I SA/Wa 1127/21

I SA/Wa 1127/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-11-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-06-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Wesołowska /przewodniczący/
Bożena Marciniak /sprawozdawca/
Jolanta Dargas
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Sygn. powiązane
I OSK 1744/22 - Wyrok NSA z 2025-09-19
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wesołowska, Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), Protokolant specjalista Katarzyna Krynicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2021 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] kwietnia 2021 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania E. M., Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] stycznia 2021 r., nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomości przeznaczone pod drogi publiczne gminne.
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym;
Decyzją z [...] listopada 2016 r., nr [...], Prezydent [...], po rozpatrzeniu wniosku użytkownika wieczystego nieruchomości - [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością [...] Spółka komandytowo-akcyjna, zatwierdził projekt podziału nieruchomości uregulowanej w księdze wieczystej nr [...], położonej w dzielnicy [...] przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki ewidencyjne nr [...] i [...] z obrębu [...] na działki ewidencyjne nr [...] o pow. [...] ha (pod drogę publiczną plac miejski [...]), nr [...] o pow. [...] ha (pod drogę publiczną [...]), nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha (pod drogę publiczną [...]),[...]o pow. [...] ha (pod drogę publiczną plac miejski [...]), nr [...] o pow. [...] ha. Powyższa decyzja stała się ostateczna dnia [...] listopada 2016 r.
Pismem z [...] lipca 2018 r. E, M. wystąpiła o ustalenie w drodze decyzji administracyjnej i wypłatę odszkodowania za grunt wydzielony pod drogę publiczną w trybie art. 98 ust. 3 w związku z art. 129 ust. 5 pkt 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, tj. za działki gruntu nr [...],[...],[...] i [...] z obrębu [...].
Decyzją z [...] stycznia 2021 r. Prezydent [...] orzekł o umorzeniu postępowania w części dotyczącej ustalenia i przyznania odszkodowania za grunt oznaczony jako działki ewidencyjne nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, wszystkie z obrębu [...], zajęte pod drogę publiczną gminną ul. [...], na rzecz E. M.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła E. M.
Decyzją z [...] kwietnia 2021 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] stycznia 2021 r.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść stanowiącego podstawę prawną zaskarżonej decyzji art. 98 ust. 1 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ podniósł, że prawo do odszkodowania z mocy art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami powstaje dopiero wówczas gdy decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości stanie się ostateczna. Z tą bowiem datą działki gruntu wydzielone na wniosek właściciela pod drogi publiczne przechodzą z mocy prawa na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządowych (art. 98 ust. 1 ustawy).
Wojewoda wskazał, że pismem z [...] kwietnia 2018 r. spółka [...] wystąpiła o ustalenie odszkodowania za działki ewidencyjne nr [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha i [...] o pow. [...] ha z obrębu [...]. Postanowieniem z [...] lipca 2018 r. Prezydent [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty powyższego odszkodowania, zaś postanowieniem z [...] września 2019 r. Wojewoda [...] uchylił ww. postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
Organ wskazał następnie, że we wniosku z [...] lipca 2018 r. o ustalenie odszkodowania za działki gruntu nr [...],[...],[...] i [...] E. M. powołała się na treść aktu notarialnego z [...] lipca 2014 r. Rep. A Nr [...] Powyższym aktem W. M., E. M. oraz [...] sprzedali całość udziałów w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości obejmującej działki ew. nr [...] i [...] o łącznej pow. [...] ha spółce [...]. Tym samym aktem sprzedający kupili od kupującego przyszłe roszczenie dotyczące uzyskania odszkodowania na podstawie art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami w przypadku podziału przedmiotowej nieruchomości w kwocie netto stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą netto przyznanego odszkodowania, a kwotą [...] zł w proporcji [...] % na rzecz [...].,[...] % na rzecz E. M. oraz [...] % na rzecz W. M.
Organ podniósł, ze zgodnie z treścią księgi wieczystej [...] właścicielem przedmiotowej nieruchomości jest [...]. Natomiast jako użytkownik wieczysty widnieje [...]. W dziale [...] oraz [...] ww. księgi wieczystej brak jest wpisów dot. [...]., E. M. i R. M.
W ocenie Wojewody, w niniejszej sprawie uzgodnienie wartości odszkodowania oraz złożenie wniosku o ustalenie odszkodowania przysługuje użytkownikowi wieczystemu nieruchomości, tj. spółce [...]. W dniu wydania decyzji o podziale nieruchomości E. M. nie była jej właścicielem ani użytkownikiem wieczystym, a także nie składała wniosku o wydanie decyzji podziałowej.
Organ przywołał pogląd zawarty w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 maja 2019 r. oraz 29 maja 2019 r. i wskazał, że mając na uwadze te orzeczenia oraz treść aktu notarialnego z [...] lipca 2014 r. strony przedmiotowego aktu są zobowiązane do rozliczeń zawartej umowy poza prowadzonym postępowaniem administracyjnym.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję wniosła E. M. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
1) przepisów postępowania, to jest art. 107 § 3 w zw. z art. 8 § 1 i art. 11 k.p.a. poprzez brak odniesienia się do argumentów skarżącej powołanych w odwołaniu i do powołanego przez skarżącą orzecznictwa, co sprawia, że uzasadnienie prawne decyzji nie budzi zaufania do władzy publicznej, zaś brak analizy orzecznictwa powołanego przez skarżącą mógł przyczynić się do utrzymania w mocy decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji;
2) przepisów prawa materialnego, to jest art. 98 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez błędną wykładnię polegającą na wykluczeniu możliwości ustalenia i wypłacenia odszkodowania za działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne osobie, która poprzez cesję wierzytelności nabyła od właściciela lub użytkownika wieczystego tych działek roszczenie o ustalenie i wypłacenie tego odszkodowania, podczas gdy regulacja ta ani żaden przepis nie wyłącza takiej możliwości, co spowodowało uznanie, że skarżąca nie może ubiegać się o ustalenie i wypłatę odszkodowania oraz umorzenie postępowania w ww. zakresie.
Powołując się na powyższe wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody [...], którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] o umorzeniu postępowania w części dotyczącej ustalenia i przyznania na rzecz E. M. odszkodowania za grunt oznaczony jako działki ewidencyjne nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2 oraz nr [...] o pow. [...] m2, z obrębu [...], zajęte pod drogę publiczną gminną ul. [...].
Postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją zostało zainicjowane wnioskiem skarżącej o ustalenie i wypłatę odszkodowania za grunt wydzielony po drogę publiczną w trybie art. 98 ust. 3 w związku z art. 129 ust. 5 pkt 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1990) dalej zwanej "ustawą" lub "ustawą o gospodarce nieruchomościami".
Stosownie do art. 98 ust. 1 ustawy, działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe - z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą, z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis ten stosuje się także do nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek użytkownika wieczystego, z tym że prawo użytkowania wieczystego działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne wygasa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis stosuje się odpowiednio przy wydzielaniu działek gruntu pod poszerzenie istniejących dróg publicznych. Przepis ten w ust. 2 stanowi: "Właściwy organ składa wniosek o ujawnienie w księdze wieczystej praw gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa do działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne lub pod poszerzenie istniejących dróg publicznych. Podstawą wpisu tych praw do księgi wieczystej jest ostateczna decyzja zatwierdzająca podział." Zgodnie zaś z art. 3 tej ustawy: "Za działki gruntu, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem. Przepis art. 131 stosuje się odpowiednio. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości".
Zatem przesłankami warunkującymi ustalenie w trybie administracyjnym odszkodowania na rzecz właściciela bądź użytkownika wieczystego za grunt wydzielony pod drogę publiczną jest uznanie, że działki gruntu zostały przejęte pod drogę publiczną oraz że nie nastąpiło uzgodnienie odszkodowania w drodze porozumienia między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem.
Uzasadniając swój interes prawny do uzyskania odszkodowania w drodze decyzji administracyjnej skarżąca powołała się na treść aktu notarialnego z [...] lipca 2014 r., Rep. A Nr [...], zgodnie z którym W. M., E. M. oraz [...] sprzedali całość udziałów w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości obejmującej działki ewidencyjne nr [...] i [...] o łącznej pow. [...] ha spółce [...]. Tym samym aktem notarialnym (§ 8 ust 1a) sprzedający kupili od kupującego przyszłe roszczenie dotyczące uzyskania odszkodowania na podstawie art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami w przypadku podziału przedmiotowej nieruchomości w kwocie netto stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą netto przyznanego odszkodowania, a kwotą [...] zł w proporcji [...] % na rzecz [...].,[...] % na rzecz E. M. oraz [...] % na rzecz W. M.
Zdaniem organów, skarżącej, która w dniu wydania decyzji o podziale nieruchomości nie była właścicielem ani użytkownikiem wieczystym przedmiotowych nieruchomości, nie przysługuje interes prawny w uzyskaniu odszkodowania w trybie art. 98 ust. 3 w związku z art. 129 ust. 5 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Umowa sprzedaży była bowiem zawarta przed wydaniem decyzji o podziale nieruchomości. W dacie jej zawarcia roszczenie o odszkodowanie jeszcze nie powstało. Zatem akt ten zobowiązuje jedynie do przyszłych rozliczeń finansowych między stronami, poza postępowaniem administracyjnym.
Sąd w składzie orzekającym powyższe stanowisko organów podziela.
Zgodzić się trzeba ze skarżącą, że co do zasady możliwy jest przelew wierzytelności przyszłej (art. 509 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny). Zasada ta dotyczy jednak tylko takiej wierzytelności, która już istnieje, tyle że jest wymagalna w przyszłości. W niniejszej sprawie mamy natomiast do czynienia z sytuacją, gdzie w dacie zawarcia umowy wierzytelność (prawo do odszkodowania) jeszcze nie istniało. Umowa z [...] lipca 2014 r. została bowiem zawarta przed wydaniem decyzji o zatwierdzeniu podziału nieruchomości z [...] listopada 2016 r. Nie ulega zaś wątpliwości, że prawo do odszkodowania na mocy art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami powstaje dopiero wówczas, gdy decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości stanie się ostateczna. Z tą bowiem datą działki gruntu wydzielone na wniosek właściciela pod drogi publiczne przechodzą z mocy prawa na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego (art. 98 ust. 1 ustawy). Skoro zatem w dacie zawarcia umowy aktem notarialnym z [...] lipca 2014 r. roszczenie o odszkodowanie jeszcze nie powstało, to rację mają organy obu instancji, że przedmiotowa umowa może stanowić wyłącznie źródło przyszłych rozliczeń finansowych między stronami, poza postępowaniem administracyjnym.
Wobec powyższego przywołane w odwołaniu i skardze wyroki sądów administracyjnych dotyczące możliwości zbycia roszczeń o ustalenie i wypłatę odszkodowania nie mogły znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie. Zapadły one bowiem w odmiennych uwarunkowaniach faktycznych i prawnych, gdzie zbycie roszczenia o odszkodowanie nastąpiło już po wydaniu decyzji o zatwierdzeniu podziału nieruchomości.
Z podanych wyżej przyczyn niezasadny okazał się podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez błędną wykładnię tego przepisu.
Wpływu na prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania nie mogło mieć również zarzucane w skardze naruszenie art. 107 § 3 w związku z art. 8 i art. 11 k.p.a. poprzez brak odniesienia się przez Wojewodę [...] do podniesionych w odwołaniu argumentów czy powołanego tam orzecznictwa. Podkreślić trzeba, że zarzut naruszenia przepisów postępowania może prowadzić do uwzględnienia skargi przez sąd, o ile naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Takiego zaś wpływu zarzucanego uchybienia proceduralnego na wynik rozpoznawanej sprawy skarżąca nie wykazała.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji.