I SA/Wa 1075/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2015-08-31
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomościgrunt rolnyKościół Katolickiustawa o stosunku Państwa do Kościoła KatolickiegoZiemie Zachodnie i Północneprzekazanie własnościdecyzja administracyjnaprawo administracyjnepostępowanie sądowoadministracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji odmawiającą nieodpłatnego przekazania gruntu rolnego parafii, uznając błędną wykładnię przepisu dotyczącego daty podjęcia działalności na Ziemiach Zachodnich.

Sprawa dotyczyła odmowy nieodpłatnego przekazania gruntu rolnego parafii R. w B. przez Ministra Administracji i Cyfryzacji, który utrzymał w mocy decyzję Wojewody. Organy uznały, że parafia nie spełnia przesłanki podjęcia działalności po 8 maja 1945 r. na Ziemiach Zachodnich i Północnych. Sąd uchylił decyzje, stwierdzając, że organy błędnie zinterpretowały pojęcie "podjęcia działalności" oraz "Ziem Zachodnich i Północnych", a także wadliwie oceniły kwestię zgody Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody, które odmawiały parafii R. w B. nieodpłatnego przekazania gruntu rolnego. Podstawą odmowy było uznanie, że parafia, erygowana w 1910 r., nie spełnia przesłanki podjęcia działalności na Ziemiach Zachodnich i Północnych po 8 maja 1945 r., zgodnie z art. 70a ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego. Sąd uznał tę wykładnię za błędną. Wskazał, że pojęcie "Ziem Zachodnich i Północnych" ma znaczenie historyczne i odnosi się do terenów włączonych do Polski po II wojnie światowej, a polska administracja kościelna została tam ustanowiona po 1945 r. Sąd podkreślił, że erygowanie parafii przed 1945 r. w ramach niemieckiej administracji nie wyklucza spełnienia warunków, jeśli parafia została objęta polską administracją kościelną po tej dacie. Ponadto, sąd zakwestionował sposób uzyskania zgody Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych, uznając odmowę za przedwczesną i wadliwą formalnie. W konsekwencji, sąd uchylił zaskarżone decyzje i zasądził koszty postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, jeśli parafia została objęta polską administracją kościelną po 8 maja 1945 r., nawet jeśli funkcjonowała wcześniej w ramach niemieckiej administracji.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że pojęcie "Ziem Zachodnich i Północnych" ma znaczenie historyczne i odnosi się do okresu po II wojnie światowej. Polska administracja kościelna została ustanowiona na tych terenach po 1945 r., a erygowanie parafii przed tą datą w ramach niemieckiej administracji nie wyklucza spełnienia warunków, jeśli parafia została objęta polską administracją kościelną po tej dacie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (23)

Główne

ustawa art. 70a § 1

Ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej

Przepis dotyczy kościelnych osób prawnych, które podjęły działalność na Ziemiach Zachodnich i Północnych po 8 maja 1945 r. w ramach polskiej administracji kościelnej.

k.p.a. art. 70a

Kodeks postępowania administracyjnego

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 12

Kodeks postępowania administracyjnego

u.g.n.r.s.p. art. 6

Ustawa o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa

u.g.n.r.s.p. art. 24

Ustawa o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa

p.p.s.a. art. 134 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 106

Kodeks postępowania administracyjnego

Dz.U. 1960 nr 30 poz 168 art. 7

Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego

Dz.U. 1960 nr 30 poz 168 art. 77 § 1

Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego

Dz.U. 1960 nr 30 poz 168 art. 80

Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego

Dz.U. 2012 poz 270 art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

Dz.U. 2012 poz 270 art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

Dz.U. 2012 poz 270 art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

Dz.U. 2012 poz 270 art. 205 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

Argumenty

Skuteczne argumenty

Błędna wykładnia art. 70a ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w zakresie pojęcia "podjęcia działalności" i "Ziem Zachodnich i Północnych". Niewłaściwa ocena formalna i merytoryczna zgody Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych.

Godne uwagi sformułowania

pojęcie to nie zostało zdefiniowane w ustawie. Jest ono natomiast powszechnie używane na określenie włączonych do Polski po II Wojnie Światowej (...) wschodnich prowincji Niemiec erygowanie, to jest powstanie parafii (rozpoczęcie działalności) w rozumieniu przepisów prawa kanonicznego nie może być utożsamiane z pojęciem "podjęcie działalności" na Ziemiach Zachodnich i Północnych, o której mowa w art. 70a ust. 1 zdanie 1 ustawy. przed 1945 r. na terenach Ziemiach Zachodnich i Północnych nie istniały polskie kościelne osoby prawne i dopiero po zakończeniu działań wojennych mógł się rozpocząć proces obejmowania tych ziem przez polską administrację kościelną

Skład orzekający

Dorota Apostolidis

przewodniczący

Marta Kołtun-Kulik

sprawozdawca

Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 70a ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego, zwłaszcza w kontekście historycznego znaczenia Ziem Zachodnich i Północnych oraz pojęcia \"podjęcia działalności\" przez kościelne osoby prawne."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej kościelnych osób prawnych i przekazywania gruntów rolnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy historycznej interpretacji przepisów dotyczących mienia kościelnego na Ziemiach Zachodnich i Północnych, co może być interesujące ze względu na kontekst prawny i historyczny.

Czy parafia erygowana przed wojną może dostać ziemię? Sąd wyjaśnia kluczowy przepis.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 1075/15 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2015-08-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-06-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Dorota Apostolidis /przewodniczący/
Marta Kołtun-Kulik /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6281 Regulacje spraw majątkowych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Minister Administracji i Cyfryzacji
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art. 7,77 par. 1, 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 2012 poz 270
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a) i c), 200, 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie: Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Protokolant referent stażysta Beata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi R. w [...] na decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego przekazania gruntu rolnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Administracji i Cyfryzacji na rzecz skarżącej R. w [...] kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Minister Administracji i Cyfryzacji decyzją z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania R. w B. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] – utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Decyzja Ministra została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.
W wyniku rozpoznania wniosku R. w B. (dalej: "P.") Wojewoda [...] ww. decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., wydaną m.in. na podstawie art. 70a ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego (t.j. Dz. U. z 2013 r. Nr 1169 z późn. zm.) - dalej: "ustawa", odmówił odmówił nieodpłatnego przekazania gruntu rolnego położonego w [...] oznaczonego jako działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni [...] ha. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że możliwość nieodpłatnego przekazania gruntów na rzecz osób prawnych Kościoła Katolickiego przewiduje art. 70a ustawy, zgodnie z którym osobom prawnym Kościoła Katolickiego, które po dniu 8 maja 1945 r. podjęły działalność na Ziemiach Zachodnich i Północnych, mogą być, na ich wniosek, przekazane nieodpłatnie na własność grunty znajdujące się w zasobach Państwowego Funduszu Ziemi albo w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa. Wojewoda wyjaśnił, że mając na względzie wykładnię celowościową powołanego przepisu oraz jego ratio legis uznać należy, że dotyczy on jedynie tych osób prawnych, które podjęły działalność na Ziemiach Zachodnich i Północnych w następstwie zakończenia II wojny światowej i związanych z tym zmian terytorialnych kraju, polegających na utracie przez Polskę Ziem Wschodnich i oddaniu pod Polską jurysdykcję terenów na wschód od Odry i Nysy Łużyckiej. Należy zatem uznać, że chodzi o działalność podjętą przez określone osoby prawne Kościoła Katolickiego bezpośrednio po 8 maja 1945 r. Następnie organ wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 8 czerwca 2011 r. K 3/09 zauważył, że przepis ten miał na celu zrekompensowanie szkód wynikających ze zmiany granic Rzeczpospolitej, na skutek czego część nieruchomości kościelnych osób prawnych po II Wojnie światowej pozostała poza granicami Polski. Dalej, Wojewoda podniósł, że z akt sprawy wynika, iż Parafia posiada osobowość prawną, zaś swoją działalność duszpasterską rozpoczęła od dnia [...] września 1910 r. Tym samym, nie jest osobą prawną Kościoła Katolickiego, która podjęła działalność na Ziemiach Zachodnich bezpośrednio po 8 maja 1945 r. Ponadto, organ pierwszej instancji wskazał, że decyzja właściwego miejscowo wojewody o przekazaniu własności nieruchomości w oparciu o przepis art. 70a ustawy musi być wydana za zgodą Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych, a takiej w sprawie P. nie uzyskała. Wskazuje na to pismo pełniącego obowiązki Zastępcy Kierownika Sekcji Gospodarowania Zasobem Oddziału Terenowego Agencji Nieruchomości Rolnych w [...] z dnia 29 stycznia 2014 r.
Od decyzji Wojewody [...] odwołanie wniosła P., w wyniku którego Minister Administracji i Cyfryzacji ww. decyzją z dnia [...] maja 2015 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Ustosunkowując się do zarzutów odwołania Minister wyjaśnił, że podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest art. 70a ustawy z dnia 17 maja 1989 r., zaś adresat decyzji (R. w B.) został wskazany zarówno w sentencji decyzji jak i jej rozdzielniku. Zdaniem organu odwoławczego zaskarżona decyzja spełnia także wszystkie pozostałe wymogi wynikające z przepisu art. 107 § 1 k.p.a., tj. oznaczenie organu, który ją wydał, datę wydania, podpis osoby upoważnionej do jej wydania oraz pouczenie o możliwości i trybie odwołania. Ponadto Minister wskazał, że nie można zarzucić organowi pierwszej instancji naruszenia art. 107 § 3 k.p.a., albowiem w zaskarżonej decyzji powołano dokumenty, na których Wojewoda oparł swoje rozstrzygnięcie jak i okoliczności, które uznał za udowodnione. Minister powołał przepis art. 70a ustawy stwierdzając (za organem pierwszej instancji), iż z przepisu tego wyraźnie wynika, że możliwość przekazania nieodpłatnego na własność gruntów znajdujących się w zasobach Państwowego Funduszu Ziemi albo w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa uzależniona jest od uzyskania zgody Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych, której w przedmiotowej sprawie wnioskodawca nie uzyskał.
Skargę na decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] maja 2015 r., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wniosła R. w B., reprezentowana przez adwokata T. G..
Skarżąca zarzuciła rażące naruszenie:
1) art. 107 § 3 k.p.a., art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz brak uzasadnienia decyzji;
2) art. 70a ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego błędną wykładnię, co doprowadziło do wydania decyzji odmownej;
3) art. 9 k.p.a. poprzez zaniechanie dokładnego informowania strony o jej prawach i obowiązkach w toczącym się postępowaniu;
4) art. 12 k.p.a. poprzez naruszenie zasady szybkości postępowania albowiem wniosek Skarżącej wpłynął do Wojewody w dniu 21 stycznia 2013 r.
W konsekwencji, P. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi strona skarżąca przedstawiła stanowisko na poparcie wyżej podniesionych zarzutów. Przede wszystkim podkreśliła, że P. została erygowana w 1910 r. Przepis art. 70a ustawy wskazuje jednoznacznie, iż uprawnionymi do nieodpłatnego przekazania gruntów rolnych są jedynie kościelne osoby prawne, które po dniu 8 maja 1945 r. podjęły działalność na Ziemiach Zachodnich, tj. podjęły pełnienie posługi duszpasterskiej. Ustawodawca nie wprowadził więc w tym przepisie ograniczenia tylko do osób utworzonych – erygowanych przez kompetentne organy władzy kościelnej po tej dacie, jak przyjęły niesłusznie organy administracji.
Ponadto, strona skarżąca podniosła, iż Wojewoda nie wskazał P. o jakie grunty z posiadanych przez Agencję Nieruchomości Rolnych P. może wnioskować. Brak takiej informacji skutkowało wskazaniem oznaczenia geodezyjnego działki, która jak się okazało, leży w granicach miasta. Jednocześnie, w ocenie P., zauważenia wymaga, że ustawa o gospodarce nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa nie przewiduje zakazu przekazywania takich nieruchomości w trybie art. 70a ustawy. Zdaniem strony skarżącej Agencja w powyższym zakresie nie przeprowadziła postępowania wyjaśniającego, zakończonego wydaniem stosownego postanowienia.
W odpowiedzi na skargę Minister Administracji i Cyfryzacji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. - dalej: "p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za zasadną.
Podstawę prawną decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2014 r., utrzymanej w mocy decyzją Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] maja 2015 r. stanowi art. 70a przywoływanej wyżej ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej. W myśl tego przepisu osobom prawnym Kościoła Katolickiego, które po dniu 8 maja 1945 r. podjęły działalność na Ziemiach Zachodnich i Północnych, mogą być, na ich wniosek, przekazane nieodpłatnie na własność grunty znajdujące się w zasobach Państwowego Funduszu Ziemi albo w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa. Jeżeli grunty te znajdują się w zarządzie lub użytkowaniu osób prawnych, przekazanie na własność może nastąpić wyłącznie za zgodą tych osób (ust. 1). W ust. 2 tego przepisu ustawodawca wprowadził limity obszarowe, zaś w ust. 3 ustanowił, że przekazanie na własność nieruchomości, o których mowa w ust. 1 i 2, następuje w drodze decyzji wojewody właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości, wydanej za zgodą Prezesa Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie Agencji Nieruchomości Rolnych). Decyzja ta stanowi podstawę do dokonania wpisów w księgach wieczystych.
Aby więc doszło do wydania decyzji administracyjnej w zgodzie z ww. przepisem art. 70a ustawy obowiązkiem właściwego miejscowo wojewody jest po pierwsze - skontrolowanie zaistnienia przesłanek wynikających z ust. 1 oraz po drugie - uzyskanie zgody na nieodpłatne przekazanie gruntów osobom prawnym Kościoła Katolickiego od Prezesa Agencji, który jest organem współdziałającym przy wydawaniu decyzji w powyższym przedmiocie. Postępowanie, w którym Prezes Agencji zajmuje stanowisko co do przedmiotu przekazania ma więc charakter pomocniczego stadium postępowania w sprawie załatwianej przez wojewodę w drodze decyzji administracyjnej. W tym incydentalnym postępowaniu Prezes ma ustalić czy z punktu widzenia zadań realizowanych przez podległą Prezesowi Agencję i zasad gospodarowania nieruchomościami rolnymi, które musi Agencja uwzględniać (art. 6 i 24 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnym Skarbu Państwa (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1187 z późn. zm. - dalej: "u.g.n.r.s.p.) nie ma przeszkód do wyzbycia się nieruchomości rolnej z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa na rzecz kościelnej osoby prawnej.
I tak, z akt administracyjnych sprawy wynika, że R. w B. jest kościelną osobą prawną, zaś działalność duszpasterską rozpoczęła od dnia [...] września 1910 r. Powyższa okoliczność, w ocenie Wojewody, przesądza, iż wnioskująca o nieodpłatne przekazanie gruntów P. jest kościelną osobą prawną, która podjęła działalność na Ziemiach Zachodnich i Północnych (w rozumieniu art. 70a ust. 1 ustawy) jednakże przed datą 8 maja 1945 r. Tym samym, niewypełnienie przesłanki z powyższego przepisu uniemożliwia wydanie pozytywnej decyzji dla P.. Stanowisko w tym zakresie utrzymał organ odwoławczy, nie wypowiadając się jednak w swoich rozważaniach w tej materii.
Ponadto, organy obu instancji odmawiając Skarżącej nieodpłatnego przekazania gruntów powołały się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 czerwca 2011 r., sygn. K 3/09. W powyższym wyroku sąd konstytucyjny wskazał, że art. 63 ust. 9 ustawy jest niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 216 ust. 2 Konstytucji. Przedmiotem badania była również zgodność art. 70a ustawy z art. 25 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji. Zgodnie z treścią powyższego wyroku, art. 70a ust. 1 i ust. 2 ustawy jest zgodny z art. 25 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 25 ust. 2 Konstytucji. Badając konstytucyjność art. 70a ustawy Trybunał Konstytucyjny dokonywał oceny powyższego przepisu z punktu widzenia zasady równouprawnienia kościołów i związków wyznaniowych, oceniając m.in. zarzut nadmiernego uprzywilejowania Kościoła Katolickiego względem innych kościołów i związków wyznaniowych. W uzasadnieniu wyroku Trybunału nie zostały zawarte wskazówki interpretacyjne co do sposobu wykładni powyższego przepisu. Sąd konstytucyjny wskazał jedynie, że uzasadnieniem tej regulacji było ostateczne uporządkowanie stosunków własnościowych Kościoła Katolickiego na Ziemiach Zachodnich i Północnych. Kościół, przenosząc działalność swoich osób prawnych z Kresów Wschodnich II Rzeczypospolitej na Ziemie Zachodnie i Północne, został, w wyniku polityki ówczesnych władz państwowych, pozbawiony nieruchomości rolnych, w których władanie wszedł od 1945 r. Trybunał wyjaśnił, że art. 70a ustawy miał zniwelować negatywne skutki działań władz komunistycznych z lat 1946-1971 skierowane przeciwko kościelnym osobom prawnym działającym na Ziemiach Zachodnich i Północnych (punkt 3.1.1. uzasadnienia), jak również, że regulacja ta miała na celu rekompensatę szkód wynikających ze zmiany granic państwa polskiego (punkt 3.5.1. uzasadnienia).
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 221/15, że w pierwszej kolejności, przy wykładni przepisu art. 70a ust. 1 zdanie 1 ustawy, rozważyć należy znaczenie pojęcia Ziem Zachodnich i Północnych. Jak wskazał wówczas Sąd, pojęcie to nie zostało zdefiniowane w ustawie. Jest ono natomiast powszechnie używane na określenie włączonych do Polski po II Wojnie Światowej (...) wschodnich prowincji Niemiec (Śląsk, część Pomorza Zachodniego i Brandenburgii po linię Odry i Nysy Łużyckiej oraz południowa część Prus Wschodnich) i Wolnego Miasta Gdańska. Wobec powyższego, brak jest podstaw, aby rozumieć powyższe pojęcie w sposób czysto geograficzny (to jest jako zachodnie i północne tereny państwa polskiego). Także z uzasadnienia przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego wynika, iż również w ocenie sądu konstytucyjnego pojęcie to winno być rozumiane w znaczeniu historycznym.
Okolicznością niesporną jest, że P. w B. rozpoczęła działalność (została erygowana) w 1910 r. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę (na co zwracał także uwagę WSA w Warszawie w wyroku o sygn. I SA/Wa 221/15) erygowanie, to jest powstanie parafii (rozpoczęcie działalności) w rozumieniu przepisów prawa kanonicznego nie może być utożsamiane z pojęciem "podjęcie działalności" na Ziemiach Zachodnich i Północnych, o której mowa w art. 70a ust. 1 zdanie 1 ustawy. Jak już wyżej wskazano, o Ziemiach Zachodnich i Północnych można mówić dopiero w odniesieniu do okresu po 8 maja 1945 r. Wobec powyższego sam fakt, że dana parafia powstała w rozumieniu przepisów prawa kanonicznego przed dniem 8 maja 1945 r. (w niniejszej sprawie we wrześniu 1910 r.) nie oznacza jeszcze, że parafia ta nie spełnia warunków z art. 70a ustawy. W przypadku kościelnych osób prawnych rozróżnić bowiem należy powstanie określonej osoby zgodnie z przepisami prawa kanonicznego (czyli erygowanie danej parafii), oraz uznanie danego podmiotu za posiadający osobowość prawną w świetle przepisów prawa publicznego danego państwa (por. B. Rakoczy, Ustawa o stosunku państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczpospolitej Polskiej, Komentarz, Warszawa 2008. str. 65 i nast.). W konsekwencji, Sąd w niniejszym składzie podziela stanowisko sądu administracyjnego zaprezentowane w ww. wyroku z dnia z dnia 26 maja 2015 r., iż art. 70a ust. 1 zdanie 1 ustawy odwołuje się do pojęcia kościelnych osób prawnych, przy czym dotyczy on - podobnie jak cała ustawa - wyłącznie kwestii związanych z sytuacją kościelnych osób prawnych mających swoją siedzibę na terenie Rzeczpospolitej Polskiej. W tym miejsca zauważenia wymaga, że pojęciem polskich osób prawnych kościelnych posługiwał się również w art. XVI Konkordat pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Stolicą Apostolską z dnia 10 lutego 1925 r. (Dz. U nr 72, poz. 501). Wobec powyższego, skoro przed 1945 r. nie istniały Ziemie Zachodnie i Północne w znaczeniu historycznym, a tereny im odpowiadające stanowiły wschodnią część Niemiec, to w świetle postanowień Konkordatu z dnia 10 lutego 1925 r. nie można mówić, by działały na tym terenie polskie kościelne osoby prawne. Tak więc działające przed II Wojną Światową na wschodnich terenach Niemiec parafie Kościoła Katolickiego nie mogły być uznane za polskie kościelne osoby prawne. Jak wskazał WSA w cytowanym wyżej wyroku "na terenach określanych mianem Ziem Zachodnich i Północnych istniały parafie i kościoły katolickie, jednak po zakończeniu działań wojennych parafie te i kościoły musiały być objęte przez polską administrację Kościoła Katolickiego (...). Polska administracja kościelna ustanowiona została na tych ziemiach dekretem prymasa Augusta Hlonda z dnia 15 sierpnia 1945 r. (...).
Biorąc pod uwagę powyższe wskazać należy, że przyjęcie wykładni przedstawionej przez organy (a raczej organ pierwszej instancji, albowiem Minister zaniechał wypowiedzenia się w tym względzie) oznaczałoby pominięcie okoliczności, że przed 1945 r. na terenach Ziem Zachodnich i Północnych nie istniały polskie kościelne osoby prawne i dopiero po zakończeniu działań wojennych mógł się rozpocząć proces obejmowania tych ziem przez polską administrację kościelną, która przy tworzeniu polskich kościelnych osób prawnych wykorzystała istniejące już parafie i należące do nich kościoły. W konsekwencji, Sąd podziela stanowisko zaprezentowane w wyżej powołanym wyroku WSA w Warszawie, że art. 70a ust. 1 zdanie 1 rozumieć należy jako dotyczący parafii, które rozpoczęły działalność duszpasterską po 8 maja 1945 r. na Ziemiach Zachodnich i Północnych w ramach polskiej administracji kościelnej, nawet jeżeli uprzednio parafie te funkcjonowały w ramach niemieckiej administracji kościelnej.
Odnosząc się zaś do stanowiska organów administracji w kwestii niewypełnienia przez P. przesłanki wynikającej z przepisu art. 70a ust. 3 ustawy (brak zgody Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych wyrażonej w piśmie pełniącego obowiązki Zastępcy Kierownika Sekcji Gospodarowania Zasobem Oddziału Terenowego Agencji Nieruchomości Rolnych w [...] z dnia 29 stycznia 2014 r.) - Sąd takiej oceny nie podziela.
I tak, art. 5 u.g.n.r.s.p. stanowi, że prawo własności i inne prawa rzeczowe w stosunku do mienia Skarbu Państwa, tj. o którym mowa w art. 1 i 2 tej ustawy wykonuje Agencja. Agencją kieruje Prezes i reprezentuje ją na zewnątrz (art. 9 ust. 2). Prezes kieruje Agencją przy pomocy wiceprezesa, dyrektorów zespołów w Biurze Prezesa oraz dyrektorów oddziałów terenowych. W razie nieobecności Prezesa lub czasowej niemożności wykonywania przez niego obowiązków działalnością Agencji kieruje i reprezentuje ją na zewnątrz wiceprezes, w granicach udzielonego mu pełnomocnictwa (§ 6 ust. 1 i 2 Załącznika do Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 grudnia 2011 r. w sprawie nadania statutu Agencji Nieruchomości Rolnych - Dz. U. z 2011, Nr 262, poz. 1567). Ponadto, Prezes może udzielić dyrektorom oddziałów terenowych pełnomocnictw do dokonywania czynności prawnych (§ 14 Załącznika do Rozporządzenia). Z kolei z § 16 Załącznika wynika, że Prezes może w pełnomocnictwie zawrzeć postanowienie zezwalające na ustanowienie przez pełnomocnika innych pełnomocników do dokonywania wszystkich lub niektórych czynności prawnych w granicach udzielonego mu pełnomocnictwa. Pełnomocnictwo powinno być udzielone w tej samej formie, jaka jest wymagana do ważności czynności prawnej będącej przedmiotem pełnomocnictwa, przy czym w każdym przypadku powinno być udzielone na piśmie (§ 17). Powyższe oznacza, że wyrażanie zgody na nieodpłatne przekazanie gruntów rolnych, o której mowa w art. 70a ust. 1 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego zostało przez ustawodawcę zastrzeżone dla Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych, chyba że dokona w tym zakresie stosownego pełnomocnictwa osobom wyżej wskazanym. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika aby takie pełnomocnictwo zostało komukolwiek udzielone. Stanowisko więc Wojewody [...], a następnie Ministra, co do skutecznego wyrażenia odmowy przez Prezesa Agencji należy uznać za niewłaściwe, a na pewno za przedwczesne. Ponadto, budzi także zastrzeżenia Sądu forma (pismo pełniącego obowiązki Zastępcy Kierownika Sekcji Gospodarowania Zasobem Oddziału Terenowego Agencji Nieruchomości Rolnych w [...]) w jakiej odmowy tej dokonano. Wprawdzie ustawodawca wprost nie określił w jakiej formie winno nastąpić zajęcie stanowiska przez Prezesa w postępowaniu incydentalnym ściśle powiązanym z postępowaniem głównym, to biorąc jednak pod uwagę orzecznictwo sądowoadministracyjne dotyczące oceny postanowień Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w przedmiocie niewyrażania zgody na nieodpłatne przekazanie na własność nieruchomości (por. np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 września 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1160/14), słusznym wydaje się przyjęcie, aby następowało to w drodze postanowienia wydanego w oparciu o przepis art. 106 k.p.a.
Przedstawiona wyżej argumentacja prowadzi do konstatacji, że sprawa została nieprawidłowo rozpatrzona przez Wojewodę [...], a dokonana przez organ odwoławczy ocena prawidłowości zaskarżonej decyzji nie jest zgodna z prawem. Organy administracji orzekające w sprawie nieprawidłowo bowiem rozpatrzyły stan faktyczny sprawy (art. 7 i art. 77 § 1, art. 80 k.p.a), tym samym nie uzasadniły decyzji z wymaganiami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a., naruszając jednocześnie przepis art. 70a ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając ponownie sprawę organ administracji uwzględni wykładnię przepisu art. 70a ust. 1 zdanie 1 ustawy przedstawioną w niniejszym wyroku oraz przeprowadzi postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie, czy spełnione zostały pozostałe warunki wynikające z art. 70a ust. 1-3 ustawy umożliwiające przekazanie Skarżącej nieodpłatnie gruntu rolnego.
Odnosząc się zaś do zarzutu związanego z naruszeniem terminu dla rozpoznania niniejszej sprawy przez Wojewodę [...] podnieść należy, że pozostaje on bez wpływu na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Okoliczność ta mogłaby być ewentualnie podnoszona w skardze na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie sprawy przez organ.
Stwierdzenie powyższego naruszenia obligowało Sąd do uchylenia decyzji administracyjnych obu instancji - stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Rozstrzygnięcia o kosztach nastąpiło na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI