I SA/Wa 1178/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Warszawie oddalił skargę J.G. na decyzję Ministra Finansów o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przejściu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, uznając skarżącego za nieposiadającego interesu prawnego.
Skarżący J.G., aktualny właściciel nieruchomości, domagał się stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Finansów z 2021 r. o przejściu własności nieruchomości na Skarb Państwa na podstawie układu międzynarodowego. Minister Finansów umorzył postępowanie, uznając, że skarżący nie ma interesu prawnego do jego wszczęcia. Sąd administracyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko Ministra, że decyzja z 1968 r. ma charakter deklaratoryjny i nie wpływa na aktualne prawa własnościowe, a skarżący nie jest stroną postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. G. na decyzję Ministra Finansów z dnia 3 kwietnia 2023 r. o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Finansów z dnia 17 grudnia 2021 r. Decyzją z 2021 r. stwierdzono przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w [...] na podstawie ustawy z 1968 r. o dokonywaniu wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy. Skarżący, będący aktualnym właścicielem nieruchomości nabytej w 1996 r., wnioskował o stwierdzenie nieważności decyzji z 2021 r. Minister Finansów umorzył postępowanie, uznając, że skarżący nie posiada interesu prawnego do żądania weryfikacji decyzji, ponieważ decyzja z 1968 r. ma charakter deklaratoryjny, potwierdza skutki prawne powstałe z mocy prawa i nie ingeruje bezpośrednio w aktualne prawa własnościowe. Sąd administracyjny podzielił to stanowisko, podkreślając, że decyzja ta nie kreuje prawa rzeczowego, a jedynie stwierdza jego przejście na rzecz Skarbu Państwa w przeszłości. W związku z tym skarżący nie jest stroną postępowania, a jego skarga została oddalona jako niezasadna.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, aktualny właściciel nieruchomości nie posiada interesu prawnego do żądania stwierdzenia nieważności decyzji stwierdzającej przejście własności na Skarb Państwa na podstawie ustawy z 1968 r., ponieważ decyzja ta ma charakter deklaratoryjny i nie wpływa na jego aktualne prawa własnościowe.
Uzasadnienie
Decyzja wydana na podstawie ustawy z 1968 r. ma charakter deklaratoryjny, potwierdza skutki prawne powstałe z mocy prawa i nie ingeruje bezpośrednio w aktualne prawa własnościowe. Skarżący nie jest stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności takiej decyzji.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (13)
Główne
ustawa z 1968 r. art. 1
Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych
ustawa z 1968 r. art. 2
Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych
ustawa z 1968 r. art. 5 § ust. 2
Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych
k.p.a. art. 105 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 28
Kodeks postępowania administracyjnego
PPSA art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
ustawa z 1968 r. art. 2a § ust. 2
Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych
Dz. U. z 2022 r., poz. 2185
Ustawa z dnia 7 października 2022 r. o zmianie niektórych ustaw w celu uproszczenia procedur administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców
k.p.a. art. 157 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 5
Kodeks postępowania administracyjnego
k.c. art. 140
Kodeks cywilny
Konstytucja RP art. 64
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 21 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Argumenty
Skuteczne argumenty
Decyzja z 1968 r. ma charakter deklaratoryjny i nie wpływa na aktualne prawa własnościowe. Skarżący nie posiada interesu prawnego do żądania stwierdzenia nieważności decyzji z 1968 r. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji było bezprzedmiotowe z powodu braku legitymacji podmiotowej skarżącego.
Odrzucone argumenty
Decyzja z 1968 r. narusza prawo własności skarżącego. Decyzja z 1968 r. jest niewykonalna i jej niewykonalność ma charakter trwały. Skarżący posiada interes prawny do żądania stwierdzenia nieważności decyzji z 1968 r.
Godne uwagi sformułowania
decyzja ma charakter związany i deklaratoryjny nie jest to akt o charakterze wywłaszczeniowym nie niweczy zwłaszcza stosunków własnościowych, które zaistniały po tym jak nastąpiło zdarzenie prowadzące do przejścia prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa brak jest po stronie J. G. interesu prawnego legitymującego go do skutecznego żądania weryfikacji decyzji
Skład orzekający
Dariusz Pirogowicz
przewodniczący sprawozdawca
Przemysław Żmich
członek
Nina Beczek
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Ustalenie kręgu stron w postępowaniach dotyczących decyzji wydanych na podstawie ustawy z 1968 r. oraz charakteru prawnego tych decyzji."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z umowami międzynarodowymi i przejęciem nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w przeszłości. Interpretacja art. 2a ust. 2 ustawy z 1968 r. może być przedmiotem dalszych sporów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy złożonych kwestii prawnych związanych z historycznym przejęciem nieruchomości przez Skarb Państwa i aktualnymi prawami własności. Choć nie jest to przypadek sensacyjny, zawiera ciekawe argumenty prawne dotyczące interesu prawnego i charakteru decyzji administracyjnych.
“Czy historyczne przejęcie nieruchomości przez państwo nadal wpływa na obecnych właścicieli?”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Wa 1178/23 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2023-10-12 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2023-06-13 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Dariusz Pirogowicz /przewodniczący sprawozdawca/ Nina Beczek Przemysław Żmich Symbol z opisem 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych Hasła tematyczne Administracyjne postępowanie Skarżony organ Minister Finansów Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 2000 art. 28 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j. Dz.U. 1968 nr 12 poz 65 art. 2a ust. 2 Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.), sędzia WSA Przemysław Żmich, asesor WSA Nina Beczek, Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2023 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Ministra Finansów z dnia 3 kwietnia 2023 r. nr PR4.6400.81.2022.ZDX w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę. Uzasadnienie Minister Finansów decyzją z [...] kwietnia 2023 r. nr [...] umorzył zainicjowane wnioskiem J. G. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności własnej decyzji z [...] grudnia 2021 r. nr [...] o stwierdzeniu przejścia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]. Decyzja ta zapadła przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Decyzją z [...] grudnia 2021 r., wydaną na podstawie art. 1, 2 i 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz.U. Nr 12, poz. 65) przywoływanej dalej jako: "ustawa z 1968r.", Minister Finansów stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości o pow. [...] m2 położonej w [...] przy ul. [...], uregulowanej obecnie w księdze wieczystej nr [...], a obejmującej działki ew. nr [...] i [...] z obrębu [...]. Nieruchomość ta stanowiła niegdyś własność E. S., za którą - w związku z podpisanym 16 lipca 1960 r. układem miedzy Rządem [...] a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli [...] - uzyskał on w [...] stosowne odszkodowanie. Wnioskiem z [...] września 2022 r. o stwierdzenie nieważności tej decyzji wystąpił J. G., będący jednym z aktualnych właścicieli przedmiotowej nieruchomości, nabytej od spadkobierczyni E. S. aktem notarialnym z [...] grudnia 1996 r. rep. Nr [...]. W następstwie rozpoznania tego wniosku Minister Finansów decyzją z [...] kwietnia 2023 r., przywołując art. 105 § 1 w zw. z art. 157 k.p.a. oraz w zw. z art. 2a ust. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r., orzekł o umorzeniu zainicjowanego nim postępowania administracyjnego oceniając, że brak jest po stronie J. G. interesu prawnego legitymującego go do skutecznego żądania weryfikacji decyzji z [...] grudnia 2021 r. w ramach postępowania nadzorczego. Odwołując się do istoty interesu prawnego kreującego przymiot strony w postępowaniu administracyjnym, Minister zauważał, że ustalenie owego interesu następuje ostatecznie w wyniku konkretyzacji właściwego przepisu prawa materialnego. W niniejszej sprawie tymi przepisami są zaś przepisy ustawy z 1968 r. Zwracał przy tym uwagę, że z dniem [...] listopada 2022 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 października 2022 r. o zmianie niektórych ustaw w celu uproszczenia procedur administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2022 r., poz. 2185), która znowelizował m.in. ustawę z 1968 r. dodając do niej art. 2a ust. 2, stanowiący że stroną postępowania administracyjnego, o którym mowa w ust. 1, jest organ reprezentujący Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami właściwy ze względu na położenie nieruchomości. Przepis ten, stosownie do art. 51 ww. ustawy, ma zastosowanie do postępowań administracyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowelizacji. W uzasadnieniu do projektu tej ustawy wskazywano zaś m.in., że "na gruncie ww. przepisów prawa materialnego przyjmuje się, że podmiotem posiadającym interes prawny w przedmiotowym postępowaniu jest podmiot będący statio fisci Skarbu Państwa. Tym też motywowana jest zmiana w zakresie dodawanego art. 2a. ust. 2 ww. ustawy". W tożsamy sposób pojęcie strony zostało. zdaniem Ministra, określone w kwestionowanej decyzji z [...] grudnia 2021 r. Tym samym to co przed wejściem w życie nowelizacji ustawy z 1968 r. było wynikiem wykładni jej przepisów, znalazło obecnie swoje normatywne odzwierciedlenie. W dalszej kolejności odwołując się do poglądów prezentowanych w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, Minister wywodził, że decyzja wydawana na podstawie przepisów ustawy z 1968 r. ma charakter związany i deklaratoryjny. Po pierwsze oznacza to, że może być wydana w każdym czasie, nawet pomimo zmian własnościowych nieruchomości. Po drugie, celu wydania decyzji nie można utożsamiać czy ograniczać wyłącznie do uzyskania podstawy wpisu w księdze wieczystej. Co oznacza także, że jej wydanie w żaden bezpośredni i automatyczny sposób nie wpływa na aktualną treść księgi wieczystej nieruchomości objętej w przeszłości układem odszkodowawczym (indemnizacyjnym). Decyzja taka nie przenosi własności nieruchomości oraz nie niweczy stosunków własnościowych, które powstały po nastąpieniu zdarzenia prowadzącego do przejścia udziałów w prawie własności na rzecz Skarbu Państwa. Zatem rozstrzygnięcie Ministra Finansów, nie powoduje zmiany stanu prawnego w zakresie prawa własności nieruchomości. Minister wyjaśniał ponadto, że jakkolwiek pierwotnym celem ustawy z 1968 r. było istotnie stworzenie bezpośredniej podstawy dla wpisów Skarbu Państwa do ksiąg wieczystych. Jednak współcześnie, czyli po niemal 55 latach od wejścia jej w życie decyzja organu, w zdecydowanej większości przypadków nie będzie podstawą wpisu do księgi wieczystej nowego właściciela. Najczęściej bowiem albo Skarb Państwa został już do księgi wpisany wcześniej na innej podstawie (np. postanowienie o zasiedzeniu), albo zaszły nieodwracalne skutki prawne (np. nieruchomość była przedmiotem wielokrotnego obrotu cywilnoprawnego przez osoby trzecie). W takiej zaś sytuacji, wydanie decyzji "porządkuje" jedynie stan prawny nieruchomości lub stanowi dodatkowy środek dowodowy, potwierdzający wypłatę odszkodowania na podstawie układów indemnizacyjnych np. w postępowaniach dot. wzruszenia aktów nacjonalizacyjnych czy uzyskania odszkodowania na podstawie innych tytułów prawnych. Oczywiście decyzja wydana w trybie powołanej ustawy w dalszym ciągu może stanowić podstawę wpisu w księdze wieczystej, w rozumieniu art. 6262 § 3 k.p.c. Wobec czego w tym zakresie pełni funkcję subsydiarną wobec postępowania wieczystoksięgowego. Jednak z uwagi na zastane uwarunkowania ustrojowe i prawne, odrębną kwestią pozostaje to, czy rzeczywiście będzie do tego celu wykorzystana - por. wyrok NSA z 13 listopada 2018 r., I OSK 1179/18. O tym zaś pośrednio decyduje starosta, który rozważy czy składać czy nie wniosek o wpis do księgi wieczystej. Natomiast bezpośrednio sąd wieczystoksięgowy, który taki wniosek uwzględni albo nie. Poza tym, jeśli w wyniku decyzji powstanie spór co do prawa własności nieruchomości, to uprawnionym do jego rozstrzygnięcia jest również sąd powszechny, który władny jest rozważyć tak kwestie formalne związane z wpisem do księgi wieczystej, jak i okoliczności faktyczne i prawne mające go uzasadniać. W tym aspekcie Minister odwołał się do poglądu wyrażonego w wyroku NSA z 31 stycznia 2019 r. I OSK 428/17. Wobec czego wywodził, że dopóki nie dojdzie do zmiany wpisu w księdze wieczystej, co jak wyżej wskazano nie odbywa się automatycznie, dopóty aktualny właściciel nieruchomości nie będzie musiał w żaden inny sposób potwierdzać swych praw do nieruchomości, w szczególności wytaczać powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Zarysowany mechanizm działania postępowań prowadzonych na podstawie ustawy z 1968 r. – zdaniem organu - jednoznacznie wskazuje, że kwestionowana decyzja z [...] grudnia 2021 r. w żaden bezpośredni sposób nie ingeruje w sferę praw właścicielskich wnioskodawcy. W rezultacie, nieuprawnione z przyczyn podmiotowych (brak interesu prawnego) jest domaganie się przez niego wszczęcia postępowania nadzorczego w jej przedmiocie. Bezsporne jest przy tym, że nie był on stroną postępowania zwykłego. Tym samym postępowanie wszczęte jego wnioskiem musiało podlegać umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Żądanie stwierdzenie nieważności ww. decyzji nie pochodziło bowiem od strony postępowania. Na decyzję Ministra Finansów J. G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie art. 28 k.p.a. w zw. z art. 2 ustawy z 1968 r. oraz w zw. z art. 140 k.c. i art. 64 oraz art. 21 ust. 1 Konstytucji RP poprzez ich nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, że mimo przysługiwania mu prawa własności do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], której przejście prawa własności na Skarb Państwa stwierdzała decyzja Ministra Finansów z [...] grudnia 2021 r., nie posiada on interesu prawnego w zachowaniu prawa własności tej nieruchomości, a więc nie jest stroną postępowania administracyjnego w sprawie o stwierdzenie jej nieważności. W konsekwencji zaś tego brak merytorycznego rozpatrzenia wniosku z [...] września 2022 r., co z kolei skutkowało umorzeniem postępowania administracyjnego w całości na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. wobec uznania, że wszczęte przedmiotowym wnioskiem postępowanie stało się bezprzedmiotowe. W efekcie powyższego zaskarżona decyzja narusza także art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy decyzji Ministra stwierdzająca przejście prawa własności nieruchomości na Skarb Państwa, w dniu jej wydania była w całości niewykonalna i jej niewykonalność ma charakter trwały, wobec faktu zawarcia umowy sprzedaży przedmiotowej nieruchomości w dniu [...] grudnia 1996 r., będącą podstawą wpisu prawa własności skarżącego w dziale II księgi wieczystej nr [...], a przez to brakiem możliwości jego wzruszenia poprzez wydanie decyzji administracyjnej o przejściu na Skarbu Państwa własności tej nieruchomości. W oparciu o tak sformułowane zarzuty, rozwinięte w motywach skargi, wnosił on o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Finansów z [...] grudnia 2021 r. i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest niezasadna. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Finansów o umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności jego decyzji z [...] grudnia 1921 r. stwierdzającej - w oparciu o przepisy ustawy o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych przejście na rzecz Skarbu Państwa własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], stanowiącej obecnie działki ewidencyjne nr [...] i [...] z obrębu [...]. Postępowanie to zainicjowane zostało wnioskiem skarżącego, będącego aktualnym współwłaścicielem tej nieruchomości nabytej aktem notarialnym z 1996 r. Umorzenie postępowania spowodowane było konstatacją organu, iż wnioskujący o stwierdzenie nieważności decyzji mimo przynależnego mu do przedmiotowej nieruchomości obecnie tytułu prawnorzeczowego, nie ma w sprawie przymiotu strony, a tylko taki podmiot, stosownie do art. 157 § 2 k.p.a., jest uprawniony do skutecznego uruchomienia postępowania nieważnościowego. Kluczowe zatem dla oceny legalności kwestionowanej decyzji jest ustalenie, czy istotnie skarżącemu przysługiwał w sprawie przymiot strony. O tym zaś, kto jest stroną postępowania rozstrzyga art. 28 k.p.a., z którego wynika, że stroną postępowania administracyjnego jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Istoty interesu prawnego należy z kolei upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego, na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków, bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem. W konsekwencji stroną postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji jest każdy podmiot, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki prawne stwierdzenia nieważności tej decyzji. W przedmiocie istoty interesu prawnego wielokrotnie wypowiadało się orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazując że cechami tego interesu są jego indywidualność, konkretność, aktualność, obiektywna sprawdzalność, zaś jego istnienie znajdować musi potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego (por. wyrok. NSA z 12 stycznia 2012 r. sygn. akt II OSK 2035/10, lex nr 1121192). Jako że przedmiotem postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Ministra Finansów z [...] grudnia 2021 było stwierdzenie przejścia, w trybie przepisów ustawy z 1968 r. na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości, istotne dla oceny legitymacji podmiotów mających przymiot strony w postępowaniach prowadzonych na gruncie tej ustawy, a także ewentualnych postępowaniach nadzorczych mających za przedmiot wydaną w nich decyzję, ma ustalenia charakteru tych decyzji oraz rzeczywistego przedmiotu zawrtego w nich rozstrzygnięcia. Jak już wielokrotnie w judykaturze wskazywano, decyzja taka ma charakter deklaratoryjny. Potwierdza ona bowiem skutki prawne powstałe z mocy samego prawa (por. wyrok NSA z 19 października 2006 r., I OSK 367/05, Lex nr 281393 i powołany tamże wyrok Sądu Najwyższego z 23 września 2004 roku, III CK 401/03, OSNC 2005/7-8/148). Co przy tym istotne, mimo że ujęte w niej rozstrzygnięcie przybiera postać "stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa własności oznaczonej nieruchomości" nie jest to akt o charakterze wywłaszczeniowym. Ustawa ta ma bowiem na celu nie tyle unormowanie kwestii dokonywania wpisów w księgach wieczystych, o czym mógłby świadczyć jej tytuł, ani umożliwienia odjęcia własności przynależnej ujawnionym w księdze właścicielom, ale uregulowaniu spraw związanych ze stanem prawnym nieruchomości, które faktycznie zostały przejęte przez Państwo, a z tytułu tego przejęcia - na mocy umów międzynarodowych o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych - właścicielom nieruchomości wypłacono odszkodowania. Innymi słowy zakres deklaratoryjnego stwierdzenia o przejściu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie umowy międzynarodowej ogranicza się wyłącznie do kwestii uzyskania przez Skarb Państwa tytułu własności jako podstawy wpisu do księgi wieczystej, a nie prawa własności (por. wyrok SN z 16 czerwca 2009 r. V CSK 458/08, Lex nr 527157). Stąd też właśnie – jak trafnie wywodził Minister - odwołując się m.in. do poglądu wyrażonego w postanowieniu Sądu Okręgowego w [...] z [...] października 2019 r. [...] decyzja ta nie kreuje prawa rzeczowego, a jedynie stwierdza, że prawo to powstało najpóźniej w dniu [...] kwietnia 1968 r. (w dniu wejścia w życie ustawy z 1968r.). Nie przesądza więc sytuacji prawnej tej nieruchomości po tej dacie, ale wyłącznie potwierdza utratę praw do nieruchomości jej przedwojennego właściciela lub jego następców prawnych, a w konsekwencji także wszelkich potencjalnych roszczeń kierowanych przez nich względem państwa polskiego, których źródłem miałyby być prawa do tej nieruchomości. Nie niweczy ona zwłaszcza stosunków własnościowych, które zaistniały po tym jak nastąpiło zdarzenie prowadzące do przejścia prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Wobec wskazanego wyżej charakteru prawnego decyzji wydawanej przez Ministra Finansów na podstawie przepisów ustawy z 9 kwietnia 1968 r. nie można podzielić stanowiska skarżącego, że decyzja taka może mieć wpływ na przynależne mu obecnie prawo rzeczowe. Nie ma on zatem opartego na normach prawa materialnego (w tym na normach odnoszących się do treści i zakresu ochrony prawa własności) własnego interesu prawnego legitymującego go do skutecznego żądania weryfikacji na podstawie art. 156 § 1 i n. k.p.a. legalności ww. ostatecznej decyzji Ministra Finansów. Skutki prawne jej wyeliminowania z obrotu prawnego od dnia wydania (ex tunc) nie mogłyby bowiem oddziaływać w sposób bezpośredni na sferę przynależnych mu praw do objętej tą decyzją nieruchomości. Odmawiając zatem mu przymiotu strony w tym postępowaniu Minister nie naruszył art. 28 k.p.a. To, że aktualny właściciel nieruchomości, za którą w wykonaniu układu indemnizacyjnego byłemu właścicielowi (jego spadkobiercom) wypłacono odszkodowanie nie ma przymiotu strony w postępowaniu prowadzonym w oparciu o przepisy ustawy z 1968 r., przesądza również wprowadzony do tej ustawy z dniem 10 listopada 2022 r. i przywoływany przez organ, art. 2a ust. 2, stanowiący, że "stroną postępowania administracyjnego, o którym mowa w ust. 1 (w sprawie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych - wtr. własne), jest organ reprezentujący Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami właściwy ze względu na położenie nieruchomości." Jakkolwiek unormowanie to nie ma wprost zastosowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej na gruncie ustawy z 1968 r. (postępowanie nadzorcze jest wszak odrębnym od postępowania zakończonego weryfikowaną w tym trybie decyzją) niemniej stanowi istotną wskazówkę umożliwiającą weryfikację legitymacji podmiotu domagającego się wszczęcia postępowania nieważnościowego w sprawie zakończonej tą decyzją. Przepis ten - jak zasadnie wskazywał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w nieprawomocnym postanowieniu z 1 lutego 2023 r. I SAB/Wa 2/23 (lex nr 3514991) - "autonomicznie określa kto jest stroną postępowania administracyjnego prowadzonego w sprawie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych." Wobec czego po jego wejściu przyjąć należy, że kwestia kręgu podmiotowego legitymowanego do udziału w postępowaniu została przez ustawodawcę w sposób jednoznaczny określona, wykluczając z tego grona podmioty inne niż statio fisci Skarb Państwa. Aczkolwiek warto w tym miejscu zauważyć, że na tle tej regulacji prezentowane jest również odmienne zapatrywanie – niepodzielane przez sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie – wedle którego "projektodawca nie zanegował tego, że interes prawny w postępowaniach administracyjnych prowadzonych przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych na podstawie ustawy mają także spadkobiercy osoby, która była objęta układem indemnizacyjnym oraz wpisany do księgi wieczystej aktualny właściciel tej nieruchomości" (tak WSA w Warszawie w wyroku z 26 stycznia 2023 r. I SA/Wa 2449/22 (Lex 3537790). Wbrew przekonaniu skarżącego, jego interesu prawnego w sprawie nie kreuje również okoliczność, że decyzja Ministra Finansów może stanowić podstawę dla właściwego organu do wystąpienia z wnioskiem o wpis tytułu własności Skarbu Państwa do księgi wieczyste, co zresztą w sprawie miało dwukrotnie (nieskutecznie) miejsce. Jak trafnie bowiem zauważał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 listopada 2018 r., I OSK 1179/18 (Lex nr 2599020) "ustawę z 9 kwietnia 1968 r. uchwalono (...) po to, aby uregulować sprawy związane ze stanem prawnym nieruchomości przejętych przez państwo. Natomiast dokonywanie wpisów do ksiąg wieczystych należy do kompetencji sądów powszechnych, które każdorazowo badają okoliczności konkretnej sprawy. Organ administracji, tak samo zresztą jak sąd administracyjny przeprowadzający kontrolę jego działalności, nie może wypowiadać się co do przyszłych zdarzeń podlegających ocenie sądu powszechnego, wobec czego nie może również samodzielnie analizować skutków dokonanych wcześniej wpisów. Może to stanowić przedmiot postępowania przed sądem powszechnym, który władny jest rozważyć tak kwestie formalne związane z wpisem do księgi wieczystej, jak i okoliczności faktyczne i prawne mające go uzasadniać. Rola decyzji, o której mowa w art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r., ogranicza się jedynie do deklaratoryjnego stwierdzenia przejścia własności nieruchomości na Skarb Państwa, i dalszą kwestią pozostaje to, że decyzja ta może być podstawą wpisu tego prawa do księgi wieczystej, a więc także i to, czy będzie do tego celu wykorzystana (por. wyrok Sądu Najwyższego z 23 września 2004 r., sygn. III CK 401/03, publ. ONSC 2005, z. 7-8, poz. 148). Skoro zatem decyzja ta ma wyłącznie charakter deklaratoryjny, potwierdzający przejście własności z mocy samego prawa, to może być wydana w dowolnym czasie i niezależnie od tego, jakie okoliczności, w tym zmiany własnościowe, wystąpiły po tym zdarzeniu". Konsekwencją z kolei stwierdzenia braku interesu prawnego skarżącego w sprawie zakończonej ww. decyzją, było umorzenie wszczętego na jego wniosek postępowanie nieważnościowego jako bezprzedmiotowego w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. Bezprzedmiotowość postępowania występuje bowiem m.in. wówczas, gdy podmiot nieuprawniony do domagania się wszczęcia postępowania administracyjnego zgłosił inicjatywę w tym względzie. Podejmując zatem tej treści rozstrzygniecie Minister Finansów nie naruszył ww. przepisu. Bezprzedmiotowość postępowania powoduje również, że zajmowanie stanowiska (tak pozytywnego jak i negatywnego), co do obarczenia decyzji z [...] grudnia 2021 r. wadą nieważności było niedopuszczalne. Stąd także zarzut niezastosowania w sprawie przez Ministra art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a., pozbawiony jest usprawiedliwionych podstaw. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634), orzekł jak w sentencji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI