I SA/Wa 1075/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2020-03-10
NSAnieruchomościŚredniawsa
nieruchomościwywłaszczenieodszkodowaniedekret warszawskipostępowanie administracyjnestwierdzenie nieważnościprawo rzeczowehistoriaWarszawa

WSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji z 1973 r. ustalającej odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość warszawską, uznając brak rażącego naruszenia prawa.

Skarżący domagali się stwierdzenia nieważności decyzji z 1973 r. ustalającej odszkodowanie za nieruchomość warszawską, argumentując m.in. brak przeprowadzenia rozprawy. Minister odmówił stwierdzenia nieważności, uznając, że mimo pewnych uchybień proceduralnych, nie doszło do rażącego naruszenia prawa, a wysokość odszkodowania nie była kwestionowana. WSA w Warszawie oddalił skargę, podzielając stanowisko Ministra i podkreślając, że stwierdzenie nieważności decyzji wymaga oczywistej sprzeczności z prawem.

Sprawa dotyczyła skargi na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju, który utrzymał w mocy decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej z 1973 r. ustalającej odszkodowanie za nieruchomość warszawską przejętą na podstawie dekretu z 1945 r. Skarżący zarzucali m.in. wydanie decyzji z 1973 r. bez przeprowadzenia wymaganej rozprawy, co miało stanowić rażące naruszenie prawa. Minister uznał, że choć brak rozprawy mógł być uchybieniem proceduralnym, nie miał wpływu na wysokość ustalonego odszkodowania, które nie było kwestionowane przez strony. Podkreślono, że wycena opierała się na sztywnych stawkach obowiązujących w tamtym okresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, stwierdzając, że nie doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Sąd podkreślił, że postępowanie o stwierdzenie nieważności ma charakter nadzwyczajny i wymaga bezspornego ustalenia wadliwości decyzji, a sama sprzeczność z prawem musi być oczywista. W ocenie Sądu, oba warunki uprawniające do przyznania odszkodowania na podstawie ustawy z 1958 r. zostały spełnione, a brak rozprawy nie stanowił rażącego naruszenia prawa w kontekście całokształtu postępowania i braku kwestionowania wysokości odszkodowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, sam brak rozprawy, jeśli nie miał wpływu na wysokość ustalonego odszkodowania i strony nie kwestionowały jego wysokości, nie stanowi rażącego naruszenia prawa.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że art. 53 ustawy z 1958 r. odsyła do przepisów o odszkodowaniu 'odpowiednio', co pozwala na odstąpienie od przeprowadzenia rozprawy, zwłaszcza gdy kluczowe elementy wyceny nie były sporne, a strony akceptowały ostateczną kwotę. Brak rozprawy nie jest automatycznie rażącym naruszeniem prawa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (12)

Główne

u.z.w.n. art. 53 § ust. 2

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

Przepisy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domów jednorodzinnych i jednej działki budowlanej pod budowę domu jednorodzinnego, które przeszły po wejściu w życie ustawy na własność Państwa na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r.

k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

dekret warszawski

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy

Podstawa przejścia nieruchomości na własność Gminy, a następnie Skarbu Państwa.

Pomocnicze

u.z.w.n. art. 21

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

Przepis dotyczący obowiązku przeprowadzenia rozprawy w postępowaniu wywłaszczeniowym.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji.

k.p.a. art. 127 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Postępowanie odwoławcze.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu administracyjnego.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie sądu w przypadku oddalenia skargi.

u.t.o.j.w.p. art. 32 § ust. 2

Ustawa z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej

Przejście nieruchomości na własność Skarbu Państwa.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 maja 1966 r.

Zmiana rozporządzenia z 1961 r. w sprawie określenia wysokości odszkodowania.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 stycznia 1961 r.

Określenie wysokości odszkodowania za wywłaszczone grunty.

Zarządzenie Ministerstwa Rolnictwa z dnia 24 września 1962 r.

Cena, warunki i tryb sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez wydanie decyzji z 1973 r. bez rozprawy, gdy nie wpłynęło to na wysokość odszkodowania. Spełnienie przesłanek do przyznania odszkodowania na podstawie ustawy z 1958 r. (nieruchomość mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne i właściciele zostali pozbawieni władania po 5 kwietnia 1958 r.). Akceptacja przez strony ustalonej wysokości odszkodowania i brak kwestionowania decyzji przez blisko 50 lat.

Odrzucone argumenty

Nieważność decyzji z 1973 r. z powodu wydania jej bez przeprowadzenia rozprawy wymaganej przez art. 53 w zw. z art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

Godne uwagi sformułowania

Stwierdzenie nieważności decyzji jako odstępstwo od zasady stabilności porządku prawnego nie dotyczy każdej wady, lecz jedynie takiej, która prowadziłaby do istnienia w obiegu prawnym decyzji sprzecznej z obowiązującym porządkiem prawnym. Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 k.p.a. zachodzi jedynie wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Sam brak rozprawy, a w konsekwencji nieobecność biegłego na rozprawie w przypadku braku jakichkolwiek zastrzeżeń ze strony właściciela przejętej nieruchomości co do wysokości odszkodowania ustalonego na podstawie opinii biegłego, może być co do zasady oceniany jedynie w kategoriach naruszenia przepisów postępowania odszkodowawczego, a nie w kategorii rażącego naruszenia prawa.

Skład orzekający

Jolanta Dargas

przewodniczący sprawozdawca

Bożena Marciniak

członek

Przemysław Żmich

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'rażącego naruszenia prawa' w kontekście stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, zwłaszcza w sprawach dotyczących odszkodowań za wywłaszczenia z okresu PRL."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z dekretami warszawskimi i ustawą z 1958 r., a także specyfiki wyceny nieruchomości w tamtym okresie. Kontekst historyczny jest kluczowy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy historycznego wywłaszczenia i odszkodowania, co może być interesujące ze względu na kontekst prawny i historyczny. Pokazuje ewolucję prawa i orzecznictwa w zakresie nieruchomości.

Nieważność decyzji o odszkodowaniu? Sąd wyjaśnia, kiedy brak rozprawy to za mało.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 1075/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-03-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-05-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak
Jolanta Dargas /przewodniczący sprawozdawca/
Przemysław Żmich
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 840/21 - Wyrok NSA z 2024-06-26
Skarżony organ
Minister Rozwoju
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 156
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 1961 nr 18 poz 94
art. 53  ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędziowie WSA Bożena Marciniak WSA Przemysław Żmich Protokolant referent – stażysta Beata Karczewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2020 r. sprawy ze skargi Z. G., H. J., E. D. i E. B. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] Minister Inwestycji i Rozwoju utrzymał w mocy decyzję tego samego organu z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:
Decyzją z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] Minister Inwestycji i Rozwoju odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] kwietnia 1973 r. nr [...] ustalającej odszkodowanie za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] pochodzącą z nieruchomości "[...]" działka o pow. [...] m2.
W uzasadnieniu Minister stwierdził, że Prezydium Rady Narodowej w [...] prawidłowo ustaliło spełnienie przesłanek przyznania odszkodowania wymienionych w ustawie z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94), tj. okoliczność, iż przedmiotowa nieruchomość mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne oraz że byli właściciele zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu [...] kwietnia 1958 r. Ponadto Minister wskazał, że wysokość odszkodowania została ustalona zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami prawa, a organ odszkodowawczy w tym zakresie oparł się na elaboracie szacunkowym działki sporządzonym przez rzeczoznawcę.
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyły: Z. G., H. J., E. D. i E. B..
Ponownie rozpatrując sprawę Minister wskazał, że nieruchomość [...] położona przy ul. [...] pochodząca z nieruchomości "[...]", składająca się z gruntu o powierzchni [...] m2, została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Z dniem wejścia w życie ww. dekretu, tj. z dniem 21.11.1945 r. przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność Gminy [...], a następnie na własność Skarbu Państwa w oparciu o art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20.03.1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz.U. z 1950 r. Nr 14, poz. 130).
Sprawy dotyczące odszkodowania za przejęte na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości warszawskie na podstawie dekretu częściowo uregulowała ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 1973 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej [...], na podstawie ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ustaliło odszkodowanie za grunt nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] pochodzącej z nieruchomości "[...]" działka o pow. [...] m2 w kwocie [...] zł i przyznało je Z. M. i Z. G.. Jako podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania wskazano Fundusz Mieszkaniowy [...].
Zgodnie z art. 53 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przepisy niniejszej ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosowane są odpowiednio do odszkodowania za gospodarstwa rolne, sadownicze i warzywnicze na gruntach, które na podstawie dekretu przeszły na własność Państwa, jeżeli ich poprzedni właściciele lub następcy prawni tych osób, prowadzący wymienione gospodarstwa, pozbawieni zostali użytkowania wspomnianych gruntów po wejściu w życie ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zgodnie z art. 53 ust. 2 przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się również odpowiednio do domów jednorodzinnych i jednej działki budowlanej pod budowę domu jednorodzinnego, które przeszły po wejściu w życie niniejszej ustawy na własność Państwa na podstawie dekretu.
W myśl art. 53 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości odszkodowanie mogło być przyznane poprzednim właścicielom lub ich następcom prawnym, jeżeli nieruchomość spełniała łącznie dwa warunki: była gospodarstwem rolnym, warzywniczym, sadowniczym, albo stanowiła działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, albo powinna być zabudowana domem jednorodzinnym oraz przeszła na własność Skarbu Państwa po wejściu w życia ustawy tj. po dniu 5 kwietnia 1958 r.
Powtórna analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego potwierdza zdaniem Ministra w sposób niebudzący wątpliwości, że przedmiotowa nieruchomość mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, równocześnie spełniona została druga przesłanka bowiem właściciele przedmiotowej nieruchomości zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.
Organ nadzoru uznał, że przepisy ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości mogły mieć zastosowanie dla ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, ponieważ była ona objęta działaniem dekretu, a jeszcze w dacie wejścia w życie tej ustawy znajdowała się w posiadaniu następców prawnych byłych właścicieli.
Jednocześnie Minister podkreślił, że skarżące nie kwestionują ustaleń organu w zakresie spełnienia przesłanek pozwalających na przyznanie odszkodowania, za przedmiotową nieruchomość.
Minister wskazał, że organ odszkodowawczy, ustalając wysokość odszkodowania oparł się na elaboracie szacunkowym działki sporządzonym przez biegłego Prezydium Rady Narodowej [...] Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej inż. arch. E. L. z października 1971 r. Jak wynika z elaboratu szacunkowego wyceny działki dokonano zgodnie z przepisami ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz innymi przepisami określającymi wytyczne w przedmiocie ustalenia wysokości odszkodowania, w tym przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 maja 1966 r. zmieniającego rozporządzenie z dnia 31 stycznia 1961 r. w sprawie określenia wysokości odszkodowania za wywłaszczone grunty w mieście lub osiedlu oraz za ograniczenie prawa własności i za odjęcie lub ograniczenie innego prawa rzeczowego na nieruchomości (Dz.U. nr 18, poz. 114), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 stycznia 1961 r. w sprawie określenia wysokości odszkodowania za wywłaszczone grunty w mieście lub osiedlu oraz za ograniczenie prawa własności i za odjęcie lub ograniczenie innego prawa rzeczowego na nieruchomości (Dz.U. nr 5, poz. 35 ze zm.) oraz zarządzenia Ministerstwa Rolnictwa z dnia 24 września 1962 r. w sprawie ceny, warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (M.P. nr 72, poz. 335).
Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego potwierdza, że odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość, ustalone kwestionowaną decyzją, zostało określone we właściwej wysokości. Dokonane obliczenia są prawidłowe. Biegły przyjął wartość działki normatywnej o powierzchni [...] m2 w wysokości 8 %, od ustalonej przepisami kwoty [...] zł co dało kwotę [...] zł, a także przyjął wartość powierzchni ponadnormatywnej jak za grunt rolny klasy I w strefie miejskiej okręgu I, co dało kwotę [...] m2 x [...] zł = [...] zł i dało ogólną kwotę wartości nieruchomości [...] zł, którą przyznano decyzją.
Minister wskazał, że skarżące nie podnoszą w stosunku do decyzji ustalającej odszkodowanie zarzutu ustalenia, w przedmiotowej decyzji, odszkodowania w niewłaściwej wysokości. Zarzutem sformułowanym przez skarżące jest naruszenie przez nią art. 53 ust. 2 w zw. z art. 21 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, poprzez jej wydania bez przeprowadzenia rozprawy.
Wobec wszystkich okoliczności sprawy - w szczególności braku kwestionowania wysokości odszkodowania, braku zaskarżenia decyzji, w której były przedstawione zarówno zasady i podstawy ustalenia wysokości odszkodowania w oparciu o sporządzone elaboraty szacunkowe, jak i tryb odwoławczy - Minister uznał, że stawiany zarzut nie może być oceniany w kategoriach przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji o ustaleniu i przyznaniu odszkodowania.
Organ podkreślił, że sam brak rozprawy, a w konsekwencji nieobecność biegłego na rozprawie w przypadku braku jakichkolwiek zastrzeżeń ze strony właściciela przejętej nieruchomości co do wysokości odszkodowania ustalonego na podstawie opinii biegłego, może być co do zasady oceniany jedynie w kategoriach naruszenia przepisów postępowania odszkodowawczego, a nie w kategorii rażącego naruszenia prawa. Nie można zatem przyjąć, że sam fakt braku rozprawy, a w konsekwencji nieobecność biegłego na rozprawie, bez wykazania, że fakt ten miał jakikolwiek wpływ na wysokość ustalonego odszkodowania, stanowi rażące naruszenia prawa będące podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji odszkodowawczej.
Zdaniem organu nadzoru sam brak rozprawy, a w konsekwencji nieobecność biegłych na rozprawie odszkodowawczej stanowi naruszenie art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., jednakże takie naruszenie należy rozważyć w kontekście całości postępowania w przedmiocie odszkodowania za przejętą nieruchomość. Zatem najistotniejsza do ustalenia w postępowaniu o stwierdzenie nieważności powinna być kwestia, czy powyższe ewentualne uchybienia miały wpływ na wysokość ustalonego odszkodowania (w rozpatrywanej sprawie taka zaś sytuacja nie wystąpiła). Nie można bowiem przyjąć z góry założenia, że naruszenie jednego z przepisów, który ma zastosowanie w rozpoznawanej sprawie oznacza, że decyzja w takiej sprawie została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 21.04.2008 r., sygn. akt I OPS 2/08, pub. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ nadzoru wziął też pod uwagę specyfikę opinii biegłych wydawanych na potrzeby ustalenia odszkodowania pod rządami ustawy z 12 marca 1958 r., przejawiającą się w tym, że w omawianym okresie nie istniał wolny rynek nieruchomości, a sporządzane przez biegłych szacunki opierały się na ustalonych w przepisach prawa "sztywnych stawkach". Zatem odszkodowanie z tytułu przejęcia nieruchomości wyliczane było nie w odniesieniu do materiału porównawczego (jak jest obecnie) a poprzez proste przemnożenie powierzchni wywłaszczanego gruntu przez stawkę ustaloną w obowiązującej tabeli w zależności od rodzaju i klasy gleby.
Minister stwierdził, że kwestionowana decyzja nie zawiera wad skutkujących stwierdzeniem jej nieważności. Stwierdzenie nieważności decyzji jako odstępstwo od zasady stabilności porządku prawnego nie dotyczy każdej wady, lecz jedynie takiej, która prowadziłaby do istnienia w obiegu prawnym decyzji sprzecznej z obowiązującym porządkiem prawnym, co potwierdza orzecznictwo sądowoadministracyjne. Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest instytucją szczególną, godzącą w zasadę trwałości decyzji administracyjnych, zatem zaistnienie przesłanki powodującej stwierdzenie nieważności musi być oczywiste. Odnosząc tę oczywistość do przesłanki rażącego naruszenia prawa Minister wskazał, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie, a charakter naruszenia prawa powoduje, że decyzja taka nie może być zaakceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa i powinna ulec wyeliminowaniu z obrotu prawnego, chodzi przy tym o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10.07.2007 r., sygn. akt II OSK 1032/06, publ. Lex nr 368207).
Zdaniem organu rażąco narusza prawo decyzja, w której odszkodowanie zostało ustalone w sposób dowolny, bez jakiejkolwiek podstawy prawnej. Takiej sytuacji w przedmiotowej sprawie nie stwierdzono. Działania organu nie prowadziły do nieprawidłowego przyznania odszkodowania lub nieprawidłowego ustalenia jego wysokości i były usprawiedliwione okolicznościami sprawy. Byli właściciele zaakceptowali dokonaną przez organ wycenę nieruchomości, a także przyjęli zaoferowaną kwotę oraz nie kwestionowali przez prawie 50 lat decyzji wydanej w tym przedmiocie, mimo iż organ w decyzji z dnia [...].04.1973 r. poinformował o możliwości złożenia odwołania.
Minister stwierdził również, że kwestionowana decyzja nie jest dotknięta inną z wad enumeratywnie wymienionych w przepisie art. 156 § 1 k.p.a.
Skargę na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły: Z. G., H. J., E. D. i E. B. zarzucając jej:
I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
a/ art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 158 k.p.a. poprzez niestwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] kwietnia 1973 r. nr [...] wydanej przez Prezydium Rady Narodowej [...] Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej ustalającej odszkodowanie za grunt objęty działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] położony w [...] przy ul. [...] pochodzący z nieruchomości "[...]" o powierzchni [...] m2 podczas gdy w okolicznościach sprawy zachodzi nieważność decyzji z 1973 w związku z jej wydaniem bez przeprowadzenia rozprawy wymaganej zgodnie z art. 53 w zw. z art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości,
b/ art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. poprzez jego zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] podczas gdy organ powinien uchylić zaskarżoną decyzję i orzec co do istoty sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a.
W związku z powyższymi zarzutami skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi rozwinięto zarzuty w niej podniesione.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za niezasadną.
Kontrola Sądu dotyczy decyzji wydanej po przeprowadzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Wyjaśnić trzeba, iż jest to postępowanie nadzwyczajne i stanowi formę nadzoru. Przedmiotem tego postępowania jest ustalenie, czy ostateczna decyzja administracyjna, poddana nadzorowi w nadzwyczajnym trybie, jest dotknięta którąkolwiek z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. oraz czy nie zachodzą przesłanki negatywne do stwierdzenia nieważności decyzji, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a. Oznacza to, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej obowiązkiem organu administracji publicznej jest rozpatrywanie sprawy wyłącznie w granicach określonych przez art. 156 § 1 k.p.a. Innymi słowy mówiąc, w tym postępowaniu organ administracji publicznej nie jest władny rozpatrywać sprawy co do jej istoty, jak może to czynić w postępowaniu odwoławczym. W tym postępowaniu organ nadzoru działa bowiem jako organ kasacyjny i nie może rozstrzygać żadnej innej kwestii merytorycznej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 1995 r., sygn. akt III SA 829/95, niepubl., wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1996 r., sygn. akt III ARN 70/95, publ. OSNAP 1996/18/258). Podkreślić przy tym należy, że stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji wynikającej z art. 16 k.p.a. i bezwzględnie wymaga bezspornego ustalenia, że decyzja ta dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wynikających z art. 156 § 1 k.p.a. Powołany przepis w pkt 2 nakłada na organ administracji publicznej obowiązek stwierdzenia nieważności decyzji wydanej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 k.p.a. zachodzi jedynie wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie. Oznacza to, że decyzje administracyjne, które są ostateczne i znajdują się w obiegu prawnym podlegają domniemaniu legalności, chyba że w sposób oczywisty i niewątpliwy domniemanie to zostanie obalone.
Z analizy akt sprawy wynika, że kwestionowana decyzja Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] kwietnia 1973 r. została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94), zwanej dalej "ustawą".
Zgodnie z art. 53 ust. 2 ww. ustawy, jej przepisy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domów jednorodzinnych i jednej działki budowlanej pod budowę domu jednorodzinnego, które przejdą po wejściu w życie ustawy (tj. po dniu 5 kwietnia 1958 r.) na własność Państwa na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...]. Z powyższego wynika, iż przyznanie odszkodowania za nieruchomość objętą działaniem dekretu warszawskiego na podstawie powołanej normy zostało uzależnione od spełnienia dwóch przesłanek: (i) nieruchomość musiała być zabudowana domem jednorodzinnym lub stanowić jedną działkę przeznaczoną pod budowę domu jednorodzinnego oraz (ii) nieruchomość musiała przejść na własność Skarbu Państwa po wejściu w życie ww. ustawy.
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie oba warunki uprawniające organ do ustalenia odszkodowania w powyższym trybie zostały spełnione. Przedmiotowa działka mogła być bowiem przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, a właściciele zostali pozbawieni możliwości faktycznego władania nią po dniu [...] kwietnia 1958 r.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do kwestii możliwości ustalenia odszkodowania bez przeprowadzenia stosownej rozprawy i wysłuchania na niej opinii biegłych powołanych przez organ.
Odnosząc się do powyższej kwestii Sąd zwraca uwagę, że art. 21 ustawy wywłaszczeniowej usytuowany jest w rozdziale 3 "Postępowanie wywłaszczeniowe", podczas gdy art. 53 ustawy został zawarty w rozdziale 8 "Przepisy przejściowe i końcowe" i odsyła on do stosowania przepisów ustawy dotyczących odszkodowań jedynie "odpowiednio", co może oznaczać, że przepis, do którego odsyła inny przepis stosujemy wprost albo z odpowiednią modyfikacją, albo nie stosujemy wcale. Jedynie art. 53 ust. 1 ustawy z 1958 r. jest przepisem konkretnym. Natomiast w zakresie, w jakim odsyła do stosowania przepisów ogólnych, takiego charakteru już nie ma. Nie określono w nim bowiem dokładnie, jakie przepisy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości będą w tym przypadku miały zastosowanie oraz w jakim zakresie. Kwestia ta została zatem pozostawiona do rozstrzygnięcia w danej, konkretnej sprawie, a więc możliwe było w konkretnej sprawie dotyczącej odszkodowania za grunt nieruchomości [...] odstąpienie od przeprowadzenia przewidzianej art. 21 rozprawy. Zwłaszcza jeśli istotne elementy mające wpływ na jego wymiar (odnoszące się do areału nieruchomości, obowiązujących w dacie rozstrzygania cen sztywnych, w oparciu o które obliczano odszkodowanie na podstawie operatu szacunkowego) nie były sporne, a strony miały zapewniony w nim czynny udział i ostateczną kwotę odszkodowania akceptowały (o czym świadczy brak zakwestionowania przez nich decyzji w toku instancji). Z tego względu sam brak jej przeprowadzenia przed podjęciem decyzji ustalającej odszkodowanie za nieruchomość objętą działaniem dekretu z 26 października 1945 r., nie oznacza automatycznie, że wydana w takich uwarunkowaniach faktycznych decyzja narusza art. 21 ustawy, a tym bardziej, że narusza go w sposób rażący w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Skoro zatem przy ustaleniu odszkodowania decyzją Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] kwietnia 1973 r. nie doszło do rażącego naruszenia prawa, a z zachowanych akt archiwalnych nie wynika, aby kontrolowana w postępowaniu nadzorczym decyzja obciążona była inną kwalifikowaną wadą prawną, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a., to uznać należało, iż organ nadzoru prawidłowo odmówił stwierdzenia nieważności kontrolowanego orzeczenia. To zaś, wobec niestwierdzenia istotnych naruszeń procedury administracyjnej w toku prowadzonego postępowania nadzorczego oznacza, że skarga nie miała usprawiedliwionych podstaw i podlegała oddaleniu.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI