I SA/Wa 1149/23

I SA/Wa 1149/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-11-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /przewodniczący/
Monika Sawa /sprawozdawca/
Nina Beczek
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Zawieszenie/podjęcie postępowania
Sygn. powiązane
I OSK 1051/24 - Wyrok NSA z 2025-02-07
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 98 par. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, sędzia WSA Monika Sawa (spr.), asesor WSA Nina Beczek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 listopada 2023 r. sprawy ze skargi W. L., I. T., M. T., A. T., M. T1. i J. T. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 kwietnia 2023 r. nr DAP-WOSR.7281.8.2023.AP w przedmiocie zawieszenia postępowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2023 r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (Minister/organ) po rozpatrzeniu zażalenia z dnia 25 stycznia 2023 r. W. L., oraz zażalenia z dnia 30 stycznia 2023 r. M. T., A. T., I. T., M. T. (1), J. T., utrzymał w mocy postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia 16 stycznia 2023 r., nr [...], znak: [...], mocą którego zawieszono z urzędu postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. L. nieruchomości, tj, folwarku [...] oraz pałacu [...], położonych w powiecie [...], województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z dnia 31 grudnia 2008 r. (data wpływu do organu I instancji) W. T., A. T. oraz A. U., zwrócili się do Wojewody Mazowieckiego o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. L nieruchomości położonych w powiecie [...], województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. folwarku [...], w skład którego wchodziło: 15 ha gruntów budowlanych (siedliskowych), 111,23 ha gruntów ornych, 151,7 ha wód (stawów) oraz pałacyku [...] z kolumnadą i oranżerią - budynek mieszkalny, parterowy z boczną częścią piętrową, podpiwniczony, na fundamencie (tom I, k. 30).
Organ wskazał, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia 27 września 2012 r., sygn. akt [...], spadek po J. L. używającym imienia "A.", zmarłym w dniu [...] stycznia 1940 r. w [...], ostatnio stale tam zamieszkałym, z mocy prawa nabyły dzieci: M. L., W. L., używająca imienia J., M. U. z domu L. i A. T. z domu L., po 1/4 części spadku każde z nich (tom I, k, 153).
Zgodnie z ww. postanowieniem spadek po W. L. używającej imienia "J.", zmarłej w dniu [...] marca 1989 r. w [...] w [...], ostatnio stale tam zamieszkałej, na podstawie ustawy nabyli: siostry M. U. z domu L. i A. T. z domu L., po 1/3 części spadku każda z nich oraz zstępni brata: W. L. i I. J., po 1/6 części spadku każdy z nich (tom I, k. 153).
Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia [...] czerwca 2011 r., sygn. akt [...], spadek po M. U., zmarłej w dniu [...] września 1992 r. w [...], ostatnio stale tam zamieszkałej, na podstawie testamentu notarialnego z dnia [...] kwietnia 1991 r. nabył wnuk A. U., w całości (tom I, k. 205).
Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia 8 lipca 2011 r. sygn. akt [...], spadek po M. L., zmarłym w dniu [...] kwietnia 1977 r, w [...], ostatnio stale tam zamieszkałym, na podstawie ustawy nabyli: żona J. H. z domu C. oraz dzieci W. L. i I. J. z domu L., po 1/3 części spadku każdy z nich (tom I, k. 221).
Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia [...] marca 2018 r., sygn. akt [...], spadek po A. T. z domu L., zmarłej w dniu [...] stycznia 2018 r. w [...], ostatnio stale tam zamieszkałej, na podstawie ustawy nabyły wprost dzieci: M. T., A. T, A. T. (1), I. T., M. T. (1) i J. T., po 1/6 części spadku każde z nich (tom IV, k, 85).
W dniu 9 października 2008 r. J. H. zrzekła się wszelkich praw, udziałów i roszczeń, które mogła posiadać z tytułu spadku po M. L. na rzecz swojego pasierba W. L.. Zrzeczenie nastąpiło w formie oświadczenia z podpisem poświadczonym przez brytyjskiego notariusza. Do akt sprawy przedłożono kopię ww. oświadczenia poświadczoną przez pracownika Konsulatu Rzeczypospolitej Polskiej w [...] (tom I, k. 230). Organ wskazał, że z pisma stron z dnia 15 maja 2015 r. wynika, że J. H. nie posiada obywatelstwa polskiego (tom I, k. 297).
Wojewoda Mazowiecki decyzją nr [...] z dnia 9 lipca 2021 r" znak: [...], odmówił W. L., A. U., M. T., A T., A T.(1), I. T., M. T.(1), J. T., potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. L. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. nieruchomości położonych w folwarku [...] na terenie miasta [...], terenów inwestycyjnych o powierzchni 35 ha oraz 151,7 ha wód (stawów) (tom VI, k. 1580).
Pismem z dnia 19 lipca 2021 r. W. T., reprezentowany przez adwokata A. H., pismem z dnia 21 lipca 2021 r. M. T., A. T., I. T., M. T.(1), J. T., reprezentowani przez adwokata A. W. oraz pismem z dnia 29 lipca 2021 r. A. U., reprezentowany przez T. G., wnieśli odwołania od ww. decyzji do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji za pośrednictwem Wojewody Mazowieckiego. Odwołania wniesiono w terminie ustawowym. Pismem z dnia 23 lipca 2021 r. W. T. uzupełnił swoje odwołanie.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji pismem z dnia 16 września 2021 r., znak: [...], zwrócił się do Urzędu Stanu Cywilnego w [...] o przekazanie odpisu zupełnego aktu zgonu A. T..
Urząd Stanu Cywilnego w [...] przy piśmie z dnia 23 września 2021 r., znak: [...], przekazał odpis zupełny aktu zgonu (zgodny z treścią aktu zgonu z dnia 9 kwietnia 2021 r. o numerze [...]), z którego wynika, iż A. T. (jedna ze stron postępowania) zmarł w dniu [...] kwietnia 2021 r.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia 28 października 2021 r., znak: [...], uchylił w całości zaskarżoną decyzję Wojewody Mazowieckiego nr [...] z dnia 9 lipca 2021 r., znak: [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał m. in., że z materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu przed organem II instancji wynika, iż A. T. (jedna ze stron postępowania) zmarł w dniu [...] kwietnia 2021 r., a więc przed datą wydania zaskarżonej decyzji Wojewody Mazowieckiego nr [...] z dnia 9 lipca 2021 r., znak: [...]. W związku ze skierowaniem ww. rozstrzygnięcia do osoby zmarłej doszło do rażącego naruszenia prawa, tj. art, 28 k.p.a., co w odwołaniu z dnia 21 lipca 2021 r. oraz w odwołaniu z dnia 29 lipca 2021 r. od ww. decyzji podniosły Strony. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zarzucił organowi I instancji również uchybienie art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niepełne ustalenie kręgu następców prawnych po właścicielu nieruchomości pozostawionej i w konsekwencji skierowanie decyzji nr [...] z dnia 9 lipca 2021 r., znak: [...], do osoby nieżyjącej. Powyższe skutkowało także tym, że postępowanie poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji prowadzone było z pominięciem udziału stron postępowania (następców prawnych A. T.), co stanowi też o naruszeniu przez organ I instancji art. 28 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej. Organ odwoławczy podkreślił, że na każdym etapie postępowania organ administracji publicznej powinien badać kto w sprawie ma interes prawny, gdyż to, np. na skutek śmierci jednej ze stron postępowania może się zmieniać. Zapewnienie każdemu kto posiada interes prawny czynnego udziału w postępowaniu, ma istotne znaczenie procesowe. W konkluzji uzasadnienia decyzji organ II instancji wskazał, m. in., że Wojewoda Mazowiecki ponownie prowadząc postępowanie powinien ustalić krąg następców prawnych A. T., następnie powinien ustalić wszystkie strony postępowania w niniejszej sprawie oraz zagwarantować im czynny udział w postępowaniu oraz wydać stosowną decyzję wobec wszystkich prawidłowo ustalonych stron postępowania.
Wojewoda Mazowiecki ponownie prowadząc postępowanie pismem z dnia 11 stycznia 2022 r., znak: [...], wezwał strony postępowania do przedłożenia dokumentu potwierdzającego nabycie spadku po A. T. oraz podanie adresów jego spadkobierców. W ww. piśmie organ I instancji poinformował strony postępowania, że w przypadku braku możliwości ustalenia następców prawnych A. T. organ wojewódzki jest zobowiązany do zawieszenia postępowania z urzędu. Pismo zostało skutecznie doręczone wszystkim stronom postępowania. Strony postępowania nie przedłożyły do akt sprawy dokumentu potwierdzającego nabycie spadku po A. T..
Adwokat A. H. pełnomocnik W. L. w piśmie z dnia 20 stycznia 2022 r. zaoponował przeciwko zawieszeniu postępowania.
Adwokat A. H. pełnomocnik W. L. w piśmie z dnia 20 grudnia 2022 r. zwrócił się do Wojewody Mazowieckiego o wydanie decyzji częściowej, potwierdzającej W. L. prawo do rekompensaty. W zakresie nieruchomości opisanych w postanowieniu Wojewody Mazowieckiego nr [...] Wojewoda Mazowiecki postanowieniem z dnia 16 stycznia 2023 r., nr [...], znak: [...], zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. L. nieruchomości, tj. folwarku [...] oraz pałacu [...], położonych w powiecie [...], województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu postanowienia organ I instancji wskazał, że z akt sprawy wynika, iż A. T. jeden ze spadkobierców właściciela pozostawionej nieruchomości) zmarł, a organowi I instancji nie są znani jego spadkobiercy. Mając na względzie powyższe oraz uchwałę składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2017 r., sygn. akt I OPS 3/17, z której wynika konieczność prowadzenia postępowania wobec wszystkich spadkobierców właściciela pozostawionej nieruchomości, organ wojewódzki zawiesił postępowanie z urzędu.
Pismem z dnia 25 stycznia 2023 r. W. T. oraz pismem z dnia 30 stycznia 2023 r. M. T., A. T., I. T., M. T.(1), J. T., wnieśli zażalenia na ww. postanowienie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, za pośrednictwem Wojewody Mazowieckiego. Zażalenia wniesiono w terminie ustawowym.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji pismem z dnia 9 marca 2023 r., znak; [...], zwrócił się do Sądu Rejonowego dla [...] w [...] o udzielenie informacji czy przed ww. Sądem jest lub było prowadzone postępowanie dotyczące stwierdzenia nabycia spadku po A. T.. W przypadku, gdy postępowanie spadkowe było prowadzone, zwrócono się o nadesłanie odpisu prawomocnego postanowienia Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po A. T. oraz danych adresowych spadkobierców.
Sąd Rejonowy dla [...] w [...] w piśmie z dnia 12 kwietnia 2023 r. (data wpływu do organu II instancji) poinformował, że przed ww. Sądem w sprawie o sygnaturze akt [...], z wniosku M. T., z udziałem A. T., J. T., A. T. (1), I. T., M. D., M. T. (1), o spadek oraz testament po A. T., toczy się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, które obecnie jest zawieszone.
Po rozpatrzeniu zażaleń Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że zgodnie z art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a.: "organ administracji publicznej zawiesza postępowanie w razie śmierci strony lub jednej ze stron, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony albo zarządcy sukcesyjnego do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5, a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe (art. 105)." Z powyższego przepisu wynika, iż w przypadku śmierci strony do udziału w postępowaniu należy wezwać jej spadkobierców, a w przypadku trudności w ich ustaleniu lub wezwaniu do postępowania należy zawiesić postępowanie. Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie zachodzi konieczność ustalenia następstwa prawnego po zmarłym w dniu 5 kwietnia 2021 r. A. T.. Organ podkreślił, że obowiązkiem organu w prowadzonym postępowaniu administracyjnym jest ustalenie pełnego kręgu jego stron i czuwanie nad możliwością udziału każdej ze stron w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienie stronom wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.). Krąg stron w postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wyznaczony został w art. 2 i w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia z 8 lipca 2005 r., zgodnie z którymi prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej spełniającemu wymogi wskazane w art. 2 ww. ustawy, zaś w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim jego spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.
Organ wskazał, że stosownie do art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej do wniosku należy dołączyć postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo o dziale spadku. Zgodnie z uchwałą składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2017 r" sygn. akt I OPS 3/17: złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym w art. 5 ust 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (...) skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy." W przedmiotowej sprawie pod rządami ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wnioskiem z dnia 31 grudnia 2008 r. (data wpływu do organu I instancji) W. T., A. T. oraz A. U. zwrócili się do Wojewody Mazowieckiego o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. L nieruchomości położonych w powiecie [...], województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Organ wskazał, że w ww. uchwale Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: "Wszczęcie postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty, do którego dochodzi na skutek wniosku jednego ze współwłaścicieli albo spadkobierców, nie oznacza, że decyzja o potwierdzeniu obejmie z urzędu osoby inne, niż wnioskodawca. W każdym przypadku osoba uprawniona powinna wyrazić indywidualną wolę potwierdzenia w drodze decyzji prawa do rekompensaty. Złożenie takiego oświadczenia jest możliwe po wszczęciu postępowania. Po wszczęciu postępowania, jeśli z wniosku i dowodów, które z mocy art. 6 należy dołączyć do wniosku, wynika, że interes prawny w sprawie mają jeszcze inne, niż wnioskodawca, osoby, obowiązkiem organu jest zawiadomienie tych osób o wszczęciu postępowania. Obowiązek ten wynika z art. 61 § 4 K.p.a. Zastosowanie tego przepisu jest możliwe po ustaleniu przez organ innych osób mających interes prawny w uzyskaniu decyzji o potwierdzeniu prawa do rekompensaty. Z uwagi na charakter postępowania i cele ustawy o których będzie mowa, nie ma charakteru marginalnego uwaga, że w przypadku współuczestnictwa materialnego, do jakiego dochodzi w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty, organ powinien, nie tylko z uwagi na ochronę interesu jednostki, ale także dla zabezpieczenia interesu publicznego i porządku prawnego, z urzędu ustalić, którym osobom przysługuje przymiot strony w postępowaniu i umożliwić tym osobom aktywny udział w postępowaniu (...). Posiadanie przez współwłaścicieli oraz spadkobierców interesu prawnego w postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty jest niewątpliwe. Wszczęcie postępowania w stosunku do jednej osoby, która może nabyć uprawnienie wynikające z określonego stanu faktycznego i z określonej podstawy prawnej powoduje, że stronami postępowania stają się inne osoby mogące uzyskać uprawnienie z tego samego stanu faktycznego i tej samej podstawy prawnej (...)." Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego każdy ze współuprawnionych ma interes prawny w każdym postępowaniu, którego przedmiotem jest potwierdzenie prawa do rekompensaty, które to prawo przysługuje także jemu, z mocy unormowania materialnoprawnego. Skutkuje to oceną o obowiązku zawiadomienia o postępowaniu wszystkich stron uprawnionych, na podstawie art. 61 § 4 k.p.a. Jeśli tak zawiadomiona osoba nie przyłączy się do postępowania w charakterze strony domagającej się potwierdzenia prawa do rekompensaty także na jej rzecz, brak będzie podstaw do przyznania jej uprawnienia. To jednak od woli osoby uprawnionej, a nie od czynności procesowych podejmowanych poza jej wiedzą będzie zależało rozstrzygnięcie dotyczące także jej interesu prawnego.
Organ wskazał, że jak wynika z akt sprawy do kręgu spadkobierców właściciela pozostawionej nieruchomości J. L. należał zmarły dnia [...] kwietnia 2021 r. A. T.. Mając na uwadze powyższe organ stwierdził, że prawo do uczestnictwa w postępowaniu dotyczącym potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. L. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, na prawach strony przysługuje również spadkobiercom A. T..
Wojewoda Mazowiecki pismem z dnia 11 stycznia 2022 r., znak: [...], wezwał strony postępowania do przedłożenia dokumentu potwierdzającego nabycie spadku po A. T.. Pismo zostało skutecznie doręczone wszystkim stronom postępowania. Strony nie przedłożyły do akt sprawy dokumentu potwierdzającego nabycie spadku po A. T.. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji prowadząc postępowanie zażaleniowe pismem z dnia 9 marca 2023 r., znak: [...], zwrócił się do Sądu Rejonowego dla [...] w [...] o udzielenie informacji czy przed ww. Sądem jest lub było prowadzone postępowanie dotyczące stwierdzenia nabycia spadku po A. T.. W przypadku, gdy postępowanie spadkowe było prowadzone, zwrócono się o nadesłanie odpisu prawomocnego postanowienia Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po A. T.. Sąd Rejonowy dla [...] w [...] w piśmie z dnia 12 kwietnia 2023 r. poinformował, że przed ww. Sądem w sprawie o sygnaturze akt [...], toczy się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po A. T. oraz że postępowanie jest obecnie zawieszone.
Organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie wezwanie spadkobierców zmarłej strony postępowania, tj. A. T. do udziału w postępowaniu nie jest możliwe. Mając na uwadze powyższe uznał, że w przedmiotowej sprawie zostały spełnione przesłanki do zawieszenia postępowania z urzędu na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a.
Organ wskazał następnie, że zgodnie z art. 925 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 1360, dalej: k.c.) spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku. Wskazane w art. 925 k.c. nabycie spadku przez spadkobierców następuje ipso iure z chwilą otwarcia spadku. Zważywszy na możliwość m. in. odrzucenia spadku (art. 1012 k.c.), nabycie spadku wskazane w dyspozycji art. 925 k.c. ma charakter warunkowy. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2017 r., sygn, akt I OSK 68/16: "dowodem istnienia następstwa prawnego nieżyjących osób fizycznych może być jedynie postanowienie właściwego sadu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub sporządzony przez notariusza akt poświadczenia dziedziczenia. Domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą - art. 1025 § 2kc (...). Dopiero wykazanie następstwa prawnego prawomocnym postanowieniem sądu cywilnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktem poświadczenia dziedziczenia przez notariusza jest podstawą dla przyjęcia istnienia legitymacji do bycia stroną postępowania administracyjnego (wyroki NSA z: 25.11.2016 r. II OSK 458/15; 22.6.2017 r. I OSK 2933/16)."
Minister wskazał, że w zażaleniu z dnia 25 stycznia 2023 r. oraz w zażaleniu z dnia 30 stycznia 2023 r. na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia 16 stycznia 2023 r., nr [...], znak: [...], zawieszające z urzędu postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. L. nieruchomości, tj. folwarku [...] oraz pałacu [...], położonych w powiecie [...], województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, zarzucono naruszenie art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez zawieszenie postępowania w całości mimo braku ku temu przesłanek w zakresie dotyczącym udziałów w prawie do rekompensaty przysługujących ustalonym na obecnym etapie postępowania stronom postępowania. Zdaniem Skarżących tak określony przedmiot sprawy rekompensacyjnej nadaje się do samodzielnego rozstrzygnięcia, dla którego uprzednie ustalenie pozostałych stron postępowania (w tym spadkobierców zmarłych stron postępowania) nie ma znaczenia.
Odnosząc się do ww. zarzutu Minister wskazał, że w powołanej powyżej uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2017 r., sygn. akt I OPS 3/17, wskazano na celowość załatwienia sprawy o potwierdzenie prawa do rekompensaty jednym rozstrzygnięciem: "Jak wynika z art. 8 ust. 1 ustawy, decyzja o której mowa w art. 5 ust. 3, zawiera wskazanie: 1) osoby lub osób, którym potwierdza się prawo do rekompensaty; 2) zwaloryzowanej na dzień wydania tej decyzji wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a w przypadku, o którym mowa w art. 6 ust. 3, również wskazanie zwaloryzowanej na dzień wydania decyzji wartości nabytego prawa własności nieruchomości albo wartości nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartości położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali; 3) wysokości rekompensaty określonej zgodnie z art. 13; 4) wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty zgodnie żart. 13 ust. 1. W ocenie składu siedmiu sędziów, wymienione elementy decyzji wskazują na celowość załatwienia sprawy o potwierdzenie prawa do rekompensaty jednym rozstrzygnięciem. Taki sposób orzekania pozwala na uniknięcie rozbieżności co do istotnych rozstrzygnięć, określonych w art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy, do których może dochodzić, gdy w odniesieniu do jednej nieruchomości zapada kilka rozstrzygnięć z wniosków kilku osób uprawnionych (por. wyroki NSA z dnia 16 lipca 2014 r.: sygn. akt I OSK 2993/12 i sygn. akt 3130/12; wyrok NSA z dnia 7 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 682/13; wyrok NSA z dnia 8 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 2130/13)." Na celowość załatwienia sprawy o potwierdzenie prawa do rekompensaty jednym rozstrzygnięciem wskazał również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 6 września 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1401/18: "Kolejne zarzuty dotyczyły prowadzenia jednego postępowania dotyczącego potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną we [...] przy ul. [...] w stosunku do wszystkich spadkobierców J. S. Sąd wskazuje, że stanowisko organów w tym zakresie zgodne było ze stanowiskiem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 9 października 2017 roku, I OPS 3/17, w której tezie wprost wskazano, że "złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm. - obecnie: Dz.U. z 2016 r. poz. 2042 ze zm.) skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy". NSA podkreślił w uzasadnieniu uchwały, że w przypadku złożenia wniosku przez uprawniony podmiot skutkuje wszczęciem jednego postępowania w stosunku do wszystkich współuprawnionych. Nie było zatem możliwe "rozdzielenie" postępowania na postępowania prowadzone w stosunku do poszczególnych spadkobierców (...)." Organ podniósł także, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 22 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1688/22, wskazał, że: "Zakres podmiotowy postępowania w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wymaga uwzględnienia uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 października 2017 r., sygn. I OPS 3/17 (...). Uwzględniając argumentację przedstawioną w tej uchwale należy przyjąć, że w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty toczy się jedno postępowanie, a jego stronami są wszyscy spadkobiercy właściciela pozostawionej nieruchomości."
Zdaniem Ministra w świetle powyższego, Wojewoda Mazowiecki postanowieniem z dnia 16 stycznia 2023 r., nr [...], znak: [...], zgodnie ze stanem faktycznym i prawnym prawidłowo na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. L. nieruchomości, tj. folwarku [...] oraz pałacu [...], położonych w powiecie [...], województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli W. T., M. T., A. T., I. T., M. T.(1), J. T. (skarżący) zaskarżając je w całości.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili naruszenie:
1) art. 138 par. 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. i art. 97 par. 1 pkt 1) k.p.a. - poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji w przedmiocie zawieszenia postępowania w całości mimo braku ku temu przesłanek w zakresie dotyczącym udziałów w prawie do rekompensaty przysługujących ustalonym na obecnym etapie postępowania stronom postępowania, gdyż tak określony przedmiot sprawy rekompensacyjnej nadaje się do samodzielnego rozstrzygnięcia, dla którego uprzednie ustalenie pozostałych stron postępowania (w tym spadkobierców zmarłych stron postępowania) nie ma znaczenia, gdyż: a) rozpoznanie sprawy znajduje się w fazie, która zgodnie z poglądami uzasadnienia uchwały I OPS 3/17 - skutkuje "podzielnością' uprawnienia do rekompensaty, a to pozwala na wydanie rozstrzygnięć częściowych w stosunku do każdego z uprawnionych i przeczy możliwości zawieszenia sprawy w całości;
b) roszczenia poszczególnych stron postępowania wynikają z pozostawienia nieruchomości na byłych terenach Polski przez różnych współwłaścicieli, co dodatkowo podważa konieczność rozpoznania całości sprawy wyłącznie jedną decyzją, a przemawia za możliwością wydania decyzji częściowych; gdyż udziały poszczególnych spadkobierców nie są kwestionowane.
2) art. 8 oraz art. 7 w zw. z art. 77 par. 1, art. 80 i art. 107 par. 3 k.p.a. poprzez błąd w ustaleniach faktycznych polegający na samowolnym uznaniu J. L. (używającego imienia A.) za właściciela pozostawionego mienia podczas, gdy pozostawione mienie było przedmiotem współwłasności przysługującej jego dzieciom, jak to przyjął Wojewoda Mazowiecki w postanowieniu [...] r. wydanym w sprawie, zaś pozostawienie mienia w warunkach współwłasności skutkuje podzielnością przedmiotu sprawy rekompensacyjnej w stopniu umożliwiającym wydawanie orzeczeń częściowych, co sprzeciwia się możliwości zawieszenia postępowania w całości.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 kwietnia 2023 r. wydanego w sprawie prowadzonej za numerem [...] i przekazanie organowi I instancji do ponownego rozpoznania ze wskazaniem okoliczności, które należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów adwokackiego zastępstwa procesowego (według norm przepisanych).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, stosownie do art. 119 pkt 3 oraz art. 120 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Na tej właśnie podstawie w trybie uproszczonym została rozpoznana skarga wniesiona w niniejszej sprawie.
Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych powyżej zasad, kontrola legalności zaskarżonego postanowienia, wykazała, że rozstrzygnięcie to pozostaje w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa.
Przyczyną uzasadniającą zawieszenie z urzędu postępowania w sprawie o rekompensatę za pozostawione przez J. L. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości okazała się konieczność ustalenia następców prawnych po jednym z jego spadkobierców tj. A. T.. Podstawą wydania zaskarżonego postanowienia był art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Zgodnie z jego treścią organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.
W orzecznictwie podkreśla się, że dla oceny prawidłowego zastosowania art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. przesądzające znaczenie ma przepis prawa materialnego, który stanowi podstawę rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 169/19, CBOSA). Powyższa zależność musi być bezpośrednia.
Zakres podmiotowy postępowania w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wymaga uwzględnienia powołanej przez organ uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 października 2017 r., sygn. I OPS 3/17 (ONSAiWSA 1/2018/2), zgodnie z którą złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy. Uwzględniając argumentację przedstawioną w tej uchwale należy przyjąć, że w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty toczy się jedno postępowanie, a jego stronami są wszyscy spadkobiercy właściciela pozostawionej nieruchomości. Złożenie wniosku przez osobę uprawnioną w terminie skutkuje wszczęciem postępowania również w stosunku do wszystkich uprawnionych, którym przysługuje jedno prawo do rekompensaty, zachodzi zatem przypadek współuczestnictwa materialnego. Jego konsekwencje procesowe powinny być ustalane z uwzględnieniem stosunku administracyjnoprawnego, norm prawa materialnego i przepisów procesowych. Skoro prawo spadkobierców do rekompensaty wywodzone jest z prawa nieżyjącego właściciela pozostawionego mienia, to udziały poszczególnych spadkobierców w tym prawie są uwarunkowane wielkością przynależnych im udziałów spadkowych.
W myśl art. 3 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Przepis ten wskazuje na spadkobierców repatrianta bez ograniczenia co do linii, czy też podstawy dziedziczenia. "Spadkobiercą" zaś, o którym mowa w tym przepisie, może być jedynie osoba żyjąca, bowiem z chwilą jej śmierci wstępują w to miejsce kolejne, uprawnione do spadku, osoby. Status spadkobierców repatrianta nie jest ograniczony co do linii, czy też podstawy dziedziczenia. Do momentu zatem wydania przez sąd deklaratywnego orzeczenia (postanowienia) o stwierdzeniu nabycia spadku zachodzi dla organu administracji publicznej niemożność prowadzenia postępowania. W treści przywołanej wyżej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazano m.in., iż: "obowiązkiem organów administracji publicznej jest zatem zadbanie, aby wszystkie znane organowi osoby uprawnione zostały zawiadomione o wszczętym postępowaniu". Brak postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialnego poświadczenia dziedziczenia co do którejś ze stron postępowania powoduje, że nie można ustalić bezspornie kręgu osób, które mają prawo uczestniczyć w postępowaniu w charakterze stron. W sytuacji zatem, gdy dla wykazania spadkobrania po zmarłej stronie postępowania konieczne jest przedłożenie postanowienia sądu, orzecznictwo i doktryna przyjmują, że w takim przypadku podstawę zawieszenia postępowania administracyjnego stanowi art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2933/16, CBOSA). Dokonywane w procedurze sądowej ustalenie spadkobierców stanowi bowiem właśnie zagadnienie wstępne (prejudycjalne) w stosunku do prowadzonego postępowania administracyjnego.
Przyczyną uzasadniającą zawieszenie z urzędu postępowania w sprawie o rekompensatę za pozostawione mienie w niniejszej sprawie była konieczność ustalenia następców prawnych po A. T. jednym ze spadkobierców J. L. właściciela nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Rozstrzygnięcie kwestii następstwa prawnego po zmarłym A. T. w powyższych okolicznościach sprawy, ma bezpośredni związek z wydaniem rozstrzygnięcia merytorycznego, ponieważ jest niezbędne dla ustalenia kręgu jego spadkobierców oraz przysługujących im udziałów w spadku, ale również dla ustalenia stron toczącego się postępowania.
Mając zatem na uwadze, że organ nie pozyskał w toku postępowania orzeczenia, z którego wynikałby krąg spadkobierców A. T. oraz zważywszy na fakt, ze obecnie postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po A. T. na podstawie testamentu toczące się przed Sądem Rejonowym w [...] jest zawieszone, zasadnie Minister stwierdził, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało prawidłowo zawieszone. Zasadnie Minister także wskazał, że tylko postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia uprawniają organ do uznania danej osoby za stronę postępowania. Powyższe potwierdza stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w wyroku z 14 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 68/16 , w którym wskazano, że nie jest możliwe, by organ samodzielnie ustalił spadkobierców właściciela nieruchomości, nawet gdyby dysponował danymi potencjalnych spadkobierców, ponieważ dowodem istnienia następstwa prawnego nieżyjących osób fizycznych może być jedynie postanowienie właściwego sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub sporządzony przez notariusza akt poświadczenia dziedziczenia. Jak słusznie zauważył Minister w zaskarżonym postanowieniu, prowadzenie postępowania administracyjnego bez udziału wszystkich jego stron, wbrew obowiązkowi określonemu w art. 10 § 1 k.p.a., byłoby dotknięte istotną wadą i mogłoby być wzruszone w postępowaniu nadzwyczajnym (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.). Prawidłowym zatem jest uzależnienie rozpoznania złożonego w sprawie wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty, od dołączenia do akt sprawy postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku bądź aktu notarialnego poświadczenia dziedziczenia po A. T.. Jest to bowiem zagadnienie prejudycjalne, od którego zależy treść rozstrzygnięcia w sprawie.
Ze wskazanych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.