I SA/Wa 1122/22

I SA/Wa 1122/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-11-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jolanta Dargas /przewodniczący sprawozdawca/
Magdalena Durzyńska
Mateusz Rogala
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Asesor WSA Mateusz Rogala po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 listopada 2022 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z dnia 24 lutego 2022 r. nr SKO.4000-1837/2021 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 24 lutego 2022 r., nr SKO.4000-837/2021,
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję
Wójta Gminy [...] z dnia 20 października 2021 r., nr 68/2021,
w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:
Decyzją z dnia 20 października 2021 r., nr GOPS.4702.1.15.2021,
Wójt Gminy [...] odmówił [...] przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, na [...], ur. [...], ponieważ [...] pozostaje w związku małżeńskim, a mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, żyją rodzice [...], niepełnosprawność [...] nie powstała do ukończeniu 18. roku życia lub do ukończenia 25. roku życia w trakcie nauki w szkole, innej osobie przyznano prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na [...].
Odwołanie od powyższej decyzji złożył [...].
Kolegium, rozpatrując sprawę wskazało, że stosownie do treści art. 17 ust. 1
ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia
lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy
z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób
o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej
w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie
ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby
w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji
oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie
jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Na podstawie art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4,
innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki,
przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni
praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie
lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje,
jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później
niż do ukończenia 25. roku życia.
Z kolei artykuł 17 ust. 5 ustawy określa, że świadczenie pielęgnacyjne
nie przysługuje, jeżeli:
osoba sprawująca opiekę:
ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego,
ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie
z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
osoba wymagająca opieki:
pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę,
w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki
przez więcej niż 5 dni w tygodniu;
na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;
członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku
do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie
z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna,
o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków
dla opiekunów;
na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą
do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy
o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy
o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Postępowanie w przedmiotowej sprawie wszczął wniosek [...]
z dnia 5 października 2021 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego
w związku z opieką nad niepełnosprawną matką - [...], ur. [...] r.
Z poczynionych przez organ pierwszej instancji ustaleń bezspornie wynika,
że [...] opiekuje się niepełnosprawną matką (wywiad środowiskowy z dnia 20 grudnia 2021 r.). Zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 11 marca 2020 r., nr ZO.5214.5558.12.14.19.20, [...] legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Orzeczenie wydano do dnia 31 marca 2022 r. Niepełnosprawność istnieje od 20 stycznia 2005 r. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 10 stycznia 2019 r.
Do akt dołączona jest decyzja Wójta Gminy [...] z dnia 10 grudnia 2020 r.,
nr GOPS.4704.1.3.2020, którą przyznano [...] specjalny zasiłek opiekuńczy na [...] ur. [...] r. na okres od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia 31 października 2021 r. w wysokości 620,00 zł miesięcznie. [...] jest zamężna. Mąż - [...] prowadzi gospodarstwo rolne o pow. 6,0925 ha i nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Matka [...] - [...] prowadzi odrębne gospodarstwo domowe ze swoją niepełnosprawną matką, ur. [...] r., nad którą sprawuje całodobową opiekę.
Organ pierwszej instancji w zaskarżonej decyzji, jako przesłanki do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego wskazał:
okoliczność, iż nie wykazano, że niepełnosprawność [...] powstała
do ukończenia 18. roku życia lub do ukończenia 25. roku życia w trakcie nauki w szkole,
w związku z opieką nad [...] pobierany jest specjalny zasiłek opiekuńczy,
osoba niepełnosprawna pozostaje w związku z małżeńskim, a mąż
nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
żyją rodzice osoby niepełnosprawnej.
Ustosunkowując się do pierwszej, wskazanej przez organ pierwszej instancji, negatywnej przesłanki Kolegium podniosło, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (opubl. 23.10.2014 r.), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że
art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie
ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny
z art. 32 ust. 1 Konstytucji (patrz: OTK-A 2014/9/104).
W świetle powyższego, rozpoznając przedmiotową sprawę, w ocenie Kolegium należy uwzględnić fakt, że doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego, eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu, czego nie uwzględnił organ pierwszej instancji wydając zaskarżoną decyzję. Rozstrzyganie o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego winno nastąpić zatem z pominięciem tej części art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która utraciła moc obowiązującą.
Odnosząc się do drugiej przesłanki stanowiącej podstawę do odmowy przyznania przez organ pierwszej instancji świadczenia pielęgnacyjnego, Kolegium podniosło,
że na dzień składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne w obrocie prawnym znajdowała się wskazana wyżej decyzja przyznająca specjalny zasiłek opiekuńczy [...]. Decyzja jednak wyekspirowała się z obrotu prawnego na dzień orzekania przez organ odwoławczy.
Trzecią i czwartą przesłanką stanowiącą podstawę odmowy przyznania świadczenia była okoliczność, że mąż osoby niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz żyje matka osoby niepełnosprawnej.
Tym samym w przedmiotowej sprawie Kolegium zgodziło się z organem pierwszej instancji, że nie został spełniony warunek, o jakim mowa w cytowanym wyżej
art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ [...] pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Warszawie wniósł [...], zarzucając jej:
1. naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy: art. 17 ust. 1 pkt 4
w zw. z art. 17 ust. 1 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię polegającą na: pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy, przyjęciu, że faktyczne sprawowanie
przez stronę opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym mamą,
nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego
z uwagi na okoliczność, iż niepełnosprawna ma męża, na którym w pierwszym stopniu spoczywa obowiązek opieki nad żoną,
2. naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy: art. 77 § 1
i art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych
dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez stronę i realnych możliwości sprawowania opieki
nad niepełnosprawną żoną przez męża w zakresie wymaganym stanem zdrowia [...].
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej
pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa
w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie
z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach
danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi
ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów, Sąd uznał skargę
za niezasadną.
Zdaniem Sądu, w sprawie nie zaistniały nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów
prawa materialnego. Postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone właściwie, ustalenia organów nie pozostawiają wątpliwości, a podjęte rozstrzygnięcie odpowiada przepisom prawa.
Decyzja poddana kontroli Sądu została wydana na podstawie przepisów ustawy
z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111
ze zm.), zwanej dalej: ustawą, i orzeka o odmowie przyznania skarżącemu prawa
do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad matką legitymującą się orzeczeniem
o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji,
tj. zgodnie z art. 3 pkt 21 lit. b ustawy nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowiło ustalenie,
że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, tj. wyłączająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie uprawnionej
na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy.
Okoliczność, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki oraz fakt, że matka skarżącego posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności
nie budzą wątpliwości Sądu i nie były w sprawie kwestionowane.
Istota sporu sprowadza się do tego, że skarżący jest synem osoby wymagającej opieki, ale jednocześnie osoba ta pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek
nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. SKO oparło swoją odmowną decyzję m.in. na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, podkreślając
w jej uzasadnieniu niezaprzeczoną przez stronę skarżącą okoliczność faktyczną pozostawania niepełnosprawnej matki w związku małżeńskim.
W ocenie Sądu, organ odwoławczy słusznie utrzymał w mocy decyzję
organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem z się na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy.
W tej regulacji zamieszczono bowiem jedną z negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przesłanka ta nie pozwala pozytywnie rozpatrzyć wniosku o przyznanie świadczenia, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje
w związku małżeńskim. To wyłączenie prawa do świadczenia nie ma charakteru bezwzględnego. Wyjątek od tej zasady powstaje bowiem wówczas, gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jedynie legitymowanie się przez współmałżonka osoby niepełnosprawnej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
uprawnia właściwy organ do przyznania wnioskowanego świadczenia, oczywiście jeżeli jednocześnie wnioskodawca spełnia pozostałe warunki ustawowe
- art. 17 ust. 1 ustawy.
Owa negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego
z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy wymaga zbadania czy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jeżeli tak, to czy współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli jednym z orzeczeń wynikających z art. 3 pkt 21 ww. ustawy. Jest to przesłanka stricte formalna,
a nie ocenna. Nakazywanie organom właściwym w sprawie świadczeń pielęgnacyjnych badanie w oparciu o kodeksową zasadę swobodnej oceny dowodów tego
czy małżonek, lub inny bliższy niepełnosprawnemu krewny, jest "obiektywnie" zdolny do sprawowania opieki, choć jego stan zdrowia nie został w określonym przepisami trybie zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności (zresztą poprzez odwoływanie się do bliżej niesprecyzowanych kryteriów), grozi niebezpieczeństwem naruszenia zasady równości wobec prawa poprzez różne traktowanie opiekunów występujących
w zbliżonych sytuacjach faktycznych. Odejście od obiektywnego warunku legitymowania się znaczną niepełnosprawnością doprowadziłoby do całkowitej dowolności organów socjalnych (pomocowych), a w konsekwencji
do istotnego zróżnicowania sytuacji prawnej opiekunów. Nade wszystko taka praktyka stanowiłaby dowód na obejście prawa. Ustawodawca nie przyznał bowiem świadczeń opiekuńczych osobom, których małżonkowie nie mogą sprawować nad nimi opieki,
lecz takim, którzy legitymują się orzeczeniem innego organu państwowego
o określonym w ustawie stopniu niepełnosprawności. Organy nie mogą zwolnić się
od obowiązku kierowania się literalną wykładnią art. 17 ust. 1a, ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, tak jak nie mogą przyznawać świadczeń pielęgnacyjnych osobom opiekującym się osobami wymagającymi opieki, a nie legitymującymi się orzeczeniem odrębnego organu o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rozpoznawanej sprawie współmałżonek [...] nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Powyższe stanowisko Sądu potwierdza treść uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, w której Sąd stwierdził, że "1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r.
o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.)
osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione
w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu
z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności
(art. 17 ust. 1a u.ś.r.); 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki
nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka
osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności
(art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)."
Powyższe oznacza zatem, że w stosunku do skarżącego została spełniona negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. Słusznie więc organy odmówiły skarżącemu przyznania tego świadczenia,
skoro jego niepełnosprawna matka pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż
nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W sprawie nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów
prawa procesowego ani materialnego. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji
zostało sporządzone zgodnie z wymogami art. 107 par. 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie
art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19,
innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
(t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095).