I SA/Wa 1150/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję o uznaniu świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane, uznając brak wystarczającego pouczenia strony o konsekwencjach niedostarczenia nowego orzeczenia o niepełnosprawności.
Sąd uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Burmistrza o uznaniu świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane i zobowiązaniu do zwrotu. Sąd uznał, że skarżący nie został wystarczająco pouczony o konsekwencjach niedostarczenia nowego orzeczenia o niepełnosprawności syna, co jest kluczowe dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Mimo że skarżący nie poinformował organu o nowym orzeczeniu, sąd podkreślił brak elementu subiektywnego (świadomego działania) po stronie skarżącego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymywała w mocy decyzję Burmistrza o uznaniu świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane i nakazaniu jego zwrotu. Sprawa dotyczyła skarżącego, który pobierał świadczenie pielęgnacyjne na syna z niepełnosprawnością. Po wydaniu nowego orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności syna, skarżący niezwłocznie nie poinformował o tym organu, co doprowadziło do wszczęcia postępowania o zwrot świadczeń. Sąd uznał, że choć skarżący został poinformowany o obowiązku dostarczenia nowego orzeczenia, nie został wystarczająco pouczony o konsekwencjach jego niedopełnienia, w szczególności o utracie prawa do świadczenia. Sąd podkreślił, że dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane kluczowy jest nie tylko obiektywny brak podstaw prawnych, ale także subiektywny element świadomości strony o nieprawidłowości pobierania świadczenia. Dodatkowo, sąd wziął pod uwagę barierę komunikacyjną skarżącego (ograniczona znajomość języka polskiego) oraz skomplikowany język pism urzędowych. W związku z tym, sąd stwierdził, że nie zaszły przesłanki do uznania świadczeń za nienależnie pobrane, a postępowanie w tym zakresie było bezprzedmiotowe, co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji i umorzeniem postępowania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli strona nie została wystarczająco pouczona o konsekwencjach niedopełnienia obowiązku poinformowania organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane kluczowy jest element subiektywny, czyli świadomość strony o braku prawa do świadczenia. Samo pobranie świadczenia mimo braku podstaw obiektywnych nie wystarcza, jeśli strona nie była właściwie pouczona o konsekwencjach, zwłaszcza w kontekście bariery językowej i skomplikowanego języka urzędowego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (19)
Główne
u.ś.r. art. 17 § ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 30 § ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 30 § ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 30 § ust. 2b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
p.p.s.a. art. 145 § par.1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
u.ś.r. art. 25 § ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 23b § ust. 1 pkt 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych art. 15h § ust. 1
p.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie § § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 10
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 11
Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Skarżący nie został wystarczająco pouczony o konsekwencjach niedostarczenia nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Brak elementu subiektywnego (świadomości strony) w rozumieniu definicji świadczenia nienależnie pobranego. Bariera komunikacyjna skarżącego (ograniczona znajomość języka polskiego) i skomplikowany język urzędowy. Obowiązek organu do samodzielnego pozyskiwania informacji o niepełnosprawności z rejestrów publicznych.
Odrzucone argumenty
Argumenty dotyczące naruszenia przepisów k.p.a. (art. 7, 77 § 1, 10, 80, 8, 11) w zakresie braku możliwości wypowiedzenia się, wybiórczej oceny dowodów, błędnego przyjęcia pouczenia. Argumenty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 25 ust. 1, 17 ust. 1, 30 ust. 1 i 2 pkt 1 u.ś.r.) w zakresie uznania zmian mających wpływ na świadczenie i pobrania świadczenia nienależnie.
Godne uwagi sformułowania
na pojęcie "świadczenia nienależnie pobranego" składa się nie tylko element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale także – co ma fundamentalne znaczenie w sprawie - element subiektywny, czyli szczególny stan świadomości (woli) osoby pobierającej takie świadczenie rodzinne. Do tak zdefiniowanego nienależnie pobranego świadczenia zakwalifikowały organy orzekające w sprawie sytuację pobierania przez skarżącego od 1 sierpnia 2020 r. do 30 listopada 2021 r. świadczeń pielęgnacyjnych, w warunkach kiedy w stosunku do podlegającego jago opiece syna wydane zostało nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności umiarkowanym, o czym skarżący niezwłocznie organu nie poinformował, a pierwotnie prawo do świadczenia, w związku z art. 15h ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 [...], przyznane było na jego rzecz na okres nie dłuższy niż do dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Obowiązkiem zaś organu ustalającego prawo do świadczeń rodzinnych jest w myśl art. 23b ust. 1 pkt 5 u.ś.r. samodzielne uzyskanie lub weryfikacja w rejestrach publicznych [...] informacji o legitymowaniu się odpowiednim orzeczeniem wydanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Skład orzekający
Dariusz Pirogowicz
przewodniczący sprawozdawca
Dorota Kozub-Marciniak
członek
Bożena Marciniak
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'świadczenia nienależnie pobranego' w kontekście ustawy o świadczeniach rodzinnych, znaczenie właściwego pouczenia strony przez organ administracji, obowiązki organu w zakresie weryfikacji danych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z przedłużaniem świadczeń w okresie pandemii COVID-19 oraz interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wymaga analizy konkretnych pouczeń zawartych w decyzjach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest precyzyjne pouczenie przez organy administracji i jak błędy proceduralne mogą wpływać na życie obywateli, zwłaszcza tych z barierami komunikacyjnymi.
“Czy brak wystarczającego pouczenia może uchronić przed zwrotem świadczenia? Sąd administracyjny wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 30 831 PLN
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Wa 1150/22 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2022-11-09 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-05-09 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Bożena Marciniak Dariusz Pirogowicz /przewodniczący sprawozdawca/ Dorota Kozub-Marciniak Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2019 poz 2325 art.145 par.1 pkt 1 lit. a i c Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.), asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, sędzia WSA Bożena Marciniak, , Protokolant referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2022 r. sprawy ze skargi A. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 23 lutego 2022 r. nr KOA/432/Sr/22 w przedmiocie uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane i zobowiązania do zwrotu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza W. z dnia 28 grudnia 2021 r. nr OPS.DŚR.5211.7358.6.2021.NP i umarza postępowanie administracyjne; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz A. H. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 23 lutego 2022 r., nr KOA/432/Sr/22, po rozpatrzeniu odwołania [...], utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z 28 grudnia 2021 r. nr OPS-DŚR.5211.7358.6.2021.NP, stwierdzającą, że wypłacone odwołującemu się w okresie od 1 sierpnia 2020r. do 30 listopada 2021 r. świadczenie pielęgnacyjne, w łącznej wysokości 30831,00 złotych, stanowi świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązującą do jego zwrotu wraz ustawowymi odsetkami z opóźnienie. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego. [...] sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym od wczesnego dzieciństwa synem - [...], u którego zdiagnozowano m.in. autyzm dziecięcy, całościowe zaburzenia rozwojowe oraz upośledzenie umysłowe. Z uwagi na tę opiekę nie podejmuje on zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W związku z czym decyzją z 29 stycznia 2019 r. Burmistrz [...] przyznał przewidziane w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.) dalej "u.ś.r." świadczenie pielęgnacyjne na okres od 1 listopada 2018 r. do 30 kwietnia 2020 r. Decyzją z 30 kwietnia 2020 r. Burmistrz [...] zmienił powyższą decyzje w części okresu na jaki przyznano świadczenie, poprzez ustalenie go "do upływu 60 dnia od dania odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności". W uzasadnieniu tej decyzji organ odwołał się do treści art. 15h ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) wydłużającej okres ważności orzeczeń o niepełnosprawności, co przekłada się na przedłużenia uprawnienia do pobierania świadczenia uzależnionego od potwierdzenia niepełnosprawności. Krańcowo poinformował stronę, "że po uzyskaniu nowego orzeczenia należy dostarczyć je niezwłocznie do tutejszego organu." Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 15 czerwca 2020 r. nr PZON 18977/20 zaliczono [...] do stopnia niepełnosprawności umiarkowanego. W zakresie wskazań dotyczących konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a także konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (pkt 7 i 8) umieszczono w orzeczeniu zapis "nie dotyczy". Powyższe orzeczenie (doręczone [...] 30 czerwca 2020 r. i przez niego niezakwestionowane) złożone zostało do organu w dniu 18 listopada 2021 r. W tym stanie rzeczy po wszczęciu i przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Burmistrz [...], działając na podstawie art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 2b i ust. 8 u.ś.r. decyzją z 28 grudnia 2021 r., utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 23 lutego 2022 r., stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone [...] w okresie od 1 sierpnia 2020 r. do 30 listopada 2021 r., w łącznej wysokości 30.831,00 złotych, stanowi świadczenie nienależne pobrane, zobowiązując jednocześnie ww. do jego zwrotu wraz z odsetkami za opóźnienie. W motywach tych decyzji organy wskazywały, że stronie przysługiwało prawo do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności syna. To wydane zostało 15 czerwca 2020 r. o czym poinformował organ dopiero 18 listopada 2021 r. Był zaś pouczony o wynikającym z art. 25 ust. 1 u.ś.r. obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczenia rodzinnego. Przy czym w pouczeniach wskazano zarówno obowiązek informowania o zmianie, jak również konsekwencjach zaniechania w postaci powstania nienależnie pobranych świadczeń i obowiązku ich zwrotu. Pouczenie w tym zakresie znajduje się zarówno we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jak również w decyzjach Burmistrza [...] z 29 stycznia 2019 r. i 30 kwietnia 2020 r. Ponadto w tej ostatniej decyzji poinformowano skarżącego o konieczności niezwłocznego dostarczenia nowego orzeczenia o niepełnosprawności, w przypadku jego uzyskania. Analizując treść skierowanych do skarżącego pouczeń należało w ocenie organu uznać, że skarżący został w wystarczający, jasny i skonkretyzowany sposób pouczony o ciążącym na nim, jako adresatowi decyzji, obowiązku poinformowania organu o każdej zmianie sytuacji mającej wpływ na prawo do tych świadczeń, w tym konieczności przekazania nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Zaistniała zatem, zdaniem organów, sytuacja opisana w definicji świadczenia nienależnie pobranego ujętej w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., tj. wypłaty świadczenia mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Kolegium zwróciło nadto uwagę (w kontekście zarzutów odwołania akcentujących sytuację zdrowotną syna [...]), że organy rozpoznające wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w zakresie stanu niepełnosprawności, a także konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znaczenie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, są związane treścią orzeczenia o niepełnosprawności wydanego przez uprawnioną do tego jednostkę. Nie są zatem kompetentne do ustalania tych okoliczności samodzielnie. W orzeczeniu z 15 czerwca 2020 r. nie zawarto zaś ww. wskazań, a stopnień niepełnosprawności ustalono jako umiarkowany. Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 1. u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jeżeli wymienione w przepisie osoby nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie z przywołanymi wyżej wskazaniami. Wobec zaś podnoszonego zarzutu dotyczącego orzeczenia w jednej decyzji o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane i obowiązku ich zwrotu, Kolegium zauważało, że po nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych w 2015 r. brak jest podstaw do odrębnego rozstrzygania o świadczeniach nienależnie pobranych i obowiązku ich zwrotu. Krańcowo pouczyło stronę ubiegania się o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz odsetkami w całości lub części przez organ, który wydał w tym przedmiocie decyzję. Na decyzję Kolegium [...] – reprezentowany przez adw. [...] wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 10, art. 802 , a także art. 8 i 11 k.p.a., którego to naruszenia upatrywał: w braku umożliwienia mu wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem decyzji, w wybiórczej ocenie materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie; niewzięciu pod uwagę, że jego syn niezmiennie od dzieciństwa jest osobą posiadającą orzeczenie o niepełnosprawności, wymagającą stałej opieki i pomocy ojca, błędnym przyjęciu za udowodnione, że był prawidłowo pouczony o obowiązku dostarczenia nowego orzeczenia o niepełnosprawności, podczas gdy nie włada ona biegle językiem polskim (z uwagi na swoje pochodzenie) oraz nie zapoznawał się szczegółowo z pouczeniami zawartymi w dokumentach, sformułowanymi sformalizowanym językiem urzędowym, pozostając w przekonaniu, że od czasu urodzenia syna tj. od 17 kwietnia 2004 r. nie uległ zmianie stan jego zdrowia, a co za tym idzie, wszelkie decyzje administracyjne wydane będą jak dotychczas. Zarzucił ponadto decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 25 ust. 1. art. 17 ust. 1 oraz art. 30ust. 1 i 2 pkt 1 u.ś.r., poprzez uznanie że: doszło w sprawie do wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w sytuacji gdy takie zmiany od urodzenia syna nie wystąpiły, że świadczenie pielęgnacyjne mu nie przysługuje, w sytuacji gdy niezmiennie od 2004 r. sprawuje opiekę na synem, który posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym i konieczne jest zapewnianie mu stałej opieki ze względu na znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji, a ponadto błędne zastosowanie tych unormowań w sytuacji gdy nie doszło do pobrania nienależnego świadczenia rodzinnego, a on sam jako pobierający świadczenia nie został pouczony o braku prawa do ich pobierania. W oparciu o tak sformułowane zarzuty, rozwinięte w obszernych motywach skargi, wniósł on o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez stwierdzenie, ze wypłacone we wskazanym w decyzji okresie świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem należnym; ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ. Wnioskował nadto o dopuszczenie dowodu z przesłuchania skarżącego na okoliczność barku wystąpienia zmian w obszarze konieczności sprawowania nad niepełnosprawnym synem, niezdolnym trwale do samodzielnej egzystencji, które miałyby wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a także brak pouczenia skarżącego o utracie prawa do tego świadczenia. Ponadto o przeprowadzenie dowodu z szeregu zaświadczeń lekarskich i opinii obrazujących zaburzenia obciążających syna i ich wpływ na brak możliwości samodzielnej egzystencji (pierwotnie załączonych do odwołania), a także orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Niepełnosprawności w [...] z 15 lutego 2022 r. nr PZON 18977/20/22 o zaliczeniu [...] do stopnia niepełnosprawności – znacznego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest zasadna, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty okazały się trafne. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych, które regulują tryb i warunki ustalania świadczeń rodzinnych, w tym między innymi świadczeń pielęgnacyjnych, przyznawanych opiekunom osób niepełnosprawnych, którzy rezygnują lub nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania osobistej opieki nad taką osobą (art. 17). Mając przy tym na względzie możliwość zaistnienia sytuacji pobierania świadczeń rodzinnych przez osoby ku temu nieuprawnione, ustawodawca uregulował w powyższym akcie tryb weryfikacji decyzji je przyznających (art. 32), jak też stwierdzania w drodze decyzji, że są one świadczeniami nienależnie pobranymi i nakładania na osoby, które je pobrały obowiązku ich zwrotu wraz z odsetkami (art. 30 ust. 1, 2b, 5). Definicje nienależnie pobranego świadczenia ustanowione zostały natomiast w art. 30 ust. 2 pkt 1 do 5 u.ś.r. Są więc nimi m.in. "świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania" (pkt 1). Do tak zdefiniowanego nienależnie pobranego świadczenia zakwalifikowały organy orzekające w sprawie sytuację pobierania przez skarżącego od 1 sierpnia 2020 r. do 30 listopada 2021 r. świadczeń pielęgnacyjnych, w warunkach kiedy w stosunku do podlegającego jago opiece syna wydane zostało nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności umiarkowanym, o czym skarżący niezwłocznie organu nie poinformował, a pierwotnie prawo do świadczenia, w związku z art. 15h ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 [...], przyznane było na jego rzecz na okres nie dłuższy niż do dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Ustalony w tym aspekcie stan faktyczny jest niekwestionowany i znajduje odzwierciedlenie w aktach sprawy. Istotą sporu jest natomiast to czy samo pobranie świadczenia pielęgnacyjnego w takich uwarunkowaniach rzeczywiście podpada pod ww. definicję świadczenia nienależnie pobranego. Godzi się zatem zauważyć, że w jej świetle na pojęcie "świadczenia nienależnie pobranego" składa się nie tylko element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale także – co ma fundamentalne znaczenie w sprawie - element subiektywny, czyli szczególny stan świadomości (woli) osoby pobierającej takie świadczenie rodzinne. Ten ostatni składnik polega z kolei na intencjonalnym działaniu jednostki zmierzającym do naruszenia przepisów prawa wbrew udzielonemu jej pouczeniu. Wyraża się on więc w konkretnym i celowym zachowaniu (działaniu albo zaniechaniu) tej osoby, dążącej z pełną świadomością lub godzącej się na uzyskanie nielegalnie pomocy finansowej ze środków publicznych. Innymi słowy świadczenie będzie uznane za nienależnie pobrane, a w konsekwencji podlegające obowiązkowi zwrotu, jeżeli uzyskane zostało mimo świadomości osoby je pobierającej, że jej się ono nie należy. Aby zatem uznać je za "nienależnie pobrane" w rozumieniu powołanej ustawy zaistnieć musi nie tylko element obiektywny (wystąpienie okoliczności wykluczających prawo do świadczeń), ale również subiektywny (świadome i celowe działanie strony uzyskującej świadczenia, które skutkowało ich wypłatą mimo istniejących ku temu przeszkód). Stąd istotne jest dla uznania ich za takowe właściwe pouczenie strony o konsekwencjach wynikających z zaistnienia zdarzenia skutkującego utratą prawa do świadczenia. Jak podkreśla się bowiem w orzecznictwie sądów administracyjnych - do którego zasadnie nawiązywał w skardze pełnomocnik skarżącego, jak również sam organ – pouczeniem, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., jest tylko takie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że – zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, że ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia rodzinnego (por. wyrok NSA z 10 września 2019 r. I OSK 1139/19). W okolicznościach niniejszej sprawy skarżący został poinformowany o konieczności dostarczenia do organu nowego orzeczenia (o niepełnosprawności) po jego uzyskaniu. Taka informacja ujęta została w krańcowej części uzasadnienia decyzji z 30 kwietnia 2020 r., mocą której przedłużono skarżącemu okres pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakowoż – co umknęło uwadze organów - w ślad za nałożeniem owego obowiązku nie pouczono go o konsekwencjach jego niedopełnienia. W szczególności nie poinformowano adresata decyzji o utracie w takiej sytuacji prawa do pobierania świadczenia. Takiej informacji próżno także doszukać się w lakonicznym pouczeniu tej decyzji, gdzie poza informacją o wynikającym z art. 25 ust. 1 u.ś.r. obowiązku niezwłocznego informowania organu w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w żaden sposób nie uściślono o jakich zmianach jest mowa. Jeśli zaś uwzględnić, że dysfunkcje obciążające syna skarżącego wynikające ze spektrum autyzmu, całościowego zaburzenia rozwojowego oraz upośledzenia umysłowego mają charakter trwały, sam fakt wydania nowego orzeczenia dokumentującego ową niepełnosprawność, mógł z jego perspektywy być oceniany jako pozostający bez istotnego znaczenia, a przynajmniej nierzutujący na prawo do świadczenia. Zwłaszcza, że to było niezmiennie nadal mu wypłacane, a zakres sprawowania przez niego czynności opiekuńczo-bytowych w stosunku do niepełnosprawnego dziecka nie uległ zasadniczej zmianie. Obowiązkiem zaś organu ustalającego prawo do świadczeń rodzinnych jest w myśl art. 23b ust. 1 pkt 5 u.ś.r. samodzielne uzyskanie lub weryfikacja w rejestrach publicznych (a do takich należy Elektroniczny Krajowy System Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności) m.in. informacji o legitymowaniu się odpowiednim orzeczeniem wydanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1172, 1495, 1696 i 1818), obejmującej następujące dane: a) datę i rodzaj wydanego orzeczenia, b) wskazania, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, c) datę powstania niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, d) datę złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności, e) okres, na jaki zostało wydane orzeczenie. Nie bez znaczenia dla postrzegania i interpretacji przez skarżącego wspomnianych pouczeń pozostaje także akcentowana w skardze (a wcześniej w odwołaniu od decyzji Burmistrza [...]) i niekwestionowana przez organ, bariera komunikacyjna wynikająca z ograniczonej znajomości języka polskiego, na którą nakładał się dodatkowo charakterystyczny dla pism urzędowych sposób redagowania tekstu decyzji oraz obszernego pouczenia ujętego w samym druku wniosku o świadczenie - którego skądinąd strona nie zachowuje, gdyż jest on włączany do akt - naszpikowanego nie zawsze zrozumiałymi dla przeciętnego odbiorcy sformułowaniami zaczerpniętymi z języka prawnego i prawniczego. Nie można wreszcie tracić z pola widzenia także tego, że nawet osoby na co dzień posługujące się wprawnie językiem polskim, ale będące w trudnej sytuacji życiowej – a do takich bez wątpienia należy codzienna opieka nad dzieckiem z niepełnosprawności intelektualną – działające w warunkach skomplikowanego sytemu prawnego wywołanego choćby regulacjami covidowymi, nie zawsze mogą samodzielnie dostrzec i właściwie ocenić wagę określonych informacji czy zdarzeń mających znaczenie dla dochodzonych przez nie uprawnień czy uzyskiwanych świadczeń. Potwierdzeniem tego, może być fakt niedostrzeżenia przez skarżącego, a przez to także niezaskarżenia orzeczenia z 15 czerwca 2020 r. ustalającego umiarkowany stopień niepełnosprawności syna, które jak się wydaje w świetle przyjętego jako dowód w sprawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Niepełnosprawności w [...] z 15 lutego 2022 r. było wadliwe. Ten zaś stopień niepełnosprawności wykluczał jego opiekuna z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. To bowiem po myśli art. 17 ust.1 u.ś.r. przysługuje m.in. ojcu dziecka jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Uwzględniając zatem powyższe uzasadniona jest argumentacja skargi wskazująca na brak ziszczenia się w okolicznościach niniejszej elementu subiektywnego warunkującego uznanie wypłaconych w okresie ujętym w kwestionowanej decyzji świadczeń za nienależnie pobrane, w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Odmiennie je klasyfikując organy naruszyły w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy art. 30 ust. 1,ust. 2 pkt 1 i ust. 2b u.ś.r. poprzez ich zastosowanie w stanie faktycznym, który do tego ich nie uprawniał. Naruszenie to zaś było wynikiem błędnej oceny materiałów dowodowych zgromadzonych w sprawie, efektem czego było wadliwa konstatacja organów, że skarżący został w sposób adekwatny pouczony o ciążących na nim obowiązkach i konsekwencjach ich niedopełnienia, co stanowi o istotnym naruszeniu art. 80 k.p.a. Z tych przyczyn zakwestionowana decyzja jak też obarczona tożsamymi wadami decyzja organu pierwszej instancji nie mogły się ostać. Sąd nie podziela natomiast zarzutu naruszenie w sprawie art. 17 ust. 1 oraz art. 25 ust. 1 u.ś.r. upatrywanym w nieuprawnionym zdaniem skarżącego uznaniu, że w efekcie wydania w okresie pobierania świadczenia orzeczenia o zaliczeniu syna skarżącego do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym, doszło do zmian mających wpływ na to świadczenie. Jak już bowiem wskazano, w przypadku opieki na osobami niepełnosprawnym w stosunku do których ustalony jest stopień niepełnosprawności (tj. takich, które ukończyły 16 lata), warunkiem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest zaliczenie ich do stopnia niepełnosprawności znacznego. Powyższe jednak pozostają bez znaczenie w rozpoznawanej sprawie, skoro świadczenie jakkolwiek wypłacone skarżącemu wadliwie, nie może być skalsyfikowane jako "nienależnie pobrane" w rozumieniu ustawy. Mając z kolei na względzie, że warunek uznania tych świadczeń za nienależnie pobrane nie został spełniony, prowadzone w tym przedmiocie postępowanie jako bezprzedmiotowe podlegać musi umorzeniu. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135 oraz art. 145 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), orzekł jak w sentencji. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI