I SA/Wa 1173/21

I SA/Wa 1173/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-02-17
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-06-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Fyda-Kawula /sprawozdawca/
Gabriela Nowak /przewodniczący/
Przemysław Żmich
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Gospodarka mieniem
Sygn. powiązane
I OSK 1904/22 - Wyrok NSA z 2024-09-20
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: , Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, sędzia WSA Przemysław Żmich, asesor WSA Anna Fyda-Kawula (spr.), po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. L.(1) i J. L.(2) na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.
Uzasadnienie
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zaskarżoną decyzją z [...] marca 2021 r. nr [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołania J. L. i J. L. (Skarżący) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256, zwanej dalej: k.p.a.) w zw. z art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 2097, zwanej dalej: ustawą z 8 lipca 2005 r.) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2020 r. nr [...] odmawiającej Skarżącym potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. L. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości L., przy ul. [...], woj. w.
Zaskarżona decyzja organu została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wnioskiem z dnia [...] listopada 1990 r. J. L. zwrócił się do Urzędu Rejonowego w W. o przyznanie ekwiwalentu za zabudowaną nieruchomość pozostawioną przez W. i W. L. w miejscowości L.
Jak ustaliły w sprawie organy, postanowieniem z [...] października 1949 r., sygn. akt [...] Sąd Grodzki w [...] uznał W. L. za zmarłego i oznaczył datę jego śmierci na [...] grudnia 1946 r. W postanowieniu wskazano, że posiadał on przynależność państwową, zamieszkiwał w L. i został w marcu 1940 r. aresztowany przez władze sowieckie i wywieziony do K. w maju 1940 r. i od tej pory ślad za nim zaginął.
Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] w W. I Wydział Cywilny z [...] października 2018 r., sygn. akt [...], spadek po W. L., zmarłym [...] grudnia 1946 r. w miejscu nieustalonym, ostatnio stale zamieszkałym w L., na podstawie ustawy nabyli: żona W. L. w 1/7 części co do nieruchomości oraz w ¼ części co do ruchomości oraz synowie J. L. i J. L. w częściach po ½ pozostałej części spadku.
Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] Wydział V Cywilny z [...] czerwca 1978 r., sygn. akt [...], spadek po W. L. zmarłej [...] lipca 1977 r., ostatnio zamieszkałej w W. nabył J. L. syn w całości z mocy testamentu z [...] listopada 1976 r. sporządzonego w Państwowym Biurze Notarialnym przed notariuszem S. B., otwartym i ogłoszonym [...] sierpnia 1977 r. w sprawie [...].
Wojewoda [...] ww. decyzją z [...] października 2020 r. na podstawie art. 5 ust. 3 pkt 2 i art. 7 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. oraz art. 104 k.p.a. odmówił Skarżącym potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. L. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości L., przy ul. [...], woj. w. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że W. L., będący przed wybuchem II wojny światowej właścicielem ww. nieruchomości nigdy nie repatriował się do Polski, bowiem zgodnie z postanowieniem sądowym, został uznany za zaginionego i datę jego śmierci ustanowiono w 1946 r., a zatem w tych warunkach nie można twierdzić, że W. L. i jego spadkobiercom może przysługiwać rekompensata w rozumieniu ustawy z 8 lipca 2005 r.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zaskarżoną decyzją z 15 marca 2021 r. po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołania Skarżących utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] października 2020 r. W uzasadnieniu organ zrelacjonował dotychczasowy przebieg postępowania, przedstawił treść przepisów stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia i stwierdził, że ustawa z 8 lipca 2005 r. nie ma zastosowania do osób, które wprawdzie w warunkach przymusu opuściły Kresy, ale nie przemieściły się na terytorium państwa polskiego w jego powojennych granicach. Ze zgromadzonych w tej sprawie dowodów wynika, że W. L. nigdy nie powrócił na obecne terytorium RP. W wyniku ustalenia, że W. L. nie przybył na obecne terytorium RP organ stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 2 powołanej ustawy, które ściśle wiążą się z zaistnieniem któregokolwiek przypadku, o którym mowa w jej art. 1. Tym samym właściciel pozostawionej na Kresach nieruchomości nie mógł nabyć w związku z tym prawa do rekompensaty. Prowadzi to do wniosku, że spadkobiercom W. L., wywodzącym swoje prawo do rekompensaty ze spadkobrania po właścicielu pozostawionej nieruchomości prawo do rekompensaty również nie przysługuje.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wnieśli o uchylenie wydanych w sprawie decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucili naruszenie:
1. art. 1 ust. 2 i art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez ich nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, że przesłanką prawa do rekompensaty jest przybycie (przesiedlenie się) właściciela nieruchomości na obecne tereny Polski, gdy tymczasem ustawa nie stawia takiego wymogu, co wyraźnie potwierdzają: treść ustawy, okoliczności jej uchwalenia, treść uzasadnienia wyroku [...], kierunek nowelizacji art. 2 ustawy oraz dotychczasowe orzecznictwo, w tym wypracowane pod rządami poprzednich przepisów zabużańskich, a w konsekwencji bezprawną odmowę potwierdzenia Skarżącym prawa do rekompensaty zgodnie z wnioskiem, pomimo spełnienia wszelkich przesłanek do potwierdzenia tego prawa;
2. art. 1 ust. 2 w zw. z art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że przesłanki materialnoprawne określone w art. 2 w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy odnoszą się tylko do osób fizycznych, które były w dniu 1 września 1939 r. właścicielami nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów wskazuje, że właścicielem pozostawionej nieruchomości (w rozumieniu ww. przepisów) mogła być także osoba, która nabyła własność po dniu 1 września 1939 r. i spełniła wymogi określone w art. 2 ustawy, co potwierdza treść ww. przepisów oraz liczne orzecznictwo;
3. art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez brak wszechstronnego i dokładnego wyjaśnienia w pełnych granicach sprawy okoliczności faktycznych mających znaczenie dla ustalenia prawa do rekompensaty na rzecz Skarżących;
4. art. 1, 2, 3 pkt 1), 15,16 i 32 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Prawo prywatne międzydzielnicowe) (Dz. U. 1120, poz. 580) w zw. z art. 1401 i 1402 Kodeksu Napoleona w zw. z art. 7, art. 9, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie oraz wadliwe ustalenie stanu faktycznego, polegające na stwierdzeniu, iż jedynym właścicielem nieruchomości był W. L., podczas gdy prawidłowa analiza materiału dowodowego wyraźnie wskazuje, iż nieruchomość oznaczona w decyzji była współwłasnością małżeńską W. i W. L.;
5. art. 3 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez jego wadliwe niezastosowanie, w tym nie dokonanie ustaleń w zakresie spełnienia przesłanek uprawniających do nabycia rekompensaty w zakresie W. L., jak również jej spadkobierców J. L. i J. L., co skutkowało błędnym wydaniem skarżonej decyzji, podczas gdy wniosek powinien zostać uwzględniony;
6. art. 7, art. 9, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie oceny materiału dowodowego zgodnie z wnioskiem, tj. oceny spełnienia przesłanek ustawy z 8 lipca 2005 r. w zakresie W. L., jak również jej spadkobierców, co w przypadku prawidłowego wypełnienia norm skutkowałoby uwzględnieniem złożonego wniosku;
7. art. 7, art. 9, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie prawidłowej oceny i analizy dowodów z materiałów złożonych do akt, tj. Postanowienia Sądu Grodzkiego w [...] z [...] października 1949 r., sygn. akt [...], Postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w W. z [...] października 2018 r., sygn. akt [...], Wyniku wyszukiwania w Indeksie Represjonowanych opublikowanym przez Instytut Pamięci Narodowej, wskazującego na datę śmierci W. L. s. A. 1940 r. oraz § 13 Statutu Oficerskiej Spółdzielni Mieszkaniowej z ograniczoną odpowiedzialnością w L. z dnia [...] lutego 1933 r. wciągniętej do Rejestru Handlu działu o spółdzielniach Sądu Okręgowego w L. w dniu [...] lutego 1927 r. pod numerem [...] jako wpis nr [...], co skutkowało wydaniem błędnej decyzji odmownej, a prawidłowa ocena zebranego materiału wskazywałaby, iż nawet w przypadku braku spełnienia przesłanek przez W. L. od daty jego śmierci, tj. najpóźniej od końca 1940 r. współwłaścicielami utraconej nieruchomości byli spadkobiercy oznaczeni w tym postępowaniu, a zatem należało dokonać oceny spełnienia przez nich przesłanek posiadania nieruchomości, jej utraty, repatriacji na terytorium Polski, co skutkowałoby uwzględnieniem złożonego wniosku.
W uzasadnieniu skargi Skarżący przedstawili argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Pismem z [...] stycznia 2022 r. Skarżący na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.), wnieśli o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania prowadzonego przed Sądem Rejonowym w [...] pod sygn. akt [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia o uznaniu W. L. za zmarłego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuję:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji rozstrzygając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...).
Kontrola legalności decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] marca 2021 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z [...] października 2020 r., przeprowadzona przez Sąd w oparciu o powołane kryterium wykazała, że ww. decyzje są zgodne z prawem.
Materialnoprawną podstawę podjętych przez organy obu instancji rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 2097).
Zgodnie z art. 2 tej ustawy, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:
1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów: a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. poz. 580) lub
b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. poz. 934), lub
c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55,
o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. poz. 489)
– oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić;
2) posiada obywatelstwo polskie.
Przepis art. 3 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. stanowi z kolei, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2.
W rozpatrywanej sprawie rozstrzygające ją organy obu instancji stwierdziły, że W. L. przed wybuchem II wojny światowej posiadał obywatelstwo polskie i był właścicielem nieruchomości w miejscowości L., przy ul. [...], woj. w. Okoliczności te są niesporne i świadczą o nich następujące dokumenty: Rejestr poświadczeń i aktów uznania obywatelstwa polskiego, gdzie pod nr [...] widnieje W. L. z datą poświadczenia obywatelstwa na dzień [...] kwietnia 1932 r., uwierzytelniony notarialnie odpis projektu jednorodzinnego domu zatwierdzony decyzją Zarządu Miejskiego m. L. z [...] września 1934 r. Nr [...], uwierzytelniony notarialnie odpis planu urządzenia instalacji wodociągowo-kanalizacyjnej, pozyskany z Państwowego Archiwum Obwodu Wołyńskiego wykaz osób posiadających nieruchomości na terenie miasta L., w którym pod nr poz. [...] widnieje L. W. - właściciel domu murowanego, użytkowanego od 1936 r., projekt tego domu, pozwolenie na budowę wydane W. L. w dniu [...] września 1934 r. przez Zarząd Miejski w L., Wydział Techniczny, za nr [...], zaświadczenie nr [...] wydane W. L. w dniu [...] sierpnia 1937 r. przez Zarząd Miejski w L., Wydział Techniczny, potwierdzające, że W. L. pobudował dom mieszkalny, murowany z poddaszem w L., przy ul. [...] na zasadzie zatwierdzonego planu z dnia [...] września 1934 r. i [...] stycznia 1936 r., którego budowa została rozpoczęta w dniu [...] września 1934 r.
W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i wbrew zarzutom skargi, nie ma natomiast podstaw do twierdzenia, że nieruchomość położona w L., przy ul. [...] stanowiła współwłasność małżonków W. L. i W. L. Przeprowadzona przez organ kwerenda w archiwach krajowych i zagranicznych nie doprowadziła do odnalezienia dokumentów na okoliczność przysługiwania W. L. prawa własności do tej nieruchomości. Za dokument potwierdzający tę okoliczność nie może również zostać uznany powołany w skardze Statut Oficerskiej Spółdzielni Mieszkaniowej z ograniczoną odpowiedzialnością w L. z dnia [...] lutego 1933 r., w tym treść jego § 13, zgodnie z którym "W razie śmierci członka spadkobiercy jego mogą korzystać z praw nabytych przez udział zmarłego w Spółdzielni".
Podstawą odmowy prawa do rekompensaty było w tej sprawie stwierdzenie, że W. L. nie repatriował na terytorium państwa polskiego w jego powojennych granicach, nie zostały więc spełnione przesłanki z art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., które wiążą się z zaistnieniem przypadku, o którym mowa w art. 1 tej ustawy.
Z treści art. 2 pkt 1 w zw. z art. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. wynika, że jednym z warunków nabycia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub niemożność powrotu na to terytorium z przyczyn, o których mowa w art. 1 cyt. ustawy. Zgodnie z art. 1 ust. 1a i 2 ustawy prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r., a także osobom, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Ze zgromadzonych w sprawie dowodów wynika, że W. L. nigdy nie powrócił na obecne terytorium RP. Postanowieniem z [...] października
1949 r., sygn. akt [...] Sąd Grodzki w [...] uznał W. L. za zmarłego i oznaczył datę jego śmierci na [...] grudnia 1946 r. W postanowieniu tym wskazano, że W. L. posiadający przynależność państwową, zamieszkały w L. został w marcu 1940 r. aresztowany przez władze sowieckie i wywieziony do K. w maju 1940 r. i od tej pory ślad za nim zaginął.
Należało zatem przyjąć, że opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez W. L. nastąpiło na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. (art. 1 ust. 1a i 2 ustawy z 8 lipca 2005 r.).
Zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie, dla uzyskania potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej konieczne jest spełnienie przez właściciela nieruchomości warunku określanego w orzecznictwie jako warunek repatriacji, przesiedlenia, a dokładniej - warunek powrotu byłego właściciela nieruchomości położonej na "byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" na terytorium "w obecnych granicach Rzeczypospolitej Polskiej". Warunek ten nie jest pozaustawowy, nieistniejący, czy też jedynie dorozumiany. Na jego istnienie wskazuje zarówno literalne brzmienie art. 1 ustawy zabużańskiej (wykładnia językowa), jak również cel i sens ustawy, czyli jej ratio legis (wykładnia celowościowa), a także analiza historyczna wcześniejszych regulacji prawnych (wykładnia historyczna). Rezultat tych metod wykładni prowadzi do wniosku, że warunek powrotu na terytorium Polski w jej obecnych granicach właściciela nieruchomości pozostawionej na Kresach jest konieczny dla przyznania uprawnienia przewidzianego ustawą z 8 lipca 2005 r. (por. np. wyroki NSA: z dnia 15 stycznia 2019 r., sygn. akt I OSK 462/17, z dnia 8 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 3077/19).
Sąd podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 października 2021 r., sygn. akt I OSK 535/21, zgodnie z którym celem obecnie obowiązującej ustawy (podobnie jak poprzednich regulacji dotyczących kwestii rozliczeń za mienie zabużańskie) nie jest przyznanie prawa do rekompensaty wszystkim obywatelom posiadającym tytuł własności do nieruchomości położonych na terenach utraconych przez Polskę w wyniku zmiany granic w następstwie drugiej wojny światowej czy też ich spadkobiercom. Celem tych regulacji było z jednej strony udzielenie pomocy socjalnej osobom, które w wyniku wypędzenia oraz innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić dawne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z drugiej wypełnienie zobowiązań publicznoprawnych (zawartych w tzw. umowach republikańskich z 1944 r. wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 1-3 ustawy z 8 lipca 2005 r.), dotyczących przyznania obywatelom polskim kompensacji w związku z utratą mienia nieruchomego pozostawionego na tych terenach. Koniecznymi przesłankami zaś, od których umowy republikańskie uzależniały przyznanie w prawie wewnętrznym kompensacji było, jak podkreślił to Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04 (OTK-A 2004/11/117) posiadanie we wrześniu
1939 r. obywatelstwa polskiego (narodowości polskiej lub żydowskiej) oraz wymóg przemieszczenia się tychże obywateli polskich na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w obecnych powojennych granicach z zamiarem stałego zamieszkania. Ratio legis unormowań służących uzyskaniu kompensacji za utracone mienie nieruchome pozostawało w nierozerwalnym związku ze spełnieniem obu tych warunków i to kumulatywnie. Uzasadnieniem tak pomyślanej kompensacji było bowiem umożliwienie obywatelom polskim (i ich rodzinom) rozpoczęcia w miarę normalnego bytowania, w ślad za manifestowanym przywiązaniem do obywatelstwa polskiego, wyrażającym się wolą przemieszczenia się na terytorium państwa polskiego w jego powojennych (i obecnych) granicach lub, co najmniej, wyrażeniem na to zgody. Uwzględniając zatem historyczne uwarunkowania, w jakich powstało zobowiązanie Państwa do uregulowania praw Zabużan związanych z utratą własności nieruchomości znajdujących się poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i wspomniany socjalno-odszkodowawczy charakter prawa do rekompensaty przewidzianej ustawą z 8 lipca 2005 r., aktualny zatem pozostaje pogląd o nierozerwalnym związku tego prawa z koniecznością przybycia byłego właściciela nieruchomości na obecne terytorium państwa polskiego.
Z podanych względów jako niezasadne Sąd ocenił zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego w omawianym zakresie.
Sąd stwierdza, że w tej sprawie na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie istniały – wbrew zarzutom skargi – wątpliwości w zakresie ustalenia daty śmierci W. L. Jak wynika bowiem z treści przywołanego już postanowienia z [...] października 1949 r., Sąd Grodzki w [...] uznał W. L. za zmarłego i oznaczył datę jego śmierci na [...] grudnia 1946 r. Z treści tego postanowienia wynika, że W. L. został w marcu 1940 r. aresztowany przez władze sowieckie i wywieziony do K. w maju 1940 r. i od tej pory ślad za nim zaginął. Jak już wyżej wskazano na dzień [...] września 1939 r. był on właścicielem majątku w L., który w następstwie zmiany granic po II wojnie światowej, nie wszedł w skład obecnego Państwa Polskiego – znalazł się bowiem na terytorium Ukrainy. Poza sporem jest także, że W. L. legitymował się na dzień [...] września 1939 r. obywatelstwem polskim. Nie ulega również wątpliwości, że obiektywnie nie mógł on powrócić na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, po tym jak w 1940 r. został wywieziony do K., a następnie uznany za zmarłego w dniu [...] grudnia 1946 r.
Wobec powyższego, za prawidłowe uznać należy stwierdzenie organów, zgodnie z którym, skoro W. L. nie repatriował się na obecne terytorium Polski, to nie został spełniony warunek dla przyznania uprawnienia do rekompensaty na podstawie ustawy z 8 lipca 2005 r.
Ze wskazanych powodów Sąd nie podziela zarzutów Skarżących naruszenia przepisów procedury administracyjnej (art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.) ukierunkowanych na podważenie prawidłowości ustaleń faktycznych organów obu instancji w tym zakresie.
Sąd nie podziela też stanowiska skargi co do tego, że skoro W. L., będący przedwojennym właścicielem nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie spełnił warunku repatriacji, to jego spadkobiercy są uprawnieni do rekompensaty, ponieważ to nie oni pozostawili tam mienie. Argumentacja Skarżących zbudowana jest bowiem na założeniu, że nawet w przypadku braku spełnienia przesłanek przez W. L. od daty jego śmierci, tj. najpóźniej od końca 1940 r. współwłaścicielami utraconej nieruchomości byli spadkobiercy oznaczeni w tym postępowaniu, a zatem należało dokonać oceny spełnienia przez nich przesłanek przyznania prawa do rekompensaty.
Zdaniem Sądu, z art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. wynika, że "właściciel nieruchomości pozostawionych", to osoba, która była właścicielem nieruchomości położonych na tzw. Kresach Wschodnich przed wojną rozpoczętą w 1939 r. i zachowała to prawo w momencie jej wybuchu lub która nabyła takie nieruchomości po wybuchu tej wojny, a przed ich pozostawieniem. Istotne jest to, aby wnioskodawca przedstawił dowody świadczące o pozostawieniu przez właściciela nieruchomości poza obecnymi granicami RP z przyczyn, o których mowa w art. 1 (art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy). Jak wskazano powyżej, W. L. na dzień [...] września 1939 r. był właścicielem majątku w L., przy ul. [...], woj. w. Jednakże na skutek działań wojennych w 1940 r. trafił do niewoli sowieckiej, z której już nie powrócił – został uznany za zmarłego w dniu [...] grudnia 1946 r., nie przemieścił się zatem na obecne terytorium RP.
Postanowieniem z [...] października 1949 r. o uznaniu W. L. za zmarłego były związane rozstrzygające w tej sprawie organy na mocy art. 365 § 1 k.p.c.
W piśmie z [...] stycznia 2022 r. Skarżący wnosząc na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego do czasu prawomocnego zakończenia postępowania prowadzonego przed Sądem Rejonowym w [...], sygn. akt [...] w przedmiocie uchylenia ww. postanowienia o uznaniu W. L. za zmarłego podnieśli, że z dokumentów uzyskanych z Instytutu Pamięci Narodowej wynika, że W. L. został zamordowany w dniu 5 marca 1940 r. w K. W takiej sytuacji – zdaniem Skarżących – za współwłaścicieli pozostawionej nieruchomości będzie trzeba uznać W. L. i Skarżących, którzy na skutek spadkobrania stali się współwłaścicielami ww. nieruchomości po śmierci W. L. w 1940 r.
W ocenie Sądu, powyższa argumentacja nie zasługiwała na uwzględnienie. Dopiero bowiem wynik ww. postępowania przed sądem powszechnym zmierzającego do podważenia daty śmierci W. L., może doprowadzić do stwierdzenia, że wdowa po W. L. – W. oraz ich wspólne dzieci: Skarżący byli osobami, które pozostawiły ww. nieruchomość poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Jeśli taka sytuacja zaistnieje, to będzie mogła stanowić ewentualną podstawę do wznowienia postępowania w sprawie w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
Jak bowiem podkreśla się w orzecznictwie nie wolno zamiennie traktować i łączyć, nawet niektórych tylko, przesłanek uprawniających do rekompensaty właściciela nieruchomości wynikających z art. 1 i 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. z przesłankami uprawniającymi do rekompensaty jego spadkobierców, o których mowa w jej art. 3 ust. 2 (por. wyżej powołany wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 3077/19). Prawo do rekompensaty wiąże się z faktem pozostawienia przez obywatela polskiego swojego majątku nieruchomego, stanowiącego w momencie wybuchu drugiej wojny światowej jego własność, a który to majątek, w związku z ww. wojną, obywatel polski zmuszony był opuścić i zostawić na byłym terytorium RP. Prawo do rekompensaty zabużańskiej jest prawem publicznoprawnym, powstającym - po stronie spadkobiercy - nie z mocy faktu samego spadkobrania, a na podstawie przepisów ustawy z 8 lipca 2005 r., a więc nie jest prawem cywilnym, objętym dyspozycją art. 922 § 1 kodeksu cywilnego, i z tego względu nie wchodzi w skład spadku (vide wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 6 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 2201/14 i z dnia 14 grudnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1210/12).
Ze wszystkich wskazanych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095).