I SA/Wa 1118/23

I SA/Wa 1118/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-09-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Monika Sawa
Nina Beczek /sprawozdawca/
Przemysław Żmich /przewodniczący/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Gospodarka mieniem
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Przemysław Żmich sędzia WSA Monika Sawa asesor WSA Nina Beczek (spr.) Protokolant starszy specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2023 r. sprawy ze skargi E. L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 marca 2023 r. nr DAP-WOSRFR-7280-51/2022/MBs w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP oddala skargę.
Uzasadnienie
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z 10 marca 2023 r. nr DAP-WOSRFR-7280-51/2022/MBs utrzymał w mocy decyzję Wojewody Dolnośląskiego z 12 kwietnia 2022 r. nr [...] ([...]) odmawiającą potwierdzenia E. L. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], powiat [...], w byłym województwie [...].
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
Wnioskiem z 31 grudnia 2008 r. E. L. wystąpiła do Wojewody Dolnośląskiego o przyznanie rekompensaty z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez F. M. opisanej wyżej nieruchomości.
W toku postępowania zgromadzono między innymi następujący materiał dowodowy:
1. wypis aktu notarialnego nr [...] z [...] marca 1934 r. dotyczący sprzedaży przez I. K. na rzecz F. M. nieruchomości położonej w miejscowości [...];
2. oświadczenie skarżącej o miejscach zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
3. oświadczenie skarżącej o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty;
4. kartę ewidencyjną repatrianta F. M.;
5. tłumaczenie przysięgłe z języka rosyjskiego pisma z Archiwum Państwowego Obwodu [...] informującego, że w częściowo zachowanych dokumentach za lata 1921-1939 nie ma informacji potwierdzających fakt zakupu i posiadania mienia przez F. M. w kolonii [...] powiatu [...] województwa [...];
6. oświadczenie W. R. z 31 sierpnia 2017 r. z podpisem poświadczonym notarialnie.
Pismami z 24 maja 2013 r. i 9 kwietnia 2019 r. Wojewoda wezwał skarżącą do przedłożenia brakujących dowodów, zgodnie z art 6 ust. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.
W toku postępowania skarżąca nadesłała prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w [...] I Wydziału Cywilnego z dnia 29 stycznia 2014 r., sygn. akt [...], na mocy którego spadek po F. M. nabyła w całości wnuczka E. L. Zawiadomieniem z [...] czerwca 2021 r. Wojewoda poinformował skarżącą, że w sprawie został zebrany materiał dowodowy i przysługuje jej prawo do wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów, materiałów i zgłoszonych żądań, zapoznania się z aktami sprawy oraz składania dodatkowych wyjaśnień i dokumentów w terminie 7 dni od daty doręczenia zawiadomienia.
Następnie decyzją z 12 kwietnia 2022 r. Wojewoda odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty. Od decyzji tej skarżąca wniosła odwołanie.
Minister, po otrzymaniu odwołania, pismami z 15 czerwca 2022 r. i 23 września 2022 r. wezwał skarżącą do uzupełnienia braków wniosku. Jednakże wezwania te pozostały bez odpowiedzi.
Po rozpatrzeniu odwołania, Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że ustawodawca określając krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone mienie nie przyznał tego prawa wszystkim obywatelom polskim, posiadającym majątki na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którzy zmuszeni byli je pozostawić, ale wyłącznie tym, którzy spełniali łącznie warunki określone w art. 1 i art. 2 ustawy. Prawo do rekompensaty na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie. Niespełnienie choćby jednej z wymienionych w powyższym przepisie przesłanek, powoduje utratę uprawnień do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Minister wyjaśnił, że pismami z 15 czerwca 2022 r. i 23 września 2022 r. wezwał skarżącą do nadesłania dokumentów, o których mowa w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r., a których brak stał się podstawą do wydania decyzji odmownej przez Wojewodę, tj. do nadesłania:
1. dokumentów świadczących o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. oraz o rodzaju i powierzchni tej nieruchomości. Dokumentami takimi mogą być przykładowo: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty z archiwów polskich lub zagranicznych wraz z uwierzytelnionym tłumaczeniem na język polski;
2. oświadczeń dwóch świadków spełniających wymogi, o których mowa w art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., bowiem znajdujące się w aktach sprawy oświadczenie W. R. nie może stanowić dowodu w niniejszym postępowaniu, gdyż nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 6 ust. 5 powołanej ustawy;
3. innych dowodów, jeśli Państwo są w ich posiadaniu, które potwierdzają prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Na wezwania te odpowiedzi nie zostały udzielone, mimo potwierdzenia odbioru wezwań odpowiednio w dniach 27 czerwca 2022 r. i 4 października 2022 r.
Minister wyjaśnił, że strona jest zobowiązana przedłożyć dowody i oświadczenia, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a jeżeli tego nie uczyni organ wydaje decyzję na podstawie znajdującego się w aktach sprawy materiału dowodowego. Jeżeli w tym materiale dowodowym brak jest wymaganych dokumentów, organ wydaje na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. W szczególności Minister wskazał na oświadczenie W. R. z [...] sierpnia 2017 r. złożone z podpisem poświadczonym notarialnie, które nie spełnia przesłanek, o których mowa w art. 6 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., dlatego nie może zostać uznane za dowód w świetle ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Minister podał, że skarżąca nie przedłożyła wiarygodnych dowodów świadczących o pozostawieniu przez F. M. mienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Co prawda nadesłano wypis aktu notarialnego nr [...] z [...] marca 1934 r. dotyczący sprzedaży przez I. K. na rzecz F. M. nieruchomości położonej w miejscowości [...], jednakże zgodnie z tłumaczeniem przysięgłym z języka rosyjskiego pisma otrzymanego z Archiwum Państwowego Obwodu [...] w częściowo zachowanych dokumentach za lata 1921-1939 nie ma informacji potwierdzających fakt zakupu i posiadania mienia przez F. M. w kolonii [...], powiatu [...], województwa [...]. Skarżąca nie nadesłała również innych dowodów wymaganych zgodnie art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. takich, jak urzędowy opis mienia lub orzeczenie wydanie przez Państwowy Urząd Repatriacyjny. Również na wezwanie Ministra z 15 czerwca 2022 r., ponowione 23 września 2022 r., skarżąca nie nadesłała brakujących dokumentów.
W świetle wymienionych okoliczności Minister stwierdził, że Wojewoda odmawiając potwierdzenia prawa do rekompensaty nie naruszył przepisów prawa.
Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wniosła E. L., zarzucając jej naruszenie:
1. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
• art. 138 § 1 pkt 1 kpa - poprzez jego błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji Wojewody Dolnośląskiego z 12 kwietnia 2022 r. w sytuacji gdy wyżej wymieniona decyzja jako wydana z naruszeniem przepisów prawa podlegała uchyleniu, a następnie organ administracji powinien w tym zakresie orzec co do istoty sprawy,
• art. 7 kpa - poprzez brak aktywnego podejmowania przez organ administracji wszelkich czynności dowodowych z urzędu niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy i przerzucenie ciężaru tych czynności w całości na stronę błędnie argumentując, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada, że ciężar dowodu spoczywa na tym kto z określonego faktu wyprowadza skutki prawne, co pozostaje w sprzeczności z wyrażoną w art. 7 kpa normą co do obowiązku podejmowania czynności dowodowych w prowadzonej sprawie przez organ administracji z urzędu,
• art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa oraz art. 80 kpa oraz w zw. z art. 107 § 3 kpa - poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz wyjaśnienia wszelkich istotnych w sprawie okoliczności oraz poczynienia ustaleń faktycznych i wysunięcie wniosków w sposób sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, co doprowadziło organ administracji II instancji jedynie do bezwiednego przyznania jako prawidłowych ustaleń dokonanych przez organ I instancji, a tym samym poczynienia w zaskarżonej decyzji ostatecznej w ślad za organem I instancji całkowicie dowolnych i niepoprawnych ustaleń faktycznych skutkujących naruszeniem zasady prawdy obiektywnej, a polegających na bezzasadnym i błędnym przyjęciu:
- że skarżąca nie przedłożyła na poczet akt postępowania wszystkich dokumentów, co do których była wzywana, a w szczególności nie przedłożyła również zdaniem organu administracji II instancji wystarczających i wiarygodnych dokumentów świadczących o pozostawieniu przez F. M. nieruchomości o skonkretyzowanym rodzaju i powierzchni poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w sytuacji gdy już w załączeniu zgłoszonego wniosku przedstawiono odpis aktu notarialnego umowy kupna sprzedaży z [...].03.1934 r., Repertorium nr [...], jako dokumentu urzędowego sporządzonego przez notariusza J. D., który to dokument w sposób jednoznaczny potwierdza, że F. M. na podstawie niniejszej umowy stał się właścicielem dwóch parceli stanowiących działkę o nr [...] o pow. 2,7526 ha oraz działkę nr [...] o pow. 3,0405 ha, położonych w miejscowości [...] (powiat [...], byłe województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej), zatem określa w sposób szczegółowy wymagany w ustawie rodzaj tejże nieruchomości, jej powierzchnię oraz położenie poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej,
- że przedłożone do akt sprawy oświadczenie W. R. z [...].08.2017 r. z podpisem notarialnie poświadczonym nie może stanowić wystarczającego dowodu w przedmiotowym postępowaniu, gdyż nie spełnia wymogów art. 6 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w sytuacji gdy niniejszy świadek w złożonym oświadczeniu w sposób jednoznaczny i konkretny potwierdza, że będąc w roku 1970 na Białorusi w miejscowości [...] wraz z jej ojcem S. W. odwiedzili miejsce stanowiące dawną własność F. M. składającą się z dwóch działek o łącznej powierzchni około 6 ha. S. W. będąc na miejscu potwierdził, że na tych gruntach znajdowały się przed II wojną światową budynki mieszkalno-gospodarcze należące do F. M., które w wyniku wojny zostały przez niego pozostawione, a następnie przejęte przez ZSRR. Co za tym idzie, organ II instancji odmówił mocy dowodowej niniejszemu oświadczeniu, wbrew regule określonej w przepisach art. 77 oraz 80 kpa w zw. z art. 75 kpa, zgodnie z którym jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem, w szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny,
- że w ślad za ustaleniami organu I instancji przedłożona do akt sprawy opinia prawna sporządzona [...].09.2019 r. przez G. S. prezesa Związku Prawników Polaków na [...] jest opinią prywatną i nie może stanowić dowodu w sprawie, w sytuacji gdy niniejszy dokument stanowi środek dowodowy w myśl art. 75 kpa, zgodnie z którym, jak już wskazano powyżej, jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem, w szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny - w związku z czym niniejsza opinia powinna podlegać starannemu rozważeniu i ocenie w toku kontroli instancyjnej przez organ II instancji, tak jak każdy inny dowód zgromadzony w aktach sprawy,
- że przedłożone przez stronę tłumaczenie sporządzone przez tłumacza przysięgłego z języka rosyjskiego na język polski pisma Archiwum Państwowego Obwodu [...] z [...].11.2016 r. nie potwierdza zakupu ani posiadania przez F. M. nieruchomości pozostawionej w miejscowości [...], a tym samym nie stanowi wiarygodnego dowodu w tym zakresie - w sytuacji gdy na ustalenie niniejszych okoliczności faktycznych pozwala inne źródło dowodowe zgromadzone w sprawie w postaci wspomnianego już odpisu aktu notarialnego umowy kupna sprzedaży z [...].03.1934 r., Repertorium nr [...], sporządzonego przez notariusza J. D.,
- sprzecznych ustaleń co do faktu pozostawienia przez F. M. nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, gdzie z jednej strony organ II instancji uznaje jako dowód w sprawie dokument urzędowy w postaci odpisu aktu notarialnego umowy kupna sprzedaży z [...].03.1934 r., Repertorium nr [...], sporządzony przez notariusza J. D. na okoliczność że F. M. był od tego czasu właścicielem dwóch parceli w [...] oraz nie dysponując w materiale dowodowym żadnymi innymi dokumentami świadczącymi, że przed wybuchem II wojny światowej przestał być on ich właścicielem (tj. a contrario istnieje ciągłe domniemanie prawne, że do tego czasu był on właścicielem niniejszych działek), mimo to organ II instancji (podobnie jak organ I instancji) w tej sytuacji w sposób całkowicie nietrafny i niczym nieuzasadniony czyni ustalenia, że nie ma pewności jakoby wykazany został fakt pozostawienia niniejszych nieruchomości przez F. M. w okolicznościach wskazanych w art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. W tej sytuacji wiarygodnym dowodem o pozostawieniu nieruchomości w okolicznościach związanych z wojną 1939 r. według organu miałby być jedynie dowód wytworzony już po fakcie pozostawienia nieruchomości (ex post), co w tym przypadku wobec sporządzenia umowy sprzedaży w 1934 r. jest sytuacją niemożliwą i jednocześnie absurdalną do zrealizowania, gdyż niniejszy obowiązujący akt notarialny w myśl organu musiałby być w tym przypadku "odnawiany", "zawierany na nowo" aż do czasu rozpoczęcia II wojny światowej, aby zyskać w ten sposób miano i charakter dowodu wiarygodnego,
- że wiarygodny dowód świadczący o pozostawieniu nieruchomości winien zostać wytworzony już po fakcie pozostawienia nieruchomości, gdyż taki charakter mają dowody uznawane przez ustawodawcę za szczególne wartościowe i wiarygodne, w sytuacji gdy wymieniony przez ustawodawcę w art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. katalog dowodów dołączanych do wniosku, o którym mowa w art 5 ust. 1 ustawy jest katalogiem otwartym i zawiera jedynie enumeratywnie wyliczone przykłady dowodów, a co za tym idzie katalog ten nie ma charakteru zamkniętego i nie wyklucza stosowania także innych środków dowodowych, zgodnie z art. 75 kpa,
- że w Archiwum Państwowego Obwodu [...] w częściowo zachowanych dokumentach za lata 1921-1939 nie ma informacji potwierdzających fakt zakupu i posiadania mienia przez F. M. w kolonii [...], powiatu [...], województwa [...], a co za tym idzie nie świadczy to o pozostawieniu przez F. M. mienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w sytuacji gdy, jak sam organ II instancji przyznaje, że niniejsze dokumenty zgromadzone w Archiwum za lata 1921-1939 są jedynie częściowo zachowane zatem mogą nie przedstawiać pełnych i rzetelnych informacji w tym zakresie.
2. przepisów prawa materialnego:
• art. 5 ust. 1 w zw. z art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - poprzez ich nieprawidłowe niezastosowanie mające wpływ na wynik sprawy, wyrażające się błędnym uznaniem przez organ II instancji, że wniosek skarżącej nie spełniał wymogów w celu potwierdzenia jej prawa do rekompensaty, w szczególności nie zawierał wszystkich dokumentów świadczących o pozostawieniu przez F. M. nieruchomości w miejscowości [...] (powiat [...], byłe województw [...], tj. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskie) oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości, w sytuacji gdy wnioskodawczyni jako jedyna spadkobierczyni po F. M. była osobą uprawnioną do złożenia przedmiotowego wniosku oraz sam wniosek zawierał wszelkie wymagane przepisami prawa dokumenty poświadczające okoliczności w celu pozytywnego rozpatrzenia złożonego wniosku, a tym samym potwierdzenia prawa do rekompensaty,
• art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - poprzez jego nieprawidłowe niezastosowanie w sprawie mającym wpływ na wynik sprawy, wyrażające się błędnym uznaniem, że strona nie przedłożyła wiarygodnych dowodów świadczących o pozostawieniu przez F. M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w sytuacji gdy przedłożone przez wnioskodawczynię dowody z dokumentów, w szczególności akt notarialny umowy kupna sprzedaży z [...].03.1934 r., Repertorium Nr [...], który jako dokument urzędowy w sposób jednoznaczny potwierdza prawo własności nieruchomości przez F. M. składających się z działki o nr [...] o pow. 2,7526 ha oraz działki nr [...] o pow. 3,0405 ha, położonych w miejscowości [...] (powiat [...], byłe województwo [...]) pozostawionych przez niego w wyniku II wojny światowej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej,
• art. 9 w zw. z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie w przedmiotowej sprawie mającym wpływ na wynik sprawy, wyrażające się błędnym ustaleniem przez organ II instancji w wydanej decyzji ostatecznej, że wnioskodawczyni E. L. nie spełniła wymogów, o których mowa w art. 2. art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy, w konsekwencji skutkującym utrzymaniem w mocy decyzji organu I instancji o odmowie przyznania prawa do rekompensaty, w sytuacji gdy wnioskodawczyni przedstawiła w toku postępowania wszystkie stosowne wymagane przepisami prawa dokumenty oraz spełniła wszystkie wymogi pozwalające na pozytywne rozpatrzenie jej wniosku poprzez przyznanie jej prawa do rekompensaty jako spadkobierczyni F. M.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty, rozwinięte w uzasadnieniu skargi, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania
W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o oddalenie skargi w całości, jako bezzasadnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest niezasadna, albowiem organy orzekające w sprawie nie dopuściły się ani naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ani naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097), powoływanej dalej jako "ustawa". Ustawa ta kompleksowo reguluje zagadnienia uprawnień Zabużan, określając w art. 1, art. 2 i art. 3 podmiotowe i przedmiotowe przesłanki, jakie musi spełnić wnioskodawca, by uzyskać potwierdzenie prawa do rekompensaty. Jedną z nich jest przysługiwanie, w dniu wybuchu II wojny światowej, wnioskodawcy albo jego poprzednikowi prawnemu tytułu prawnego do nieruchomości położonej na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Podkreślić w tym miejscu należy, że ustawa ta jest ustawą szczególną i z tej racji, zawarte w niej przepisy proceduralne mają pierwszeństwo przed przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. W związku z tym, choć powołana ustawa nie ogranicza obowiązków, które – na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego – obciążają organ, tym niemniej wprowadza ona również ustawowe obowiązki zobowiązujące wnioskodawcę do określonego postępowania. Do takich obowiązków należy dołączenie do wniosku stosownej dokumentacji, na której oparte jest dochodzone uprawnienie (art. 6 ust. 1 ustawy). Tym samym, to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa do rekompensaty ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Niedopełnienie zaś tych obowiązków przez stronę postępowania skutkuje wydaniem decyzji odmownej (art. 7 ust. 2 ustawy). Oczywiście nie zwalnia to organu z prowadzenia postępowania wyjaśniającego z urzędu, zgodnie z art. 7 i art. 77 kpa, jednakże nie można twierdzić, że obowiązek poszukiwania dowodów na poparcie twierdzeń strony obciąża tylko i wyłącznie organ. Strona jest bowiem zobowiązana do współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, zwłaszcza, gdy nieudowodnienie danej okoliczności będzie skutkowało nieuwzględnieniem żądania strony. Zatem ciężar dowodzenia faktów mających wpływ na ustalenie prawa do rekompensaty nie spoczywa wyłącznie na organie, bo w tej materii należy oczekiwać co najmniej istotnego współdziałania strony w poszukiwaniu środków dowodowych i prezentacji racji, co wynika nie tylko z brzmienia art. 6 ustawy, ale i z obecnie obowiązującej regulacji Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie można bowiem przerzucać całego ciężaru dowodowego w tego rodzaju postępowaniach na organ – jak usiłuje to czynić w tej sprawie strona skarżąca – bo zasadą jest obowiązek wykazania relewantnych okoliczności faktycznych przez stronę, a działanie organu mające umocowanie w regułach postępowania administracyjnego ma tylko charakter uzupełniający. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy do wniosku, o którym mowa w art. 5 ust. 1, należy dołączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Powołany przepis art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy stanowi lex specialis w stosunku do art. 7 kpa, czego zdaje się nie zauważać skarżąca. Zatem, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania istnienia okoliczności pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy. Natomiast organ prowadzący postępowanie, jako gospodarz postępowania wyjaśniającego ma obowiązek poinformowania strony o tym obowiązku i skutkach jego niedopełnienia, a także podjęcia weryfikacyjnych czynności dowodowych. Dodać przy tym należy, że w wyniku nowelizacji, która weszła w życie z dniem 11 kwietnia 2011 r. zmieniono brzmienie art. 7 kpa przez wyraźne podkreślenie, że zebranie materiału dowodowego sprawy następuje zarówno z urzędu, jak i na wniosek strony. W ten sposób wyraźnie zwrócono uwagę na obowiązek współdziałania strony z organem w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy. W świetle nowego brzmienia art. 7 kpa, zasadą jest, że to strona powinna przedstawić środki dowodowe niezbędne do ustalenia konkretnej okoliczności faktycznej, z której istnienia wywodzi dla siebie skutki prawne, a już nie budzi to najmniejszych wątpliwości na gruncie postępowania w sprawach z zakresu realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, gdzie przepis szczególny (art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy) wyraźnie stanowi o takim obowiązku.
W niniejszej sprawie organy orzekające w sprawie wywiązały się ze swoich obowiązków określonych w art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, podejmując szereg działań mających na celu pozyskanie dowodów na poparcie twierdzeń skarżącej, że jej poprzednikowi prawnemu przysługiwało prawo własności nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP. Poczynione poszukiwania jednak nie przyniosły oczekiwanych rezultatów, bowiem z przetłumaczonego z języka rosyjskiego przez tłumacza przysięgłego pisma pozyskanego z Archiwum Państwowego Obwodu [...] wynika, że w częściowo zachowanych dokumentach za lata 1921-1939 nie ma informacji potwierdzających fakt zakupu i posiadania mienia przez F. M. w kolonii [...], powiatu [...], województwa [...].
Wobec braku dokumentów, o których mowa w art. 6 ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy, organy orzekające w sprawie zastosowały art. 6 ust. 5 ustawy który stanowi, że w przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2, dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1, mogą być oświadczenia dwóch świadków, złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; a ponadto 2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami – właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Jak wynika z akt sprawy organy orzekające w sprawie wielokrotnie wzywały skarżącą do przedłożenia dokumentów świadczących o pozostawieniu przez jej poprzednika prawnego nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (pisma z: 24 maja 2013 r., 9 kwietnia 2019 r., 15 czerwca 2022 r. i 23 września 2022 r.). Jednakże skarżąca, mimo prawidłowego doręczenia jej wezwań nie odpowiadała na nie i nie przedłożyła wiarygodnych dowodów świadczących o pozostawieniu przez F. M. mienia poza obecnymi granicami RP. Wprawdzie nadesłano kserokopię aktu notarialnego z [...] marca 1934 r. nr [...] dotyczącego sprzedaży przez I. K. na rzecz F. M. nieruchomości położonej w miejscowości [...], jednakże zgodnie z tłumaczeniem przysięgłym z języka rosyjskiego pisma otrzymanego z Archiwum Państwowego Obwodu [...] wynika, że w częściowo zachowanych dokumentach za lata 1921-1939 nie ma informacji potwierdzających fakt zakupu i posiadania mienia przez F. M. w kolonii [...], powiatu [...], województwa [...]. Opisana wyżej kserokopia umowy sprzedaży nie dowodzi, że poprzednik prawny skarżącej był właścicielem wskazanej w niej nieruchomości w chwili rozpoczęcia działań wojennych w 1939 r. Nadto kserokopia umowy sprzedaży nie stanowi dowodu w sprawie, albowiem dowodem może być tylko oryginał dokumentu albo poświadczona za zgodność z oryginałem jego kserokopia. Organ, orzekając w sprawie, nie może opierać się na domniemaniach, lecz na konkretnych dowodach jednoznacznie świadczących o pozostawieniu przez poprzednika prawnego skarżącej nieruchomości poza obecnymi granicami RP z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz dowodach świadczących o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości (art. 6 ust. 1 pkt 1). Skarżąca nie nadesłała również innych dowodów wymaganych zgodnie art. 6 ust. 4 ustawy takich, jak urzędowy opis mienia lub orzeczenie wydane przez Państwowy Urząd Repatriacyjny. Skarżąca dołączyła do akt sprawy oświadczenie tylko jednego świadka W. R. z 31 sierpnia 2017 r. złożone z podpisem notarialnie poświadczonym, którym to oświadczeniem - podobnie jak kserokopią umowy sprzedaży z 1934 r. - skarżąca starała się udowodnić, że jej poprzednik prawny posiadał prawo własności do nieruchomości, jednakże oświadczenie to, jak słusznie zauważyły organy orzekające w sprawie, nie spełnia wymogów określonych w art. 6 ust. 5 ustawy, ponieważ zostało złożone tylko przez jednego świadka – podczas gdy w przepisie jest mowa o oświadczeniach dwóch świadków – nie zostało też złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia i nie zostało złożone przed notariuszem, został tylko podpis notarialnie poświadczony, co nie spełnia wymogów art. 6 ust. 5 ustawy. Ponadto z powyższego oświadczenia Władysławy Rozmus z 31 sierpnia 2017 r. również nie wynika, czy spełnia ono wymogi art. 6 ust. 5 pkt 2 ustawy, bowiem w świetle tego przepisu, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków, którzy nie są osobami bliskimi właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Oświadczenia świadków, aby mogły stanowić dowód w sprawie, muszą odpowiadać wymogom stawianym przez art. 6 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy. Okoliczność pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie może zostać wykazana oświadczeniami świadków niespełniającymi ustawowych wymagań. Oświadczenia niespełniające ustawowych wymagań, mogą co prawda stanowić dowód w sprawie, gdyż ustawa zabużańska nie wyłącza zastosowania Kodeksu postępowania administracyjnego, ale oświadczenia te, w sytuacji, gdy mają na celu wykazanie pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, rodzaj i powierzchnię tych nieruchomości, mogą zostać potraktowane jedynie jako dowód uzupełniający. Nie mogą zaś one stanowić jedynego dowodu na tę okoliczność, gdyż w sytuacji, gdy brak jest urzędowego opisu mienia, bądź orzeczenia wydanego przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodem na okoliczność pozostawienia mienia nieruchomego poza granicami oraz jego powierzchni i rodzaju, mogą być tylko oświadczenia dwóch świadków złożone w wymaganej prawem formie.
W świetle powyższych okoliczności Sąd uznał, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, a przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie zostały właściwie zinterpretowane. Nie sposób więc kwestionować ustaleń faktycznych, które legły u podstaw zaskarżonej decyzji. Zakres prowadzonego przez organy postępowania dowodowego determinowany był treścią przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w tej sprawie, tj. ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Postawione zarzuty zmierzały natomiast do wykazania, że organ odwoławczy nie wyjaśnił wszystkich okoliczności sprawy dotyczących pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Należy podkreślić, że przepis art. 6 ust. 5 ustawy jest przepisem szczególnym w stosunku do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących postępowania dowodowego, zastrzegającym określone obostrzenia dowodowe, a przy tym mocno rygorystycznym. Nie można zatem argumentować, odwołując się do przepisów kpa, że dowodem zastępującym dokumenty, o których mowa w art. 6 ust. 1 i ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy, tj. dowody świadczące o pozostawieniu nieruchomości, o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości oraz urzędowy opis mienia i orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, może być kserokopia umowy sprzedaży z 1934 r. i oświadczenie jednego świadka niespełniające wymagań, o których mowa w art. 6 ust. 5 ustawy. Wskazać również należy, że w świetle przepisów ustawy jedynymi dowodami wskazującymi na fakt pozostawienia nieruchomości, a tym samym wyłączną podstawą do realizacji prawa do rekompensaty, nie mogą być tylko oświadczenia świadków, nawet przy zachowaniu odpowiedniej formy. Niezbędne jest potwierdzenie tych okoliczności przez inne rodzaje środków dowodowych, jakimi są dokumenty urzędowe, sądowe lub archiwalne (art. 6 ust. 4 pkt 3). Należy podkreślić, że o zakresie postępowania dowodowego decyduje nie subiektywne przekonanie strony, lecz treść przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w danej sprawie. Niezbędne dowody przeprowadza się w celu ustalenia okoliczności, które rzeczywiście mogą mieć znaczenie prawne dla sprawy. W niniejszej sprawie organ odwoławczy przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe oraz wyjaśnił i przeanalizował wszystkie te okoliczności, które były niezbędne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, a ponadto w sposób wyczerpujący wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia. Zaznaczyć należy, że skarżąca nie przedstawiła dowodów wskazujących na pozostawienie nieruchomości w [...]. Obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady dochodzenia prawdy obiektywnej, w świetle której to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i nast. kpa), nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie. Z treści przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego normujących postępowanie dowodowe nie można bowiem wyprowadzić konkluzji, że organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ona środków takich nie przedstawia. Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku, co już wyżej wyjaśniono. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonych okoliczności faktycznych może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony.
W sytuacji więc gdy brak jest dowodów o jakich stanowi art. 6 ust. 4 i ust. 5 ustawy, a inne dowody nie są na tyle wiarygodne i niewątpliwie by można było je uznać za wystarczające do ustalenia jakie nieruchomości pozostawił poprzednik prawny skarżącej, prawidłowo organy obu instancji przyjęły, że brak jest podstaw do potwierdzenia prawa do rekompensaty. Przedstawione przez skarżącą dokumenty, omówione wyżej, nie mogą stanowić podstawy do uznania za udowodnioną tak podstawowej przesłanki jaką jest rodzaj i powierzchnia, a przede wszystkim prawo własności do nieruchomości, za którą skarżąca domaga się rekompensaty.
Wobec powyższego zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, co czyni skargę niezasadną. Z faktu, że skarżąca nie zgadza się z oceną dokonaną przez organ odwoławczy, nie można wyprowadzić wniosku o wadliwej decyzji. Zawarte w skardze argumenty stanowią nieuzasadnioną polemikę ze stanowiskiem organu odwoławczego wyrażonym w zaskarżonej decyzji. Natomiast zarzut naruszenia art. 9 ustawy jest zupełnie niezrozumiały, albowiem odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji zostało rozpoznane przez właściwy organ wyższego stopnia nad wojewodą – Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Mając to na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.).