I SA/WA 1151/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2021-03-05
NSAAdministracyjneWysokawsa
reforma rolnadekret PKWNkodeks postępowania administracyjnegolegitymacja procesowastrona postępowanianabycie spadkunieruchomościwłasnośćpostępowanie administracyjne

Podsumowanie

WSA w Warszawie uchylił decyzję Ministra Rolnictwa o umorzeniu postępowania odwoławczego, uznając, że nabywca udziału w spadku po byłym właścicielu nieruchomości przejętej na cele reformy rolnej ma legitymację procesową.

Sprawa dotyczyła skargi A. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która umorzyła postępowanie odwoławcze w sprawie stwierdzenia, czy nieruchomość rolna nie podlegała pod przepisy dekretu o reformie rolnej. Minister uznał, że nabywca udziału w spadku po byłym właścicielu, na podstawie umowy cywilnoprawnej, nie ma legitymacji procesowej do udziału w postępowaniu. Sąd uchylił decyzję Ministra, stwierdzając, że nabywca udziału w spadku, wchodząc w ogół praw i obowiązków spadkobiercy, ma prawo inicjować i brać udział w postępowaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę A. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2020 r., która umorzyła postępowanie odwoławcze od decyzji Wojewody z [...] lipca 2017 r. w przedmiocie stwierdzenia, czy nieruchomość wchodząca w skład dawnego majątku [...] nie podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Minister umorzył postępowanie, uznając, że A. B., która nabyła prawa spadkowe na podstawie umowy cywilnoprawnej, nie posiada legitymacji procesowej do występowania w sprawie, ponieważ zbycie statusu strony w postępowaniu administracyjnym nie jest możliwe w drodze czynności cywilnoprawnej. Sąd administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję, podzielając argumentację Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd uznał, że nabywca udziału w spadku po byłym właścicielu nieruchomości przejętej na cele reformy rolnej, wchodząc w ogół praw i obowiązków spadkobiercy, ma legitymację procesową do udziału w postępowaniu i jego inicjowania. Sąd podkreślił, że kluczowe jest wejście przez nabywcę w całość uprawnień i obowiązków spadkowych przynależnych spadkobiercy, a nie sposób nabycia tych uprawnień. W związku z tym Minister winien był rozpoznać odwołanie merytorycznie.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, osoba taka posiada legitymację procesową.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że nabywca udziału w spadku, wchodząc w ogół praw i obowiązków spadkobiercy, ma prawo inicjować i brać udział w postępowaniu administracyjnym zmierzającym do zbadania prawidłowości przejęcia nieruchomości. Kluczowe jest wejście w całość uprawnień i obowiązków spadkowych, a nie sposób nabycia tych uprawnień.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

dekret PKWN art. 2 § ust. 1 lit. e

Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej

rozporządzenie MRiRR § § 5

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej

Kpa art. 28

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Kpa art. 105 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Kpa art. 138 § § 1 pkt 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Ppsa art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ppsa art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

k.c. art. 922 § § 1

Kodeks cywilny

k.c. art. 1051

Kodeks cywilny

k.c. art. 1053

Kodeks cywilny

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych art. 15zzs4 § ust. 3

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nabywca udziału w spadku po byłym właścicielu nieruchomości przejętej na cele reformy rolnej posiada legitymację procesową do udziału w postępowaniu administracyjnym. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi naruszył przepisy Kpa, w szczególności art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 105 § 1 i art. 28 Kpa, umarzając postępowanie odwoławcze z powodu rzekomego braku legitymacji procesowej skarżącej.

Odrzucone argumenty

Argumentacja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że umowa cywilnoprawna sprzedaży praw spadkowych nie uprawnia do uczestniczenia w postępowaniu administracyjnym w trybie § 5 rozporządzenia MRiRR. Argumentacja Ministra, że zbycie statusu strony dla potrzeb postępowania administracyjnego nie jest możliwe, gdyż przysługujące stronie uprawnienie należy do grupy praw i obowiązków o charakterze publicznoprawnym.

Godne uwagi sformułowania

Nabywca spadku wstępuje w prawa i obowiązki spadkobiercy. Nie sposób wykluczyć, by tak ustalona sukcesja uniwersalna następująca w prawie cywilnym nie mogła rodzić skutków prawnych w zakresie sukcesji określonych praw i obowiązków o charakterze administracyjnym. Okolicznością relewantną prawnie w takim przypadku nie jest bowiem kontraktowe przejście na nabywcę uprawnień do spadku lecz wejście przez nabywcę w całość uprawnień i obowiązków spadkowych przynależnych spadkobiercy.

Skład orzekający

Dariusz Pirogowicz

przewodniczący sprawozdawca

Iwona Kosińska

sędzia

Łukasz Trochym

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie kręgu podmiotów uprawnionych do wszczęcia i udziału w postępowaniu dotyczącym wyłączenia nieruchomości spod działania dekretu o reformie rolnej, w szczególności w kontekście nabycia praw spadkowych na drodze cywilnoprawnej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej procedury związanej z reformą rolną i interpretacji przepisów Kpa w kontekście sukcesji praw administracyjnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy historycznych kwestii własnościowych związanych z reformą rolną i pokazuje, jak prawo cywilne i administracyjne mogą się przenikać w kontekście dziedziczenia i praw do nieruchomości.

Czy umowa cywilna daje prawo do odzyskania ziemi z czasów reformy rolnej? Sąd rozstrzyga.

Dane finansowe

WPS: 200 PLN

Sektor

nieruchomości

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

I SA/Wa 1151/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-03-05
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-06-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dariusz Pirogowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Iwona Kosińska
Łukasz Trochym
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 422/22 - Wyrok NSA z 2025-02-25
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 28
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
par. 5
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.), Sędziowie sędzia WSA Iwona Kosińska, sędzia WSA Łukasz Trochym, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 marca 2021 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz A. B. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] marca 2020 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi umorzył postępowanie odwoławcze wszczęte przez A. K. od decyzji Wojewody [...] nr [...] z [...] lipca 2017 r.
Decyzja Ministra wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wnioskiem z [...] kwietnia 2016 r. D. M. wystąpiła o stwierdzenie, że nieruchomość wchodząca w skład dawnego majątku [...], położonego w gminie [...], powiat [...], uprzedniej własności W. T., w części obejmującej współczesne działki ewidencyjne nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...] nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) dalej: "dekret PKWN", z uwagi na brak funkcjonalnego związku między tą nieruchomością a gospodarstwem rolnym, a także z uwagi na funkcjonowanie na jej terenie gorzelni oraz brak "ziemskiego" charakteru nieruchomości rozumianego jako rolnicze jej przeznaczenie.
Decyzją z [...] lipca 2017 r. Wojewoda [...] w punkcie 1 stwierdził, że zespół pałacowo - parkowy majątku [...], położony na aktualnej działce ewidencyjnej nr [...] nie podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, gdyż nie występuje związek funkcjonalny miedzy zespołem pałacowo - parkowym położonym na ww. działce, a pozostałą częścią majątku. Podniósł jednocześnie, że samo połączenie w aspekcie prawnym w osobie właściciela, sprawowanie nadzoru właścicielskiego, czy wreszcie naturalne czerpanie dochodów nie może być wyłączną przesłanką do określenia, że część mieszkalna nie mogła funkcjonować samodzielnie. Natomiast w punkcie 2 ww. decyzji Wojewoda umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe w stosunku do pozostałej części nieruchomości, tj. działek ewidencyjnych nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], objętej pierwotnym wnioskiem wobec jego ograniczenia przez wnioskodawcę.
Niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem A. K. złożyła odwołanie zarzucając mu naruszenie art. 77 § 1, art. 78, art. 80, art. 86, art. 105 oraz art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 260 ze zm.) dalej: "Kpa", i wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji, względnie uchylenie decyzji Wojewody i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty przez organ drugiej instancji.
Decyzją z [...] marca 2020 r. Minister, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 Kpa, umorzył postępowanie wszczęte przez Skarżącą od decyzji Wojewody z [...] lipca 2017 r. jako bezprzedmiotowe, gdyż na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie brak jest podstaw do uznania, że posiada ona legitymację procesową do występowania w sprawie rewindykacyjnej dotyczącej majątku [...].
W uzasadnieniu organ podkreślił, że z dokumentów zgromadzonych w sprawie jednoznacznie wynika, że Skarżąca nie została wymieniona w żadnym ze złożonych do akt postanowień spadkowych po zmarłym właścicielu przedmiotowej nieruchomości. Uznał, że znajdująca się w aktach sprawy umowa cywilnoprawna sprzedaży praw spadkowych z [...] czerwca 2013 r., sporządzona w formie aktu notarialnego, Repertorium A Nr [...], nie uprawnia A. K. do uczestniczenia w postępowaniu wszczętym na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) dalej: "rozporządzenie MRiRR", które dotyczy majątku [...], stanowiącego dawną własność W. T.. Podnosząc, że tym samym nie jest ona uprawniona do wszczęcia postępowania odwoławczego od decyzji wydanej w tej sprawie.
Minister wyjaśnił, że § 5 rozporządzenia MRiRR stanowi podstawę żądania przez właścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców ustalenia w formie decyzji administracyjnej, czy dana nieruchomość objęta była działaniem przepisów tego dekretu. Stwierdził, że dopuszczalność orzekania przez właściwe organy administracji publicznej w drodze decyzji administracyjnej w opisanym wyżej zakresie służy zatem ochronie prawa własności właścicieli nieruchomości (ich spadkobierców), które przejęte zostały przez Państwo na podstawie dekretu. Wskazał, że w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy wszczęcia postępowania odwoławczego od decyzji wydanej w trybie § 5 rozporządzenia nie domaga się dawny właściciel znacjonalizowanej nieruchomości lub jego spadkobierca, lecz osoba, która na podstawie umowy sprzedaży nabyła od spadkobierczyni dawnego właściciela nieruchomości prawa spadkowe. Zdaniem organu umowa cywilna, mocą której spadkobierczyni sprzedała Skarżącej przysługującą jej część spadku, nie uprawnia A. K. do występowania w postępowaniu prowadzonym w trybie § 5 rozporządzenia MRiRR. Podkreślił, że zbycie statusu strony dla potrzeb postępowania administracyjnego nie jest możliwe, gdyż przysługujące stronie uprawnienie do występowania z wnioskiem o ocenę legalności orzeczenia administracyjnego należy do grupy praw i obowiązków o charakterze publicznoprawnym, które z uwagi na swój podmiotowy charakter nie mogą być przeniesione w drodze czynności cywilnoprawnej na inne podmioty. Podniósł, że w dacie zawarcia umowy sprzedaży z [...] czerwca 2013 r. spadkobierczyni dawnego właściciela znacjonalizowanej nieruchomości nie przysługiwało prawo własności, ponieważ prawo to zostało dawnemu właścicielowi odjęte w wyniku nacjonalizacji. W tej dacie spadkobierczyni dawnego właściciela przysługiwało jedynie - wynikające ze spadkobrania - uprawnienie do złożenia wniosku o kontrolę legalności nacjonalizacji nieruchomości przejętej od ich poprzednika prawnego. Sukcesja ta wynika z powszechnie obowiązujących przepisów prawa materialnego (art. 922 i nast. kodeksu cywilnego) i z mocy wyraźnego brzmienia art. 30 § 4 Kpa jest skuteczna na gruncie prawa administracyjnego. Takiej skuteczności nie ma natomiast umowa cywilnoprawna, co wynika z tego, iż strony stosunku administracyjnego nie są równorzędnymi podmiotami. Zdaniem Ministra sukcesja uniwersalna w prawie cywilnym nie powoduje przejścia na sukcesora praw i obowiązków o charakterze administracyjnoprawnym. Tym samym zakres uprawnień nabywcy spadku warunkowany jest treścią konkretnej normy prawnej wyrażonej w odrębnych przepisach, a w ramach przepisów o reformie rolnej tego rodzaju normy brak. Podkreślił, że na gruncie rozpoznawanej sprawy, nie można przyjąć, że bezwzględnie należy zrównać zakres uprawnień nabywcy spadku z prawami spadkobiercy. W konsekwencji, powołując się na wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 marca 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 87/17, z 9 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 597/17 i 11 maja 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1713/17, konkludował, że nabycie części spadku od spadkobiercy dawnego właściciela nie uprawnia owego nabywcy do występowania w postępowaniu prowadzonym w trybie § 5 rozporządzenia MRiRR. Możliwość byłych właścicieli i współwłaścicieli do złożenia wniosków na podstawie ww. przepisu i uczestniczenia na prawach strony we wszczętym na jego podstawie postępowaniu wyraża uprawnienie reprywatyzacyjne, o którym nie może być mowy w odniesieniu do nabywcy spadku. Chodzi bowiem o osoby, które zostały pozbawione prawa własności nieruchomości wskutek jej wywłaszczenia albo przejęcia na rzecz Skarbu Państwa. Przyjęcie odmiennej interpretacji przeczyłoby idei powrotu nieruchomości do byłych właścicieli.
Na decyzję Ministra skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła A. K. zarzucając naruszenie przepisów:
art. 7 w zw. z art. 77 § 1 Kpa poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i dokonanie jego oceny, w sposób tendencyjny i wybiórczy, jak również niewyprowadzanie z niego oczywistych wniosków, w szczególności zaś w zakresie umocowania osoby składającej wniosek;
art. 28, art.105 § 1 w zw. z art.138 § 1 pkt 2 Kpa, poprzez uznanie przez organ odwoławczy, że Skarżąca nie legitymuje się interesem prawnym w przedmiotowym postępowaniu, a tym samym, iż nie jest stroną, co w konsekwencji doprowadziło do umorzenia w całości postępowania, podczas gdy interes prawny Skarżącej wynika z faktu, że jest spadkobiercą a dodatkowo pełnomocnikiem;
art. 6, art. 7 oraz art. 8 Kpa poprzez prowadzenie postępowania w sposób opieszały oraz w sposób nie budzący zaufania do organów administracji, co skutkowało wydaniem decyzji umarzającej postępowanie po przeszło 16 miesiącach prowadzenia postępowania wyłącznie w oparciu o kryteria formalne związane z rzekomym brakiem interesu prawnego po stronie Skarżącej;
art. 8 w zw. z art. 9 Kpa poprzez niepoinformowanie stron postępowania o zamiarze jego umorzenia przez organ odwoławczy, podczas gdy zgodnie z zasadą udzielania informacji wyrażoną w art. 9 Kpa organ powinien o powyższym zamiarze poinformować uczestników postępowania, tak by mogli oni wypowiedzieć się w powyższym zakresie;
art. 8 w zw. z art.127 Kpa poprzez pozbawienie Skarżącej prawa do merytorycznego rozpoznania odwołania przez Ministra i zaniechania przez organ oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, co doprowadziło do nierozpoznania istoty sprawy i zaniechania pojęcia przez organ odwoławczy rozważań nad jej meritum zawężając rozważania organu do kwestii formalnych związanych z interesem prawnym Skarżącej;
art.107 § 3 Kpa poprzez wadliwe uzasadnienie decyzji organu odwoławczego, które nie spełnia wymogów określonych w tym przepisie i ogranicza się do uzasadnienia stanowiska organu w zakresie braku interesu prawnego Skarżącej pomijając odniesienie się do zarzutów stron postępowania.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty rozwinięte w uzasadnieniu skargi wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
O oddalenie skargi wniósł również uczestnik postępowania – Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skarga jest zasadna.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi umarzająca postępowanie odwoławcze wszczęte przez A. K. od wydanej w trybie § 5 rozporządzenia MRiRR decyzji Wojewody [...] z [...] lipca 2017 r. Powodem umorzenia postepowania, było zaś uznanie, że nabywcy spadku (tu udziału w spadku) po byłym właścicielu nieruchomości przejętej na cele reformy rolnej nie przysługuje w sprawie przymiot strony.
Kluczowe zatem dla oceny legalności tej decyzji było ustalenia kręgu podmiotów uprawnionych do wszczęcia i udziału w takim postępowaniu, a więc jego stron. Pojęcie strony postępowania zdefiniowane zostało w art. 28 Kpa, stanowiącym, że stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Przepis ten nie stanowi jednak samoistnej normy prawnej do uznania danej osoby za stronę postępowania, gdyż ustalenie interesu prawnego lub obowiązku prawnego może nastąpić tylko w związku z normą prawa materialnego. Wymaga zatem stwierdzenia związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków wnioskodawcy a przedmiotem sprawy. Interes prawny musi być bowiem rozumiany jako obiektywna, czyli realnie istniejąca potrzeba ochrony prawnej i jak podkreśla się w judykaturze oraz doktrynie charakteryzuje się ona następującymi cechami: jest indywidualny, konkretny, aktualny, sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006 r., s. 225, wyroki NSA: z 30 stycznia 2014 r. sygn. akt II OSK 2084/12, Lex nr 1450872; z 29 maja 2014 r., sygn. akt II OSK 3086/12, Lex nr 2122446).
Jeśli chodzi o strony postępowania w sprawie o ustalenie, czy dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN przez szereg lat w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budziło wątpliwości, że taki status przysługuje właścicielowi przejętej przez Skarb Państwa nieruchomości lub jego następcy prawnemu oraz podmiotowi, któremu aktualnie przysługuje tytuł prawny do nieruchomości. Wskazywano wręcz, że taki określony krąg stron postępowania nie jest sporny (tytułem przykładu można tu wskazać wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z 20 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 1229/20, Lex nr 3110113). Pogląd ów skład orzekający w sprawie akceptuje. Odnotować jedynie należy, że w ostatnim czasie w kilku orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (aktualnie nieprawomocnych) pojawił się pogląd zawężający krąg osób mających przymiot strony w postępowaniu prowadzonym w trybie § 5 rozporządzenia MRiRR, wyłącznie do byłych właścicieli (współwłaścicieli) przejętej na cele reformy rolnej nieruchomości, uzasadniany osobistym charakterem uprawnienia do inicjowania tego rodzaju postępowania (vide wyroki: z 16 maja 2019 r. I SA/Wa 1339/18, Lex nr 2865804; z 18 lipca 2019 r. I SAWa 339/19, Lex nr 3013433). Jeszcze inny pogląd wyrażony został w przywołanych przez Ministra wyrokach z 9 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 597/17 (Lex nr 2475614) oraz z 11 maja 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1713/17 (Lex nr 2531783), gdzie wprawdzie nie kwestionowano uprawnienia spadkobiercy byłego właściciela do udziału w takim postępowaniu i możliwości jego inicjowania, ale podważano legitymację osoby, która ów spadek od spadkobiercy w drodze umowy cywilnoprawnej nabyła. Zauważyć jednakowoż wypada, że pierwszy z tych wyroków został uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 11 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 988/18 (Lex nr 3106426), a pogląd sądu pierwszej instancji w nim wyrażony oceniono jako błędny. W motywach owego wyroku sąd kasacyjny zwracał uwagę, że ustawodawca wyposażony w swobodę kształtowania prawa podmiotowego, nie zdecydował się wskazać podmiotów uprawnionych do zgłoszenia żądania ustalenia, czy dana nieruchomość podpadała pod działanie wskazanego przepisu dekretu. W tej sytuacji prawnej kwestię podmiotu uprawnionego należy rozważać w kontekście i w powiązaniu z dokonanym uprzednio wywłaszczeniem i jego skutkami. Dekret PKWN dotyczył zaś nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym i tylko te nieruchomości, jeśli spełniały inne jeszcze warunki określone w dekrecie, przeszły na własność Skarbu Państwa z dniem 13 września 1944 r. Przejście to następowało z mocy prawa, bez konieczności wydania w ty względzie decyzji przez organ administracji publicznej. Jednakże w trakcie stosowania przepisów dekretu i realizacji reformy rolnej mogło dochodzić i często dochodziło do różnych nieprawidłowości, skutkujących wadliwą nacjonalizacją nieruchomości, albowiem niejednokrotnie nie spełniały one z różnych względów kryteriów określonych w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Przepis § 5 rozporządzenia MRiRR miał zaś założenia służyć naprawieniu skutków takich nieprawidłowości. Na tym właśnie tle – jak zauważał Naczelny Sąd Administracyjny "pozostawała do rozważenia kwestia podmiotu uprawnionego do zwrócenia się o wydanie orzeczenia w trybie § 5 rozporządzenia, w sytuacji, gdy z uprawnienia tego nie skorzystał ówczesny właściciel przejętej nieruchomości, tylko jego spadkobierczyni, która następnie dokonała zbycia udziałów spadku przekazując pełnię uprawnień osobie trzeciej. W tym zaś kontekście celowym jest przeanalizowanie przepisów Kodeksu cywilnego obejmujących uprawnienie do zbycia spadku, a więc art. 922 § 1 k.c. oraz art. 1051 k.c. i 1053 k.c. W myśl art. 922 § 1 k.c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej. Jak stanowi art. 1051 k.c. spadkobierca, który spadek przyjął, może spadek ten zbyć w całości lub w części. To samo dotyczy zbycia udziału spadkowego. Zgodnie zaś z art. 1053 k.c. nabywca spadku wstępuje w prawa i obowiązki spadkobiercy. Nie sposób wykluczyć, by tak ustalona sukcesja uniwersalna następująca w prawie cywilnym nie mogła rodzić skutków prawnych w zakresie sukcesji określonych praw i obowiązków o charakterze administracyjnym. Sukcesję taką powinny regulować przepisy prawa publicznego. [...] W zakresie ujętej w § 5 rozporządzenia problematyki związanej z następstwami przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa, ustawodawca jednak pominął kwestię określenia podmiotu mogącego zwrócić się o wydanie orzeczenia, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej, nie dokonał specyfikacji, a tym samym zawężenia kręgu podmiotów mogących wystąpić z takim wnioskiem.".
Podzielając tę argumentację i przenosząc ją na kanwę rozpoznawanej sprawy zgodzić się przyjdzie ze skarżącą, że w sytuacji nabycia przez nią udziału w spadku po pierwotnym właścicielu przejętej na cele reformy rolnej nieruchomości (która to okoliczność w sprawie jest niesporna), jako osoba wchodząca w ogół jego praw i obowiązków, analogicznie jak ów spadkobierca, ma ona legitymację nie tylko do udziału w postępowaniu zmierzającym do zbadania prawidłowości owego przejęcia, ale także jego inicjowania. Okolicznością relewantną prawnie w takim przypadku nie jest bowiem kontraktowe przejście na nabywcę uprawnień do spadku lecz wejście przez nabywcę w całość uprawnień i obowiązków spadkowych przynależnych spadkobiercy. Zatem to nie sposób nabycia tych uprawnień, ale ich charakter jest rozstrzygający dla możliwości uznania, iż nabywca spadku (udziału spadkowego) ma interes prawny na gruncie § 5 rozporządzenia MRiRR (por. wyrok NSA z 8 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 1144/19, orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe zaś pozwalało jej na podejmowanie wszelkich czynności zmierzających do odzyskania i zachowania w całości nabytego spadku, w tym również do wszczynania służących temu postępowań sądowych i administracyjnych. Zaliczyć do nich należy także złożenie odwołania od decyzji podjętej w postępowaniu wszczętym w trybie § 5 rozporządzenia MRiRR przez innego spadkobiercę byłego współwłaściciela.
W tym stanie rzeczy wniesione przez skarżącą odwołanie od decyzji Wojewody [...], Minister winien był rozpoznać merytorycznie. Kwestionując zatem jej przymiot strony i umarzając z tego powodu zainicjowane przez nią postępowanie odwoławcze jako bezprzedmiotowe, naruszył w stopniu mającym wpływ na wynika sprawy przepisy procedury administracyjnej, tj . art. 138 § 1 pkt 3 Kpa w zw. z art. 105 § 1 i art. 28 Kpa, co prowadzić musi do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Podnoszona z kolei w skardze kwestia ewentualnej przewlekłości postępowania, nie determinuje oceny legalności wydanego w nim aktu je kończącego (decyzji). Środkiem jej zwalczania (dopóki istnieje) jest przewidziana w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2020 r., poz. 2325 ze zm.) skarga na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie przezeń postępowania, a nie skarga na akt jaki w tym postępowaniu został wydany. Nie jest zasadny również zarzut naruszenia zasad ogólnych postępowania, upatrywany w rzekomym błędnym ustaleniu, że w rozpoznawanej sprawie skarżąca działała wyłączenie własnym imieniu, podczas gdy reprezentować miała także innych uczestników postępowania. W aktach brak bowiem dowodów na tę okoliczność, a treść odwołania w żadnym miejscu nie wskazuje by było on wniesione w imieniu innych osób.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.).
Wskazania co do dalszego postępowania, wynikają z oceny prawnej sformułowanej w uzasadnieniu niniejszego wyroku i sprowadzają się do obowiązku merytorycznego rozpoznania sprawy, w której skarżąca wniosła skutecznie odwołania.

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę