I SA/Wa 1164/17
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, utrzymującą w mocy odmowę stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1948 r. dotyczącego reformy rolnej.
Skarga dotyczyła decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która utrzymała w mocy odmowę stwierdzenia nieważności orzeczenia Wojewody z 1948 r. w przedmiocie reformy rolnej. Skarżąca E. H. podnosiła, że podział majątku ziemskiego nastąpił przed 1 września 1939 r. i że poszczególne części nie przekraczały norm obszarowych. Sąd uznał, że podział fizyczny lub prawny nieruchomości dokonany po 1 września 1939 r. jest nieważny, a brak było dowodów na skuteczny podział przed tą datą. W konsekwencji, sąd oddalił skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę E. H. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która utrzymała w mocy wcześniejszą decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Wojewody z 1948 r. Orzeczenie to dotyczyło przeznaczenia majątku ziemskiego na cele reformy rolnej na podstawie dekretu z 1944 r. Skarżąca argumentowała, że podział majątku nastąpił przed 1 września 1939 r., a poszczególne części nieruchomości nie przekraczały wymaganych norm obszarowych, co wyłączałoby je spod działania dekretu. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, utrzymując w mocy odmowę stwierdzenia nieważności, wskazał, że na dzień 1 września 1939 r. łączna powierzchnia nieruchomości przekraczała 100 ha, a podział majątku dokonany w 1948 r. (po terminie określonym w dekrecie) był nieważny. Sąd administracyjny, kontrolując legalność decyzji Ministra, uznał, że kluczowe znaczenie ma stan prawny i faktyczny z dnia 1 września 1939 r. Podkreślono, że zgodnie z art. 2 ust. 2 dekretu, wszelkie działy prawne lub fizyczne nieruchomości ziemskich dokonane po tej dacie są nieważne. Sąd stwierdził, że brak było dowodów na skuteczny podział nieruchomości przed 1 września 1939 r., a wpis do księgi wieczystej, będący konstytutywną przesłanką przeniesienia własności w świetle niemieckiego kodeksu cywilnego, nie nastąpił. W związku z tym, sąd uznał zarzuty skargi za bezzasadne i oddalił skargę, potwierdzając prawidłowość decyzji Ministra o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1948 r.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, zgodnie z art. 2 ust. 2 dekretu, wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, dokonane po dniu 1 września 1939 r., są nieważne.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że dekret o reformie rolnej z 1944 r. w art. 2 ust. 2 jednoznacznie stanowi o nieważności podziałów nieruchomości dokonanych po 1 września 1939 r. Brak było dowodów na skuteczny podział nieruchomości przed tą datą, a wpis do księgi wieczystej, kluczowy dla przeniesienia własności w ówczesnym stanie prawnym, nie nastąpił.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (16)
Główne
PPSA art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
PPSA art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 156 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
dekret o reformie rolnej art. 2 § 1
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej
dekret o reformie rolnej art. 2 § 2
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej
rozporządzenie MRiRR art. 5
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej
rozporządzenie o post. adm. art. 95 § b
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym
rozporządzenie o post. adm. art. 96 § 2
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym
rozporządzenie o post. adm. art. 97 § 1
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym
rozporządzenie o post. adm. art. 99
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym
BGB art. 873
Niemiecki kodeks cywilny
BGB art. 1008
Niemiecki kodeks cywilny
BGB art. 1009
Niemiecki kodeks cywilny
BGB art. 1011
Niemiecki kodeks cywilny
BGB art. 2032
Niemiecki kodeks cywilny
BGB art. 2040
Niemiecki kodeks cywilny
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nieważność podziału prawnego lub fizycznego nieruchomości ziemskich dokonanych po 1 września 1939 r. na podstawie art. 2 ust. 2 dekretu o reformie rolnej. Brak skutecznego przeniesienia własności nieruchomości przed 1 września 1939 r. z uwagi na brak wpisu do księgi wieczystej (zgodnie z niemieckim kodeksem cywilnym).
Odrzucone argumenty
Podział majątku ziemskiego nastąpił przed 1 września 1939 r. Poszczególne części nieruchomości nie przekraczały norm obszarowych. Podział majątku spadkowego nie był konieczny dla wyłączenia go spod działania dekretu. Wznowienie postępowania stało się bezprzedmiotowe z uwagi na podział majątku w 1948 r.
Godne uwagi sformułowania
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Postępowanie nieważnościowe ma charakter nadzwyczajny, a jego celem jest wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji dotkniętej kwalifikowaną wadą nieważności. Niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji. Nieważne są wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, dokonane po dniu 1 września 1939r.
Skład orzekający
Jolanta Dargas
przewodniczący sprawozdawca
Elżbieta Sobielarska
przewodniczący
Dariusz Chaciński
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dekretu o reformie rolnej, zwłaszcza art. 2 ust. 2 dotyczącego nieważności podziałów nieruchomości po 1 września 1939 r., oraz zasady kontroli sądowej decyzji administracyjnych w postępowaniu nieważnościowym."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego z okresu reformy rolnej i niemieckiego prawa cywilnego obowiązującego na terenach przyłączonych po II wojnie światowej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy historycznych kwestii związanych z reformą rolną i prawem własności, co może być interesujące z perspektywy analizy zmian prawnych i ich wpływu na dzisiejsze stosunki własnościowe.
“Reforma rolna: Czy podział majątku po 1939 roku mógł uratować ziemię przed przejęciem przez państwo?”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Wa 1164/17 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2017-10-30 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2017-08-08 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Jolanta Dargas /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6290 Reforma rolna Hasła tematyczne Nieruchomości Skarżony organ Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2017 poz 1369 art. 151 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dz.U. 2017 poz 1257 art. 156 par. 1 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Sobielarska, Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), sędzia WSA Dariusz Chaciński, Protokolant ref. staż. Agata Abramowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2017 r. sprawy ze skargi E. H. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę. Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2017r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję tego samego organu z dnia [...] stycznia 2017r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1948r. nr [...]. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny: Orzeczeniem z dnia [...] czerwca 1948 r., nr [...], Wojewoda [...], działając w trybie wznowieniowym na podstawie art. 95b 962, 971 oraz 99 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz.U.R.P. poz. 341, nr 36), uchylił orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] października 1945 r., nr [...], i na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.) wskazał, że majątek ziemski położony w [...], oznaczony w księdze wieczystej Sądu Grodzkiego w [...] jako [...] wieś tom [...] karta [...] o powierzchni [...] ha i [...] - [...] tom [...] karta [...] o powierzchni [...] ha, stanowiący w dniu 1 września 1939 r. własność do wspólnej niepodzielnej ręki S. W., J. W., S. S. z domu W., J. W. i Z. W., podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13 ze zm.). Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1948 r. wskazując na brak podstaw do uznania, aby orzeczenie to naruszało prawo w sposób rażący. Minister nie stwierdził również wystąpienia pozostałych kwalifikowanych wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła E. H. wskazując na przeprowadzony podział majątku, w wyniku którego przestała istnieć współwłasność nieruchomości, a powierzchnia wszystkich wyodrębnionych niezależnych części nieruchomości nie spełniała przesłanek przejęcia w trybie dekretu. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ponownie rozpatrując sprawę wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich obszar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione m. in. pod literą e, przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia, w całości, na własność Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 dekretu, część druga. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r. Nr 10, poz. 51) w § 5 ustanawiało tryb administracyjny rozstrzygania sporów o to czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Strona kwestionująca przejęcie majątku mogła ubiegać się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Organem właściwym do orzekania w tym zakresie w pierwszej instancji były wojewódzkie urzędy ziemskie (obecnie wojewodowie). Minister ustalił, że właścicielami nieruchomości położonej w [...] o łącznej powierzchni [...] ha na dzień 13 września 1944 r.. na podstawie poświadczenia dziedziczenia Sądu Grodzkiego w [...] z [...] października 1933 r. byli S. W., J. W., S. S. z domu W., W. W., Z. W. - wszyscy jako współwłaściciele do niepodzielnej ręki, przy czym część spadkowa każdego z nich wynosiła 1/5 części spadku. Ww osoby były również właścicielami nieruchomości położonej w [...] o łącznej powierzchni [...] ha, jako spadkobiercy żyjący w niepodzielnej wspólności spadkowej. Organ nadzoru wskazał, że tożsamość podmiotowa jest podstawą do zsumowania tych dwóch powierzchni nieruchomości, co powoduje, że są oni współwłaścicielami do niepodzielnej ręki nieruchomości o łącznej powierzchni [...] ha. Nieznacznie większą powierzchnię podaje protokół przejęcia na cele reformy rolnej majątku [...], stanowiącego własność S., J., S., J. i Z. W., tj. powierzchnię [...] ha, w tym gruntów ornych [...] ha, łąk dwukośnych [...] ha, pastwisk [...] ha, ogrodów warzywnych [...] ha, podwórza, zabudowań, dróg [...] ha, nieużytków I ha oraz innych gruntów [...] ha. Natomiast w ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, położonych na terenie pow. [...], gminy [...], przekazanej przez Archiwum Akt Nowych w [...] wyszczególniono, że nieruchomość [...]stanowiąca własność W. (spadkodawcy S., J., S., J. i Z. W.) ma powierzchnię ogólną [...] ha, w tym [...] ha gruntów ornych, [...] ha łąk, [...] pastwisk, [...] ha pod zabudowaniami oraz [...] ha lasów. Z dokumentów tych wynika nieznaczna rozbieżność powierzchni nieruchomości [...], stanowiącej własność rodziny W., niemniej w każdym przypadku powierzchnia ta przekracza 100 ha powierzchni ogólnej i 50 ha użytków rolnych. Minister podniósł, że przy badaniu, czy przejęcie na cele reformy rolnej nastąpiło zgodnie z obowiązującym prawem, należy uwzględniać stan prawny i faktyczny z dnia 1 września 1939 r., albowiem zgodnie z art. 2 ust. 2 dekretu za nieważne zostały uznane wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, dokonane po tym dniu, a podział nieruchomości położonej w [...] został dokonany dopiero na skutek postanowienia Sądu Grodzkiego w [...] z dnia [...] czerwca 1948 r. w przedmiocie uwzględnienia wniosku z 16 marca 1948 r. o przepisanie tytułu własności i utworzenie nowych ksiąg wieczystych dla nieruchomości o powierzchni [...] ha, stanowiącej własność J. W. i S. S. z domu W., nieruchomości o powierzchni [...] ha, stanowiącej własność S. W., nieruchomości o powierzchni [...] ha, stanowiącej własność J. W. i Z. W., nieruchomości o powierzchni [...] ha, stanowiącej własność J. W. i S. S. z domu W., nieruchomości o powierzchni [...] ha, stanowiącej własność S. W. oraz nieruchomości o powierzchni [...] ha, stanowiącej własność J. W. oraz Z. W.. Minister podkreślił, że w postanowieniu tym podano, że podstawę wpisów stanowi umowa działu z 11 marca 1948 r. Organ nadzoru dodał, że za skuteczne można uznać wyłącznie działy prawne, a nie działy fizyczne, gdyż w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu mowa jest o własności, a nie o posiadaniu samoistnym, faktycznym władztwie nieruchomości, a zatem twierdzenia skarżącej, jakoby nieruchomość podzielona została między współwłaścicieli w sposób fizyczny, a każdy z nich gospodarował niezależnie na innej części majątku, pozostają bez znaczenia dla sprawy. Zatem przedstawione przez odwołującą się polisy ubezpieczeniowe opłacane oddzielnie przez współwłaścicieli majątku pochodzące z lat 1946-1947 nie mogą stanowić dowodu dotyczącego stanu nieruchomości na dzień I września 1939 r., jak i zaświadczenie Wójta Gminy [...], stwierdzające przeprowadzenie w 1935 r. działu fizycznego nieruchomości na dwie części, stanowiące podstawę wydania orzeczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] października 1945 r., nie uzasadniają zdaniem Ministra stwierdzenia nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1948 r. Minister uznał, że na dzień 1 września 1939 r. majątek ziemski położony w [...] o łącznej powierzchni ponad 100 ha, w tym ponad 50 ha użytków rolnych, stanowił współwłasność S. W., J. W., S. S. z domu W., J. W. i Z. W., a tym samym przesłanki przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu zostały spełnione. Skoro w postępowaniu nadzorczym do wykazania rażącego naruszenia prawa konieczne jest niezbite i jednoznaczne potwierdzenie faktu, że wydane przez dany organ rozstrzygnięcie pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią określonego przepisu prawa, to mając na uwadze, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy takiej oczywistej sprzeczności nie potwierdza, nie wskazuje także na zaistnienie pozostałych podstaw stwierdzenia nieważności decyzji przewidzianych w art. 156 § 1 k.p.a., Minister stwierdził, że zaskarżoną decyzją zasadnie odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1948 r. Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła E. H. podnosząc, że za podstawę wznowienia postępowania i wydania nowego orzeczenia posłużyły zeznania czterech świadków, którzy zaprzeczyli, jakoby pomiędzy spadkobiercami istniał podział fizyczny nieruchomości. W ocenie skarżącej zeznania te nie mogły stanowić dostatecznej podstawy do definitywnego rozstrzygnięcia sprawy. Skarżąca wskazała, że podział faktyczny nieruchomości pomiędzy spadkobiercami nastąpił w 1935r. Nie mogli ono przeprowadzić ostatecznego i pełnego podziału z uwagi na to, że dwóch spadkobierców było małoletnich. Skarżąca podniosła również, że biorąc pod uwagę fakt, iż dokonano podziału nieruchomości przed 1 września 1939r., przedmiotowa nieruchomość była wyłączona spod działania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolne. Ponadto były to dwie odrębne nieruchomości, w związku z czym każda z nich nie przekraczała norm obszarowych. Zdaniem skarżącej w wyniku spadkobrania każdemu ze spadkobierców przypadła 1/5 część nieruchomości, a żadna z tych części nie przekraczała norm obszarowych, w związku z czym nie podlegały one przejęciu na podstawie dekretu. Poza tym w ocenie skarżącej podział majątku spadkowego nie był konieczny dla wyłączenia go spod działania dekretu, gdyż akt poświadczenia dziedziczenia stwierdzał nabycie praw obligatoryjnych przed 1 września 1939r. Jednocześnie skarżąca przyznała, że spadkobiercy w dniu 11 marca 1948r. przeprowadzili podział majątku spadkowego w formie aktu notarialnego, w wyniku którego przestała istnieć współwłasność, a tym samym przedmiot rozstrzygnięcia zarówno Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] października 1945r., jak i Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1948r. W związku z powyższym wznowienie postępowania stało się bezprzedmiotowe. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, stwierdzenie nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1948r. i utrzymanie w mocy orzeczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] października 1945r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną. Na wstępie należy wyjaśnić, iż postępowanie nieważnościowe, ma charakter nadzwyczajny, a jego celem jest wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji dotkniętej kwalifikowaną wadą nieważności. Przypadki te dotyczą zaś takich sytuacji, gdy decyzja administracyjna jest obarczona tak poważną wadliwością, że jej trwałość i związana z tym pewność porządku prawnego musi ustąpić wymaganiom płynącym z zasady praworządności. Przesłanki stanowiące podstawę stwierdzenia nieważności decyzji enumeratywnie wymienia art. 156 § 1 pkt 1 - 7 k.p.a. Przy czym niedopuszczalna jest ich wykładnia rozszerzająca, zważywszy na fakt, że stwierdzenie nieważności decyzji jest odstępstwem od zasady stabilności orzeczeń wyrażonej w art. 16 k.p.a. i wymaga niekwestionowanego ustalenia, iż decyzja administracyjna jest obarczona jedną z wad wymienionych w powołanym przepisie. Aby stwierdzić nieważność decyzji należy ustalić, że wada taka tkwi w samej decyzji, np. decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, gdy decyzja pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa, mającej charakter rażący. Nie chodzi bowiem w tego typu przypadkach o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Odmowa stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej ma miejsce wtedy gdy w toku postępowania wyjaśniającego organ prowadzący postępowanie ustali, że nie występuje żadna z ustawowych przyczyn stwierdzenia nieważności. Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej, stanowiące wyjątek od zasady stabilności decyzji, wymaga bezspornego ustalenia, że kontrolowana decyzja dotknięta jest jedna z wad określonych w art. 156 §1 k.p.a. Kwestionowane orzeczenie Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1948r. wydane zostało w trybie wznowienia postępowania, w wyniku którego Wojewoda uchylił orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] października 1945r. stwierdzające, że nieruchomości położone w miejscowości [...]o pow. [...] ha i w [...] o pow. [...] ha nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jednocześnie Wojewoda stwierdził, że ww. majątek ziemski podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Podstawą wznowienia przez Wojewodę [...] postępowania zakończonego orzeczeniem z dnia [...] października 1945r. był art. 95 lit. b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym, zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją, od której nie służy środek prawny, może nastąpić wznowienie postępowania, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne, które istniały już przy wydaniu decyzji lub nowe środki dowodowe, o ile okoliczności te i środki w toku postępowania nie były znane władzy rozstrzygającej, i nie mogły być wówczas powołane przez stronę zainteresowaną we wznowieniu bez winy tej strony. W ocenie Wojewody [...] nowymi, istotnymi dla sprawy okolicznościami faktycznymi, które istniały już przy wydaniu pierwszego orzeczenia i nie były znane władzy rozstrzygającej, były okoliczności potwierdzające, że nie było fizycznego podziału majątku ziemskiego pomiędzy jego współwłaścicieli na dwie części. Powyższe potwierdziły zeznania czterech świadków. Wobec zachodzącej sprzeczności w zaświadczeniu Wójta z zeznaniami świadków organ stwierdził, że stan faktyczny nie był przez wnioskodawców właściwie przedstawiony i z tej przyczyny należało wznowić postępowanie z urzędu. Przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu ma charakter materialnoprawny, w przeciwieństwie do § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r., który ma charakter procesowy, określający tryb postępowania w tych sprawach. Kryteria, warunki (przesłanki), jakie musi spełniać dana nieruchomość, o której mowa w § 5 ust. 1 rozporządzenia, zostały zawarte w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Jednakże dla pełnej rekonstrukcji normy prawnej zawartej w tym przepisie należy brać pod uwagę również (zgodnie z zawartym tam odesłaniem) przepis "art. 1, część druga". Już na wstępie do art. 2 dekretu wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko "nieruchomości ziemskie", których charakter czy też przydatność odpowiadają celom wskazanym w "art. 1, część druga" dekretu (zdanie zamykające ust. 1). Nie chodzi tu więc o wszystkie nieruchomości, które mogły być określone jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji celów, które zostały wyczerpująco wymienione w pkt a, b, c, d i e w art. 1 ust. 2 dekretu. Kolejne kryteria, według których scharakteryzował prawodawca nieruchomości w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, to ich powierzchnia ogólna (100 ha) bądź powierzchnia użytków rolnych (50 ha), w zależności od rejonu kraju, w którym są położone, i to, iż muszą one stanowić własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych. Mając za podstawę przytoczone wyżej rozważania, prawidłowe odczytanie normy prawnej zawartej w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu powinno oznaczać, że na własność Skarbu Państwa w całości przechodzą bezzwłocznie bez żadnego wynagrodzenia tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym (mogące być wykorzystane na cele wskazane w "art. 1, część druga" dekretu), które stanowią własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości powierzchni użytków rolnych. Takie rozumienie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu określa jednoznacznie zakres przedmiotowy, w jakim powinny orzekać na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia wojewódzkie urzędy ziemskie o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów dekretu. Wydając decyzję administracyjną w trybie tego przepisu, organ administracji publicznej powinien zbadać (wziąć pod uwagę) wszystkie okoliczności wyprowadzone z pełnego brzmienia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu (vide uchwała Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06 (ONSAiWSA 2006/5/123). Zgodnie z art. 2 ust. 2 dekretu nieważne są wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, dokonane po dniu 1 września 1939r. Słusznie organ w kontrolowanej przez Sąd decyzji uznał zatem, iż brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1948r. bowiem brak jest dowodu potwierdzającego, iż przed dniem 1 września 1939 r. nastąpił podział przedmiotowej nieruchomości w formie prawem przewidzianym. Nieruchomość ziemska będąca przedmiotem rozstrzygnięcia kwestionowanego orzeczenia była położona na terenie ówczesnego woj. [...], na terytorium którego, w zakresie prawa rzeczowego, obowiązywał kodeks cywilny niemiecki z dnia 18 sierpnia 1896r. (BGB). Zgodnie z nim do przeniesienia własności nieruchomości niezbędne były trzy przesłanki: 1) umowa obligacyjna stwierdzona sądownie lub notarialnie, 2) umowa rzeczowa, tzw. powzdanie - stwierdzona sądownie lub notarialnie oraz 3) wpis nabytego prawa w księdze wieczystej. Wpis do księgi wieczystej był konstytutywną przesłanką przeniesienia własności nieruchomości. O tym, iż skutek prawny w postaci przeniesienia własności następował dopiero z momentem wpisu do księgi wieczystej, stanowił § 873 BGB. W rozpatrywanej sprawie nie nastąpiło skuteczne przeniesienie własności nieruchomości przed 1 września 1939r. Dodać należy, że zgodnie z § 2032 ww kodeksu, jeżeli spadkodawca pozostawia kilku spadkobierców, spadek staje się wspólnym majątkiem spadkobierców, którzy tylko wspólnie mogą rozporządzać przedmiotem spadkowym (§ 2040). Z powyższego wynika, że wbrew zarzutom skargi w dacie 1 września 1939r. przedmiotowa nieruchomość była przedmiotem współwłasności, która została uregulowana w § 1008-1011 BGB). Z regulacji tych jasno wynika, że jeżeli współwłaściciele gruntu uregulowali jego zarząd i używanie, to warunkiem skuteczności takiego postanowienia jest wpisanie w księdze wieczystej, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca i co nie jest kwestionowane. W świetle powyższego stwierdzić należy, że podział przedmiotowej nieruchomości do korzystania pomiędzy jej współwłaścicieli nie mógł być skuteczny, ponieważ nie został ujawniony w księdze wieczystej. Do zniesienia współwłasności przedmiotowej nieruchomości doszło dopiero w 1948r. w formie prawem przewidzianej, co również nie jest kwestionowane, a więc po 1 września 1939r. Jak wskazano zaś wyżej zgodnie z art. 2 ust. 2 dekretu działy prawne lub fizyczne dokonane po tej dacie są nieważne. W tej sytuacji zarzuty skargi należy uznać za całkowicie bezzasadne. Rację należy również przyznać Ministrowi, że przejęciu podlegały wszystkie nieruchomości stanowiące własność jednego właściciela lub współwłaścicieli, jeżeli ich łączny obszar przekraczał wskazane w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu normy obszarowe. Wbrew zarzutom skargi nie można uznać za zasadny zarzut bezprzedmiotowości postępowania wznowieniowego z uwagi na treść art. 2 ust. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, z którego w sposób jasny wynika, że nieważne są wszystkie działy prawne i fizyczne nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu dokonane po dniu 1 września 1939r. Zawarta więc w marcu 1948r. przez współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości umowa działu jest nieważna i w związku z tym nie wywołała żadnych skutków prawnych. W tej sytuacji wszystkie zarzuty skargi należy uznać za bezzasadne. Skoro zatem w sprawie brak jest dowodów pozwalających na stwierdzenie, że w postępowaniu badanym w trybie nadzoru doszło do rażącego naruszenia prawa, a z zachowanych akt nie wynika, aby badane orzeczenie obciążane było inną kwalifikowaną wadą prawną, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a., to organ nadzoru prawidłowo odmówił stwierdzenia nieważności kwestionowanego orzeczenia. To zaś, wobec niestwierdzenia istotnych naruszeń procedury administracyjnej w toku prowadzenia postępowania nadzorczego oznacza, że skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI