowia z 2001 i 2007 r. w całości....". Równocześnie spółka wyjaśniła, że w odniesieniu do nieruchomości znajdujących się w jej użytkowaniu wieczystym powołuje się na własny interes prawny. Natomiast w odniesieniu do pozostałej części decyzji wnosi o podjęcie przez organ nadzoru działań z urzędu. Jednocześnie spółka wyjaśniła, że poza działkami wymienionymi w piśmie organu z dnia [...] lutego 2012 r. przedmiotem postępowania są objęte także działki o numerach [...],[...] oraz działka nr [...]. Następnie pismem z dnia [...] marca 2012 r. skarżąca spółka ponownie wyjaśniła, że działki o numerach [...],[...] nie były objęte kwestionowaną nacjonalizacją, a zatem nie są jednak przedmiotem złożonego wniosku.
Podsumowując stwierdzić należy, że ostatecznie wniosek strony skarżącej dotyczył działek, które obecnie znajdują się w użytkowaniu wieczystym spółki, czyli działek o numerach: [...],[...],[...],[...] oraz [...]. W pozostałym zakresie dotyczącym licznych innych działek skarżąca spółka wniosła o ich objęcie przedmiotowym postępowaniem nadzorczym przez Ministra Zdrowia z urzędu. Z analizy akt sprawy nie wynika jednak, aby organ nadzoru w jakiejkolwiek części wszczął przedmiotowe postępowanie nadzorcze z urzędu. Potwierdza to także treść zaskarżonych decyzji, w których Minister wyjaśnił, że wydał decyzję "po rozpatrzeniu wniosku spółki [...] S. A. w [...]...". Skoro tak, to organ nadzoru, będąc związany treścią złożonego wniosku, mógł w niniejszej sprawie orzekać jedynie co do tych części decyzji Ministra Zdrowia z 2001 r., co do których wnioskodawca wykazał istnienie po jego stronie interesu prawnego w rozumieniu art. 28 kpa, czyli działek, co do których skarżącej spółce przysługuje prawo użytkowania wieczystego. Podkreślić należy, że skarżąca spółka nie była stroną postępowania zakończonego decyzjami organu nadzoru z 2001 r. Kwestia ta jest jednak przedmiotem odrębnego postępowania nadzwyczajnego zainicjowanego wnioskiem skarżącej spółki o wznowienie postępowania nadzorczego z 2001 r.
Oznacza to, że wobec niewszczęcia postępowania nadzorczego z urzędu, Minister Zdrowia w zaskarżonej decyzji rozstrzygnął o istocie sprawy w postępowaniu wszczynanym na wniosek strony. Jednakże część tego wniosku w zakresie niedotyczącymi działek będących obecnie w użytkowaniu wieczystym skarżącej spółki, złożona została przez podmiot nieposiadający do tego legitymacji prawnej. Rozpatrzenie zatem w tej części wniosku skarżącej spółki oceniane musi być jako obarczone kwalifikowaną wadą prawną z art. 156 § 1 pkt 2 kpa (rażącego naruszenia prawa), prowadzącą do konieczności stwierdzenia przez Sąd nieważności tej części decyzji.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 2 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.) orzekł jak w punkcie 1 sentencji.
W pozostałym zakresie, czyli nieruchomości, które obecnie znajdują się w użytkowaniu wieczystym spółki, czyli działek o numerach: [...],[...],[...],[...] oraz [...], Sąd oddalił skargę, uznając ją za niezasadną.
Przedmiotowa sprawa była wielokrotnie już rozpatrywana przez sądy administracyjne (również oddzielnie w stosunku do pozostałych uzdrowisk, czyli uzdrowiska [...] i [...]). Przypomnieć zatem należy, że:
Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 czerwca 2003 r., sygn. akt IV SA 3919/01 oddalił skargę Przedsiębiorstwa "[...]" S.A. w [...]na decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...] października 2001 r., którą organ ten utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] września 2001 r. stwierdzającą nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw uzdrowiskowych [...],[...] i [...] na własność Państwa w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego w [...] oraz decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] października 2007 r. stwierdzającej nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] października 1948 r. w przedmiocie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 17 kwietnia 1948 r. ustalającego składniki majątkowe przedsiębiorstwa uzdrowiskowego [...].
Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 2053/10 uchylił decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...] września 2010 r. i poprzedzającą ją decyzję Ministra Zdrowia z [...] lipca 2010 r. odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. Sąd wskazał, że pomimo prawomocnego rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 czerwca 2003 r. Minister Zdrowia nie mógł automatycznie odmówić wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji, bez rozważenia okoliczności, na które wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 6/09. Działanie to wymaga zatem zapoznania się z uzasadnieniem zapadłego wyroku, po to, by stwierdzić, czy składniki oceny prawnej sądu, mającej przymiot powagi rzeczy osądzonej, czynią żądanie niedopuszczalnym (stanowią przeszkodę prawną dla nadania mu dalszego biegu w celu wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 158 § 1 kpa). Rozważania te, w ocenie Sądu, powinny znaleźć odzwierciedlenie w treści uzasadnienia.
Po tym Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 718/13 uchylił decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...] stycznia 2013 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ze względu na naruszenie przez organ nadzoru art. 24 § 1 pkt 5 kpa (wyłączenie pracownika organu). Sąd wyjaśnił, że tylko Minister Zdrowia jako piastun funkcji organu nie podlega na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 kpa wyłączeniu przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 stycznia 2016 r., sygn. akt i SA/Wa 2208/14 uchylił decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...] maja 2014 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji oraz decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...] października 2012 r. i zwrócił sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ nadzoru. Zdaniem Sądu Minister działający zarówno w I, jak i w II instancji nie zastosował się do wytycznych zawartych w wyroku z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 2053/10 oraz IV SA/Wa 2054/10. W ocenie Sądu Minister Zdrowia rozpoznający sprawę w obu instancjach stwierdził, że decyzja zatwierdzająca protokół zdawczo-odbiorczy nie ma charakteru samodzielnego, posiada jedynie prawno-procesowy charakter i z uwagi na tę niesamodzielny charakter orzeczenia zatwierdzającego protokół uznał za celowe łączne rozpoznanie wniosków o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] października 2001 r. oraz decyzji z dnia [...] października 2007 r. Zatem ocena organu co do charakteru orzeczenia zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy jest sprzeczna z oceną zawartą w wytycznych Sądu zawartych w powołanym orzeczeniu. Niezastosowanie się przez organ administracji publicznej przy ponownym wydaniu decyzji do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku narusza zasadę związania organu oceną prawną (art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) i oznacza , że podjęty akt lub czynność są wadliwe. W ocenie Sądu niewłaściwym było łączne rozpoznanie przez organy dwóch wniosków o stwierdzenie nieważności dwóch decyzji z 2001 i 2007 roku, co doprowadził do naruszenia art. 62 kpa. Równocześnie Sąd wyjaśnił, że dostrzega, że wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 czerwca 2003 r. sygn. akt IVSA 3919/01 przesądził prawomocnie kwestię nieważności orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r., nie wypowiadał się jednak co do nieodwracalności skutków prawnych tejże decyzji, co ma z kolei zasadnicze znaczenie wobec wytycznych zawartych w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 2053/10 oraz sygn. akt IV SA/Wa 2054/10. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w oparciu o art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi po raz kolejny uchylił zaskarżone decyzje Ministra Zdrowia.
W ocenie Sądu orzekającego, rozpatrując po raz kolejny niniejszą sprawę, organ nadzoru zastosował się tym razem do wiążących go zaleceń sądów administracyjnych wynikających z przywołanych wyżej orzeczeń. Nie naruszył zatem art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.).
Przede wszystkim organ oddzielnie rozpatrzył wniosek skarżącej spółki o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] października 2001 r. oraz poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia [...] września 2001 r. stwierdzającej nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw uzdrowiskowych [...],[...] i [...]na własność Państwa, w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego w [...] i oddzielnie wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] października 2007 r. stwierdzającej nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] października 1948 r. w przedmiocie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] kwietnia 1948 r. w przedmiocie ustalenia składników majątkowych przedsiębiorstwa uzdrowiskowego [...]. Obie zaskarżone decyzje wydane zostały i podpisane przez Ministra Zdrowia. Organ nadzoru przyznał skarżącej spółce przymiot strony w rozpatrywanej sprawie i dokonał oceny zakresu związania go przy jej rozpatrywaniu oceną prawną zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 czerwca 2003 r., sygn. akt IV SA 3919/01, do czego zobowiązywały go powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych. Zdaniem Sądu obecnie orzekającego prawidłowe jest ustalenie organu nadzoru, że wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 czerwca 2003 r., sygn. akt IV SA 3919/01 prawomocnie przesądził kwestię nieważności orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. Podkreślić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu tego orzeczenia dokładnie wyjaśnił powody podjętego rozstrzygnięcia, zatem obecnie ponowne ich powtarzanie Sąd orzekający uznaje za niezasadne. Kopia tego orzeczenia znajduje się w aktach administracyjnych sprawy, zatem jego treść była i jest dla stron dostępna, a jak wynika z treści znajdujących się w aktach sprawy licznych pism strony skarżącej, argumentacja Naczelnego Sądu Administracyjnego jest jej znana.
Podkreślić należy, że wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 czerwca 2003 r., sygn. akt IV SA 3919/01 prawomocnie przesądził kwestię nieważności orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. W tej sytuacji, w ocenie Sądu orzekającego badanie istnienia nieodwracalnych skutków prawnych decyzji administracyjnej, której nieważność została prawomocnie orzeczona, nie znajduje żadnego uzasadnienia. Nie jest bowiem możliwe odrębne orzekanie o nieodwracalnych skutkach prawnych w oderwaniu od prawomocnego orzeczenia stwierdzającego nieważność decyzji administracyjnej. Gdyby bowiem istniały nieodwracalne skutki prawne decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, to Sąd nie mógłby uznać za prawidłowe rozstrzygnięcia stwierdzającego nieważność tego orzeczenia zamiast decyzji stwierdzającej, że wadliwe orzeczenie wydane zostało z naruszeniem prawa. Oznacza to, że wszelkie argumenty dotyczące ewentualnego wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych mogły być skutecznie podniesione najpóźniej w postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli prawidłowości wydania decyzji odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] października 2001 r. Zgodnie jednak z treścią art. 153 oraz 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.) związanie sądu administracyjnego oznacza, że nie może on na potrzeby rozpatrywanej sprawy formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się orzeczeniu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. W tej sytuacji za prawidłowe uznać należy stanowisko organu nadzoru, że na obecnym etapie postępowania pozostała do rozważenia jedynie kwestia ewentualnego wystąpienia w sprawie przesłanek wskazanych w art. 156 § 2 kpa, czyli istnienia nieodwracalnych skutków prawnych. Jak bowiem wynika z uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 27 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 2208/14 "z uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 czerwca 2003 r., sygn. akt IV SA 3919/01 nie wynika by kwestia ta była objęta rozstrzygnięciem tego Sądu...".
Kwestia istnienia nieodwracalnych skutków prawnych (art. 156 § 2 kpa) była już wielokrotnie przedmiotem rozważań w orzecznictwie zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyrok z dnia 23 listopada 1987 r., sygn. I SA 1406/86, ONSA 1987, z. 2, poz. 81), jak i Sądu Najwyższego, zwłaszcza w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r., sygn. III AZP 4/92, (OSNCP 1992, nr 12, poz. 211 i OSP 1993, nr 5, poz. 104). W uchwale tej wyrażono stanowisko, że odwracalność lub nieodwracalność skutku prawnego decyzji trzeba rozpatrywać, mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencję, tzn. umocowanie do stosowania władczych i jednostronnych prawnych form działania. A więc jeśli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie "nieodwracalny". Jest to nieodwracalność skutku prawnego względna w tym znaczeniu, że "odwrócenie" tego skutku jest prawnie niedostępne dla organu administracji publicznej działającego w granicach obowiązywania norm prawa publicznego, w formach prawnych właściwych dla tej administracji i w trybie postępowania przypisanym tejże administracji. Oznacza to, że decyzja wywołała nieodwracalny skutek prawny wtedy, gdy ani przepisy prawa materialnego, ani też przepisy procesowe, stanowiące podstawę działania organu administracji publicznej, nie czynią danego organu właściwym do cofnięcia tego właśnie skutku przez wydanie decyzji. Nieodwracalności skutków prawnych decyzji administracyjnej, o których stanowi art. 156 § 2 kpa, nie należy porównywać z występującym w art. 363 § 1 Kodeksu cywilnego pojęciem "niemożliwości przywrócenia stanu poprzedniego", albowiem dotyczy ono restytucji naturalnej w znaczeniu gospodarczym i nie odnosi się do restytucji uprawnień (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 1982 r., sygn. akt III CRN 181/82, OSNCP 1982, z. 8-9 poz. 120). W ocenie tego, czy decyzja wywołała nieodwracalny skutek prawny, nie powinny być brane pod uwagę takie późniejsze zdarzenia, które stwarzać mogą przeszkody w przywróceniu uprawnień lub w nadaniu obowiązkom ich pierwotnego kształtu. Nie są to bowiem bezpośrednie skutki wykonania samej decyzji administracyjnej, lecz zamierzone lub nieprzewidziane następstwa tego, że decyzja administracyjna, chociaż obarczona ciężkimi wadami, istnieje w obrocie prawnym i korzysta w nim z domniemania legalności. Również z uzasadnień uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 1996 r., sygn. akt OPS 7/96 oraz z dnia 9 listopada 1998 r., sygn. akt OPK 4-7/98 wynika, że należy odróżnić skutki prawne, które wywołała decyzja kwestionowana w postępowaniu o stwierdzenie jej nieważności, od dotyczących tego samego przedmiotu skutków prawnych wywołanych późniejszymi decyzjami lub innymi zdarzeniami prawnymi. W uzasadnieniu powołanej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 1998 r., sygn. OPK4-7/98 podniesiono, że stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej znosi jej skutki prawne od dnia jej wydania w sprawie administracyjnej, a tym samym organ administracji nie jest właściwy i kompetentny do rozstrzygania innych odrębnych spraw, które w jakiś sposób dotyczą przedmiotu rozstrzygnięcia decyzji dotkniętej nieważnością.
Jak wynika z akt sprawy, po przejęciu na własność Państwa m.in. przedmiotowych nieruchomości, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 1997 r. stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] w [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w [...] , stanowiącego niezabudowane działki nr [...],[...],[...], a decyzją Zarządu Miasta [...] z dnia [...] grudnia 1997 r. stwierdzono nabycie przez przedsiębiorstwo państwowe [...] w [...] z dniem [...] grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego działki ewidencyjne o numeracji: [...],[...],[...] i [...] . Następnie w dniu [...] września 2001 r. sporządzony został protokół nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników spółki [...]sp. z o.o. w [...] (poprzednik prawny [...] S.A.), podczas którego podjęto uchwałę o podwyższeniu kapitału zakładowego spółki. Udziały w podwyższonym kapitale zakładowym spółki objęła [...] S.A. i pokryła je wkładem niepieniężnym w postaci mienia zaliczanego do majątku trwałego [...] S.A., obejmującego m.in. użytkowanie wieczyste przedmiotowych nieruchomości. Oznacza to, że użytkowanie wieczyste, na istnienie którego powołuje się skarżąca spółka, nie było skutkiem prawnym orzeczenia nacjonalizacyjnego. Uwłaszczenie to nastąpiło w odrębnym postępowaniu zakończonym odpowiednimi decyzjami administracyjnymi. Skutkiem prawnym kontrolowanej w kwestionowanym postępowaniu nadzorczym decyzji nie jest też wniesienie m.in. spornych nieruchomości jako aportu niepieniężnego do spółki [...] sp. z o.o. w [...]. Powstanie i przeniesienie prawa użytkowania wieczystego jest skutkiem prawnym wywołanym nie przez decyzję nacjonalizacyjną, której skutkiem prawnym jest przede wszystkim odjęcie prawa własności dotychczasowemu właścicielowi i przejście własności na Państwo, ale przez inne zdarzenie prawne, jakim jest uwłaszczenie [...] (i co do części działek wcześniejsza komunalizacja przedmiotowych działek). Skutek ten nie może stanowić podstawy do oceny, że tym samym decyzja nacjonalizacyjna wydana z rażącym naruszeniem prawa wywołała nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa. Dodatkowo podnieść należy, że Sąd w składzie orzekającym również opowiada się co do zasady za dopuszczalnością stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, na podstawie której Skarb Państwa nabył nieruchomość, jeżeli oddanie tej nieruchomości w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej nastąpiło w toku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 1324/10, uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 marca 2000 r., sygn. akt OPS 14/99). Błędne jest zatem stanowisko skarżącej spółki, że w niniejszej sprawie występują nieodwracalne skutki prawne decyzji Ministra Zdrowia z 1948 r. w zakresie nieruchomości będących obecnie w wieczystym użytkowaniu skarżącej spółki.
W tej sytuacji Sąd uznał, że postępowanie nadzorcze zakończone zaskarżonymi decyzjami Ministra Zdrowia zostało przeprowadzone wnikliwie, z zachowaniem reguł postępowania określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego (w tym art. 7, 77 i 80) i z uwzględnieniem wiążącej organ oceny prawnej i wskazań co do dalszego sposobu postępowania wynikających z zapadłych w niniejszej sprawie orzeczeń sądów administracyjnych (art. 154 i 170 ppsa). Materiał dowodowy w sprawie został dostatecznie zebrany. Wyjaśnione zostały także wszystkie okoliczności istotne dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia. Także w zgodzie z treścią art. 107 § 3 kpa organ nadzoru przedstawił swoje stanowisko w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, które dostatecznie odzwierciedla rację decyzyjną i wyjaśnia tok rozumowania organu, który prowadzi do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego i procesowego do rzeczywistej sytuacji faktycznej zaistniałej w rozpatrywanej sprawie. Minister w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia prawidłowo wskazał również fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.) orzekł jak w sentencji.