I SA/WA 112/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2007-08-23
NSAnieruchomościWysokawsa
wywłaszczenienieruchomośćodszkodowaniedroga publicznadziałalność gospodarczaprawo administracyjneWSAprawo rzeczowe

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Ministra Budownictwa o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu odszkodowania, wskazując na naruszenia prawa materialnego i procesowego, w tym brak należytego wyjaśnienia żądań strony dotyczących rekompensaty za utratę części nieruchomości związanej z działalnością gospodarczą.

Skarżący zakwestionowali decyzję o wywłaszczeniu części nieruchomości przeznaczonej pod rozbudowę drogi, podnosząc, że znacząco ograniczy to prowadzoną przez nich działalność gospodarczą i obniży wartość pozostałej części nieruchomości. Sąd administracyjny uchylił decyzję Ministra Budownictwa, stwierdzając naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 128 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami) oraz procesowego (brak udziału biegłego w rozprawie, naruszenie zasady czynnego udziału stron).

Sprawa dotyczyła skargi I. i L. małż. F. na decyzję Ministra Budownictwa utrzymującą w mocy decyzję Wojewody o wywłaszczeniu części nieruchomości pod rozbudowę drogi krajowej oraz ustaleniu odszkodowania. Skarżący argumentowali, że wywłaszczenie znaczącej części nieruchomości, która jest integralnie związana z prowadzoną przez nich działalnością gospodarczą (warsztat naprawy [...] i punkt sprzedaży [...]), uniemożliwi dalsze jej prowadzenie i obniży wartość pozostałej części. Kwestionowali również wysokość ustalonego odszkodowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji. Sąd uznał, że organy administracji naruszyły prawo materialne, nie badając wnikliwie żądania skarżących dotyczące rekompensaty za szkody wynikające z innego zagospodarowania wywłaszczonej nieruchomości, co mogło być podstawą do zastosowania art. 128 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ponadto, sąd stwierdził naruszenie przepisów postępowania, w szczególności brak wezwania na rozprawę rzeczoznawcy majątkowego, co naruszyło zasadę czynnego udziału stron i wyjaśnienia prawdy obiektywnej. Sąd podkreślił, że odszkodowanie powinno odpowiadać wartości wywłaszczonych praw i uwzględniać szkody powstałe wskutek zdarzeń związanych z wywłaszczeniem.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, sąd uznał, że organ odwoławczy błędnie wykluczył możliwość zastosowania art. 128 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie badając wnikliwie, czy szkoda wynikająca dla pozostałej części nieruchomości na skutek innego zagospodarowania wywłaszczonego gruntu stanowiła zdarzenie, o jakim mowa w art. 120 tej ustawy.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organ odwoławczy dokonał arbitralnej oceny, stwierdzając brak podstaw do zastosowania art. 128 ust. 4, podczas gdy okoliczności sprawy wymagały wnikliwej analizy, czy utrata wartości nieruchomości sąsiedniej na skutek wywłaszczenia i innego zagospodarowania stanowi szkodę w rozumieniu przepisów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (19)

Główne

u.s.z.p.r.i.w.d.p. art. 15 § 1

Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych

u.g.n. art. 128 § 4

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 152

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.g.n. art. 113 § 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 128 § 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 120

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 118

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 10

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 139

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 90 § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 95 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Konst. RP art. 21

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konst. RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie art. 128 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez brak wnikliwej analizy szkody w pozostałej części nieruchomości. Naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 10, 107 § 3 kpa, art. 118 u.g.n.) przez brak udziału biegłego w rozprawie i niewyjaśnienie zarzutów strony dotyczących wyceny.

Odrzucone argumenty

Brak podstawy prawnej do uwzględnienia w odszkodowaniu wartości utraconych pożytków.

Godne uwagi sformułowania

ocena dokonana przez Ministra Budownictwa nosi znamiona oceny arbitralnej skarżący wskazują natomiast na art. 128 ust. 4 jako na podstawę zwiększenia odszkodowania z tytułu straty (szkody) w nieruchomości sąsiedniej, wskutek odłączenia od niej jej integralnej części. Mimo iż skarżący zgłaszali w toku postępowania zarzuty odnoszące się do sposobu wyceny wywłaszczanej nieruchomości, to nie stworzono możliwości wyjaśnienia tych zagadnień w toku rozprawy z udziałem rzeczoznawcy majątkowego.

Skład orzekający

Anna Łukaszewska-Macioch

przewodniczący sprawozdawca

Maria Tarnowska

sędzia

Joanna Skiba

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odszkodowania za wywłaszczenie, w szczególności art. 128 ust. 4 u.g.n., oraz znaczenie prawidłowego przeprowadzenia rozprawy administracyjnej z udziałem biegłych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wywłaszczenia części nieruchomości związanej z działalnością gospodarczą i konieczności oceny szkody w pozostałej części.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje konflikt między potrzebą inwestycji publicznych a prawem właściciela do prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskania pełnego odszkodowania. Podkreśla znaczenie proceduralnych gwarancji dla stron w postępowaniu administracyjnym.

Wywłaszczenie zagrażało firmie rodzinnej – sąd stanął po stronie przedsiębiorców.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 112/07 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2007-08-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-01-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Łukaszewska-Macioch /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Skiba
Maria Tarnowska
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ
Minister Budownictwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2003 nr 80 poz 721
art. 15 ust. 1
Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch (spr.) Sędziowie WSA Maria Tarnowska Asesor WSA Joanna Skiba Protokolant Monika Chorzewska - Korczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi I. i L. małż. F. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i ustalenia odszkodowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Budownictwa na rzecz skarżących I. i L. małż. F. solidarnie kwotę 1760 (jeden tysiąc siedemset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania I. i L. małż. F. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] sprostowanej postanowieniem z dnia [...] lipca 2006 r. oraz uzupełnionej decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] orzekającej o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w K. oznaczonej jako działki nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha przeznaczonej pod rozbudowę ulicy [...] w ciągu drogi krajowej nr [...] oraz o ustaleniu odszkodowania, uchylił decyzję organu pierwszej instancji i orzekł o ustaleniu na rzecz I. i L. małż. F. odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w wysokości [...] złotych, a w pozostałej części utrzymał tę decyzję w mocy.
Decyzję wydano w następującym stanie faktycznym:
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2004 r. nr [...] ustalił lokalizację drogi krajowej dla inwestycji polegającej na rozbudowie ulicy [...] w K. na odcinku od ul. [...] do granicy miasta w ciągu drogi krajowej nr [...], obejmującą m. in. działki nr nr [...], [...], [...] i [...]. W związku z powyższym Dyrektor Miejskiego Zarządu Dróg w K. działający w imieniu Prezydenta Miasta K. wystąpił w dniu 29 listopada 2005 r. do I. i L. małż. F. z ofertą nabycia przedmiotowej nieruchomości. Wnioskiem z dnia 27 lutego 2006 r. Dyrektor Miejskiego Zarządu Dróg w K. zwrócił się do Wojewody [...] o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego w stosunku do właścicieli nieruchomości wskazując w uzasadnieniu wniosku, że właściciele nie wyrazili zgody na zbycie przedmiotowej nieruchomości na drodze cywilnoprawnej. Wojewoda [...] pismem z dnia 3 marca 2006 r. wyznaczył właścicielom termin do 14 kwietnia 2006 r. na zawarcie umowy i po bezskutecznym jego upływie pismem z dnia 21 kwietnia 2006 r. zawiadomił strony o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego w stosunku do właścicieli nieruchomości.
Decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] Wojewoda [...] orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha przeznaczonej pod rozbudowę ulicy [...] w ciągu drogi krajowej nr [...] oraz o ustaleniu odszkodowania z tytułu wywłaszczenia. Powyższa decyzja została sprostowana postanowieniem Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] oraz uzupełniona decyzją tego organu z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...].
Od decyzji Wojewody odwołali się I. i L. małż. F., którzy zakwestionowali wysokość odszkodowania. Wskazali, że wywłaszczone grunty nie stanowią samodzielnych działek lecz są integralną częścią należącej do nich nieruchomości stanowiąc blisko - powierzchni dotychczasowej nieruchomości, która jest zabudowana budynkiem mieszkalnym oraz budynkami gospodarczymi. Od dziesięciu lat skarżący prowadzą na przedmiotowej nieruchomości działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży i naprawy [...]. Rodzaj prowadzonej działalności wymaga posiadania parkingu dla klientów warsztatu oraz zaopatrzenia. W 2004 roku skarżący, na podstawie pozwolenia na budowę rozbudowali zakład i rozszerzyli prowadzoną działalność gospodarczą. Konsekwencją wywłaszczenia tak znacznej części działki będzie utrata jej dotychczasowego przeznaczenia i ograniczenie w sposób istotny możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. Odległość zabudowań od pasa drogowego wyniesie 7 metrów, co oznacza utratę miejsca przeznaczonego do parkowania samochodów. Odwołujący się uważają, że w ich sytuacji powinien mieć zastosowanie przepis art. 113 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 26, poz. 2603 ze zm.) w zw. z art. 23 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg krajowych ( Dz. U. Nr 80, poz. 721 ze zm.). Organ wywłaszczający winien także rozważyć zgłoszony przez odwołujących się wniosek o przyznanie nieruchomości zamiennej, albo ponownie oszacować grunty podlegające wywłaszczeniu i przyznać odszkodowanie z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości będącej skutkiem realizacji decyzji o wywłaszczeniu jej części.
Decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] Minister Budownictwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2006 r. o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu odszkodowania. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że o odszkodowaniu z tytułu wywłaszczenia nieruchomości organ pierwszej instancji orzekł w oparciu o przepis art. 18 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. na podstawie operatu szacunkowego sporządzonego stosownie do § 36 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r., zgodnie z którym przy określaniu wartości rynkowej gruntów przeznaczonych lub zajętych pod drogi publiczne stosuje się podejście porównawcze przyjmując ceny transakcyjne uzyskiwane przy sprzedaży gruntów na te cele. Wojewoda [...] ustalił odszkodowanie w wysokości [...] zł, w tym [...] zł z tytułu utraconych pożytków. Tymczasem obowiązujące przepisy nie dają podstaw do podwyższenia odszkodowania z tytułu wywłaszczenia o wartość utraconych pożytków. Zgodnie z art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami odszkodowanie za wywłaszczenie powinno odpowiadać wartości wywłaszczonych praw. Wprawdzie przepis art. 128 w ust. 4 przewiduje, iż odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126, jednak przez "zdarzenia", o których mowa w art. 120 należy rozumieć sytuacje "gdy zachodzi potrzeba zapobieżenia niebezpieczeństwu, wystąpieniu szkody lub niedogodnościom, jakie mogą powstać dla właścicieli lub użytkowników wieczystych nieruchomości sąsiedniej wskutek wywłaszczenia lub innego niż dotychczas zagospodarowania wywłaszczonej nieruchomości, w związku z czym zachodzi konieczność ustanowienia w decyzji o wywłaszczeniu niezbędnych służebności oraz ustalenia obowiązku budowy i utrzymania odpowiednich urządzeń zapobiegających tym zdarzeniom lub okolicznościom". Utrata pożytków nie mieści się w dyspozycji powołanego przepisu, a zatem brak jest podstaw prawnych do podwyższenia odszkodowania o wartość utraconych pożytków. Oznacza to, iż w tej części rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji zostało podjęte bez podstawy prawnej, co uzasadnia dopuszczenie odstępstwa od zasady określonej w art. 139 kpa. Również utrata wartości nieruchomości pozostałej po wywłaszczeniu, wbrew twierdzeniu odwołujących się, nie stanowi zdarzenia, o którym mowa w art. 128 ust. 4. Brak jest zatem podstaw do uwzględnienia żądania właścicieli nieruchomości uwzględnienia w odszkodowaniu faktu zmniejszenia się wartości nieruchomości sąsiedniej właśnie z uwagi na to, że podana okoliczność nie mieści się w regulacji art. 120 jako wymienione w nim "zdarzenie". Powyższe stanowisko zostało wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2004 r. sygn. akt OSK 730/04 (Lex nr 164681), a także w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 lipca 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 486/06 (niepublik.). Organ wskazał ponadto na treść art. 21 Konstytucji RP podkreślając, iż "słuszne odszkodowanie", o jakim mowa w Konstytucji, to takie, które będzie ustalone na podstawie obowiązujących przepisów prawa i będzie równe faktycznej wartości wywłaszczonej nieruchomości, a taką jest jej wartość rynkowa.
Na decyzję ostateczną I. i L. małż. F. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy - między innymi art. 113 ust. 3 art. 120, art. 128 ust. 1 i 4 oraz art. 131 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 23 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg krajowych, a także art. 18 ust. 1 tej ustawy i § 36 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego, a wskutek tego również art. 7 Konstytucji RP przez nieobjęcie wywłaszczeniem całej nieruchomości w sytuacji, gdy pozostała jej część nie nadawała się do prawidłowego wykorzystania na dotychczasowe cele, jak również przez przyjęcie za prawidłową ustaloną wysokość odszkodowania pomimo że wartość rynkowa nieruchomości jest zdecydowanie wyższa, a więc odszkodowanie nie odpowiada wartości posiadanego prawa, a nadto przez nie wzięcie pod uwagę, iż na skutek wywłaszczenia skarżący ponieśli szkody wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skarżący zarzucili ponadto naruszenie przepisów postępowania art. 139 oraz art. 6, 7, 8, 9, i 10 oraz 107 § 3 kpa przez naruszenie zakazu refomationis in peius, a ponadto naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego oraz wskazania w uzasadnieniu decyzji przyczyn, z powodu których odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej wnioskom i i żądaniom strony. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych oraz o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazali na okoliczności faktyczne wywłaszczenia opisane w odwołaniu od decyzji wywłaszczeniowej podkreślając, że zamierzone wywłaszczenie pozbawi ich możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, bądź ograniczy ja w takim stopniu, że przestanie być rentowna. W przypadku likwidacji stacji obsługi i naprawy [...] pracę utraci pięć osób, zostanie zlikwidowana firma rodzinna. O braku możliwości funkcjonowania zakładu po wywłaszczeniu części nieruchomości wypowiedzieli się w uzyskanej przez skarżących opinii rzeczoznawcy PZM S.A. Oddziału w K. W związku z powyższym skarżący żądali nabycia pozostałej części nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, co pozostało bez echa podobnie jak propozycja dostarczenia nieruchomości zamiennej. Wnosili alternatywnie o ponowne oszacowanie nieruchomości z uwzględnieniem zmniejszenia wartości pozostałej po wywłaszczeniu części nieruchomości. Wszystkie te propozycje nie były rozważane przez organy orzekające w sprawie wywłaszczenia. Organy w sposób dowolny dokonały oceny materiału dowodowego, a nadto organ odwoławczy naruszył art. 139 kpa przez obniżenie wysokości odszkodowania mimo zakazu wynikającego z tego przepisu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W rozpoznanej sprawie doszło bowiem do naruszenia prawa materialnego, jak również prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Postępowanie administracyjne zakończone zaskarżoną decyzją dotyczyło wywłaszczenia części nieruchomości stanowiącej własność skarżących, obejmującej składającą się na tę nieruchomość działkę nr [...] o pow. [...] ha oraz wydzielone z pozostałej części nieruchomości, mocą decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2004 r. nr [...] o ustaleniu lokalizacji drogi krajowej, działki: nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha. Jak podają skarżący, a odmiennych ustaleń organy prowadzące postępowanie nie dokonały, obszar przeznaczony do wywłaszczenia stanowi wraz z pozostałą częścią nieruchomości teren, na którym posadowiony jest budynek mieszkalny właścicieli mieszczący w przyziemiu również pomieszczenia gospodarcze oraz inne obiekty służące prowadzeniu działalności gospodarczej: warsztat naprawy [...] z parkingiem i punkt sprzedaży [...] do samochodów.
Postępowanie wywłaszczeniowe prowadzone było w oparciu o przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg krajowych (Dz. U. Nr 80, poz. 721 z późn. zm.), a jego celem było nabycie gruntów pod pas drogowy rozbudowywanej ulicy [...] w K.. Zgodnie z art. 23 powołanej ustawy w zakresie w niej nieuregulowanym stosuje się przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.).
Stosownie do art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego w odniesieniu do nieruchomości przeznaczonych na pasy drogowe może nastąpić po bezskutecznym upływie 30 dniowego terminu wyznaczonego właścicielowi nieruchomości przez wojewodę na zawarcie cywilnej umowy zbycia nieruchomości. W rozpoznawanej sprawie Dyrektor Miejskiego Zarządu Dróg w K., działający w imieniu Prezydenta Miasta K., w piśmie z dnia zwrócili się do I. i L. małż. F. z ofertą nabycia oznaczonej wyżej części nieruchomości za cenę [...] zł, na którą właściciele nie wyrazili zgody i oświadczyli (pismo z dnia 10.12.2005 r.), że z uwagi na to, iż wywłaszczony teren jest związany z prowadzoną przez nich działalnością gospodarczą, powinna im być zaproponowana nieruchomość zamienna stwarzająca warunki dalszego prowadzenia tej działalności, względnie cena nabycia powinna uwzględniać straty, jakie musieliby ponieść z powodu uszczuplenia nieruchomości. Takie stanowisko prezentowane było przez właściciela również na rozprawie administracyjnej przeprowadzonej w toku postępowania wywłaszczeniowego w dniu 12 lipca 2006 r.
Sporną kwestią był więc sposób zrekompensowania właścicielom utraty części nieruchomości związanej z prowadzoną działalnością gospodarczą. Obowiązkiem organu wywłaszczeniowego było ustosunkowanie się do stanowiska strony i wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji orzekającej o wywłaszczeniu i ustaleniu odszkodowania możliwości realizacji jej żądań w świetle przepisów obowiązującego prawa. Wymaga tego ogólna zasada informowania wyrażona w art. 9 kpa, a ponadto do wyjaśnienia podstaw faktycznych i prawnych podjętej decyzji obliguje organ przepis art. 107 § 3 kpa. Wojewoda [...] w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lipca 2006 r. zawarł obszerny opis postępowania w przedmiotowej sprawie, natomiast pominął całkowicie kwestie podnoszone przez stronę w trakcie postępowania. Uzasadnienie dotyczące wysokości odszkodowania za wywłaszczoną cześć nieruchomości organ pierwszej instancji sprowadził do stwierdzenia, że "... z uwagi na brak zgody współwłaścicieli na dobrowolne zbycie nieruchomości, Wojewoda [...] zobligowany jest do wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa przysługującego do nich prawa własności, za odszkodowaniem ustalonym w oparciu o operat szacunkowy sporządzony w czerwcu 2006 r.". Wobec zignorowania przez organ pierwszej instancji stanowiska strony w sprawie wysokości odszkodowania, zgłaszanego kilkakrotnie w toku postępowania i nader lakonicznego skwitowania w uzasadnieniu decyzji tej zasadniczej kwestii spornej w sprawie, uzasadniony staje się zarzut naruszenia art. 107 § 3 kpa.
Analizą prawnych podstaw ustalenia odszkodowania za wywłaszczenie i oceną możliwości uwzględnienia żądań właścicieli zajął się natomiast organ odwoławczy. Dokonując oceny rozstrzygnięcia Ministra Budownictwa w tej sprawie należy uznać za prawidłowe stanowisko zajęte w kwestii braku podstawy prawnej do wliczenia do wysokości odszkodowania wartości utraconych pożytków ze zbiorów z drzew owocowych w wysokości [...] zł. Nie można natomiast zgodzić się z przyjętym przez organ odwoławczy stanowiskiem wykluczającym zastosowanie w niniejszej sprawie przepisu art. 128 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten stanowi, że odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126 i powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Z brzmienia art. 120 wynika, że zdarzenia, do jakich nawiązuje art. 128 w ust. 4, to mogące powstać na skutek wywłaszczenia: niebezpieczeństwo, szkoda lub niedogodności, albo inne niż dotychczas zagospodarowanie wywłaszczonej nieruchomości. Do katalogu zdarzeń nie można zaliczać "obowiązku ustanowienia w decyzji o wywłaszczeniu niezbędnych służebności oraz obowiązku budowy i utrzymywania odpowiednich urządzeń zapobiegających tym zdarzeniom lub okolicznościom"; ten element analizowanego art. 120 stanowi bowiem wyłącznie dyspozycję zawartej w nim normy, tj. konsekwencję zaistnienia wymienionych wcześniej zdarzeń, określając równocześnie cel przyjętego w niej rozwiązania. Nie ma żadnego uzasadnienia, aby dla zastosowania art. 128 ust. 4, ze zdarzeniem w postaci niebezpieczeństwa, szkody lub niedogodności, albo innym niż dotychczas zagospodarowaniem wywłaszczonej nieruchomości nierozłącznie wiązać ustanowienie w decyzji o wywłaszczeniu niezbędnych służebności lub obowiązku budowy i utrzymywania odpowiednich urządzeń. Niewątpliwie, w okolicznościach danej sprawy, wymagało wnikliwej oceny, czy szkoda wynikająca dla pozostałej części nieruchomości (nieruchomości sąsiedniej) na skutek innego niż dotychczas sposobu zagospodarowania wywłaszczonego gruntu, na które wskazywali skarżący, stanowiła zdarzenie, o jakim mowa w art. 128 ust. 4. Należy stwierdzić, że ocena dokonana przez Ministra Budownictwa nosi znamiona oceny arbitralnej, gdyż polega wyłącznie na stwierdzeniu, że utrata wartości nieruchomości sąsiedniej nie jest zdarzeniem, o jakim mowa w art. 120, w związku z czym brak jest podstaw do zastosowania art. 128 ust. 4. Całkiem nietrafnie organ powołał się przy tym na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2004 r. sygn. akt OSK 730/04, gdyż zapadł on w odmiennym stanie faktycznym, w którym bezspornie nie można było mówić o szkodzie powstałej w nieruchomości sąsiedniej, bowiem między terenem wywłaszczonym a pozostałą częścią nieruchomości (nieruchomością sąsiednią) nie istniał związek gospodarczy, jaki niewątpliwie występuje w sprawie niniejszej. Naczelny Sąd Administracyjny w okolicznościach tamtej sprawy wyraził pogląd, iż przepis art. 128 ust. 4 nie może stanowić podstawy prawnej do uwzględnienia żądania właściciela nieruchomości sąsiedniej orzeczenia o odszkodowaniu z powołaniem się na to, że ta sąsiednia nieruchomość wskutek wywłaszczenia straciła na wartości, gdyż ta okoliczność (utrata wartości) nie mieści się w regulacji art. 120 jako "zdarzenie". Skarżący w sprawie niniejszej wskazują natomiast na art. 128 ust. 4 jako na podstawę zwiększenia odszkodowania z tytułu straty (szkody) w nieruchomości sąsiedniej, wskutek odłączenia od niej jej integralnej części.
Mając tę okoliczność na względzie, w ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, zachodzi konieczność ponownej, wnikliwej analizy przez organ administracji żądania skarżących w kwestii odszkodowania.
Niezależnie od tego należy zwrócić uwagę, że z art. 118 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, iż przed wydaniem decyzji w sprawie wywłaszczenia organ administracji ma obowiązek przeprowadzić rozprawę. Do rozprawy administracyjnej mają zastosowanie przepisy art. 89-96 kpa. Zgodnie z art. 90 § 2 kpa organ wzywa do stawienia się na rozprawę strony, a także świadków i biegłych. Obecność na rozprawie biegłego ma zapewnić, stosownie do art. 95 § 1 kpa, prawo składania przez strony wyjaśnień, zgłaszania żądań, propozycji i zarzutów oraz przedstawiania dowodów na ich poparcie. W niniejszej sprawie, przed wydaniem decyzji o wywłaszczeniu i ustaleniu odszkodowania Wojewoda [...] przeprowadził rozprawę administracyjną, jednak nie wezwał na rozprawę rzeczoznawcy majątkowego, który sporządził operat szacunkowy. Mimo iż skarżący zgłaszali w toku postępowania zarzuty odnoszące się do sposobu wyceny wywłaszczanej nieruchomości, to nie stworzono możliwości wyjaśnienia tych zagadnień w toku rozprawy z udziałem rzeczoznawcy majątkowego. Skutkiem tego doznała uszczerbku zarówno zasada czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 kpa), jak i zasada wyjaśniania prawdy obiektywnej (art. 7 kpa). Doszło również do naruszenia art. 118 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 23 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. oraz przepisów art. 90 § 2 i art. 95 § 1 kpa. Uchybienia te mogły mieć wpływ na wynik sprawy, zatem zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] podlegały uchyleniu.
Mając na względzie powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI