I SA/WA 1169/04

I SA/Wa 1169/04 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-10-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-07-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Irena Kamińska /przewodniczący sprawozdawca/
Iwona Kosińska
Joanna Banasiewicz
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Skarżony organ
Minister Budownictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędziowie NSA Irena Kamińska (spr.) asesor WSA Iwona Kosińska Protokolant Małgorzata Kulińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2005 r. sprawy ze skargi H. C., J. W., M. S., H. G. i M. G. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
I SA/Wa 1169/04
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia [...] czerwca 2004r. nr [...] Minister Infrastruktury, po rozpatrzeniu wniosku Pani H. C., reprezentowanej przez adw. J. V. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] listopada 2003r. nr [...] odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Gospodarki Komunalnej nr [...] z dnia [...] sierpnia 1961r. utrzymującej w mocy orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej W. nr [...] z dnia [...] sierpnia 1954r. odmawiające przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] (obecnie [...]) [...], ozn. nr hip. [...] i jednocześnie stwierdzające, że część nieruchomości nr [...] stanowiąca lokal nr [...] przechodzi na własność Skarbu Państwa - utrzymał w mocy decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] listopada 2003r. nr [...].
Jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia [...] listopada 2003r. nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast odmówił wszczęcia postępowania z wniosku H. C., reprezentowanej przez adw. A. M. w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Gospodarki Komunalnej nr [...] z dnia [...] sierpnia 1961r. utrzymującej w mocy orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej W. nr [...] z dnia [...] sierpnia 1954r. odmawiające przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] (obecnie [...]) [...], ozn. nr hip. [...] i jednocześnie stwierdzające, że część nieruchomości nr [...] stanowiąca lokal nr [...] przechodzi na własność Skarbu Państwa. W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji wskazano, iż choć wnioskodawczyni posiada interes w żądaniu stwierdzenia nieważności wyżej wymienionych decyzji, to interes ten ma charakter jedynie faktyczny, a nie prawny. W dacie wydania decyzji dekretowych bowiem, nie była ona właścicielką przedmiotowej nieruchomości. O legitymowaniu się prawem własności nie może świadczyć umowa zawarta w dniu [...] czerwca 1939r., w której spadkobiercy dotychczasowego właściciela zobowiązują się do zawarcia w przyszłości umowy przenoszącej własność określonej w niej nieruchomości.
Wnioskiem z dnia 18 grudnia 2003r. H. C. reprezentowana przez adw. J. V. wystąpiła o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] listopada 2003r. nr [...].
Uzasadniając powyższy wniosek, pełnomocnik wnioskodawczyni wskazał, iż przyczyną nie zawarcia umowy przenoszącej własność przedmiotowej nieruchomości było działanie siły wyższej - wybuch II Wojny Światowej. Podkreślił, iż wolą stron było wypełnienie warunków formalno-prawnych zmierzających do przeniesienia własności, co potwierdza fakt uiszczenia ceny nabycia oraz wydanie nieruchomości. Niesłusznie przyjęto również, iż wnioskodawczyni nie mając interesu prawnego nie posiada przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2004r., nr [...] Minister Infrastruktury na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz.1071 ze zm.), w związku z art. 2 ust 1 ustawy z dnia 1 marca 2002r. o zmianach w organizacji i funkcjonowaniu centralnych organów administracji rządowej i jednostek im podporządkowanych oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 25, poz. 253 ze zm.) - po rozpatrzeniu wniosku H. C. z dnia 18 grudnia 2003r. - utrzymał w mocy decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] listopada 2003r., nr [...], podtrzymując jego argumentację. Przedmiotowa nieruchomość objęta została przepisami dekretu z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Jak wynika z kopii zaświadczenia Sądu powiatowego [...] z dnia [...] lutego 1953r., właścicielem lokalu nr [...] przy ul. [...] (obecnie [...]) [...] był W. S.
Wnioskodawczyni wywodzi swoje prawo do udziału w postępowaniu administracyjnym z treści aktu notarialnego z dnia [...] czerwca 1939r. podpisanego między spadkobiercami W. S., a I. P. Z treści wyżej wymienionego aktu notarialnego wynika, iż umowa którą zawarto miała charakter przedwstępny, a tym samym własność przedmiotowej nieruchomości nadal przysługuje spadkobiercom W. S. W sprawie dotyczącej gruntu [...] stronami postępowania są dotychczasowi właściciele gruntów, ich następcy prawni lub osoby ich prawa reprezentujące i aktualny właściciel gruntu, inny podmiot może mieć przymiot strony w tym postępowaniu tylko wówczas, gdy wykaże, iż przysługują mu prawa rzeczowe do nieruchomości. Wnioskodawczyni nie przedstawiła dowodów, które potwierdzałyby jej prawo własności do przedmiotowej nieruchomości. Tym samym nie posiada ona interesu prawnego do żądania stwierdzenia nieważności decyzji.
W dniu 7 lipca 2004r. pełnomocnik H. C. i in. adw. J. V. wniósł skargę na powyższą decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...]
czerwca 2004r., nr [...] zaskarżając ją w całości oraz wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organom administracji. Skarżący podnoszą, iż ich interes prawny w toczącym się postępowaniu administracyjnym jest bezsprzeczny. Organy administracji nie przyznając im prawa strony twierdząc, iż nie mają oni interesu prawnego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, która wbrew prawu pozbawiła byłych właścicieli prawa własności przedmiotowej nieruchomości -uniemożliwiają im wystąpienie z roszczeniem przeciwko nim lub ich spadkobiercom.
W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł ojej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu rozstrzygnięcia z dnia [...] czerwca 2004r. i z dnia [...] listopada 2003r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2, sprawowana jest w zakresie zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych sprowadza się więc do zbadania, czy organ administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszył prawa w stopni mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, nieruchomość [...] położona przy ul. [...] (obecnie [...]) [...] stanowiąca lokal mieszkalny nr [...] objęta została przepisami dekretu z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U Nr 50, poz. 279).
W sprawach dotyczących gruntów [...] stronami postępowania są dotychczasowi właściciele gruntów, ich następcy prawni lub osoby ich prawa reprezentujące i aktualny właściciel gruntu, inny podmiot może mieć przymiot strony w tym postępowaniu tylko wówczas, gdy wykaże, iż przysługują mu prawa rzeczowe do nieruchomości.
W rozpoznawanej sprawie tytuł własności przedmiotowej nieruchomości uregulowany był jawnym wpisem na imię W. S. Umową zawartą w dniu [...] czerwca 1939r. w formie aktu notarialnego, G. K., J. C., F. K., R. Z. i Z. Z., powołujący się na przysługujący im spadek po zmarłym w dniu [...] kwietnia 1939r. W. S. - zobowiązali się sprzedać I. P. lokal nr [...] w budynku przy [...]. Jednocześnie sprzedający zobowiązali się do dnia [...] czerwca 1940r. zamknąć postępowanie spadkowe, a akt przenoszący własność miał zostać podpisany najpóźniej po upływie dwóch miesięcy od daty postanowienia Wydziału Hipotecznego Sądu [...], zatwierdzającego zamknięcie postępowania spadkowego po W. S. i przepisaniu tytułu własności na imię jedynych jego spadkobierców.
Spadek po I. P. zmarłej w dniu [...] lipca 1990r. nabyły córki: H. C. i I. G. (postanowienie Sadu [...] z dnia [...] listopada 1990r., sygn. akt [...]). Spadek po I. G. z domu P. zmarłej w dniu [...] września 1994r. nabyli z mocy ustawy: mąż H. G. oraz dzieci: M. G., J. W., E. D. i K. S. (postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] września 1995r., sygn. akt [...]).
Z treści wymienionego wyżej aktu notarialnego z dnia [...] czerwca 1939r. wynika, iż umowa którą zawarto miała charakter przedwstępny.
Umowa przedwstępna jest umową, której treścią jest oświadczenie woli, jednej lub obu stron, wyrażającej zobowiązanie do zawarcia we wskazanym terminie kolejnej umowy o treści już przez strony ustalonej. Potrzebę takiego uregulowania dyktuje istnienie w obrocie prawnym przeszkód, zarówno natury faktycznej jak i prawnej, uniemożliwiających zawarcie umowy definitywnej. Umowa taka (umowa przedwstępna), jeżeli czyni zadość wymaganym warunkom ważności umowy przyrzeczonej, z nadejściem oznaczonego terminu może otworzyć stronie uprawnionej roszczenie o zawarcie umowy przyrzeczonej. Nie oznacza to jednak, że strona uprawniona jest wolna od ryzyka nie dojścia do skutku umowy przyrzeczonej.
Umowa przedwstępna bowiem z samej istoty tworzy określony stan niepewności, co do zawarcia umowy definitywnej. Może się mianowicie okazać, że same strony nie są w stanie pokonać przeciwności, które sprawiły, że ukształtowały one swój stosunek zobowiązaniowy na użytek przyszłej umowy. Jeżeli są to przyczyny o charakterze obiektywnym, ocena skutków umowy przedwstępnej podlega ogólnym regułom odpowiedzialności kontraktowej (wyrok SN z dnia 20 marca 2002r., sygn. akt V CKN 948/00, OSP z 2003r., nr l, poz. 6).
Skutki prawne umowy przedwstępnej sprowadzają się zatem bądź do roszczenia o zawarcie umowy stanowczej, bądź żądania odszkodowania z powodu nie zawarcia takiej umowy. W żadnym przypadku jednak nie przenosi ona tytułu własności do przedmiotu będącego jej treścią.
Podkreślić należy, iż w stanie prawnym obowiązującym w dacie podpisywania przedmiotowego aktu notarialnego, instytucję umowy przedwstępnej regulował art. 62 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z
dnia 27 października 1933r.- Kodeksu zobowiązań (Dz.U. Nr 82, poz.598). Z treści wyżej powołanego art. 62 Kodeksu zobowiązań wynika, iż również w poprzednim stanie prawnym, skutki prawne zawarcia umowy przedwstępnej były analogiczne.
Z takiej właśnie umowy ( akt notarialny z dnia [...] czerwca 1939r.) skarżący wywodzą swój interes prawny, a tym samym przymiot strony w postępowaniu administracyjnym.
Należy w tym miejscu podnieść, iż istotą interesu prawnego jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego, z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje. Może to być norma należąca do prawa administracyjnego, bądź do innych gałęzi prawa, na przykład prawa cywilnego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony został pogląd, uznawany również w doktrynie, iż podstawą legitymacji procesowej strony jest przepis prawa materialnego wskazujący na własne prawo (interes prawny) lub obowiązek podmiotu, które podlegają skonkretyzowaniu w postępowaniu administracyjnym. Szczególnymi cechami interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym i prawie administracyjnym jest po pierwsze bezpośredniość związku między sytuacją danego podmiotu, a wspomnianą normą prawa materialnego, na której budowany jest interes prawny.
Drugą szczególną cechą interesu prawnego jest jego realność, interes ten musi rzeczywiście istnieć w dacie stosowania danych norm prawa administracyjnego. Nie może to być interes tylko przewidywany w przyszłości, ani hipotetyczny (wyrok NSA z 2 lutego 1996r., sygn. akt IV S.A. 846/95, oraz glosa Jana Zimermana OSP z 1997r., nr 4, poz. 83).
W ocenie Sądu skarżący nie wykazali się tak rozumianym interesem prawnym, a tym samym nie można uznać, iż przysługiwał im przymiot strony w postępowaniu administracyjnym w rozumieniu art.28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.).
Z powyższych względów Sąd na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.