I SA/Wa 1162/23

I SA/Wa 1162/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-10-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak /sprawozdawca/
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /przewodniczący/
Nina Beczek
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, Sędziowie sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), asesor WSA Nina Beczek, Protokolant referent stażysta Krzysztof Włoczkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2023 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2023 r. nr KOA/2049/Fa/23 w przedmiocie odmowy umorzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 20 kwietnia 2023 r., nr KOA/2049/Fa/23, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpoznaniu odwołania S. S., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z 10 marca 2023 r., nr 6.2023, o odmowie umorzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym;
Wnioskiem z 5 grudnia 2022 r. S. S. wystąpił o umorzenie zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Decyzją z 10 marca 2023 r. Burmistrz Miasta [...] odmówił wnioskodawcy umorzenia kwoty 9920,11 zł, tj. 50% z kwoty 19840,22 zł należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył S. S.
Decyzją z 20 kwietnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z 10 marca 2023 r.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Kolegium przywołało treść art. 28 oraz art. 30 ust. 1 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r. poz. 581). Organ podniósł, że celem art. 30 ust. 1 ustawy jest zachęcanie dłużników do terminowego regulowania dochodzonych w postępowaniu cywilnym należności alimentacyjnych. Długotrwałe odciążenie budżetu państwa od konieczności przyznawania kolejnych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest premiowane wizją odstąpienia od żądania zwrotu części długu przypisanego do organu, który wiele lat temu przyznał i wypłacił świadczenie publicznoprawne służące zastąpieniu bezskutecznie egzekwowanych alimentów.
Kolegium wskazało, że skarżący wystąpił o umorzenie należności na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy, a więc umorzenie 50% należności jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Organ zaznaczył, że zgodnie z powołanym przepisem, organ właściwy dłużnika, rozpatrując wniosek o umorzenie, bada czy dłużnik spełnia wskazane w tym przepisie przesłanki tzn. skuteczną egzekucję w określonym czasie w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Nie analizuje natomiast sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Te kwestie są bowiem przedmiotem rozważań organu właściwego wierzyciela w przypadku złożenia wniosku o zastosowanie ulgi na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy. Z tego powodu, wskazane w odwołaniu okoliczności, to jest sytuacja dochodowa i koszty utrzymania dłużnika, nie mogły podlegać analizie w niniejszej sprawie.
Organ ustalił, że zadłużenie S. S. z tytułu wypłaconych na rzecz E. D. świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosi 19840,22 zł. Jak bowiem wynika ze znajdującego się w aktach zaświadczenia komornika sądowego z 21 lutego 2023 r., w okresie ostatnich 7 lat komornik wyegzekwował od skarżącego 4 wpłaty, które zaliczono na opłaty egzekucyjne, to jest w dniu 20 maja 2020 r. na kwotę 390 zł, w dniu 20 lipca 2020 r. na kwotę 703,49 zł, w dniu 11 kwietnia 2022 r. na kwotę 128 zł oraz w dniu 24 maja 2022 r. na kwotę 1.09 zł. Komornik poinformował również o 7 wpłatach, które skarżący wpłacił bezpośrednio organowi właściwemu wierzyciela, to jest w dniu 3 września 2021 r., w dniu 3 listopada 2021 r. i w dniu 3 marca 2022 r. skarżący dokonał wpłat po 350 zł, w dniu 5 października 2021 r. dokonał on wpłaty 400 zł oraz w dniu 4 stycznia 2022 r. i 3 lutego 2022 r. - po 380 zł.
Zdaniem Kolegium, wykazane w przedmiotowym zaświadczeniu komornika okoliczności nie potwierdzają aby prowadzona wobec skarżącego egzekucja była w pełni skuteczna przez okres 5 lat i to w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Jest to natomiast przesłanka wymagana aby organ mógł zastosować ulgę przewidzianą w art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy. Umorzenie zaległości wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w określonej wysokości, tj. 50 % zadłużenia, jest bowiem możliwe wyłącznie w przypadku regulowania bieżących alimentów przez okres 5 lat.
Końcowo, powołując się na wyrok NSA z 19 września 2017 r., organ podniósł, że art. 30 ust. 1 ustawy spełnia rolę motywacyjną dla dłużników alimentacyjnych. Przepis ten większą wartość przypisuje temu, aby uprawnieni do alimentów mieli potencjalnie lepszą szansę na ich uzyskanie "na bieżąco" od osób zobowiązanych kosztem ewentualnej straty w majątku publicznym z tytułu umorzenia należności wypłaconych zastępczo przed wieloma laty. Ważne jest również, że okres skutecznej egzekucji w celu umorzenia "zaległych" świadczeń jest liczony w latach (minimum trzy do siedmiu lat). Dzięki temu kształtuje również właściwe postawy i wzorce zachowania po stronie dłużników alimentacyjnych (odpowiedzialność, systematyczność), co nie jest bez znaczenia dla funkcjonowania całego społeczeństwa. Zatem art. 30 ust. 1 ustawy należy interpretować z uwzględnieniem jego roli motywacyjnej i umożliwiającej kształtowanie pożądanych postaw społecznych.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie złożył S. S. zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie:
1) art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego niezastosowanie w sprawie;
2) art. 30 ust. 1 ustawy z 7 września 2007 r. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z 7a k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. i art. 8 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że wniosek skarżącego dotyczy umorzenia zaliczek alimentacyjnych i na tej podstawie odstąpienie od badania sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego.
Powołując się na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jak również poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu skargi przywołano pogląd orzecznictwa oparty się na literalnym brzmieniu art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r., że trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi samodzielnej ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłacanych na podstawie ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych. Skarżący podniósł, że jego zaległości pochodzą z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie przepisów ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej. Natomiast wniosek o umorzenie należności złożono już pod rządami ustawy z 7 września 2007 r., która kwestię umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego reguluje inaczej niż ustawa o zaliczce alimentacyjnej. Zdaniem skarżącego, nie do pogodzenia z wyrażoną w art. 2 Konstytucji zasadą Rzeczypospolitej Polskiej jako państwa prawa jest wykładnia, że w odniesieniu do zaległości z tytułu zaliczek alimentacyjnych w ogóle nie można stosować umorzenia tych należności z przyczyn wskazanych w art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. Zatem rozpoznając sprawę ponownie organ powinien rozpatrzyć wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, biorąc również pod uwagę przesłanki określone w art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 11 października 2023 r. skarżący złożył wydruki z banku dotyczące wpłat na rzecz funduszu alimentacyjnego i wniósł o dopuszczenie dowodu z tych dokumentów na okoliczność bezzasadności stanowiska organu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest niezasadna.
Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie przepisów ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U z 2023 r., poz. 581), zwanej dalej "ustawą" lub "ustawą z 7 września 2007 r."
Stosownie do art. 28 ustawy, w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej 3 - do ich całkowitego zaspokojenia, 3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia oraz 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym 4 - do ich całkowitego zaspokojenia - po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
Z kolei art. 30 ust. 1 ustawy stanowi, że organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów oraz 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.
Z powołanych regulacji wynika, że prowadząc postępowanie w tym trybie organ bada jedynie skuteczność egzekucji. Konieczną przesłanką umorzenia należności jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów i to prowadzona przez wymagany powołanym przepisem okres. Jak trafnie przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych zastosowanie ulgi przewidzianej w art. 30 ust. 1 ustawy oraz jej wysokość uzależnione są przede wszystkim od stopnia skuteczności postępowania egzekucyjnego i jednocześnie regularnej wpłaty pełnej wysokości alimentów. Powołana regulacja stanowi instrument służący do zachęcania dłużników do terminowego regulowania dochodzonych w postępowaniu cywilnym należności alimentacyjnych. Długotrwałe odciążenie budżetu państwa od konieczności przyznawania kolejnych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być premiowane wizją odstąpienia od żądania zwrotu części długu przypisanego do organu, który wiele lat temu przyznał i wypłacił świadczenie publicznoprawne służące zastąpieniu bezskutecznie egzekwowanych alimentów. Art. 30 ust. 1 ustawy spełnia rolę motywacyjną dla dłużników alimentacyjnych i większą wartość przypisuje temu, aby uprawnieni do alimentów mieli potencjalnie lepszą szansę na ich uzyskanie "na bieżąco" od osób zobowiązanych, kosztem ewentualnej straty w majątku publicznym z tytułu umorzenia należności wypłaconych zastępczo. Ważne jest też to, że okres skutecznej egzekucji w celu umorzenia "zaległych" świadczeń jest liczony w latach (minimum trzy do siedmiu lat), dzięki czemu kształtuje się również właściwe postawy i wzorce zachowania po stronie dłużników alimentacyjnych (odpowiedzialność i systematyczność), co nie jest bez znaczenia dla funkcjonowania całego społeczeństwa (por. wyrok WSA w Gliwicach z 1 grudnia 2017 r., sygn. IV SA/Gl 664/17, Lex nr 3230894).
Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte na wniosek skarżącego z 5 grudnia 2022 r. do Burmistrza Miasta [...] o umorzenie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ odmówił uwzględnienia powyższego wniosku wskazując, że w sprawie nie zaistniała wymagana art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy skuteczna egzekucja należnych alimentów przez wskazany w ustawie minimalny okres (5 lat).
Po analizie akt sprawy Sąd powyższą ocenę organów podziela. Zdaniem Sądu, poczynione przez organy w opisanym zakresie ustalenia stanu faktycznego są prawidłowe i znajdują oparcie w zebranym materiale dowodowym, w tym zaświadczeniu Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] w W. z 21 lutego 2023 r. o wyegzekwowanych kwotach. Ze szczegółowych wyliczeń zawartych w tym zaświadczeniu bezsprzecznie wynika bowiem, że w okresie ostatnich 7 lat komornik wyegzekwował od skarżącego 4 wpłaty, które zostały zaliczone na opłaty egzekucyjne, to jest w dniu 20 maja 2020 r. na kwotę 390 zł, w dniu 20 lipca 2020 r. na kwotę 703,49 zł, w dniu 11 kwietnia 2022 r. na kwotę 128 zł oraz w dniu 24 maja 2022 r. na kwotę 1.09 zł. W powyższym dokumencie komornik poinformował również o 7 wpłatach, które skarżący wpłacił bezpośrednio organowi właściwemu wierzyciela, to jest poinformował, że w dniu 3 września 2021 r., w dniu 3 listopada 2021 r. i w dniu 3 marca 2022 r. skarżący dokonał wpłat po 350 zł, w dniu 5 października 2021 r. dokonał wpłaty 400 zł oraz w dniu 4 stycznia 2022 r. i w dniu 3 lutego 2022 r. - po 380 zł. W konsekwencji, trafnie uznały organy, że w sprawie nie zostały spełnione warunki skuteczności egzekucji, o których mowa w art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy, a tym samym brak było podstaw do uwzględnienia wniosku dłużnika na podstawie wskazanego przepisu. Przy tym dokonując oceny spełnienia przesłanek zawartych w powołanym przepisie prawidłowo organy swoje ustalenia w sprawie poczyniły na podstawie powyższego zaświadczenia, w którym komornik (organ prowadzący postępowanie egzekucyjne), na wezwanie organu właściwego dłużnika, ustalił, na datę wydania zaskarżonych rozstrzygnięć, stan wyegzekwowanych od dłużnika kwot w badanym okresie. W konsekwencji, Sąd nie uwzględnił zgłoszonego na rozprawie wniosku skarżącego o przeprowadzenie dowodu z wydruków z rachunków bankowych dotyczących wpłat na rzecz funduszu alimentacyjnego. Wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że przy ocenie legalności decyzji sąd bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Sąd nie czyni własnych ustaleń faktycznych, lecz orzeka na podstawie ustalonego przez organ i wynikającego z akt administracyjnych stanu faktycznego. Zawarta w art. 106 § 3 p.p.s.a. regulacja dotycząca możliwości przeprowadzenia przed sądem administracyjnym uzupełniającego postępowania dowodowego nie jest instrumentem służącym do zwalczania poczynionych przez organ ustaleń faktycznych, z którymi strona się nie zgadza. Celem postępowania dowodowego prowadzonego ewentualnie przez sąd w powyższym trybie jest jedynie ocena, czy organy ustaliły ten stan faktyczny zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej.
Ponadto, zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie brak było podstaw do badania przez organ, w trybie art. 30 ust. 2 ustawy, innych przesłanek umorzenia należności, odroczenia terminu płatności, bądź rozłożenia należności na raty należności. Postępowanie toczące się w trybie art. 30 ust. 2 ustawy jest bowiem odrębnym postępowaniem prowadzonym przed organem właściwym wierzyciela, a nie organem właściwym dłużnika, jak w niniejszej sprawie, w którym badaniu tego ostatniego organu podlega jedynie przesłanka skuteczności egzekucji w określonym czasie w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Tym samym niezasadne okazały się podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 30 ust. 2 ustawy oraz art. 30 ust. 1 w zw. z art. 7 w zw. z art. 7a w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 i art. 8 k.p.a.
Podsumowując, skoro w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji ustaliły bezsprzecznie, co znajduje potwierdzenie w zebranym w aktach materiale dowodowym i nie budzi również wątpliwości Sądu, że egzekucja należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego była nieskuteczna, to organy nie mogły uczynić inaczej niż odmówić umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł jak w sentencji.