I SA/WA 115/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2023-09-06
NSAAdministracyjneŚredniawsa
reforma rolnadekret PKWNinteres prawnystrona postępowaniawznowienie postępowanianieruchomośćwłasnośćgminaministerstwo

WSA w Warszawie oddalił skargę Gminy na decyzję Ministra Rolnictwa, uznając, że Gmina nie posiada interesu prawnego do żądania wznowienia postępowania dotyczącego reformy rolnej, ponieważ nie jest już właścicielem spornej nieruchomości.

Gmina wniosła o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją Wojewody z 2018 r. w sprawie reformy rolnej, twierdząc, że nie została o nim powiadomiona. Po wieloletnim postępowaniu, w tym uchyleniach i zawieszeniach, Minister Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody odmawiającą uchylenia pierwotnej decyzji. Gmina zaskarżyła tę decyzję do WSA, podtrzymując argument o braku udziału w postępowaniu. Sąd oddalił skargę, stwierdzając, że Gmina nie posiada interesu prawnego, gdyż nie jest już właścicielem nieruchomości objętej postępowaniem.

Sprawa dotyczyła skargi Gminy na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która utrzymała w mocy decyzję Wojewody odmawiającą uchylenia pierwotnej decyzji z 2018 r. w przedmiocie reformy rolnej. Gmina domagała się wznowienia postępowania administracyjnego, argumentując, że nie została o nim zawiadomiona i nie brała w nim udziału. Po skomplikowanym postępowaniu, obejmującym m.in. postanowienia o niedopuszczalności odwołania, wznowieniu i zawieszeniu postępowania, Wojewoda ostatecznie odmówił uchylenia pierwotnej decyzji. Minister Rolnictwa utrzymał tę decyzję w mocy. Gmina zaskarżyła ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Sąd uznał skargę za niezasadną, stwierdzając, że Gmina nie posiada interesu prawnego do żądania wznowienia postępowania, ponieważ nie jest już aktualnym właścicielem nieruchomości objętej postępowaniem. Sąd podkreślił, że interes prawny musi być aktualny, rzeczywisty i konkretny, a możliwość dochodzenia odszkodowania nie stanowi podstawy do uznania się za stronę postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, gmina nie posiada interesu prawnego, ponieważ interes prawny musi być aktualny, rzeczywisty i konkretny, a utrata własności nieruchomości wyklucza taki interes.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że interes prawny strony w postępowaniu administracyjnym musi być aktualny i bezpośrednio związany z przedmiotem postępowania. Skoro gmina nie jest już właścicielem nieruchomości objętej postępowaniem w sprawie reformy rolnej, nie posiada ona interesu prawnego do żądania wznowienia tego postępowania, nawet jeśli twierdzi, że nie brała w nim udziału.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (9)

Główne

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

dekret o reformie rolnej art. 2 § ust. 1 lit. e)

Dekret z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej

k.p.a. art. 145 § § 1 pkt 4

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 28

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Pomocnicze

k.p.a. art. 10 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

rozporządzenie wykonawcze do dekretu o reformie rolnej art. § 5

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 149 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 151 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Gmina nie posiada aktualnego interesu prawnego do żądania wznowienia postępowania, ponieważ nie jest już właścicielem nieruchomości objętej postępowaniem. Możliwość dochodzenia roszczeń odszkodowawczych nie stanowi podstawy do uznania interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym.

Odrzucone argumenty

Gmina nie została zawiadomiona o postępowaniu i nie brała w nim udziału, co stanowi podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 Kpa.

Godne uwagi sformułowania

interes prawny to interes osobisty, własny, indywidualny, znajdujący swoją podstawę w konkretnym przepisie prawa materialnego oraz potwierdzenie w okolicznościach faktycznych interes prawny musi być aktualny, rzeczywisty i konkretny Normatywnie dopuszczona możliwość dochodzenia odszkodowania za szkody wywołane wydaniem decyzji nie jest źródłem interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym

Skład orzekający

Jolanta Dargas

przewodniczący sprawozdawca

Bożena Marciniak

członek

Anna Milicka-Stojek

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Ustalenie kręgu stron postępowania administracyjnego dotyczącego reformy rolnej oraz definicja i wymogi interesu prawnego w kontekście utraty własności nieruchomości."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z dekretami o reformie rolnej i utratą własności przez jednostkę samorządu terytorialnego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym, szczególnie w kontekście historycznych przepisów o reformie rolnej i zmian własnościowych. Jest interesująca dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i nieruchomościach.

Utrata własności nieruchomości pozbawia gminę prawa do wznowienia postępowania w sprawie reformy rolnej.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 115/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-09-06
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-01-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Milicka-Stojek
Bożena Marciniak
Jolanta Dargas /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), sędzia WSA Bożena Marciniak, asesor WSA Anna Milicka-Stojek, Protokolant specjalista Monika Bodzan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 września 2023 r. sprawy ze skargi Gminy [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 grudnia 2022 r. nr DNI.rn.625.185.2022 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 8 grudnia 2022 r. nr DNI.m.625.185.2022 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia 22 września 2022 r. nr GN-Ch.7511.1.10.2018.AJ w przedmiocie reformy rolnej.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:
Decyzją z dnia 19 czerwca 2018 r., nr GN-Ch.7511.1.1.3.2017.EG, Wojewoda [...] orzekł, że zespół dworsko-parkowy wchodzący w skład majątku ziemskiego pn. "[...]", obejmujący działkę oznaczoną według ewidencji gruntów i budynków Miasta [...] numerem [...], nie podlegał działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13).
Od powyższej decyzji odwołanie złożył Skarb Państwa reprezentowany przez Prezydenta Miasta [...]. Postanowieniem z dnia 11 października 2018 r., nr GZ.m.625.204.2018, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził niedopuszczalność odwołania Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta [...] od przywołanej decyzji. Powyższe postanowienie zostało zaskarżone przez Prezydenta Miasta [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Następnie, wnioskiem z dnia 8 listopada 2018 r. Gmina [...] wystąpiła do Wojewody [...], o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją z dnia 19 czerwca 2018 r. nr GN- Ch.7511.1.1.3.2017.EG, z uwagi na fakt, iż Gmina [...] nie została zawiadomiona o toczącym się postępowaniu, o czynnościach podejmowanych w toku postępowania, o zakończeniu postępowania i możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, a przede wszystkim, nie doręczono jej decyzji orzekającej w sprawie. Okoliczność ta, zdaniem Gminy [...], stanowi przesłankę do wznowienia postępowania określoną w art. 145 § 1 pkt 4 Kpa.
Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2018 r., nr GN-Ch.7511.1.10.2018.EG.n, Wojewoda [...] odmówił wznowienia przedmiotowego postępowania, uznając że Gmina [...] nie posiada interesu prawnego, nadającego mu uprawnienie do bycia stroną postępowania, a co za tym idzie do żądania jego wznowienia.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez Prezydenta Miasta [...], działającego w imieniu Gminy [...], postanowieniem z dnia 14 stycznia 2019 r., nr GZ.m.625.204.2.2018, utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...]. Po rozpoznaniu sprawy ze skargi Gminy [...] na ww. postanowienie z dnia 14 stycznia 2019 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 maja 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 383/19, uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Wojewody [...] z dnia 6 grudnia 2018 r. Stosownie do treści uzasadnienia wyroku, złożenie skutecznego żądania wznowienia postępowania obwarowane jest przesłanką zakończenia sprawy decyzją ostateczną. To oznacza, że podanie o wznowienie postępowania może być skutecznie wniesione najwcześniej w pierwszym dniu po dacie, w której decyzja stała się ostateczna. W konsekwencji stwierdzono, że Gmina [...] składając wniosek w dniu 9 listopada 2018 r., nie uchybiła terminowi określonemu w art. 148 § 2 Kpa.
Postanowieniem z dnia 2 marca 2020 r., nr GN-Ch.7511.1.10.2018.EG, Wojewoda [...] wznowił przedmiotowe postępowanie administracyjne. Ponieważ przed Naczelnym Sądem Administracyjnym toczyło się postępowanie ze skargi kasacyjnej Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezydenta Miasta [....], od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lutego 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 2227/18, oddalającego skargę Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezydenta Miasta [....], na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 października 2018 r., nr GZ.m.625.204.2018, stwierdzające niedopuszczalność odwołania Skarbu Państwa od decyzji Wojewody [...] z dnia 19 czerwca 2018 r., postanowieniem z dnia 2 czerwca 2020 r., nr GN-Ch.75Il.1.10.2018.EG, Wojewoda [...] zawiesił wznowione postępowanie.
Następnie, w związku z oddaleniem przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 2012/19, skargi kasacyjnej Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lutego 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 2227/18, postanowieniem z dnia 11 lipca 2022 r. Wojewoda [...] podjął z urzędu postępowanie wznowione postanowieniem z dnia 2 marca 2020 r.
Decyzją z dnia 22 września 2022 r., nr GN-Ch.7511.10.2018.AJ, Wojewoda [...] odmówił uchylenia ostatecznej decyzji Wojewody [...] z dnia 19 czerwca 2018 r., nr GN-Ch.7511.1.3.2017.EG.
Odwołanie od decyzji organu I instancji wniosła Gmina [...].
Minister rozpatrując sprawę wskazał, że Gmina [...] jako podstawę wznowienia postępowania wskazała art. 145 § 1 pkt 4 Kpa. Przepis ten stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu.
Co do zasady krąg stron postępowania administracyjnego powinien być ustalony w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, na początkowym etapie czynności procesowych, o czym należy powiadomić osoby uznane za strony wszczynanego postępowania przez doręczenie zawiadomienia o jego wszczęciu (art. 61 ust. 4 Kpa). Jeżeli organ nie poczynił odpowiednich kroków w celu ustalenia prawidłowego kręgu stron postępowania, to ma miejsce naruszenie przepisów postępowania, które może mieć wpływ na wynik sprawy. W sytuacji gdy zgromadzony w sprawie materiał pozwala stwierdzić, że osoba, której przysługiwał przymiot strony postępowania, została bez własnej winy w nim pominięta i nie brała w nim udziału, to mamy do czynienia z naruszeniem prawa, które daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 Kpa.
Zgodnie z art. 28 Kpa, stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto z uwagi na interes prawny bądź obowiązek żąda czynności organu. Przymiot strony postępowania uzależniony jest od posiadania interesu prawnego. Na gruncie tego przepisu, jak słusznie zauważył organ I instancji, orzecznictwo i doktryna przyjmują, że "interes prawny" to interes osobisty, własny, indywidualny, znajdujący swoją podstawę w konkretnym przepisie prawa materialnego oraz potwierdzenie w okolicznościach faktycznych (por. J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 224 i n., a także m.in. wyrok NSA z dnia 10 lutego 2005 r., OSK 1012/04). To zaś, że postępowanie dotyczy interesu prawnego lub obowiązku konkretnego podmiotu oznacza, że w wyniku takiego postępowania wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach lub obowiązkach tej osoby lub rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach jednego podmiotu wpływa na prawa i obowiązki innego podmiotu. (A. Wróbel (w:) M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, s. 239).
Organy administracji publicznej mają zatem obowiązek zbadać i ustalić, jakie podmioty posiadają interes prawny w konkretnym postępowaniu, a następnie zapewnić tym podmiotom możliwość udziału w postępowaniu, stosownie do art. 10 Kpa. Interes prawny należy upatrywać w związku z konkretną norma prawa materialnego - w omawianej sprawie są to normy dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, który wszedł w życie z dniem jego ogłoszenia, co nastąpiło w dniu 13 września 1944 r. Z tym też dniem wszystkie nieruchomości ziemskie objęte dekretem miały przejść (ex lege) bez żadnego odszkodowania na własność Skarbu Państwa. Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e) tego dekretu, na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych i prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W przypadku ustalenia, że dana nieruchomość spełniała powyższe wymogi obszarowe - przechodziła z mocy prawa z dniem 13 września 1944 r., tj. z dniem wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa, była obejmowana niezwłocznym zarządem państwowym wraz z budynkami oraz całym inwentarzem żywym i martwym, jak również znajdującymi się na niej przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. W § 5 i 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia I marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51, z późn. zm.), określony został tryb administracyjny rozstrzygania sporów o to czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Poprzedni właściciel mógł zatem ubiegać się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Decyzją z dnia 19 czerwca 2018 r., nr GN-Ch.7511.1.1.3.2017.EG, Wojewoda [...] orzekł, że zespół dworsko-parkowy wchodzący w skład majątku ziemskiego [...], położony w [...], oznaczony jako działka nr [...] o pow. [...] ha, nie podlegał działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W tym postępowaniu, Wojewoda [...] potraktował jako strony następców prawnych dawnego właściciela nieruchomości oraz Skarb Państwa reprezentowany przez Prezydenta Miasta [...].
Nieruchomość objęta postępowaniem zakończonym decyzją z dnia 19 czerwca 2018 r., stanowi działkę nr [...], ujawnioną w księdze wieczystej Kw
Nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy [...] – [...] w [...] [...] Wydział Ksiąg Wieczystych. Działka pochodzi z podziału działki nr [...], ujawnionej wcześniej w księdze wieczystej Kw Nr [...], gdzie jako właściciel wpisana była Gmina [...]. Na podstawie umowy z 30 marca 1999 r. o oddanie terenu w użytkowanie wieczyste i sprzedaż budynku, E. K. i W. S. wpisani zostali jako współużytkownicy wieczyści działki nr [...]. Natomiast na podstawie umowy z dnia 20 kwietnia 2004 r., osoby te sprzedały prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] oraz własność znajdującego się na tej działce budynku S. i E. małż. P. Następnie decyzją z dnia 29 kwietnia 2014 r., znak: GM-UW-II.6826.4.2014, Prezydent Miasta [...] przekształcił prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] w prawo własności nieruchomości. Jak wynika z powyższego, działka nr [...] nie stanowi już własności Gminy [...].
Minister zauważył, że postanowieniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 października 2018 r., nr GZ.m.625.204.2018, stwierdzono niedopuszczalność odwołania Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta [...] od decyzji Wojewody [...] z dnia 19 czerwca 2018 r. W uzasadnieniu tego postanowienia podkreślono, że utrata przez Skarb Państwa tytułu prawnego do gruntu wyłącza go z kręgu stron postępowania. Skarb Państwa, reprezentowany przez Prezydenta Miasta [...] nie posiada przymiotu strony, ponieważ nie przysługuje mu obecnie żaden tytuł prawny do nieruchomości objętej postępowaniem. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 2012/19, oddalił skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lutego 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 2227/18, w sprawie ze skargi na ww. postanowienie z dnia 11 października 2018 r. W wyroku z dnia 7 lutego 2019 r., podkreślono, że "Skoro zatem przedmiotem prowadzonego przez organy postępowania była kontrola prawidłowości przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości, w stosunku do której prawo rzeczowe posiadają osoby trzecie, to oczywistym jest, że rzeczywisty interes w tej sprawie - oprócz byłych właścicieli przejętej nieruchomości - będzie przysługiwał aktualnemu właścicielowi. Byli kolejni właściciele od jej przejęcia, nie będą mieć uprawienia do występowania w takim postępowaniu".
W odwołaniu od decyzji organu I instancji, podkreślono, że w sprawie nie ma znaczenia, że Gmina [...] nie jest już właścicielem nieruchomości przy aL [...][...]. Na poparcie tej tezy przywołano wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 marca 2014 r., sygn. I SA/Wa 1766/13, w którym wskazano, że "interes prawny w sprawie ustalenia czy nieruchomość (jej część) nie podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN mają jedynie: dawni właściciele (ich następcy prawni), Skarb Państwa działający poprzez swoją statio fisci: jednostki samorządu terytorialnego, które uzyskały własność w następstwie komunalizacji oraz te podmioty, których tytuły prawnorzeczowe do nieruchomości nie są chronione normą zawartą w art. 5 w zw. z art. 6 ust. 6 ust. 1 u.k.w.h.". W tym miejscu zauważyć należy, że katalog stron postępowania w postępowaniu o stwierdzenie, czy nieruchomość podpada pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, został przez Gminę [...] źle zinterpretowany. Wyrok ten należy odczytać w ten sposób, że stroną takiego postępowania są m.in. jednostki samorządu terytorialnego, które uzyskały własność w następstwie komunalizacji, lecz dotyczy to sytuacji w których podmioty te nadal są właścicielami działek objętych postępowaniem. Takie odczytanie tej części wyroku z dnia 5 marca 2014 r., znajduje potwierdzenie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 października 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 905/18, w którym powołano się na ww. orzeczenie z dnia 5 marca 2014 r. W wyroku z dnia 17 października 2018 r., wskazano bowiem, że "Stronami postępowania są spadkobiercy dawnych współwłaścicieli, którzy wykazali następstwo prawne odpowiednimi dokumentami oraz podmioty publiczne będące właścicielami działek objętych postępowaniem: Powiat (...), Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (dawniej Agencja Nieruchomości Rolnych), Gmina (...) i Skarb Państwa reprezentowany przez Starostę (...)".
Nie można zgodzić się z twierdzeniem, że interes prawny w niniejszej sprawie może wynikać z faktu, iż decyzja o wyłączeniu nieruchomości spod działania art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w istocie może otworzyć drogę spadkobiercom poprzednich właścicieli nieruchomości do podnoszenia roszczeń odszkodowawczych, a zatem potencjalnie może godzić w sferę praw majątkowych Gminy [...]. Należy bowiem zauważyć, że normatywnie dopuszczona możliwość dochodzenia odszkodowania za szkody wywołane wydaniem decyzji nie jest źródłem interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym, lecz ten ma być bowiem indywidualny, konkretny i aktualny. O tym, kto jest stroną postępowania administracyjnego w zakresie prawidłowości przejęcia nieruchomości w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie może przesądzać jedynie możliwość wystąpienia z roszczeniami odszkodowawczymi, których zasadność będzie dopiero badania (wyrok NSA z dnia I OSK 2012/19 z dnia 15 czerwca 2020 r.).
Mając powyższe na uwadze, Minister stwierdził, że organ I instancji prawidłowo uznał, że Gmina [...], nie posiada interesu prawnego do żądania wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego kwestionowaną decyzją Wojewody, nie jest bowiem aktualnym właścicielem nieruchomości objętej tą decyzją.
Skargę na decyzję Ministra do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Gmina [...] zarzucając jej naruszenie art. 145 § 1 pkt 4 w zw. z art. 28 oraz 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego poprzez błędne uznanie, że Gmina [...] nie posiada przymiotu strony oraz interesu prawnego do żądania wznowienia postępowania administracyjnego i w konsekwencji błędne utrzymanie w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia 22 września 2022 r. nr GN-Ch.7511.1.10.2018.AJ odmawiającej uchylenia ostatecznej decyzji Wojewody [...] z dnia 19 czerwca 2018 r. GN-Ch.7511.1.3.2017.EG.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za niezasadną.
Postępowanie po złożeniu wniosku o wznowienie postępowania jest dwuetapowe. W pierwszym etapie badaniu podlega to, czy podanie oparte zostało na ustawowych przesłankach wznowienia, enumeratywnie wymienionych w art. 145 § 1 k.p.a. oraz art. 145a k.p.a., jak również, czy zostało ono wniesione z zachowaniem terminów przewidzianych w art. 148 k.p.a., a także czy wnoszący podanie jest stroną tego postępowania. Negatywne ustalenia w odniesieniu do którejś z ww. przesłanek nakłada na organ rozpoznający wniosek obowiązek wydania postanowienia o odmowie wznowienia postępowania w oparciu o art. 149 § 3 k.p.a. Drugi etap obejmuje natomiast kontrolę merytoryczną, tj. postępowanie dotyczące przyczyn wznowienia oraz rozstrzygnięcie co do istoty sprawy. Przy czym w sytuacji, gdy tak jak w niniejszej sprawie, kwestia ustalenia statusu podmiotu ubiegającego się o wznowienie jako strony postępowania zakończonego ostateczną decyzją stanowi jednocześnie przesłankę wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.), jej zbadanie jest możliwe po wszczęciu postępowania wznowieniowego. Co jest istotne dla niniejszej sprawy, jeżeli po wznowieniu postępowania w oparciu o omawianą podstawę organ stwierdzi, że wnioskodawcy jednak nie przysługiwał przymiot strony w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną, to powinien wydać decyzję w oparciu o art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. i odmówić uchylenia decyzji dotychczasowej, co też organ I instancji w niniejszej sprawie prawidłowo uczynił. Jak wynika z akt sprawy Wojewoda wznowił postępowanie na wniosek Gminy [...], a zatem w dalszym etapie był zobowiązany do weryfikacji wskazanej przez nią podstawy wznowienia, tj. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Miał więc za zadanie ustalić, czy podmiot, który wystąpił o wznowienie postępowania z powołaniem się na przesłankę pozbawienia strony udziału w postępowaniu, posiada przymiot strony w świetle przepisów obowiązujących w dacie wydania kwestionowanej decyzji.
Pojęcie strony postępowania administracyjnego zawiera art. 28 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W postępowaniach prowadzonych na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51 ze zm.), stronami w rozumieniu art. 28 k.p.a. są byli właściciele nieruchomości lub ich spadkobiercy oraz aktualni jej właściciele i użytkownicy wieczyści.
Jak wynika z akt sprawy przedmiotowa nieruchomość nie stanowi własności Gminy [...]. Działka nr [...] pochodzi z podziału działki nr [...], która na podstawie umowy z 30 marca 1999 r. o oddanie terenu w użytkowanie wieczyste i sprzedaż budynku, została przekazana w użytkowanie wieczyste E. K. i W. S., którzy zostali wpisani do księgi wieczystej jako współużytkownicy wieczyści działki nr [...]. Natomiast na podstawie umowy z dnia 20 kwietnia 2004 r., osoby te sprzedały prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] oraz własność znajdującego się na tej działce budynku S. i E. małż. P. Następnie decyzją z dnia 29 kwietnia 2014 r., nr GM-UW-II.6826.4.2014, Prezydent Miasta [...] przekształcił prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonej jako działka nr [....] w prawo własności nieruchomości.
W związku z powyższym strona skarżąca nie posiada interesu prawnego w odniesieniu do przedmiotowej działki, który musi być aktualny, rzeczywisty i konkretny. W art. 28 k.p.a. jako strony zdefiniowano bowiem tylko te podmioty, których interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie administracyjne. Tego rodzaju bezpośredni interes prawny, pojmowany jako kategoria prawa materialnego, nie przysługuje skarżącej Gminie w odniesieniu do nieruchomości, której nie jest ona ani właścicielem ani użytkownikiem wieczystym.
Jak zasadnie podniósł Minister, nie można zgodzić się z twierdzeniem Gminy, że interes prawny w niniejszej sprawie może wynikać z faktu, iż decyzja o wyłączeniu nieruchomości spod działania art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w istocie może otworzyć drogę spadkobiercom poprzednich właścicieli nieruchomości do podnoszenia roszczeń odszkodowawczych, a zatem potencjalnie może godzić w sferę praw majątkowych Gminy [...]. Normatywnie dopuszczona możliwość dochodzenia odszkodowania za szkody wywołane wydaniem decyzji nie jest źródłem interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym, lecz ten ma być indywidualny, konkretny i aktualny. O tym, kto jest stroną postępowania administracyjnego w zakresie prawidłowości przejęcia nieruchomości w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie może przesądzać jedynie możliwość wystąpienia z roszczeniami odszkodowawczymi, których zasadność będzie dopiero badania (wyrok NSA z dnia I OSK 2012/19 z dnia 15 czerwca 2020 r.).
W tej sytuacji Sąd uznał zarzuty skargi za chybione.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI