I SA/WA 1108/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Warszawie uchylił decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że prawo do świadczenia przedemerytalnego nie wyklucza świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli to pierwsze jest niższe.
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego T. K. na opiekę nad mężem, z powodu posiadania przez nią prawa do świadczenia przedemerytalnego. Organy administracji uznały, że fakt posiadania prawa do świadczenia przedemerytalnego, nawet jeśli jest ono zawieszone lub niższe od świadczenia pielęgnacyjnego, wyklucza przyznanie tego drugiego. Sąd uchylił decyzje, stwierdzając błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Wójta Gminy odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Powodem odmowy było posiadanie przez skarżącą prawa do świadczenia przedemerytalnego, mimo że zostało ono zawieszone. Organy administracji opierały się na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wyłącza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku posiadania prawa do świadczenia przedemerytalnego. Sąd uznał jednak tę wykładnię za błędną. Podkreślono, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensata utraconych dochodów, a jego wysokość znacząco wzrosła od czasu uchwalenia przepisów, przewyższając obecnie świadczenie przedemerytalne. Sąd powołał się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazując na potrzebę wykładni celowościowej, systemowej i funkcjonalnej przepisów. Stwierdzono, że wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy świadczenie przedemerytalne jest niższe, narusza zasady konstytucyjne, w tym równość wobec prawa i sprawiedliwość społeczną. Sąd uznał, że osoba uprawniona powinna mieć możliwość wyboru jednego ze świadczeń, co można zrealizować poprzez zawieszenie wypłaty świadczenia przedemerytalnego. W związku z tym uchylono zaskarżoną decyzję i decyzję organu I instancji.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, posiadanie ustalonego prawa do świadczenia przedemerytalnego, które jest niższe od świadczenia pielęgnacyjnego, nie wyklucza możliwości jego przyznania, jeśli osoba sprawująca opiekę zrezygnuje z pobierania świadczenia przedemerytalnego.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych jest sprzeczna z celami ustawy i zasadami konstytucyjnymi, zwłaszcza gdy świadczenie przedemerytalne jest niższe od świadczenia pielęgnacyjnego. Kluczowe jest umożliwienie wyboru świadczenia i zawieszenie wypłaty niższego świadczenia.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (11)
Główne
u.ś.r. art. 17 § 5 pkt 1 lit. a
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Sąd uznał, że posiadanie prawa do świadczenia przedemerytalnego nie wyklucza świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli świadczenie przedemerytalne jest niższe i zostanie zawieszone.
Pomocnicze
u.ś.r. art. 17 § 1b
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Uznany za niezgodny z Konstytucją w zakresie różnicującym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności.
u.ś.r. art. 27 § 5
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Reguluje wybór świadczenia w przypadku zbiegu uprawnień.
u.e.r.f.u.s. art. 95 § 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
u.e.r.f.u.s. art. 103 § 3
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa do zawieszenia prawa do emerytury.
u.e.r.f.u.s. art. 134 § 1 pkt 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa do wstrzymania wypłaty emerytury.
u.ś.p. art. 4 § 1 pkt 1
Ustawa o świadczeniach przedemerytalnych
Prawo do świadczenia przedemerytalnego ustaje na wniosek.
u.ś.p. art. 11 § 1
Ustawa o świadczeniach przedemerytalnych
Odesłanie do przepisów o zawieszeniu prawa do świadczenia emerytalnego.
u.ś.r. art. 24 § 2
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych od miesiąca wpływu wniosku z decyzją o wstrzymaniu wypłaty świadczenia przedemerytalnego.
k.p.a. art. 6
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.c. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Błędna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych przez organy administracji, które uznały, że prawo do świadczenia przedemerytalnego wyklucza świadczenie pielęgnacyjne, mimo że to pierwsze jest niższe i zostało zawieszone. Potrzeba wykładni celowościowej, systemowej i funkcjonalnej przepisów, uwzględniającej zmiany wysokości świadczeń i zasady konstytucyjne.
Odrzucone argumenty
Stanowisko organów administracji oparte na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, które wyklucza świadczenie pielęgnacyjne w przypadku posiadania prawa do świadczenia przedemerytalnego.
Godne uwagi sformułowania
Organy poprzestając na literalnym brzmieniu (wykładni językowej) tego przepisu przyjęły, że w sytuacji, gdy skarżąca ma ustalone prawo do świadczenia przedemerytalnego, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Zastosowanie bowiem dyrektyw celowościowych, funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet w sytuacjach, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów. Taka relacja ekonomiczna przedmiotowych świadczeń utrzymywała się do maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane i obecnie jest znacznie wyższe od najniższej emerytury oraz świadczeń przedemerytalnych. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy musi być interpretowana, jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia.
Skład orzekający
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska
przewodniczący sprawozdawca
Bożena Marciniak
sędzia
Monika Sawa
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia przedemerytalnego, zwłaszcza gdy świadczenie przedemerytalne jest niższe."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy sytuacji, gdy świadczenie przedemerytalne jest niższe od świadczenia pielęgnacyjnego i zostało zawieszone. Może wymagać analizy w kontekście innych świadczeń.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia z zakresu pomocy społecznej, które ma bezpośrednie przełożenie na sytuację wielu osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi członkami rodziny. Wykładnia przepisów przez sąd pokazuje, jak ważne jest uwzględnianie kontekstu ekonomicznego i celów społecznych prawa.
“Czy niższe świadczenie przedemerytalne odbiera Ci prawo do świadczenia pielęgnacyjnego? Sąd administracyjny wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Wa 1108/22 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2022-09-21 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-05-02 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Bożena Marciniak Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /przewodniczący sprawozdawca/ Monika Sawa Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2020 poz 111 art. 3 pkt 11, pkt 21, art. 17 ust. 1 pkt 2, ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 20 ust. 3, art. 23 ust. 1, ust. 4ad, 4b, 4c, art. 29 ust. 1, art. 30, art. 32 Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), Sędziowie: sędzia WSA Bożena Marciniak, sędzia WSA Monika Sawa, , Protokolant referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2022 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 18 marca 2022 r. nr SKO/I/I/300/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy S. z dnia 28 lutego 2022 r. nr GOPS 5122.64.2022. Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z 18 marca 2022 r., nr SKO/l/l/300/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozparzeniu odwołania T. K. od decyzji Wójta Gminy S. z 28 lutego 2022 r., nr GOPS.5122.64.2022, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że T. K. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad mężem J. K., który legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym wydanym 3 września 2013 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w M. Niepełnosprawność datuje się od lipca 2013 r., a ustalony stopień niepełnosprawności - od [...] sierpnia 2013 r. Decyzją z 28 lutego 2022 r. Wójt Gminy S. odmówił wnioskowanego świadczenia. Decyzję uzasadniono faktem, że z załączonego do wniosku orzeczenia nie wynika, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Ponadto wskazano na przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz.615 tj), podając, że w związku z ustalonym prawem do świadczenia przedemerytalnego od 22 sierpnia 2019 r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, pomimo faktu, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawiesił wypłatę świadczenia przedemerytalnego od lutego 2022 r. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła T. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę przytoczyło treść art. 17 ust. 1 ustawy i art. 17 ust. 1b ustawy. Kolegium podniosło, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał wskazał, że zróżnicowanie sytuacji prawnej osób opiekujących się dorosłymi członkami rodziny i ubiegających się z tego tytułu o świadczenie pielęgnacyjne w zależności od tego kiedy powstała niepełnosprawność, jest niezgodne z Konstytucją. Z tych przyczyn art. 17 ust. 1b ustawy nie może być stosowany w dotychczasowym brzmieniu po wejściu w życie omawianego orzeczenia. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone, m.in. prawo do świadczenia przedemerytalnego. W ocenie organu odwoławczego fakt ustalenia prawa do świadczenia przedemerytalnego wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny niezależnie od tego czy świadczenie jest aktualnie wypłacane. Kolegium stwierdziło, że orzecznictwo w tych sprawach nie jest jednolite. Znane są wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazujące na możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym pobieraniu emerytury w wysokości niższej niż świadczenie pielęgnacyjne, lub też przyznania świadczenia pielęgnacyjnego po zawieszeniu pobierania świadczenia emerytalnego, ale wyroki te dotyczą jednostkowych spraw i nie mogą stanowić podstawy do wydania innego orzeczenia niż organ I instancji. W ocenie Kolegium rozbieżność poglądów prezentowanych w praktyce orzeczniczej organów administracji oraz również sądów administracyjnych prowadzi do nieakceptowalnych skutków w sferze działania administracji. Organy administracji publicznej, w myśl art. 6 kpa, muszą działać na podstawie przepisów prawa. Zdaniem organu odwoławczego na przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie pozwala również wykładnia prokonstytucyjna. Nie można z powołaniem się na wykładnię prokonstytucyjną, nadawać znaczenia przepisom ustawy sprzecznego z jej brzmieniem. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "ma ustalone prawo do emerytury, świadczenia przedemerytalnego" ma jednoznaczne znacznie i obejmuje samo uprawnienie do takiego świadczenia, bez względu czy jest ono aktualnie faktycznie wypłacane. Kolegium wskazało, że stanowisko przez nie wyrażone znajduje potwierdzenie w w niektórych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, w których wskazuje się, iż treść analizowanego przepisu jest jasna, a wynik wykładni systemowej i funkcjonalnej nie zaprzecza jego jednoznaczności językowej. Organ podkreślił, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Ten cel nie może być zrealizowany w sytuacji, gdy dana osoba ma ustalone prawo do świadczenia przedemerytalnego. W sprawie dotyczącej pobierania emerytury, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, czy też renty otrzymywanej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy nie wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, a odniósł się jedynie do przypadku, gdy osoba sprawująca opiekę pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W ocenie Kolegium, brak jest podstaw prawnych, uzasadniających "uzupełnienie" woli ustawodawcy poprzez przyznanie uprawnień, które nie zostały przewidziane w przepisach prawa. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 18 marca 2022 r. złożyła T. K. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez: 1) zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy, w zakresie w jakim został on uznany za niekonstytucyjny wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 2) błędne zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 5 ustawy, a w konsekwencji uznanie, że zawieszenie świadczenia przedemerytalnego stanowi negatywną przesłankę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, względnie o uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Zarzuty rozwinęła w uzasadnieniu skargi. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna w zakresie, w jakim zarzuca naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a) ustawy o świadczeniach rodzinnych. Natomiast odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego naruszenia art. 17 ust. 1b ustawy, uznać należy za prawidłowe stanowisko Kolegium, że przepis ten w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jako niezgodny z Konstytucją, nie może być stosowany w dotychczasowym brzmieniu. Rozważania Kolegium w tej części znajdują potwierdzenie w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 oraz w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Kolegium w tym zakresie uznało wywody organu I instancji za wadliwe. Stan faktyczny ustalony w sprawie jest bezsporny. Natomiast istota sporu sprowadza się do wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy, który stanowi podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji. Zgodnie z jego treścią świadczenie nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone, m.in. prawo do świadczenia przedemerytalnego. Organy poprzestając na literalnym brzmieniu (wykładni językowej) tego przepisu przyjęły, że w sytuacji, gdy skarżąca ma ustalone prawo do świadczenia przedemerytalnego, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Zważyć jednak należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy wynikami wykładni celowościowej, systemowej i funkcjonalnej (por. wyroki NSA: z 28 VI 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19; z 8 I 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19; z 30 IV 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19; z 27 V 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; z 24 VIII 2020 r., sygn. akt I OSK 650/20). Wskazuje się, że pomimo, iż proces wykładni zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie może się on do nich ograniczać. Zastosowanie bowiem dyrektyw celowościowych, funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet w sytuacjach, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (por. uchwała NSA składu 7 sędziów z 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09). Wykładnia językowa ogranicza się bowiem tylko do interpretacji tekstu prawnego zgodnie z prawidłami i znaczeniem języka, w którym został on sporządzony. Tekst prawa powinien być jednak tak interpretowany, aby wynik interpretacji nie prowadził do sprzeczności z innymi obowiązującymi normami systemu prawa oraz aby ustalenie znaczenia przepisu uwzględniało cel i rolę społeczną tego przepisu. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19 i z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20 wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy powinna uwzględniać kontekst historyczny pojawienia się tego przepisu w systemie prawa. W dacie uchwalenia ustawy o świadczeniach rodzinnych (2003 r.) wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego i wysokość innych świadczeń pozbawiających prawa do świadczenia pielęgnacyjnego były niższe niż najniższa emerytura. Tym samym wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie danej osobie strat, jakie ponosi w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, było uzasadnione i zgodne z systemem aksjologicznym wyrażonym w Konstytucji RP. W przypadku osób, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było konsekwencją posiadania źródła utrzymania, którego wysokość przewyższała pierwotnie wysokość tego świadczenia. Ta relacja ekonomiczna przedmiotowych świadczeń utrzymywała się do maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane i obecnie jest znacznie wyższe od najniższej emerytury oraz świadczeń przedemerytalnych. Intencją ustawodawcy wprowadzającego przedmiotowe wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Odczytanie znaczenia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy w obecnych realiach, jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, pozostaje w sprzeczności z wynikami wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, bowiem wysokość świadczenia przedemerytalnego skarżącej jest niższa, niż wysokość wnioskowanego świadczenia wynoszącego obecnie 2119 zł. Uznać należy, że narusza fundamenty aksjologiczne wyrażone w zasadach Konstytucji RP taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy, która pozbawia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury i innych świadczeń wskazanych w powyższym przepisie, w tym świadczenia przedemerytalnego, w wysokości niższej, niż to świadczenie pielęgnacyjne. Istotne z punktu widzenia sprawy są zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust.1 zd. drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). Zważyć należy, że celem regulacji prawnej zawartej w art. 17 ust. 1 ustawy jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować jej utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu. Ustawodawca zróżnicował sytuację osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w ten sposób, że po pierwsze, tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, po drugie, tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 ustawy pozwolił wybrać świadczenie, a po trzecie, tym którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń. W związku z tym zróżnicowaniem wskazać należy, że wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach (por. wyroki TK z 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt P 41/09; z 18 czerwca 2013 r., sygn. akt K 37/12; z 5 listopada 2013 r., sygn. akt K 40/12 oraz z 17 czerwca 2014 r., sygn. akt P 6/12). Odnośnie zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 21 października 2015 r., sygn. akt K 38/13 wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. W ocenie Sądu, brak jest przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe, niż świadczenie pielęgnacyjne. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany był pogląd, że w takiej sytuacji organ powinien przyznać świadczenie pielęgnacyjne w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy wysokością tego świadczenia i pobieraną emeryturą (innym świadczeniem - por. wyroki NSA z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19; z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19; z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19). Jednakże w późniejszym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury netto pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 ustawy, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jednoznacznie określa kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki (por. wyroki NSA: z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/20; z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20; z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20; z 24 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 650/20). Sąd w niniejszym składzie stanowisko to w pełni podziela. Powyższe przemawia za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub przedemerytalnego. Należy podkreślić, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. 2020 poz. 53 - dalej u.e.r.f.u.s.). Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy, czy art. 96 u.e.r.f.u.s.). Biorąc jednak pod uwagę przedstawione powyżej zasady konstytucyjne uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy musi być interpretowana, jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Z kolei stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 1867) prawo do świadczenia przedemerytalnego ustaje, m.in. na wniosek osoby pobierającej świadczenie przedemerytalne (pkt 1). Natomiast w art. 11 pkt 1 tej ustawy znajduje się odesłanie, m.in. do art. 103 ust. 3 i art. 134 ust. 1 pkt 1, 2, 4 i 5 oraz ust. 2 pkt 2 i 3 u.e.r.f.u.s., a zatem do regulacji odnoszących się do możliwości zawieszenia prawa do świadczenia emerytalnego. Zawieszenie prawa do świadczenia przedemerytalnego, zgodnie z art. 11 pkt 1 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych w zw. z art. z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty świadczenia poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy w postaci posiadania prawa do świadczenia przedemerytalnego. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do świadczenia przedemerytalnego, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do świadczenia przedemerytalnego skutkuje wstrzymaniem jego wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca złożyła wniosek o wstrzymanie wypłaty świadczenia przedemerytalnego i decyzją ZUS z 11 lutego 2022 r. wypłata została wstrzymana. Natomiast zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z wypłaty świadczenia przedemerytalnego od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty świadczenia przedemerytalnego. Ze wszystkich wyżej omówionych przyczyn uznać należy, że organy dokonały błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa orzekł jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI